Page 3

29 november 2012 · Mare Mensen

071 -527 …

Spraakverwarring in druk

Veto

Museum Boerhaave brengt 330 jaar typografie in beeld De wetenschappelijke uitgeverij Brill specialiseerde zich al vroeg in het drukken in exotisch schrift. Nu kan dat met een eigen lettertype.

Medewerkers van drukkerij Brill, toen nog over de letterbakken gebogen. Foto Museum Boerhaave

DOOR THOMAS BLONDEAU Laat ons wel wezen, u gebruikt het dagelijks maar u weet er waarschijnlijk niets bijzonders over te vermelden. Ja, in internetkringen is het bon ton om af te geven op dat jolige lettertype Comic Sans. Die gebruik je niet voor je cv; dat is duidelijk. Een Times New Roman haalt u er ook nog wel uit maar kon u de Minion benoemen waarin deze tekst is geschreven? Of de Glasgow uit de inleiding? Zo ja, dan moet u zeker naar de nieuwe tentoonstelling in wetenschapsmuseum Boerhaave. En zo nee, dan ook want het is tijd dat u waardering begint te krijgen voor het vakmanschap en kunde dat achter een lettertype schuilgaat. De expositie brengt de geschiedenis van de Koninklijke Uitgeverij Brill in beeld. De nog steeds actieve uitgeverij ontstond toen Jordaan Luchtmans zich in 1683 inschreef als lid van het Leidse boekengilde. Twee jaar later verschijnt de eerste geïllustreerde uitgave, de Historia insectorum generalis van de natuuronderzoeker Jan Swammerdam. Naast de tentoongestelde turf prijkt een klein microscoopje uit dezelfde periode, vervaardigd door aangetrouwde familie van Luchtmans. Om te tonen dat de uitgeverij ook met Arabisch schrift aan de slag kon, gaven ze in 1732 een boekje uit over een sultan. Twee jaar eerder was een nazaat van Luchtmans aangesteld

als academiedrukker zodat hij een groot deel van de proefschriften en oraties mocht uitgeven. Medio de negentiende eeuw – de uitgeverij was toen in handen van E.J. Brill – wordt het werkje Het Gebed des Heeren in veertien talen uitgegeven. Dit fungeerde als staalkaart voor de expertise op het gebied van exotische letters. Het Onze Vader verschijnt er in de talen Hebreeuws, Samaritaans, Aramees, Sanskriet, Koptisch, Syrisch, Arabisch, Perzisch, Tartaars, Turks, Javaans, Maleis en Grieks. Tussen de vitrines met boeken zijn ook een paar tv-uitzendingen te zien, gewijd aan de uitgeverij toen ze zelf nog drukte. De snelheid waarmee zetters de loden letterblokjes verzamelden om een tekst te drukken die zelf niet begrepen, is verbazingwekkend. Teksten zijn nu natuurlijk sneller en makkelijker toegankelijk via cd-rom of website, maar de kaalheid van dit deel van de expositie illustreert passend de teloorgang van het charmante handwerk. Aan het eind van de tentoonstelling wordt op een muur een nieuw ontworpen lettertype geprojecteerd: de Brill. Dit font stelt de uitgeverij in staat om met Latijnse lettertekens en verschillende accentjes en puntjes alle talen te kunnen weergeven. Kunt u zich inbeelden wat voor hoogstaand gepriegel dat geweest moet zijn al die eeuwen daarvoor. Geletterd & geleerd. Brill: 330 jaar typografie voor de wetenschap Museum Boerhaave di-za, 10-17u (tot 19 mei 2013), € 7,50, studenten gratis

Frutti di Mare

Shoppen bij de nanosuper DOOR MARLEEN VAN WESEL ‘De maatschappelijke discussie over nanotechnologie gaat altijd over iets wat zowel enorm klein als enorm theoretisch en abstract is. Met een Nanosupermarkt vol producten uit de toekomst probeer ik het wat concreter te maken’, vertelt Koert van Mensvoort. Hij is behalve ontwikkelaar van de Nanosupermarkt ook technoloog, kunstenaar en filosoof. ‘Ook de ontwerpers hebben zo’n hybride achtergrond. Daardoor zijn de producten zowel technologisch onderbouwd als visionair en spannend.’ Sinds 2010 rijdt de super-

markt, in de vorm van een bus vol toekomstmuziek, door Nederland en soms ook de rest van Europa. Komend weekend komt hij naar Museum Boerhaave in Leiden, om een spiksplinternieuwe, nóg futuristischere collectie te presenteren. Hij loopt alvast de meest spraakmakende ontwerpen langs, voorzien van een haalbaarheidsindicator. Thorny Devil ‘Schoon water uit dauwdruppeltjes, mate! Oftewel: een waterflesje dat via nanofilters waterdruppels uit de omgeving kan opvangen. De techniek is gebaseerd op de thorny devil vil, een Australische hagedis die via zijn huid water verzamelt. Ik spreek regelmatig met wetenschappers om in te schatten wanneer dit zou kunnen worden gelanceerd. Tot voor kort hoopten we op 2020. Maar inmiddels slaat de haalbaarheidsindicator

lichtgroen uit, want onlangs is een Amerikaans bedrijf dat heeft ingezet op 2014 met het idee aan de slag gegaan!’ Baarmoederparel en Nanolift ‘Twee producten waarvan de haalbaarheidsindicator voorlopig nog op donkerrood schiet. De Nanolift is een soort opvolger van botox. Daar zijn ook veel mensen tegen, maar er is toch een flinke markt voor. De baarmoederparel, die onder invloed van anticonceptiemiddelen in je baarmoeder groeit en aan het begin van de menopauze gebaard wordt als overgangsritueel, is een ander verhaal denk ik. We stellen ook dingen tentoon die iets poëtisch hebben.’ The Gender Choice Condom ‘Dit ontwerp roept behoorlijk wat discussie op. Het is een condoom dat wel bedoeld is voor conceptie, maar waarbij je alvast kiest voor een jongen of een meisje. Misschien interessant voor China, maar ook

ouders die al een paar zonen óf dochters hebben, zeggen dat ze dit eigenlijk wel een leuk idee vinden. Maar wat is de volgende stap? Een meisje met blond haar? En met een kleinere kans op Alzheimer?’ Twitter Implant ‘Tien jaar geleden konden we ons ook niet voorstellen dat we nu bijna alles wat we denken, vinden of beleven zo gemakkelijk zouden tweeten. Met het twitterimplantaat hoef je dat straks niet eens meer zelf te doen. Dit product wordt geïmplanteerd op de plek waar je verstandskiezen gezeten hebben en het slingert alles wat er in je lichaam gebeurt de wereld in. Wanneer je gaat hardlopen zijn straks al je vrienden én je zorgverzekering daarvan op de hoogte. Maar wanneer je een sigaret opsteekt ook. Het is de ultieme en authentieke vorm van alle informatie delen die je hebt in het post-privacytijdperk, terwijl het momenteel op social media nog vooral een kwestie is van “keeping up appearances”. Maar ik denk niet dat we, afgezien van verzekeraars misschien, dit product op de markt willen zien. Het is iets te eerlijk.’ Van links naar rechts: de genderkeuzecondoom, de baarmoederparel en de dauwvanger. Toekomstmuziek of dagdromerij?

3

In het regeerakkoord van Rutte-II staat een sociaal leenstelsel voor studenten. De Eerste Kamer-fractie van GroenLinks zal dat blokkeren, kondigde senator Ruard Ganzevoort vorige week aan. Professor Ganzevoort, GroenLinks was in haar partijprogramma toch juist voorstander van een sociaal leenstelsel? Wat is er gebeurd? ‘Er is niets gebeurd. We vinden dat er een goede studiefinanciering moet zijn, en dat kan in de vorm van een sociaal leenstelsel. Zo staat het ook in ons verkiezingsprogramma. Er zijn echter wel voorwaarden om zo’n stelsel echt sociaal te maken, en de toegankelijkheid voor iedereen te garanderen.’ Zoals? ‘Bijvoorbeeld: lager collegegeld, een hogere aanvullende beurs, het handhaven van de OV-jaarkaart, de garantie dat het bespaarde geld teruggaat naar het hoger onderwijs. Ik heb niets anders gedaan of gezegd dan wat er in ons programma staat; de aanname van de regeringspartijen dat ze wel een meerderheid in de Eerste Kamer krijgen, is te optimistisch.’ Op school leerde ik dat de Eerste Kamer alleen een controlerende functie heeft. Gaat u uw boekje niet te buiten? ‘Staatsrechtelijk gezien niet. Er staat Eerste Kamerleden niets in de weg om duidelijk te maken waar hun partij voor staat; wij zijn ook politici. Als het alleen om een wetstechnische controle ging, kon je ook een groepje juristen neerzetten in de Senaat.’

GroenLinks pleitte in het verleden voor opheffing van de Eerste Kamer. Is het goed dat het nog niet zover is gekomen? ‘Als je ons politieke stelsel opnieuw zou uitdenken, zou het er anders uitzien. Het toetsen van nieuwe wetgeving aan de Grondwet kan ook door de rechter gedaan worden. De Eerste Kamer heeft ook een reflectieve taak; dat zou de Tweede Kamer ook wat meer kunnen doen. Zolang hij er is, moet je er ook in functioneren.’ Behalve senator bent u ook hoogleraar theologie aan de VU. Hoe reageren uw studenten op het aangekondigde veto? ‘Degenen die het gezien hebben, waarderen het wel. Een aantal heeft het alleen oppervlakkig gezien, en denkt nu dat wij terugwillen naar de studiebeurs. Dat klopt niet: wij zijn wel voor een leenstelsel, maar dan een beter leenstelsel dan in het regeerakkoord staat.’ Wanneer stemt de Eerste Kamer eigenlijk over dat wetsvoorstel? ‘Pas als het door de Tweede Kamer is, en dat kan pas als het op papier staat. Ik heb begrepen dat het plan in de tweede helft van 2013 naar de Tweede Kamer gaat, dus dan ligt het pas in het voorjaar van 2014 bij ons. De Eerste Kamer mag wetten niet aanpassen, alleen aannemen of verwerpen, dus we wachten rustig de uitwerking af. Ik neem aan dat de regeringspartijen in hun uitwerking nog eens goed naar ons partijprogramma zullen kijken. Daar kunnen ze goede ideeën opdoen.’ Er staat wel meer in het regeerakkoord waar GroenLinks tegen is, en VVD en PvdA hebben geen Kamermeerderheid in de Senaat. Gaan jullie alles blokkeren? ‘Geen enkele fractie in de Eerste Kamer is gebonden aan het regeerakkoord. We zullen elk onderdeel apart lezen. Er zitten plannen bij die beter zijn dan het vorige akkoord, in elk geval. En er zitten dingen bij waar wij ons niet in kunnen vinden.’ BB

Profile for Mare Online

Mare 11  

Leids Universitair Weekblad

Mare 11  

Leids Universitair Weekblad

Advertisement