Page 1

11 december 2014 38ste Jaargang • nr. 14

‘Ze aten lijken en offerden kinderen’ Pagina 9

Studenten zoeken de samoerai in zichzelf: ‘Knijp mijn keel dicht!’

Efficiënt en pijnloos prikken: de opmars van micronaalden

Niels Geusebroek wil niet verwend raken door zijn eigen succes

Pagina 3

Pagina 7

Pagina 11

Weg met Cup-a-Science Wat er mis is met kant-en-klare wetenschap Wetenschappers worden steeds vaker verleid om loze beloftes te doen, ondervindt classica Tazuko van Berkel. Maar wie die verwachtingen niet kan waarmaken, wakkert het wantrouwen juist aan. Laatst kreeg ik een training wetenschapscommunicatie. Ik werd voor de uitdaging gesteld: doe alsof je bij een borrel uitlegt waar je onderzoek over gaat en probeer daarbij - terwijl de fictieve bitterballen rondgaan - de aandacht vast te houden. De gouden tip: maak zo vroeg mogelijk duidelijk wat je gesprekspartner aan de resultaten van jouw onderzoek heeft. Zo leerde de architectuurhistoricus naast mij te beloven dat zijn onderzoek bijdroeg aan slimmere projectontwikkeling in de bouwsector. Zelf ben ik nooit aan het woord gekomen, doordat een van de deelnemers, een jonge psychologe, de confrontatie aanging met de mediatrainer. Ze onderzocht morbide fascinatie: waarom kunnen mensen hun ogen niet afhouden van negatieve gebeurtenissen, terwijl dat niet klopt met onze basistheorie van emoties? Haar bevlogen verhaal werkte aanstekelijk op de andere deelnemers. Fout! Want wat kon je ermee? De psychologe legde uit dat ze de resultaten nog niet kon voorspellen, maar dat we hoe dan ook anders over emoties gingen nadenken. Nadenken? Ja. Verder niets? Nee. Waren er echt geen toepassingen? Nou ja, misschien zou het onderzoek helpen een verschijnsel als kijkfiles te begrijpen. En dus oplossen? Ja, indirect wel. Bingo! Dat moest ze dus zeggen: we gaan kijkfiles oplossen. De psychologe weigerde, de trainer bleef blijmoedig aandringen. ‘Dat is niet waar mijn onderzoek over gaat!’ barstte de ze uit. ‘Wij hebben als wetenschappers de plicht om ons publiek eerlijk voor te lichten.’ Het werd een andere take home message dan de trainer had voorzien: wetenschap is geen borrelpraat. Toch doen we vaak alsof dat wel

zo is: als je niet kort kan uitleggen welk probleem jouw onderzoek gaat oplossen doe je iets verkeerd. Dus volgen we trainingen waarin we leren simpele beloftes te maken. Journalisten brengen in klare taal (korte zinnen!) vooral resultaten onder de aandacht van het publiek dat zo bevestigd wordt in de verwachting dat wetenschap oplossingen genereert voor bestaande problemen, kanten-klare antwoorden op voorgekookte vragen. Het is eigenlijk net Cup-a-Soup. Wat is daar verkeerd aan? Om te beginnen is het een grove onderschatting van het publiek, dat wel degelijk geïnteresseerd is in fundamentele wetenschap, in begrijpen omwille van het begrijpen zelf, en dus ook benieuwd is hoe morbide fascinatie en de klassieke emotietheorie met elkaar te verenigen zijn. Bovendien is het een selffulfilling prophecy: als je mensen maar lang genoeg Cup-a-Soup blijft voorzetten, verliezen ze vanzelf smaak en geduld voor een mooie bisque. Het werkt ook zelf-ondermijnend: belofte maakt immers schuld. En omdat wetenschap geen voorspelbaar proces is, leiden hooggespannen verwachtingen over het probleemoplossend vermogen uiteindelijk tot teleurstelling en wantrouwen. Dat is het verhaal dat ik graag zou willen vertellen aan de makers van de Wetenschapsvisie 2025 die onlangs door het ministerie van OCW is gepresenteerd. Ik weet niet of het me bij een borrel zou lukken; ik spreek in lange zinnen. Maar ik zou voorzichtig beginnen met de positieve punten uit het rapport: de bonus per voltooide promotie gaat omlaag, het aantal publicaties is niet langer doorslaggevend bij de beoordeling van wetenschappers, Open Access en universitair onderwijs staan hoog op de agenda. Toegegeven: bij eerste lezing word je zelfs een beetje vrolijk en optimistisch. Toch zijn de reacties vanuit de wetenschappelijke wereld sceptisch en vijandig. In de media krijgt vooral de Nationale Wetenschapsagenda aandacht: onderzoeksthema’s die

prioriteit hebben, worden voortaan opgesteld door universiteiten, hogescholen en het bedrijfsleven, in samenspraak met maatschappelijke organisaties en betrokken burgers. Een raadselachtige kop als ‘Burger betrekken bij wetenschap’ (NRC Handelsblad, 25 november) is alleen te begrijpen vanuit het welbekende denkraam met de ivoren toren tegenover de hardwerkende burger die ook wat te zeggen wil hebben over zijn zuurverdiende belastingcenten. Op de sociale media barstte de discussie los. En jammer genoeg bevestigden onderzoekers massaal het NRC-frame: van ‘als het aan de burger ligt doen we alleen onderzoek naar Viagra’, ‘dan ga ik het maar aan mijn buurman vragen’ tot ‘wij betalen toch ook mee aan voetbal?’ Dat riep weer een tegenreactie op: zo telde Mare-redacteur Bart Braun (Mare 12, 27 november) dat het rapport maar liefst veertien keer benadrukt dat fundamenteel ‘nieuwsgierigheidsgedreven’ onderzoek ook belangrijk blijft. Waarom, vraagt hij zich af, is de wetenschapper zo bang, voor de burger, voor verandering, voor de toekomst? Deze wetenschapper is inderdaad bezorgd. Bezorgd dat de ene perverse prikkel, publicatiedrang, wordt vervangen door een minstens zo gevaarlijke: zoveel mogelijk vergezochte beloften doen die we helemaal niet kunnen waarmaken. Bezorgd, omdat de burger wordt gereduceerd tot consument die een product bestelt. Bezorgd dat overheid en bedrijfsleven hun invloed vergroten terwijl het maar de vraag is of onderzoek (inherent onvoorspelbaar!)

daarmee is gebaat. Onbedoeld geeft het rapport in de inleiding een voorbeeld van een ontdekking die juist niet door bemoeienis tot stand kwam: de uitvinding van penicilline, het schoolvoorbeeld van serendipiteit — iets vinden waarnaar je niet op zoek was. Deze wetenschapper is sceptisch, omdat het rapport wollig is over hoe die Nationale Wetenschapsagenda tot stand komt (‘verbindingen versterken’, ‘intensievere samenwer-

Laatste Kans Literair talent! Win € 250 met Mare-kerstverhalenwedstrijd Laatste dag om in te sturen voor de Mare-kerstverhalenwedstrijd! Win €250, €75 of €50 met verhaal van tussen de 1500 en 2000 ­woorden. Oproep van auteurs en juryleden Christiaan Weijts en Arjen van Veelen: verras ons. Mail voor middernacht naar: redactie@mare.leidenuniv.nl Deelname alleen voor Leidse studenten.

king’, ‘aanknopingspunten’), maar er ook doorschemert dat de ‘wij’ die de ‘vragen aan de wetenschap articuleren’ niet de wetenschappers zelf zijn. Hoe zit dat nou? En deze wetenschapper is wantrouwig. Vanwege de economische taal (input, output, en competitie als drijvende kracht achter de vooruitgang) en de ecologische taal die wetenschap beschrijft als een ecosysteem met een ‘adaptief vermogen’. > Verder lezen op pagina 3

Bandirah Pagina 12

Mare 14 (38)  
Mare 14 (38)  

Leids universitair weekblad

Advertisement