Page 1

ΓΕΛΙΟ

Δεμοιράκου Μαρία, 1ο ΓΕΛ ΣΠΑΡΤΗΣ

Γέλιο· η έκφραση ευχαρίστησης, ευθυμίας, ειρωνείας , χλευασμού, που επιτυγχάνεται με τη σύσπαση των μυών του προσώπου (των χειλικών και των παρειακών), η οποία συνοδεύεται από ηχηρές αναπνοές. Το γέλιο αποτελεί ιδιαίτερο γνώρισμα του ανθρώπου, αφού μόνο αυτός ως έλλογο ον μπορεί να διακρίνει τα εξωτερικά ερεθίσματα που το προκαλούν. Ανάλογα με τα ερεθίσματα το γέλιο μπορεί να είναι πηγαίο, αυθόρμητο, γνήσιο, σαρκαστικό,

ειρωνικό, υποκριτικό, ψεύτικο, σπασμωδικό, τρανταχτό, θριαμβευτικό, σπαρταριστό, ηλίθιο, περιφρονητικό, χαιρέκακο, μοχθηρό ,σαρδόνιο, σατανικό, απολαυστικό, χαριτωμένο, θελκτικό, γοητευτικό Χιούμορ· (λατ. humor= υγρό, χυμώδες) η σύλληψη των πραγμάτων και της ζωής από την αστεία και κωμική πλευρά τους, καθώς και η έκφραση αυτής της όψης με έξυπνο και πνευματώδη τρόπο. Το εντοπίζουμε στη σάτιρα, στη γελοιογραφία, στο ευθυμογράφημα, στο κωμικό θέατρο, στον κινηματογράφο, στα τηλεοπτικά σήριαλ κλπ. Σάτιρα· Λογοτεχνικό είδος στο οποίο ασκείται κριτική σε πρόσωπα και καταστάσεις της κοινωνίας με στόχο τη διόρθωση τους. Σατιρικός· από το λατινικό satira= σκωπτικό ποίημα δηλώνει τον επικριτικό λόγο . Ο σατυρικός· από το αρχαίο ελληνικό «σάτυρος» σημαίνει τον αναφερόμενο στους Σατύρους , τους τραγοπόδαρους ακόλουθους του Διονύσου Επιθεώρηση· Λαϊκό θεατρικό είδος που αποτελείται από αυτόνομα νούμερα (σκετς) και μουσικοχορευτικά διαλείμματα και που διακωμωδεί επίκαιρα γεγονότα και καταστάσεις. Κωμωδία, φάρσα , φαρσοκωμωδία ή παρωδία· Η «κωμωδία» (κώμη+ωδή= αγροτικό άσμα) δηλώνει κάθε λογοτεχνικό ή θεατρικό έργο που σατιρίζει τα κακώς κείμενα μιας κοινωνίας. Η «φάρσα» δηλώνει τη διακωμώδηση με κάποια δόση υπερβολής, προσώπων ή καταστάσεων της καθημερινής ζωής και συνδέθηκε με αστείες σκηνές που διέκοπταν μεγαλύτερα θεατρικά κείμενα. Η «φαρσοκωμωδία» είναι ανάμεικτο είδος φάρσας και κωμωδίας που κυριάρχησε στο ελληνικό θέατρο. Η «παρωδία» δηλώνει τον ευτελισμό και την διακωμώδηση σοβαρών και υψηλών ιδεών ή καταστάσεων συχνά με χυδαίο τρόπο. Συνδέεται στενά με το γαλλικό «μπουρλέσκ» (κακόγουστο αστείο). Αστείος· που προκαλεί το γέλιο. Γελοίος· κακόσημη λέξη ΚΕΙΜΕΝΟ 1 : Λίζα Βάρβογλη, Χαμογελάστε ·είναι μεταδοτικό (Εισαγωγικό κείμενο) Μια ματιά γύρω μας, στα μέσα του καλοκαιριού, μας βοηθάει να διαπιστώσουμε ότι οι άνθρωποι χαμογελούν περισσότερο από ό,τι τον χειμώνα. Ο μέσος άνθρωπος γελάει περίπου 17 φορές την ημέρα. Ενώ αυτό μοιάζει με μια απλή αντανακλαστική πράξη, στην πραγματικότητα τώρα ξέρουμε ότι το να γελάσουμε με κάτι αστείο είναι μια σύνθετη αντίδραση την οποία μαθαίνουμε στη διάρκεια της ζωής μας και μοιράζεται πολλά κοινά στοιχεία με τη νοητική διαδικασία της επίλυσης προβλημάτων. Και αυτή είναι η βασική διαφορά του ανθρώπου από τα άλλα έμβια ζώα: το γέλιο! Ο άνθρωπος έχει την ικανότητα να γελάει και να χαμογελάει, κάτι που δεν διαθέτουν τα ζώα. Ακόμη και οι χιμπαντζήδες, των οποίων η συμπεριφορά έχει πολλά κοινά χαρακτηριστικά με τη δική μας, δεν έχουν την ικανότητα του γέλιου. Γιατί λοιπόν «δημιουργήθηκε» το γέλιο και τι σκοπό εξυπηρετεί; Οι ψυχολόγοι της εξέλιξης πιστεύουν ότι προτού φθάσουμε στο γέλιο ξεκινήσαμε από το χαμόγελο, μια μυϊκή έκφραση του προσώπου που αρχικά ήταν μια πολύ βασική μορφή επικοινωνίας, με την οποία τα άτομα έδειχναν την πρόθεσή τους να συνεργαστούν με κάποιον άλλον. Φυσικά αυτό παραμένει και σήμερα, με το χαμόγελο να σημαίνει ενθάρρυνση του άλλου, το πράσινο φως στην επικοινωνία. Το πρόβλημα όμως με το χαμόγελο, όπως όλοι ξέρουμε, είναι ότι μπορεί να είναι και εντελώς ψεύτικο. Για επικοινωνιακούς λόγους έπρεπε να βρεθεί μια άλλη μορφή δύσκολη στην τεχνητή αναπαραγωγή. Το γέλιο είναι μια τέτοια μορφή επικοινωνίας, γιατί δεν είναι εύκολο να προσποιηθεί κανείς ότι γελάει. Ετσι γελώντας μαζί με κάποιον άλλον οι πρόγονοί μας έδειχναν τις ειλικρινείς προθέσεις τους, έκαναν συμμαχίες και οριοθετούσαν τη μορφή της σχέσης τους. Το γέλιο είναι μια αρχέγονη κραυγή που εκφράζει συναίσθημα και μεταβιβάζει στους άλλους την πληροφορία της ευχάριστης συναισθηματικής κατάστασης αυτού που γελάει. Πρόκειται για μια ηθελημένη μορφή επικοινωνίας σε μη λεκτικό επίπεδο. Φανταστείτε μια παρέα από μικρά παιδιά που δεν μιλούν την ίδια γλώσσα: παίζουν μαζί βγάζοντας διάφορες κραυγές και κυρίως γελώντας για να δείξουν την ευχαρίστησή τους.

1


ΓΕΛΙΟ

Δεμοιράκου Μαρία, 1ο ΓΕΛ ΣΠΑΡΤΗΣ

* Γιατί γελάμε; Το γέλιο είναι μια μορφή επικοινωνίας και όχι απλώς η αντίδραση του ανθρώπου απέναντι σε ένα αστείο. Οι γυναίκες γελούν με πιο δυνατό και κακαριστό γέλιο όταν βρίσκονται ανάμεσα σε άντρες, κάνοντας το γέλιο τους να αποτελεί ερωτική κραυγή, και οι άνδρες γελούν περισσότερο όταν είναι με τους φίλους τους. Το γέλιο μπορούμε να το δούμε και σαν μια μορφή συμπεριφοράς που είναι σχεδιασμένη να κάνει κάποιον να νιώσει όμορφα και να έχει θετική στάση προς τους γύρω του. Μια από τις πιο βασικές ανταμοιβές στις ανθρώπινες σχέσεις είναι το να γελάει κανείς με τα αστεία που λέμε. Το γέλιο αποτελεί και τον συνδετικό κρίκο μιας ομάδας. Στις μεγάλες εταιρείες του εξωτερικού, όταν πρόκειται να γνωριστούν τα μέλη των διαφόρων τμημάτων, γίνονται συγκεντρώσεις με επικεφαλής ψυχολόγους για να χτίσουν γερές ομάδες, το λεγόμενο team-building. Το γέλιο και το χιούμορ είναι από τα βασικά εργαλεία των επαγγελματιών όχι μόνο για να σπάσουν τον πάγο αρχικά, αλλά και για να συσφίξουν τα μέλη της ομάδας, να τα βοηθήσουν να χαλαρώσουν, να βρουν κοινό τρόπο επικοινωνίας και να δεθούν μεταξύ τους. Οι άνθρωποι είμαστε από τη φύση μας φτιαγμένοι για να γελάμε. Τα μωρά γελούν όταν τα γαργαλήσουν. Μεγαλώνοντας ορισμένοι άνθρωποι μαθαίνουν να κρατιούνται και να μη γελούν, αλλά στις μικρές ηλικίες το γέλιο είναι βασικό σημάδι σωστής νευρολογικής λειτουργίας. Άτομα με νευρολογικές διαταραχές δεν μπορούν να γελάσουν αν τα γαργαλήσουν. * Χιούμορ και νοημοσύνη Ένα άλλο στοιχείο σχετικά με το χιούμορ και κατ' επέκταση με το γέλιο είναι ότι ο μετωπιαίος λοβός του εγκεφάλου παίζει σημαντικό ρόλο σε διανοητικές διεργασίες και στην ικανότητα αντίληψης του χιούμορ. Εκεί συνδυάζονται πληροφορίες από τα κέντρα της σκέψης και τα κέντρα του συναισθήματος. Έρευνες με ασθενείς που έχουν εγκεφαλική βλάβη στο μπροστινό μέρος του εγκεφάλου τους (όπως από εγκεφαλικό ή από ατύχημα) δείχνουν ότι αυτά τα άτομα δεν μπορούν να αντιληφθούν το χιούμορ σε ανέκδοτα ή γελοιογραφίες, ενώ τα κανονικά άτομα ή ασθενείς με βλάβη σε άλλο σημείο του εγκεφάλου αντιλαμβάνονται το χιούμορ και γελούν. Η νοημοσύνη και η ικανότητα να σκεφτόμαστε αφαιρετικά είναι απαραίτητα συστατικά στα «έξυπνα» λεκτικά ανέκδοτα. Τα περισσότερα ανέκδοτα ακολουθούν ένα βασικό μοτίβο: μας οδηγούν λεκτικά σε κάποιο σημείο, μας κατευθύνουν να σκεφτούμε με μια λογική σειρά, αλλά στο τέλος μπαίνει ένα νέο στοιχείο που δεν το περιμέναμε, διακόπτει την ομαλή πορεία της σκέψης, και αυτό το στοιχείο της έκπληξης και της έξυπνης λύσης ή λογοπαιγνίου μάς κάνει και γελάμε, γιατί ερμηνεύουμε το ανέκδοτο εκ νέου. Το γέλιο και το χιούμορ έχουν βασικό ρόλο στη ζωή μας. Επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι το γέλιο μάς ανακουφίζει ψυχικά και μας βοηθάει να απαλλαγούμε από το στρες και να ζήσουμε πολλά και χαρούμενα χρόνια. Το γέλιο είναι ένα είδος εσωτερικού τζόκινγκ: ανεβάζει την πίεση ώστε να αυξήσει την παροχή οξυγόνου και αίματος στους ιστούς. Αλλάζει τον κύκλο της αναπνοής ώστε να γίνεται εισπνοή περισσότερου οξυγόνου και εκπνοή περισσότερου διοξειδίου του άνθρακα. Με το γέλιο μπορεί να κινηθούν 400 διαφορετικοί μύες στο σώμα μας! Οι μύες όλου του σώματος τεντώνονται και χαλαρώνουν με τον ίδιο τρόπο που παρατηρείται σε ασκήσεις κατά του στρες και στη γιόγκα. Αν κανείς μπορούσε να γελάει τρανταχτά επί μία ολόκληρη ώρα, θα έκαιγε 500 θερμίδες! Όταν γελάμε εκκρίνονται στον εγκέφαλό μας ενδορφίνες, ουσίες που επίσης εκκρίνονται με τη φυσική άσκηση και σχετίζονται με τη γενικότερη ευεξία μας. Έρευνες δείχνουν ότι οι άνθρωποι με καλή αίσθηση του χιούμορ έχουν και καλό ανοσοποιητικό σύστημα. Ο συνδυασμός του χιούμορ και του γέλιου θεωρείται ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπίσουμε το στρες και καταστάσεις που είναι δύσκολο ή αδύνατον να αλλάξουμε. Το χιούμορ, ακόμη και αν είναι αυτοσαρκασμός, μας δίνει μια λυτρωτική αίσθηση του τύπου «αφού μπορώ και γελάω ακόμη, δεν χάθηκαν όλα». Αν μπορούμε να γελάσουμε με κάτι, όσο δύσκολο και αν είναι, μπορούμε και να το ξεπεράσουμε. Και αυτό δίνει ελπίδα στον άνθρωπο. Το χιούμορ και το γέλιο δίνουν την αίσθηση ότι διατηρούμε κάποιον έλεγχο των πραγμάτων, όσο δύσκολα και αν είναι. Με αυτά βλέπουμε τα πράγματα από νέα οπτική γωνία και αντιμετωπίζουμε τα προβλήματα με περισσότερη συγκέντρωση και ελπίδα. * Η ψυχική υγεία

2


ΓΕΛΙΟ

Δεμοιράκου Μαρία, 1ο ΓΕΛ ΣΠΑΡΤΗΣ

Ο Φρόιντ αναγνώρισε τη σημασία των αστείων για την καλή ψυχική υγεία. Από ψυχολογική σκοπιά, το κάθε αστείο αποτελείται από δύο μέρη: το ένα σχετίζεται με την ψυχική ένταση που δημιουργείται ακούγοντας ένα αστείο και παίρνοντας διάφορες πληροφορίες, και το άλλο μέρος σχετίζεται με την ανακούφιση και το γέλιο που έρχονται όταν μας λένε το τέλος του αστείου, που συνήθως έχει να κάνει με μια έξυπνη φράση-κλειδί ή μια απροσδόκητη λύση του ζητήματος. Αν το καλοσκεφτούμε, τα αστεία είναι σαν προβλήματα ή γρίφοι που έχουν μια αναπάντεχη και έξω από τα συνηθισμένα ευρηματική λύση. Μαζί με το γέλιο, το οποίο προκαλείται εξαιτίας του αστείου, όλη η συσσωρευμένη πίεση και το άγχος που έχουμε ξεμπλοκάρονται και φεύγουν από μέσα μας. (ΤΟ ΒΗΜΑ, 5-8-2001)  Η σημασία του γέλιου στη ζωή μας 1. Δεν είναι μόνο ότι το «γέλιο ομορφαίνει τη ζωή», όπως λέει ο λαός. Πολύ περισσότερο απ’ αυτό μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι το γέλιο οξύνει το πνεύμα, διευρύνει τις αισθήσεις, αμβλύνει τα πάθη και τις εντάσεις της καθημερινότητας, διακωμωδεί και τελικά μειώνει το «κακό». Αυτή είναι και η κοινωνική σημασία του γέλιου, γιατί το γέλιο και το κωμικό δεν είναι παρά μια φιλοσοφική θεώρηση της ζωής. Νικολουτσόπουλος Δημήτρης 2. Ο ιδρυτής της Παγκόσμιας Ημέρας Γέλιου δρ. Μαντάν Κατάρια σημειώνει: «Οι πολεμικές αναμετρήσεις στον κόσμο είναι αντανάκλαση του εσωτερικού πολέμου που διεξάγεται στα μυαλά των ανθρώπων. Η αιτία που δεν γελάμε πολύ σήμερα είναι επειδή δεν κατανοούμε την αληθινή σημασία του γέλιου. Το γέλιο δεν είναι μόνο διασκέδαση και χαβαλές, αλλά και έκφραση της ευτυχίας, που μπορεί να έλθει μόνο αν κατανοήσουμε τον σκοπό της ζωής». 3.

«Γέλα, καρδιά μου, γέλα /Βρες χρόνο να γελάς /αυτό είναι η μουσική της Ψυχής»

Γιάννης Ρίτσος 4. Στο πρώτο Διεθνές Συμπόσιο για το Χιούμορ και το Γέλιο που διεξήχθη στη Γρανάδα της Ισπανίας ο Ελβετός καθηγητής Βίλιμπαλντ Ρουχ μίλησε για τη γελωτοφοβία, από την οποία πάσχουν όλοι όσοι νομίζουν ότι τα ανέκδοτα που λένε οι άλλοι γύρω τους στρέφονται εναντίον τους. Σύμφωνα με μια μελέτη που έγινε σε 74 χώρες, από το σύνδρομο αυτό πάσχει το 2% του πληθυσμού, κυρίως έφηβοι. Ανάμεσα στις συνέπειές του είναι η απομόνωση και η κατάθλιψη. Ο λαός που έρχεται πρώτος σε γελωτοφοβία είναι οι Βρετανοί, γνωστοί και για τη φλεγματική τους ιδιοσυγκρασία. 5. Ένα χαμόγελο, είναι μια εκδήλωση αγάπης για την ζωή, φέρνει φως, δημιουργεί λάμψη, σπέρνει χαρά, χτίζει επικοινωνία. Χαμογελάμε από την βρεφική ηλικία, από ένστικτο ακόμη και στον ύπνο μας. Στην παιδική ηλικία ξεσπάμε σε γέλια κατά μέσο όρο σαράντα φορές την ημέρα, ενώ μεγαλώνοντας μόνο δεκαέξι, δηλαδή γύρω στις έξι χιλιάδες φορές τον χρόνο. 6. Ο Όσσο, Ινδικής καταγωγής καθ. φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Τζαμπαλμπούρ , πριν από κάθε ομιλία του έλεγε και ένα ανέκδοτο για να βοηθήσει το κοινό του να χαλαρώσει και να τον κατανοήσει καλύτερα σ’ αυτά που είχε να πει «Προέρχεται από τα βάθη της ύπαρξής μας και είναι δώρο θεού στον άνθρωπο. Χρειάζεται μια ευαίσθητη ευφυΐα και είναι ο ευφυέστερος συντελεστής σε σένα». «Το εγώ δεν υπάρχει όταν γελάς βαθιά και όταν το εγώ εξαφανίζεται, εμφανίζεται ο Θεός. Το γέλιο δεν είναι μονοδιάστατο· περικλείει και τις τρεις διαστάσεις της ύπαρξης. Όταν γελάς, συμμετέχει το σώμα σου, το μυαλό σου και το πνεύμα σου. Είναι απόλυτο, άγριο, πανέμορφο, μέσα στην αγριότητά του. Κάθε ίνα της ύπαρξής σου ζωντανεύει, κάθε κύτταρό σου αρχίζει να χορεύει. Είναι βασικό, συστατικό της ζωής και της αγάπης. Ασφαλώς και αλλάζει την ίδια σου την χημεία. Αλλάζει τα εγκεφαλικά σου κύματα αλλάζει την νοημοσύνη σου. Σε κάνει πιο έξυπνο. Τα μέρη του μυαλού σου που ως τώρα κοιμόνταν ξαφνικά ξυπνούν. Το γέλιο φτάνει ως τον εσώτατο εγκέφαλό σου, ως την καρδιά σου». Έλεγε ακόμη: «Τα παιδιά μπορούν να γελάσουν γιατί βλέπουν καθαρά τα πράγματα. Δεν έχουν

3


ΓΕΛΙΟ

Δεμοιράκου Μαρία, 1ο ΓΕΛ ΣΠΑΡΤΗΣ

προσδοκίες να θαμπώνουν την όρασή τους. Και ο κόσμος είναι γεμάτος με αστεία και παράλογα πράγματα! Ένα παιδί δεν μπορεί να μην το παρατηρήσει. Η ικανότητα της επιβίωσης υπάρχει μέσα σου από την στιγμή που γεννιέσαι, αλλά η τέχνη του να μετατρέπεις την ζωή σε γιορτή πρέπει να μαθευτεί». 7. «Πολύ συχνά τα ωραιότερα μηνύματα μιας σοβαρής ηθικής διδασκαλίας είναι λιγότερο ισχυρά από της σάτιρας. Το μεγαλύτερο πλήγμα στην κακία είναι να την εκθέσεις στον περίγελο του κόσμου» Μολιέρος

4

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Κείμενο 1 1.Ποια είναι η διαφορά γέλιου και χαμόγελου; 2.Τι είναι γέλιο; 3. Καταγράψετε 5 φράσεις που να δηλώνουν την θετική επίδραση του γέλιου. 4. Γιατί το χιούμορ προϋποθέτει ευφυΐα; 5. Γιατί το γέλιο σχετίζεται με την ψυχική υγεία;

Γέλιο  

για την Α Λυκείου