Issuu on Google+

Welkom in Nijmegen

oudste stad van Nederland altijd innovatief Inhoud VOORWOORD MEDISCHE TECHNOLOGIE F undamenteel onderzoek & ondernemen

farmaceutische industrie Innovaties in neuroscience Health Valley hightech innovatie zonneceltechnologie internationale bedrijven Begeleiding bij vestiging in Nijmegen

Geworteld in de oudste stad KERNCIJFERS uw vragen beantwoord

Gemeente Nijmegen afdeling Economische Zaken T (024) 329 26 07 E ez@nijmegen.nl Meer informatie www2.nijmegen.nl/ondernemen


‘De kracht van Nijmegen als vestigings­plaats voor bedrijven schuilt vooral in samenwerking.’


Welkom in Nijmegen! Nijmegen bestaat ruim 2000 jaar en is daarmee de oudste stad van Nederland. Het verleden wordt gekoesterd en maakt de stad tot wat zij is. Maar Nijmegen is als kennisstad ook sterk gericht op de toekomst. Vooruitstrevend fundamenteel onderzoek in topinstituten van de Radboud Universiteit en het Universitair Medisch Centrum St. Radboud op het gebied van medische technologie draagt daaraan bij. Zo wordt er in Nijmegen gewerkt aan vernieuwende toepassings­gerichte ontwikkelingen op het snijvlak van micro-elektronica en medische techno­ logie. Regelmatig worden innovatieve producten op de markt gebracht, die voortkomen uit de samenwerking tussen bedrijven en onze gezondheidsinstellingen, die tot de absolute top in Nederland en zelfs Europa horen.

Ook op het gebied van (alternatieve) energie is Nijmegen koploper, met bedrijven als Smit Transformatoren, Electrabel en de Radboud Universiteit als meervoudig wereldrecord­ houder met de meest efficiënte dunne zonnecel. De kracht van Nijmegen als vestigingsplaats voor bedrijven schuilt vooral in samenwerking. Lokaal, regionaal en inter­nationaal. Vanaf de basis van moleculair onderzoek, tot aan de toepassing daarvan in nieuwe producten. Onderzoekers, toeleveranciers en producenten zoeken elkaar graag op in deze stad. Bijvoorbeeld op de universiteits- en gezondheids­ campus Heijendaal, maar ook op de Novio Tech Campus, die de komende jaren ontwikkeld wordt. De gemeente spant zich dagelijks in voor het bouwen van bruggen tussen de overheid, kennisinstellingen en het bedrijfsleven. Wij ondersteunen innoverende initiatieven en kennisclusters, stimuleren ondernemingszin, en we faciliteren en koesteren de bedrijven die Nijmegen als thuisbasis hebben gekozen.

De ligging aan de Waal, de A15 en de A73, tussen Randstad en Ruhrgebied, temidden van de vliegvelden Eindhoven, Weeze, Schiphol en Düsseldorf maakt Nijmegen inter­ nationaal goed bereikbaar. De bevolking van Nijmegen is hoog­opgeleid, dus aan gekwalificeerd personeel geen gebrek. U zult zich snel thuis voelen in onze Bourgondische studentenstad, met een unieke, groene woonomgeving, een breed cultuuraanbod en aan­trekkelijke sport-, horeca- en winkelvoorzieningen. Graag presenteer ik u wat Nijmegen voor u kan beteke­nen. En omdat samenwerking in onze stad centraal staat, hebben vooraanstaande bedrijven en toonaangevende instituten zich bereid verklaard dat samen met mij te doen. Ik nodig u van harte uit om kennis te maken met Nijmegen en met de parels die de oudste stad van ons land rijk is. Tot ziens in Nijmegen, een stad met een rijke historie en een kansrijke toekomst!

Mr.Th. C. de Graaf BURGEMEESTER VAN NIJMEGEN


Nijmegen, oudste stad van Nederland

De ligging aan de Waal tussen heuvels, hei, polders en bossen maakt Nijmegen al meer dan 2000 jaar een aantrekkelijke vestigingsplaats. Ruim twintig eeuwen terug bouwden de Romeinen hun grensstad op een uitloper van de stuwwal langs de rivier. In de Middeleeuwen was Nijmegen een bloeiende handelsstad en cultureel centrum, omringd door vruchtbare landbouwgrond. In de 17e eeuw sloten Europese landen hier de Vrede van Nijmegen. Nijmegen is nog altijd een internationale stad in het hart van Europa, waar bezoekers en expats vanuit de hele wereld gastvrij worden ontvangen. Een stad die haar oorsprong koestert en hard werkt aan een toekomst waarin kennis, technologie en gezondheid centraal staan.


‘In een van de mooiste stukjes Nederland biedt Nijmegen de mensen die er wonen, werken en recreëren een bruisende leefomgeving.’

Nijmegen, bruisende stad

Nijmegen, gezonde stad

Nijmegen, sportstad

In een van de mooiste stukjes Nederland biedt Nijmegen de mensen die er wonen, werken en recreëren een prettige, groene leefomgeving. Ruim 33.000 WO- en HBO-studenten hebben een positieve invloed op de sfeer en cultuur van de stad. Door de continue instroom van jonge in­ woners houdt Nijmegen een blijvend jeugdige uitstraling. De stad beschikt over een uitstekend aanbod aan scholen, sportverenigingen en ont­ spanningsmogelijkheden. De veelzijdigheid van Nijmegen vertaalt zich ook in de breedte van haar cultuurprofiel met muziekpodia, theaters, kunst, musea en evenementen. Zo trekken de Vierdaagsefeesten in juli jaarlijks ruim een miljoen bezoekers. En de noordelijkste stad van het Zuiden verraadt zijn Bourgondische inslag en gastvrijheid met een ruime keus aan restaurants, eethuizen, cafés en terrassen.

Nijmegen ligt in het hart van Health Valley, een innovatieve regio waarin het bedrijfsleven, over­ heden en kennisinstellingen samenwerken op het gebied van health en life sciences. Midden in Nijmegen ligt de onderwijs- en gezondheids­ campus Heijendaal met de Radboud Universiteit, het academisch ziekenhuis UMC St. Radboud en de Hogeschool Arnhem Nijmegen. Vlakbij ont­ staat een nieuwe werklocatie: Novio Tech Campus, voor hightech-bedrijven en voor spinoffs die Heijendaal ontgroeien. Door de fysieke nabijheid en open samenwerking wordt dit een unieke locatie voor internationaal georiënteerde kennisintensieve bedrijven.

Dichtbij Novio Tech Campus en Heijendaal wordt een topsport- en innovatiepark ontwik­ keld. Een broedplaats voor onderzoek en pro­ ductontwikkeling op het gebied van gezondheid en sport. Want sport zit Nijmegen in de genen. Sporters presteren op topniveau in atletiek, voetbal, basketbal, roeien, judo, kickboksen, turnen en hockey. Zo’n 40.000 internationale wandelaars lopen in de derde week van juli de Nijmeegse Vierdaagse. De Zevenheuvelenloop is een hardloopevenement voor ‘s werelds beste atleten en tienduizenden recreanten. De Marikenloop is de grootste ‘ladiesrun’ van Nederland.


‘Personalised medicine is dé niche op gezondheids­gebied. En Nijmegen heeft alles in huis om innovatieve toepassingen te ontwikkelen, van moleculaire diagnostiek tot testen in een patiëntenpopulatie.’


MEDISCHE TECHNOLOGIE

Het cluster van bedrijven en instituten rond de Radboud Universiteit Nijmegen en het UMC St. Radboud Nijmegen kent de noodzaak van het vertalen van kennis naar producten en diensten in de patiëntenzorg. Op één campus zijn veel kwalitatief hoogwaardige faciliteiten aanwezig voor het hele proces van fundamenteel, moleculair onderzoek tot en met het doorontwikkelen van klinisch geteste producten. Hier worden klinische vraagstukken op het gebied van life sciences onderzocht, is specialistische kennis en kunde over het ontstaan van ziekten aanwezig en kunnen nieuwe diagnose- en behandelmethoden voor ziekten worden getest. De toekomstkansen liggen in de ontwikkeling van individuele, op maat gesneden therapie: personalised medicine. Met name voor bedrijven die nieuwe technologische middelen ontwikkelen voor het opsporen van ‘biomarkers’ (stoffen die een ziekte aantonen), biedt de Nijmeegse campus interessante faciliteiten en relaties.

Medische technologie als groeimarkt Nijmegen: van molecuul tot mens

Prof. dr. Jack Schalken is onderzoeksdirecteur & hoofd experimentele urologie bij het UMC St. Radboud. Zijn bedrijf NovioGendix is gespecialiseerd in moleculaire diagnostiek van infectieziekten en kanker op het terrein van de urologie en levert diensten aan diverse Europese ziekenhuizen.

Binnen het Molecule to Man-programma (M2M) werken de Radboud Universiteit en het Universitair Medisch Centrum samen met het bedrijfsleven. M2M wil topwetenschap beter toegankelijk maken voor commerciële benutting. De Nijmeegse campus is voorzien van alle benodigde specialistische apparatuur. Door vertaling van chemische, moleculaire en microbiologische kennis naar patiënten, kunnen verschillende processen zicht­ baar worden gemaakt, waardoor men allerlei ziekten beter leert begrijpen.

Nijmegen Centre for Molecular Life Sciences Midden op de campus staat het NCMLS. Dit Nijmeegse kennis­ instituut richt zich op het begrijpen van de moleculaire en cel­ lulaire basis van ziekten. Het NCMLS stelt deze fundamentele kennis gebaseerd op moleculaire geneeskunde en celbiologie beschikbaar voor klinische toepassingen: diagnostiek en behandeling.

Institute for Molecules and Materials In het Nijmegen Institute for Molecules and Materials houden chemici en fysici zich bezig met ontwerp, synthese, karakte­ risatie en theoretisch begrip van moderne nanostructuren. Karakteristiek voor het instituut is de inzet van geavanceerde onderzoeksapparatuur die voor een groot deel in Nijmegen is ontwikkeld of verbeterd, zoals nano-probing, kernspin­ resonantie (NMR) en hoge magneetvelden (HFML). Uit het IMM is een groot aantal spin-offbedrijven ontstaan, die de kennis uit dit fundamentele onderzoek vermarkten in toegepaste producten voor de mens. Door de nabijheid van deze voor­ zieningen en kennis vestigen innovatieve bedrijven zich graag in Nijmegen.

Moleculaire diagnostiek

Dit omvat een spectrum aan laboratoriumtechnieken waarmee rechtstreeks erfelijk materiaal (DNA en RNA) van menselijke cellen of microorganismen kan worden onderzocht. Zo kunnen basis­ elementen worden ontdekt voor het ontstaan en voorkomen van ziekten. Momenteel wordt het gebruikt voor het opsporen en het opvolgen van infectieziekten, bepaalde vormen van kanker en aangeboren afwijkingen. In de toekomst zullen veel nieuwe toepassingen op het gebied van moleculaire diagnostiek worden bedacht. Nijmegen verwacht een sterke groei van bedrijvigheid op dit gebied. Ook gaat moleculaire biologie een belangrijke rol spelen in de behandeling van kanker en erfelijke ziekten. Zo ontdekte het bedrijf NovioGendix van professor Schalken, een spin-off van het NCMLS, de PCA3-marker. Met een snelle urinetest kan dit gen, dat wijst op prostaatkanker, worden opgespoord (of uitgesloten). Als door genetische diagnostiek meer duide­ lijk is over de aard van de kanker, kan de behandeling in de toekomst precies worden aangepast aan het genetisch profiel van de patiënt.

Auto-immuunziekten Nijmeegse wetenschappers onderzoeken de biomoleculaire complexen die zorgen dat belangrijke processen in lichaamscellen goed verlopen. Dit is van belang voor de ontwikkeling van geneesmiddelen en nieuwe testen, die antistoffen opsporen die optreden bij auto-immuunziekten als reumatoïde artritis, multiple sclerose en type 1 diabetes. Zo ontwikkelde het bedrijf EuroDiagnostica een 10-minutentest voor de diagnose van reuma. De Nijmeegse spin-off ModiQuest ontwikkelt op basis van deze kennis industriële toepassingen


‘De ondernemingszin van de Radboud Universiteit Nijmegen neemt flink toe. Nijmegen heeft een sterke bètafaculteit, met een bewezen trackrecord om in samenwerking met bedrijven kennis te vermarkten.’


Fundamenteel onderzoek & ondernemen

Ondernemende universiteit biedt kansen voor bedrijven Bedrijven richten zich steeds meer op hun kerntaak en voeren zelf geen fundamenteel onderzoek meer uit. Investeren in eigen specialistische apparatuur is voor veel bedrijven te kostbaar. Steeds meer vestigen zij zich dicht bij een universiteitscampus, om de laatste onderzoeken en modernste technieken beter te kunnen volgen. Kennisinstellingen op het gebied van health & life sciences en het bedrijfsleven in de regio Nijmegen werken daarin steeds meer samen. De Radboud Universiteit Nijmegen en het Universitair Medisch Centrum St. Radboud stellen hun gespecia­ liseerde laboratoria en unieke, hoogwaardige onderzoeksfaciliteiten open voor het bedrijfsleven. Op deze manier kan nieuw verworven kennis snel worden toegepast en vermarkt.

Onderzoekscentra Het Institute for Molecules and

Prof. dr. Floris Rutjes, hoogleraar synthetisch orga­ nische chemie aan de Radboud Universiteit Nijmegen, kreeg de eretitel 'Most entrepreneurial scientist of The Netherlands 2008', onder andere voor de oprichting van de bedrijven Chiralix en Future Chemistry. Het onderzoek van Rutjes is onder meer van belang voor de fijnchemische en farmaceutische industrie.

Materials (IMM) van de Radboud Universiteit heeft veel kennis in huis op het gebied van het ontwerpen, maken en karakte­ riseren van moleculen en materialen. In de groep van prof. Rutjes wordt gewerkt aan chemische synthesetechno­logie op een chip en commercieel toepasbare microreactortechnieken. De onderzoeksafdelingen binnen het IMM bieden unieke faciliteiten voor het bedrijfsleven, waaronder:

Nanolab Het Nanolab Nijmegen heeft specialistische scanning probeapparatuur om moleculen te onderzoeken en te visualiseren. Zo kan het oppervlak van materialen worden onderzocht om hun eigenschappen beter te begrijpen. Binnen het IMM wordt dit soort technieken ingezet om vanuit verschillende onder­­­­zoeksdisciplines uiteenlopende zaken zoals virussen, eiwitstructuren, materiaaloppervlakken en nanoelektro­nische schakelingen te onderzoeken. Een meer toegepast voorbeeld is het onderzoeken van de doordringbaarheid van stoffen voor de ontwikkeling van vlam­ vertragers. Naast contractonderzoek verzorgt het Nanolab ook opleidingen voor bedrijven die met nanotechnologie aan de slag willen.

Goudsmit Paviljoen voor NMR-onderzoek Dit Nijmeegse lab herbergt negen grote NMR-installaties. Met NMR (kernspinresonantie) worden ruimtelijke structuren van materialen onderzocht. Zo kunnen bepaalde stoffen zichtbaar worden gemaakt in een vloeistof zoals urine of hersenvocht. Ook kan de zuiverheid van stoffen worden gemeten in bijvoorbeeld medicijnen of voedingsmiddelen (kwaliteitscontrole). Door de unieke combinatie van NMRonderzoek op biomaterialen, vastestof-NMR (naar de structuur van verbindingen) en ontwikkeling van nieuwe methoden biedt dit lab ongekende toepassingsmogelijkheden.

High Field Magnet Laboratory (HFML) De Radboud Universiteit heeft een van de vier sterkste magneten ter wereld. Wereldwijd zijn er slechts enkele ver­gelijkbare laboratoria. Het HFML is een Europese onderzoeksfaciliteit waar materialenonderzoek (zoals de mag­netische manipulatie van moleculen) in zeer hoge magneet­velden plaatsvindt. De toestand van gewichtloosheid in het magneetveld lijkt op die in de ruimte en biedt unieke groeicondities voor zuivere (eiwit)kristallen. Met deze kennis kunnen mogelijk ook materialen worden ontwikkeld voor snellere chips, actievere enzymen voor toepassing in was­ middelen en medicijnen in minidoses.

European Trace Gas Exchange Facility Dit laboratorium is uniek in Europa. De op laserspectroscopie gebaseerde detectoren kunnen uiterst lage con­centraties van gassen in een gasmengsel meten. Ze zijn in staat één gas­ deeltje in een miljoen andere te herkennen. Deze kennis is van belang voor onder meer de ontwikkeling van draagbare ademanalyseapparatuur, het gecontroleerd laten rijpen van fruit of de analyse van verbrandingsprocessen in bijvoorbeeld een dieselmotor, belangrijk om katalysatoren te ontwikkelen


‘Nijmegen kent eigenlijk geen minpunten voor de vestiging van een technisch of farmaceutisch bedrijf. Logistiek is het een prima plek en de kwaliteit van leven, werken en wonen klopt hier.’


farmaceutische industrie

Door de clusters van kennisinstellingen en bedrijven rond health & life sciences, is Nijmegen een aantrekkelijke vestigingsplaats voor de farmaceutische industrie. Nijmegen heeft sterke medische en chemische faculteiten en unieke faciliteiten voor toponderzoek. Zo is de nieuwste kennis over nanotechnologie interessant voor de healthsector, omdat daarmee de eigenschappen van een stof kunnen worden veranderd. Zo kunnen medicijnen bijvoorbeeld doelgerichter worden gemaakt. De nabijheid van het UMC St. Radboud zorgt ervoor dat pre-klinisch en klinisch onderzoek van nieuwe producten mogelijk is.

Alles in huis voor de farmaceutische sector

Jacques Lemmens is oprichter van Synthon, de grootste spin-off van de Radboud Universiteit Nijmegen met ruim 1250 medewerkers en vestigingen in 9 landen, waaronder het hoofdkantoor in Nijmegen. Synthon is het grootste onafhankelijke farmaceutische bedrijf in Nederland.

Alles op één campus Op de campus rond de Radboud Universiteit is elk stadium in het traject van geneesmiddelen­ ontwikkeling vertegenwoordigd: targetdiscovery, target­ validatie, modelling en proof of principal met diermodellenimaging. Dagelijks wordt nieuwe fundamentele kennis opgedaan, bijvoorbeeld over psoriasis, reuma en kanker. Farmaceutische toepassingen kunnen worden onderzocht en getest met behulp van de nieuwste technologie. Ook op het gebied van metabolisme (energiestofwisseling) en endocriene ziekten heeft Nijmegen een sterke positie in de wereld. De Hogeschool Arnhem Nijmegen biedt een uit­ stekende Hogere Laboratorium Opleiding met als belangrijke vak­gebieden Analytische chemie, Organische chemie en Poly­meer­chemie. Studenten worden onder andere opgeleid voor de farmaceutische of voedingssector. De campus biedt ook specifieke faciliteiten voor startende en groeiende (farma) bedrijven, zoals het Trigongebouw en de Mercatorgebouwen. Innovatieve toeleveranciers, gespecialiseerde diensten (zoals DHL Exel Supply Chain en Te Winkel en Oomes, specialisten in farmaceutische en chemische logistiek en opslag), gekwali­ ficeerd personeel en opleidingscentra voor werknemers liggen binnen handbereik. Centraal Dierenlaboratorium Nijmegen

Het Centraal Dierenlaboratorium Nijmegen is een instituut voor dierexperimenteel onderzoek. Het stelt haar faciliteiten en kennis voor de uitvoering van dierproeven ook beschikbaar aan bedrijven. Het lab behoort zowel qua geavanceerde on­ derzoeksapparatuur en expertise als qua grootte tot de top van Europa. Zo is er een 7-Tesla fMRI-scanner om het weefsel van kleine (levende) proefdieren te bekijken in zeer hoge resolutie. Verder is er de mogelijkheid van telemetrie: een

zender, geïmplanteerd in het proefdier, meet daarbij draadloos de bloeddruk, hartfrequentie, temperatuur, ECG en bewegingsactiviteit.

Spin-offs

In de afgelopen twintig jaar zijn uit de Radboud Universiteit ongeveer 400 spin-offs ontstaan, die nu samen zorgen voor ruim 4000 arbeidsplaatsen. Een aantal spinoffs maakt deel uit van een Nijmeegs businesscluster rond medicijnontwikkeling: • Synthon is de grootste spin-off van de Radboud Universiteit. Synthon is al sinds 1991 innovatief op het gebied van generieke medicijnen en ontwikkelt ook biofarmaceutica. • MercaChem is een snelgroeiende, internationaal opereren­ de onderneming, die chemische halffabricaten levert voor technologisch onderzoek. • Chiralix BV maakt complexe moleculen als bouwstenen voor medicijnen en levert onder meer aan DSM. • Encapson ontwikkelt nanocapsules (holle polymeren) om bijvoorbeeld enzymen en medicijnen doelgerichter te laten werken. • ModiQuest is gespecialiseerd in de technologie voor het ontwikkelen van antilichamen (eiwitten) tegen moeilijk te bestrijden ziekten. • MedImmune Pharma BV (onderdeel van AstraZeneca) is een biofarmaceutisch bedrijf dat formules voor vaccins maakt. • Spinnovation Analytical BV is gespecialiseerd in nucleaire magnetische resonantie (NMR-technologie) en massaspectroscopie. Het voert contractonderzoek en analyse­ diensten uit voor de farmaceutische, voeding-, chemische en polymeerindustrie


‘Door het complexe systeem van de hersenen goed te bestuderen, worden het raadsel en de schoonheid alleen maar vergroot. Nieuwe inzichten bieden nog zoveel toepassingsmogelijkheden. En in Nijmegen creëren we de juiste omstandigheden om te blijven ontdekken.’


Innovaties IN neuroscience

Twee bijzondere Nijmeegse instituten onderzoeken in Nijmegen hoe ons brein werkt en wat de relatie is tussen taal en cognitie. Met deze kennis kunnen we prestaties verbeteren, de werking van medicijnen onderzoeken, ziekten en aandoeningen zoals Alzheimer, dyslexie, verslavingen of stressstoornissen voorkomen en genezen. De praktische toepasbaarheid van deze kennis heeft ook veel economische potentie op het gebied van bijvoorbeeld voeding, therapie en revalidatie.

Innovaties in neuroscience Donders Institute for Brain, Cognition and Behaviour In een groot laboratorium zoekt het Nijmeegse Donders Institute sinds 2002 naar antwoord op de drie kernvragen van de cognitieve neurowetenschappen: waar, wanneer en hoe gebeurt de informatieverwerking in ons brein. Met neuro-imagingtechnieken kunnen de complexe functies en processen in de hersenen zichtbaar worden ge­ maakt. Het instituut is wereldwijd een van de leidende onder­ zoekscentra op het gebied van cognitieve functiesystemen. De kracht van het Donders Institute is dat alle benodigde geavanceerde onderzoeksapparatuur in het centrum onder één dak beschikbaar is. Verder maken de 150 medewerkers het verschil: het team bestaat uit ambitieuze, jonge top­ onderzoekers uit 25 landen.

Prof. dr. Peter Hagoort, oprichter en directeur van het Centre for Cognitive Neuro­imaging van het Donders Institute for Brain, Cognition and Behaviour, directeur van het Max Planck Instituut voor Psycho­linguïstiek en hoog­leraar in de cognitieve neuro­wetenschap aan de Radboud Universiteit Nijmegen. In 2009 ontving hij de Spinozaprijs, de hoogste wetenschappelijke onderscheiding van Nederland.

Samenwerking Het Donders Institute werkt nauw samen met het Max Planck Instituut voor Psycholinguïstiek op de campus, dat fundamenteel onderzoek doet naar de psycho­ logische en biologische basis van taal. Hoe verwerken onze hersenen taal, wat is de relatie tussen taal en kennis, en hoe wordt taal verworven. Het Donders Institute heeft ook nauwe banden met het Duitse Erwin Hahn Instituut voor highfield imaging in Essen. Binnen VIP-BrainNetworks onderzoekt het Donders samen met het UMC St. Radboud en de Universiteit Twente (technische geneeskunde) de belangrijkste oorzaak van een beroerte, ischaemie. Daarmee kunnen technologieën ontwikkeld worden die tijdig zuurstoftekort in de hersenen signaleren en herseninfarcten voorkomen. Dit biedt markt­ mogelijkheden voor projectpartners als Siemens en andere bedrijven om nieuwe meet- en monitormethoden en revali­ datietechnieken te ontwikkelen. Onderzoek met economische potentie

De kennis over hoe het brein werkt, is van belang voor de ontwikkeling en verbetering van allerhande producten, zoals onderwijs­ methoden. Door de huidige neuro-imaging technieken kan ook de werking van een medicijn in de hersenen worden gevolgd. Of kan worden onderzocht of bepaalde voedingsstoffen de ontwikkeling van de hersenen kunnen stimuleren. Door kennis over wat de waardering van voedingsstoffen doet met het brein kan een ‘light’-product worden gemaakt dat net zo

lekker gevonden wordt als het origineel. De onderzoekers van het Donders Institute werken dan ook samen met grote medicijn- en voedingsmiddelenproducenten zoals Unilever, DSM en Mead Johnson en in het Nutritional Imaging Research met de Universiteit van Wageningen, dat een wereldleidende positie heeft op het gebied van onderzoek naar voeding. Maar het Donders Institute werkt ook met Siemens en Philips aan de doorontwikkeling van medische apparatuur en con­ sumentenelektronica. Als je immers weet hoe het brein informatie verwerkt, kan de gebruiksvriendelijkheid van apparatuur ook worden verbeterd.

Toepassingsvoorbeelden: Brain Gain en Re-Phrase BrainGain is een Nederlands onderzoeksconsortium bestaan­ de uit onderzoekers, bedrijven en potentiële gebruikers. Prof. dr. Peter Desain, hoogleraar Kunstmatige Intelligentie bij het Nijmegen Institute for Cognition and Information, is wetenschap­pelijk coördinator van het consortium. Het detec­ teren en beïnvloeden van hersen­activiteit biedt de mogelijk­ heid van unieke toepassingen, van computerspellen die via gedachten bestuurd worden tot zogeheten mentale protheses. Re-Phrase, een spin-off van de Radboud Universiteit, ontwikkelt softwaretoepas­singen op basis van ‘chat-by-click'conversaties. Gebruikers kunnen zoeken naar informatie en daarover chatten in de interactie van internet. Hierbij staat de kennis over kunstmatige intelligentie, taal­verwerking en gebruikersinterface centraal. Het Re-Phrase concept wordt onder meer ingezet voor een I-pod informatietool die jongeren met ernstige spraak- en taal­moeilijkheden zelf­ redzamer maakt in hun dagelijkse communicatie, zoals bij het reizen met het openbaar vervoer


‘Innovatie begint met een ontmoeting. Health Valley creëert ruimte in de regio Nijmegen voor toeval en onverwachte combinaties en helpt onderzoekers en bedrijven samen op weg naar nieuwe producten voor de gezondheid van de mens.’


Health Valley

Kansen en kennis koppelen Drs. Jan Jonker Nijmegen ligt in het hart van de Health Valley. Drs. Jan Jonker is directeur van deze stichting, die kansen en kennis koppelt in de biomedische en zorgsector in Oost Nederland.

Nijmegen ligt in het hart van de ‘Health Valley’, het gebied in Oost-Nederland waar veel kennis aanwezig is op het gebied van life sciences en medische technologie. Bedrijven en instellingen in de biomedische en zorgsector werken samen aan inno­ vatieve producten en technieken. Health Valley werkt buiten de eigen regio ook samen met andere clusters zoals Food Valley (Wageningen), het Innovatie Platform Twente (Enschede) en de innovatieve hightechregio Eindhoven. Verder delen instellingen en bedrijven in Health Valley hun researchfaciliteiten met onderzoekers en bedrijven uit Engeland, Denemarken, Duitsland en België in het project FASILIS.

Stichting Health Valley is matchmaker De stichting Health Valley brengt mensen en bedrijven bij elkaar om gezamenlijk te werken aan innovaties in de bio­ medische en zorgsector. Hiervoor organiseert zij een jaarlijks event, workshops en expertmeetings. Health Valley koppelt initiatieven, zorgt voor communicatie over de krachten van deze regio en ondersteunt bedrijven bij het delen en vermark­ ten van kennis en bij bedrijfsontwikkeling. In de acquisitie en begeleiding van bedrijven werken de accountmanagers van de stichting nauw samen met gemeenten, ontwikkelingsmaat­ schappij Oost-Nederland NV en het landelijk innovatienetwerk Syntens.

Het kloppend hart van Health Valley

Praktijkvoorbeeld: het Nijmeegse revalidatiecluster Nijmegen biedt hoogwaardige faciliteiten voor innovatieve product­ ontwikkeling op revalidatiegebied, zoals een orthopedisch researchlab. De St. Maartenskliniek hoort tot de wereldtop op het gebied van houding en beweging. De kliniek werkt samen met de bedrijven AAP Bio Implants en Spierings Medische Technologie aan de ontwikkeling van nieuwe orthopedische producten, zoals protheses en implantaten. Op dat gebied zijn ook Brainclinics, POM en Artinis Medical sterke spelers.

Nijmegen vormt het hart van Health Valley en is internationaal een sterke speler op het gebied van moleculaire diagnostiek (testen en apparatuur) en innovatieve therapie (bijv. met be­ hulp van robotica en visualisatietechnieken zoals MRI). Rond het ondernemende UMC St. Radboud zijn gerenommeerde on­ derzoeksinstituten en innovatieve bedrijven op het gebied van life­sciences en medische technologie gevestigd. Hier ontstaan nieuwe onderzoeksvragen, wordt continue me­ dische kennis opgedaan en kunnen innovatieve technologieën en producten direct klinisch worden getest in een patiënten­ populatie.

Healthclusters De activiteiten van de stichting Health Valley focussen zich op vier thema’s. Op die gebieden zijn in deze regio de af­ gelopen jaren sterke kennis- en businessclusters ontstaan: • V  an Molecuul tot Mens: innovaties op het gebied van moni­ toring, diagnostiek en therapie. Voorbeeld: de ontwikkeling van de Nijmeegse ‘hemostase biochip’, een plastic plaatje op creditcardformaat met een chip, waarmee binnen enkele minuten een bloedstollingsdiagnose is te stellen. Projectpartners zijn UMC St. Radboud, Radboud Universiteit Nijmegen, NXP Semiconductors, Future Diagnostics en Chiralix.

• Reconstructieve Geneeskunde & Medical Devices: innovatieve oplossingen voor revalidatie en orthopedie, zoals robotica, sensoriek, tissue engineering en noninvasieve chirurgie. Zo werken het UMC St. Radboud en de Universiteit Twente in het ‘minimaal invasief technologisch expertisecentrum’ MiTeC samen aan innovaties op het gebied van realtime imaging (bijvoorbeeld van prostaat­ tumoren) en minimaal invasieve technieken (ook wel sleutelgatchirurgie). • eHealth: nieuwe vormen van zorg door de toepassing van informatie- en communicatietechnologie, zoals tele­ monitoring: zorg op afstand door het functioneren van lichaamsfuncties van patiënten via ICT-toepassingen in de gaten te houden. Health Bridge is een Nijmeegs project dat een virtuele brug slaat tussen de eerstelijnszorg in een nieuwe woonwijk op de noordoever van de Waal en de twee­ delijnszorg (de ziekenhuizen) aan de overkant. De inno­ vatieve inzet van techniek en zorg op afstand verbetert de kwaliteit en efficiency van de zorg. • De Gezonde Mens: innovaties op het gebied van gezond­ heid, van sport en beweging (zoals de Nijmeegse ChampionChip die de tijd registreert bij vele internationale hardloop­wedstrijden) tot functionele voeding (bijvoorbeeld de ontwikkeling van foodtransporters). In de komende jaren wil Health Valley de regio internationaal nog meer profileren op de terreinen (moleculaire) diag­nostiek, translational medicine, devices op het gebied van robotica en zorg op afstand


‘De vraag is niet Ăłf we apparaten kunnen verbeteren of nieuwe producten kunnen maken met chiptechnologie. Nijmegen heeft daarvoor in de afgelopen decennia de nodige kennis en faciliteiten verzameld. We kunnen met het MKB meedenken over creatieve toepassingen, die vervolgens ook op de markt gezet kunnen worden.’


hightech innovatie

De gemeente Nijmegen, Ontwikkelingsmaatschappij Oost NV en NXP hebben de krachten gebundeld voor herontwikkeling van een deel van het huidige bedrijven­ terrein Winkelsteeg tot Novio Tech Campus. De ambitie is dat dit gebied in de komende twee decennia een hoogwaardige kennisintensieve werklocatie wordt, waar in een open innovatieve samenwerking dé technologische producten van de toekomst worden ontwikkeld. Hier worden bruggen geslagen tussen de ziekenhuizen en kennisinstellingen (op de nabijgelegen campus Heijendaal) en bedrijven in de medische technologie (health) en halfgeleiderindustrie (semiconductors).

Innovatieve samenwerking op Novio Tech Campus Dr. René Penning de Vries is Senior Vice President en Chief Technology Officer bij NXP Nederland.

Novio Tech Campus Het huidige bedrijfsterrein van chipproducent NXP in Nijmegen vormt straks het hart van de Novio Tech Campus en speelt een belangrijke rol in de open innovatiebenadering en netwerkvorming. Het ‘business & in­ novation center’ FiftyTwoDegrees is al een aantal jaren een opvallend icoon in de stad. Binnenkort wordt het Novio Tech Innovation Center gerealiseerd: een bedrijfsgebouw waar (door)startende bedrijven gebruik kunnen maken van specia­ listische faciliteiten zoals cleanrooms. De productiefaciliteiten en competenties die op Novio Tech Campus aanwezig zijn, zijn niet alleen relevant voor de semiconductorindustrie, maar ook aantrekkelijk voor zonnecelgerelateerde bedrijven, omdat het productieproces voor zonnecellen veel gelijkenis vertoont met dat voor chips. De hoogwaardige kennis van de Radboud Universiteit op zonnecelgebied biedt Nijmegen als vestigings­ plaats voor solar-bedrijven bovendien unieke meerwaarde. NXP Nijmegen

NXP Nederland levert halfgeleiders aan grote wereldspelers in bijvoorbeeld de automotive-branche, consumentenelektronica en identificatietechnologie. Het bedrijf besteedt in Nijmegen en Eindhoven jaarlijks zo’n 250 miljoen euro aan product- en productieprocesontwikkeling. In Eindhoven wordt vooral fundamenteel onderzoek gedaan naar geavanceerde elektronica. In Nijmegen ontwikkelt men verbeterde processen en technologieën in de laatste fasen richting markttoepassing. NXP blijft (ook in Nijmegen) inves­ teren in R&D-activiteiten: de semiconductorindustrie is van oorsprong zeer vernieuwend.

Kennis- & businesscluster Semiconductors Oost-Nederland In de afgelopen 50 jaar is in Nijmegen veel expertise opgebouwd op het gebied van halfgeleiders, met name door NXP (voorheen Philips Semiconductors). In de regio is de hele keten van de semiconductorindustrie te vinden, van chipdesign tot ontwikkeling van systeem­

applicaties. Zo ontwikkelt Elmos Advanced Packaging gespecialiseerde verpakkingen voor chips. De regionale samenwerking krijgt vorm binnen het Business Cluster Semiconductors Oost-Nederland, waarin zo’n 70 bedrijven participeren. Ze bedienen een wereldwijde klantenkring op het gebied van automotive, entertainment, identificatietechno­ logie, consumentenelektronica, mobiele telefonie en domoti­ ca. De stichting ontwikkelt gedeelde faciliteiten en diensten, zoals een verpakkingscentrum, test- en analyseapparatuur, gezamenlijke inkoop van designsoftware en samenwerking in het vinden van gekwalificeerd personeel.

Producten van de toekomst

Chiptechnologie is de basis voor vele producten van de toekomst. Het gaat er niet om óf iets gemaakt kan worden, maar welke industrieel vorm­ gever, gebouweninrichter of creatieve ondernemer op het juis­ te idee komt. De mogelijkheden van halfgeleiders voor het MKB zijn eindeloos, maar creatieve ideeën voor de toepassing ervan vinden op dit moment nog niet altijd hun weg naar de markt. Daarvoor is een campus waar samenwerking laag­ drempelig wordt, een aanwinst voor Nijmegen. Een innovatief voorbeeld is het Nijmeegse bedrijf ChampionChip, dat wereld­ wijd met chips bevestigd op kleding of schoenen de tijdregis­ tratie regelt bij hardloopevenementen. NXP Nijmegen heeft het MKB een technisch ontwikkelplatform te bieden, waarmee met de computer een chip kan worden geprogrammeerd om te meten of te regelen. Zoals een verbeterde microcontroller die regelt dat je wasmachine of stofzuiger minder energie­ver­ bruikt. Of een nieuwe generieke toepassing voor een bestaand (merk)product, zoals het apparaatje waarmee je je Ipod op de autoradio kunt aansluiten. Ook op medisch gebied werkt NXP aan toepassingen, zoals een chip die bij mensen die niet kun­ nen horen op het gehoorbeen wordt aangebracht om toch trillingen te kunnen overbrengen


‘Solarbedrijven kunnen bij ons aankloppen voor onderzoek, gebruik van unieke faciliteiten en support met oog voor hun behoeften. De technische infrastructuur voor zonne­ celproductie in Nijmegen is al compleet en er is genoeg personeel met de juiste expertise.’


zonneceltechnologie

Investeren in de toekomst De Radboud Universiteit Nijmegen doet al sinds 1986 succesvol onderzoek naar efficiënte zonnecellen. De vooruitstrevende ‘zonnecelgroep’ van John Schermer ontwikkelde een techniek om zeer efficiënte zonnecellen te maken van heel dun materiaal. Eén zo’n Nijmeegs laagje kan al 26 procent van het licht omzetten in elektriciteit. De Radboud Universiteit heeft hiermee een wereldrecord met veel toekomstpotentieel.

Nijmeegs wereldrecord: de meest efficiënte dunne zonnecel De beste zonnecellen ter wereld (III-V cellen) zetten 41 procent van het zonlicht om in elektriciteit. Ze zijn gemaakt van drie verschillende laagjes op een uiterst kostbare halfgeleider-wafer, wat ze tot dusver alleen geschikt maakte voor ruimtevaarttoepassingen. Het team van John Schermer ontwikkelde een techniek om tegen veel lagere kosten een efficiënte, maar dunnere film te maken van III-V-materialen. De Nijmeegse onderzoekers ontwikkelden de epitaxiaal-lift-off (ELO)-techniek, waarbij de zonnecel van de wafer wordt losgemaakt, zodat de wafer kan worden hergebruikt. De materiaalkosten voor hoogrendement concen­tratorcellen worden hierdoor driemaal zo laag.

Samenwerking tussen universiteit en bedrijfsleven De zonnecelgroep van Vlieg en

Prof. dr. Elias Vlieg (links) is technisch directeur van de jointventure tf2 devices, hoogleraar vastestofchemie en directeur van het Instituut voor Moleculen en Materialen aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

Dr. ir. John Schermer (rechts) leidt daar het zonnecelonderzoek.

Schermer heeft in 2010 de joint venture ‘tf2 devices’ opgericht met het Britse bedrijf Circadian Solar, toonaangevend ontwik­ kelaar van zonneceltechnologie als energiebron. Samen gaan zij de zonneceltechnologie verder ontwikkelen: de Nijmegenaren richten zich op een nóg hoger rendement door de ELO techniek op twee- en drievoudige zonnecellen toe te passen, de Britten gaan het proces opschalen en versnellen. Specifiek voor de ontwikkeling en toepassing van III-V zonne­ cellen werkt de Radboud Universiteit ook nauw samen met partijen als Dutch Space, ESA, SunCycle, Cedova, het Helmholtz Instituut Berlijn en Imec Leuven. De Nijmeegse zonnecelgroep beschikt over een state-of-the-art meet­ faciliteit en expertise voor de analyse van alle typen zonne­ cellen (III-V, kristallijn Si, amorf Si, CIGS en organisch). Op basis hiervan levert de groep, via haar spin-off bedrijf ReRa Systems, Radboud gecertificeerde kalibratiecellen aan onder­ zoeksgroepen en zonnecelfabrikanten over de hele wereld.

Perfecte omgeving voor solar-business In steeds meer hoogtechnologische producten wordt zonne­ celtechnologie toegepast. Denk aan glasvezel voor telecom­ municatie, GSM’s op zonne-energie, antennes, Blu-ray Discs, blauwe LED-verlichting en warmtesystemen zoals zonneboi­ lers. De sector zal in de toekomst dus nog flink groeien. De regio Nijmegen heeft innovatieve solargerelateerde bedrijven naast de kennis van de Radboud Universiteit nog veel meer te bieden. Zo vormt de Nijmeegse Novio Tech Campus een aan­ trekkelijke vestigingslocatie voor zonnecelproducenten. Op dit terrein zijn de noodzakelijke cleanroomfaciliteiten, elektrici­ teitsvoorziening, technische infrastructuur en bedrijfsstoffen al aanwezig. Het productieproces lijkt namelijk veel op dat van halfgeleiders. De Nijmeegse arbeidsmarkt heeft daardoor ook veel potentiële medewerkers met specialistische kennis en ervaring in dit type processen te bieden. Daardoor kunnen be­ drijven in de solarbusiness in korte tijd en met relatief minder middelen van start in Nijmegen. Een ander voordeel is de nabijheid van andere solarbedrijven in Duitsland en zuidoostNederland, zoals Scheuten Solar, Solland Solar, SunCycle, Cedova en Nuon-Helianthos.

Energie- en milieutechnologie

Nijmegen profileert zich steeds meer als zonnestad. Het gemeentebestuur zoekt samen met het bedrijfsleven en kennisinstellingen actief naar manieren om het grootschalig gebruik van zonne-energie in Nijmegen te bevorderen. De gemeente is ook een actieve partner in kiEMT. De stichting kiEMT (kennis en innovatie in Energie- en MilieuTechnologie) werkt aan de clustervorming van EMT-gerelateerde bedrijven, overheden en kennisinstel­ lingen. Door samenwerking en kennisuitwisseling te stimule­ ren, wil kiEMT kansrijke innovaties en ‘new business’ op het gebied van energie- en milieutechnologie bevorderen. Deze sector biedt grote toekomstkansen: de markt vraagt steeds meer om duurzame alternatieven op allerlei gebieden. Een succesvol voorbeeld van dergelijke productinnovaties is het Nijmeegse bedrijf Solesta, dat een gebruiks- en onderhouds­ vriendelijk systeem heeft ontwikkeld om kraanwater te ver­ warmen met zonne­boilers


‘Nijmegen is een toegankelijke stad met veel ruimte voor initiatief, waar mensen en bedrijven zich thuis voelen. Ook de gemeente toont zich een open en actieve gesprekspartner.’


internationale bedrijven

Nijmegen is open en gastvrij. Bezoekers en nieuwe inwoners voelen zich snel thuis door de Bourgondische sfeer in de studentenstad. Kennisintensieve bedrijven hebben dan ook weinig moeite met het vinden van hoogopgeleid, gekwalificeerd personeel. Want veel van hen vinden het leefklimaat in Nijmegen prettig. De omgeving is groen en gevarieerd (heuvels, bos, polders) en het aanbod aan cultuur, horeca, winkels en recreatie is ruim. De stad is niet zó groot dat men zich er anoniem voelt. Al sinds de invasie van de Romeinen heeft Nijmegen een internationaal karakter. Buitenlandse gasten komen al eeuwenlang naar Nijmegen voor een bezoek of om er te werken.

Bedrijven en werknemers voelen zich hier thuis Expatriates

Door de internationaal opererende bedrijven in de stad hebben inmiddels een kleine 1000 expatriates er een tijdelijk thuis gevonden. Zij worden aangetrokken door de omgeving, de vrijetijdsvoorzieningen, de bereikbaarheid en centrale ligging in Europa (voor uitstapjes). De gemeente Nijmegen organiseert in het kader van haar expatbeleid ontmoetingsbijeenkomsten voor internationale kenniswerkers en heeft een expatdesk geopend voor vragen en advies bij vestiging in Nijmegen.

Internationaal bereikbare stad

Drs. ing. Jan Bout is voorzitter van de Raad van Bestuur van Royal Haskoning, sinds haar oprichting in 1881 in Nijmegen gevestigd. Het internationale adviesbureau levert consultants, architecten en in­ genieurs op het brede gebied van duurzame interactie tussen de mens en zijn omgeving.

Dankzij een goede vervoersinfrastructuur ligt Nijmegen in het hart van WestEuropa, tussen de Randstad en het Ruhrgebied. Door de cen­ trale ligging van Nijmegen zijn andere economische, politieke, wetenschappelijke en culturele centra in Nederland, België en Duitsland goed te bereiken. • De autosnelwegen A12, A15, A50, A59 en A73 verbinden Nijmegen in alle windrichtingen met binnen- en buitenland. • Intercitytreinen brengen reizigers naar elke stad in Nederland en hogesnelheidstreinen (via Arnhem) naar alle belangrijke regio’s en steden in West-Europa. • De grote internationale luchthavens van Düsseldorf en Amsterdam liggen op slechts 125 km afstand; voor tiental­ len Europese bestemmingen bieden de vliegvelden Weeze (op 39 km afstand) en Eindhoven een voordelig alternatief. • Ook voor goederenvervoer heeft Nijmegen uitstekende verbindingen, over het spoor, de weg en het water. • A an de drukbevaren Waal, de belangrijkste transport­ verbinding tussen Europoort en het Europese achterland, ligt de grootste binnenlandse containerterminal van Nederland. Per jaar varen 165.000 vrachtschepen via Nijmegen, die samen zo’n 160 miljoen ton goederen vervoeren.

Uitvalsbasis voor internationaal opererende bedrijven De grootste Nijmeegse organisaties met inter­nationale relaties zijn de Radboud Universiteit, het Universitair Medisch Centrum St. Radboud en chipfabrikant NXP. Verder telt Nijmegen diverse internationaal opererende bedrijven: • Het hoofdkantoor van Royal Haskoning in Nijmegen heeft diverse internationale kenniswerkers in dienst. Royal Haskoning heeft wereldwijd 4000 medewerkers verspreid over 60 kantoren in 20 landen. • Alewijnse is een innovatief Nijmeegs electrotechnisch bedrijf dat de wereldmarkten bedient op het gebied van maritieme technologie, industrie en utiliteit. • Mead Johnson, een divisie van Bristol-Myers Squibb, is één van de grootste fabrikanten van zuigelingenvoeding ter wereld. Haar enige Europese fabriek staat in Nijmegen. • Synthon, opgericht in Nijmegen, produceert generieke geneesmiddelen als alternatief voor duurdere merk­ geneesmiddelen. Synthon heeft ruim 1250 werknemers in laboratoria, kantoren en fabrieken in 9 landen. • Het Amerikaanse bedrijf Nacco (fabrikant van zware heftrucks) is al decennia lang gevestigd in Nijmegen. • Heinz realiseert in Nijmegen het Heinz Innovation Center, met de ambitie dit uit te laten groeien tot het Europese innovatiecentrum van Heinz. • DAP Technology uit Nijmegen is wereldmarktleider in fire wire analysis en partner in de ontwikkeling van de Joint Strike Fighter. • Nijmegen herbergt een toonaangevend cluster op het gebied van software-ontwikkeling met internationaal opererende bedrijven als Aia Software, GX Software en Planon


‘De accountmanager van de gemeente luisterde naar onze wensen en hielp ons ook met praktische zaken bij de verhuizing naar Nijmegen, zelfs op privéterrein. Daardoor voelde Skins zich hier echt welkom.’


Begeleiding bij vestiging in Nijmegen

Het Australische bedrijf Skins vestigde zich in 2008 op bedrijventerrein Bijsterhuizen met een Europees distributiecentrum voor functionele sportkleding voor het hogere segment. De innovatieve kleding voor bijvoorbeeld golf, triatlon en wintersport is niet alleen gemaakt van ademend materiaal, maar heeft meer prestatieverbeterende eigenschappen. Het ondersteunt ook de spieren, zodat minder blessures optreden en het lichaam sneller herstelt.

Internationale logistiek Nijmegen als vestigingslocatie

John Grivas is internationaal logistiek manager bij het Australische bedrijf Skins, dat functionele sportkleding in het hogere segment produceert. Skins heeft sinds 2008 een Europees distributiecentrum op bedrijventerrein Bijsterhuizen.

Skins koos Nijmegen als locatie, omdat het geografisch centraal ligt in Europa en even goed (internationaal) bereikbaar is als de Randstad, te­ gen lagere vestigingskosten. Bovendien is er een breed aan­ bod aan kantoor- en bedrijfsruimten en is gezamenlijk gebruik van kostbare onderzoeksfaciliteiten mogelijk. Het vinden van geschikt personeel was geen probleem. Bovendien spreken ook veel laaggeschoolde Nederlandse werknemers goed Engels, wat voor een inter­nationaal bedrijf met buitenlands management een pluspunt is. Skins maakt op advies van de gemeente ook gebruik van gesubsidieerde arbeid en bespaart daarmee op de loonkosten.

Begeleiding bij vestiging in Nijmegen De gemeente Nijmegen (afdeling Economische Zaken) kwam met Skins in contact via de Netherlands Foreign Investment Agency en Oost NV. Een gemeentelijke accountmanager heeft Skins vanaf het eerste moment begeleid, onder meer door de onderneming te introduceren bij praktische dienstverleners, maar ook bij interessante lokale contacten zoals voetbalclub NEC, containerterminal BCTN en atletenmanagementbureau Global Sports Communication. Zo hebben Skins en de accountmanager samen met lokale vastgoedpartijen naar geschikte magazijn- en bedrijfsruimte gezocht. En bovendien wees de gemeente de Australische medewerkers van het nieuwe bedrijf de weg op sociaal gebied in de stad.

Innovatieve sportstad Skins koos ook voor Nijmegen vanwege de ervaring op het gebied van sportgeneeskunde en -onderzoek. Dat kan in de toekomst van pas komen bij de productontwikkeling van het bedrijf. De vele sporten die hier fanatiek op amateur- en topniveau worden beoefend, inspi­ reren onderzoekers en ondernemers. Zo onderzoekt het Instituut voor Sport- en Bewegingsstudies van de Hogeschool Arnhem Nijmegen het verband tussen sportvoeding en prestatieverbetering. Het UMC St. Radboud onderzoekt de effecten van voeding op de prestaties bij de Vierdaagse en de Zevenheuvelenloop. Nijmegen is ook de thuisbasis van Global Sports Communication, een sportmanagement­bureau dat 120 top­atleten uit 20 landen begeleidt, onder wie Olympische kampioenen als Haile Gebreselassi en Kenenisa Bekele. Topsport- en Innovatiepark De Goffert In Nijmegen wordt een Topsport- en Innovatiepark ontwikkeld door de gemeente Nijmegen en tien partners (topsport­ verenigingen, onderwijs- en medische instellingen zoals UMC St. Radboud, Canisius Wilhelmina Ziekenhuis, Sanasport en de St. Maartenskliniek). Samen willen zij een impuls geven aan de Nijmeegse kenniseconomie, het MKB én de ver­nieuwing van de topsport. Topsport- en Innovatiepark De Goffert wordt een innovatief sportmedisch instituut, waar ook nieuwe producten en methoden worden ontwikkeld en vermarkt, bijvoorbeeld op het terrein van bewegings­ onderzoek en -therapie, sportmaterialen of voeding. Een trefpunt, broedplaats en kraamkamer tegelijk!


‘Vergeleken met mijn ervaringen elders in de wereld, is het uniek hoe Nijmegen zorgt voor een netwerk tussen ondernemers. En de gemeente helpt gevestigde bedrijven waar zij kan, op een snelle en persoonlijke manier.’


Geworteld in de oudste stad

Geworteld in de oudste stad van Nederland Nijmegen koestert de bedrijven die sinds jaar en dag in de stad zijn gevestigd en nog steeds vanuit Nijmegen een belangrijke positie in de (internationale) markt hebben. Zo werd in 1913 de Willem Smit & Co’s Trans­formatoren­fabriek in Nijmegen op­gericht. “In verband met de gunstige ligging werd gekozen voor Nijmegen, aan spoor- en waterwegen en met een prima hotelwezen om gasten te kunnen ont­vangen”, aldus de bedrijfshistorie.

Smit Transformatoren De transformatorenfabriek was een van de eerste bedrijven in Nederland die elek­trische apparaten en verlichting aan de man brachten en Nijmegen was de eerste stad in het land met een gemeente­lijke elektri­ citeitscentrale. En in het tijdperk van globalisering, waarin logistieke ver­bindingen steeds belangrijker zijn geworden, is de ligging nog altijd geschikt voor Smit: direct aan het spoor, nabij de rivier de Waal en de grens met Duitsland (en een vliegveld met Europese bestemmingen). Inmiddels is Smit Transformatoren een internationale koploper in het produce­ ren van krachtige transformatoren van hoge kwaliteit, aan­ gepast aan de wensen van klanten in de Verenigde Staten, Europa, het Midden-Oosten en Zuid-Afrika. De onderneming werkt al vanaf de oprichting continue aan productontwikke­ ling, met als gevolg grote Nijmeegse uitvindingen die wereld­ wijd gebruikt worden. Nog steeds vinden de R&D-activiteiten in Nijmegen plaats.

Drs. ing. Günther Vötsch is directeur van Smit Transformatoren, een bedrijf dat in 1913 in Nijmegen werd opgericht ‘in verband met de gunstige ligging aan spooren waterwegen’.

Warme band met de stad Smit Transformatoren koos Nijmegen een eeuw geleden vanwege de strategische ligging, maar heeft in de afgelopen eeuw een bijzondere band met de stad en de medewerkers opgebouwd. Smit is andersom niet alleen een werkgever, maar een deel van hun leven. Want vele generaties Nijmegenaren werken al tientallen jaren in het bedrijf, en nog altijd woont zo’n 80 procent van de werknemers in Nijmegen en omringende gemeenten. Pas enkele jaren geleden kwam Vötsch als eerste buiten­ landse manager naar Nijmegen. Wat hem direct opviel na ervaringen elders, was het sterke netwerk tussen bedrijven uit diverse sectoren in de stad, de collegiale behulpzaamheid en de snelle en open samenwerking met de gemeente. Zo zorgde de burgemeester binnen een dag voor een aan­ bevelingsbrief, die Smit kon helpen bij een belangrijke Amerikaanse opdracht.

De expatriates die nu bij Smit Transformatoren werken, vinden Nijmegen ook een prettige stad om te wonen, in een mooie rustige omgeving, met alles wat men nodig heeft binnen hand­bereik.

Werkgelegenheid

Voor de lokale economie is een grote speler als Smit Transformatoren belangrijk. Niet alleen biedt het bedrijf werkgelegenheid aan zo’n 500 mensen, maar jaar­ lijks besteedt dit bedrijf ook tientallen miljoenen in de regio aan diensten en producten. Gelukkig wegen de lage lonen elders in de wereld nog altijd niet op tegen het Nijmeegse netwerk, de blijvende vraag van klanten en de kwaliteit en ervaring van het personeel. Die factoren vormden recent nog aan­leiding voor Smit om fors te investeren in de Nijmeegse productielocatie. Nijmegen blijft ook in de toekomst de thuisbasis van Smit Transformatoren!

Bijzondere Nijmeegse bedrijven Elders in deze uitgave komt u andere grote ondernemingen tegen die hun wortels in Nijmegen hebben, zoals Royal Haskoning. Maar in Nijmegen zijn ook al jarenlang bijzondere bedrijven gevestigd, die velen niet kennen. Denk bijvoorbeeld aan hofleverancier De Bruijn Wijnkopers, een familiebedrijf dat in 1772 in deze Bourgondische stad is opgericht. Het is gespecialiseerd in de import van Franse wijnen en werd in 2009 nog uitgeroepen tot Wijnkoper van het jaar. En de firma Stadelmaier in Nijmegen maakt al meer dan 100 jaar gewaden voor priesters, bisschoppen en kardinalen over de hele wereld. Ook het pauselijk gevolg draagt kleding die wordt ontworpen en gemaakt in de ateliers van het gerenom­ meerde Stadelmaier


Kerncijfers Nijmegen ligt centraal in Europa tussen Ruhrgebied en Randstad, met binnen 30 km 1,4 miljoen inwoners, van wie 130.000 aan de Duitse kant van de grens.

Nijmegen in cijfers 163.000 5.777 51%

inwoners

ha oppervlakte

v an de beroepsbevolking heeft een hboof universitaire opleding

99.200

400

 rbeidsplaatsen, waarvan ruim een kwart a in de gezondheidszorg s pin-offbedrijven zijn de afgelopen 20 jaar uit de Radboud Universiteit en het UMC St. Radboud ontstaan, met in totaal 4000 banen


kerncijfers

amsterdam 120 km londen 528 km

schiphol airport 125 km

berlijn 609 km

rotterdam 113 km

nijmegen

eindhoven airport 60 km brussel 202 km leuven 200 km

parijs 495 km

straal 30 km: 1,4 miljoen inwoners

straal 500 km: 125 miljoen inwoners

airport weeze 40 km

duisburg 99 km D端sseldorf Airport 125 km


Kennisclusters Health Valley www.health-valley.nl

Business Cluster Semiconductors East Netherlands www.bcsemi.nl

Stichting kiEMT



Kennis- en innovatienetwerk in energie-en milieutechnologie, www.kiemt.nl

Samenwerkingsverbanden Belangenvereniging midden- en kleinbedrijf Nijmegen www.mkbnijmegen.nl

IndustriĂŤle Kring Nijmegen www.iknijmegen.nl

Bedrijvenvereniging Bijsterhuizen www.bijsterhuizen.nl

Bedrijvenvereniging Nijmegen-Zuid www.bnz-nijmegen.nl Bedrijvenvereniging Winkelsteeg www.dewinkelsteeg.nl

Bedrijvenvereniging TPN-West www.tpn-west.nl

Economisch Collectief Nijmegen www.ecnijmegen.nl


kerncijfers

Werkgelegenheid in Nijmegen 99.200 banen, per sector:

12% detailhandel en horeca

16% industrie en bouw

24%

8%

vervoer en groothandel

gezondheidszorg

15%

financiĂŤle en zakelijke diensten, communicatie

12%

5%

onderwijs

overheid

8% overige diensten

Bron: Provinciale WerkgelegenheidsenquĂŞte, Provincie Gelderland, april 2009


Bedrijventerreinen in Nijmegen 1

Bijsterhuizen

2

160 ha

Noord- en Oostkanaalhavens

3

Winkelsteeg

4

Westkanaaldijk

95 ha

83 ha

130 ha

Ligging

Ligging

Ligging

Ligging

Tussen Nijmegen en Wijchen, ontsloten door de A73, A50 en A326.

Via water ontsloten door de Waal en het Maas-Waal-Kanaal. In het westen van Nijmegen aan twee havenarmen, nabij de A73/A50.

Nabij A73 en A50, vanaf eind 2012 nieuw NS-station.

Aan het Maas-Waalkanaal met openbare laad-en loswal, nabij A73/A50.

Profiel Grootschalig regionaal bedrijven­ terrein voor met name industrie, handel en logistiek.

Profiel

Handels- en industrieterrein in havengebied met zware industrie, groothandel, productie en transport. Grootste binnenlandse haven van Nederland.

5

Lindenholt (Brabantse Poort)

Profiel

NXP en gebouw FiftyTwoDegrees dominant aanwezig. Per deelgebied verschilt karakter bedrijvigheid. Hier wordt de komende jaren Novio Tech Campus ontwikkeld.

Profiel

6

De Grift (noord en zuid)

Sterk gemengd handels- en industrieterrein met o.a. transport, groothandel en zakelijke dienst­ verlening en laboratoria.

7

Heijendaal 95 ha

36 ha

72 ha

Ligging

Ligging

Ligging

Ontsloten door A73 en A50 en NS-station Dukenburg.

In Nijmegen-Noord, ontsloten door A15 en A325.

Aan NS-station Heijendaal.

Profiel

Profiel

Stadsrandlocatie. Zichtlocaties vrijwel geheel kantoren en labo­ ratoria, achterliggend terrein kantoren en handel.

Werklocatie voor met name handelsactiviteiten en lichte indus­ triële en logistieke bedrijvigheid.

Grootste werklocatie van de stad qua werkgelegenheid met de Radboud Universiteit Nijmegen, het Universitair Medisch Centrum St. Radboud en de Hogeschool voor Arnhem en Nijmegen.

Profiel


kerncijfers

< A15 richting Rotterdam RICHTING ARNHEM

6 N325

WA AL

NIJMEGEN 4

RICHTING A50 (KNOOPPUNT EWIJK)

2

A73

1 7 5

3

A73

RICHTING VENLO


Kennis- en gezondheidsinstellingen Nijmegen Nijmegen beschikt met het Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis, de Sint Maartenskliniek en het UMC St. Radboud over drie topziekenhuizen.

Het Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis (CWZ) is een groot alge­

Het academisch ziekenhuis UMC St. Radboud

meen ziekenhuis, waar de patiënt met de meest voorkomende aandoeningen en zorgvragen terecht kan. Er werken 3.200 mede­werkers en vele vrijwilligers. Het CWZ is een top­klinisch opleidingszieken­ huis, met neurochirurgie als specialisme.

is een topkenniscentrum voor academi­ sche geneeskunde en gezondheidszorg. Ruim 9000 medewerkers en 3000 studen­ ten geven hier inhoud aan de toekomst van gezondheidszorg en medische weten­ schappen. Het UMC St. Radboud coördi­ neert o.a. de opleidingen tot medisch specialist, waaraan veel ziekenhuizen in Nijmegen, Arnhem, Noord-Oost Brabant en de Achterhoek meewerken. De Nijmeegse opleidingen Geneeskunde, Biomedische Wetenschappen en Tand­ heelkunde zijn al geregeld uitgeroepen tot de beste van het land. Daarnaast is het UMC St. Radboud de grootste huis­ artsenopleider van Nederland en leidt zij tandheelkundig specialisten, bedrijfs­ artsen en verpleeghuisartsen op. Ook is het academisch ziekenhuis zeer actief in paramedische en verpleegkundige (ver­ volg)opleidingen, vaak in samenwerking met het middelbaar beroepsonderwijs van het Regionaal Opleidingencentrum (ROC) en hoger beroeps­onderwijs van de Hoge school Arnhem-Nijmegen (HAN).

De Sint Maartenskliniek is toonaangevend op het gebied van houding en beweging. Het ziekenhuis heeft zich helemaal toegelegd op orthopedie (waarin het tot de top drie van Europa wordt gere­ kend), reumatologie en revalidatiegenees­ kunde. De Sint Maartenskliniek is ook actief in het behandelen van overgewicht. Het Sport Medisch Centrum van de Sint Maartenskliniek, gelegen naast het Goffertstadion, begeleidt sporters, (reuma)patiënten en mensen met over­ gewicht in beweging en sport. Er werken circa 1.500 mensen, onder wie 80 specia­ listen en assistent-geneeskundigen in opleiding.

UMC St. Radboud 9.000 medewerkers, 23 topklinische specialismen, 500.000 polikliniek­ bezoeken, chirurgische ingrepen – meestal in dagbehandeling –, opnames en spoedeisende behandelingen per jaar, 2.800 verpleegkundigen en verzorgenden, 450 medisch specialisten, 450 specia­listen in opleiding, 130 hoogleraren

Onderzoeksinstituten • Oncology • Neurosciences • Molecular Life Sciences • Evidence Based Medicine • Infection Inflammation and Immunity • Genetic and Metabolic Disorders

Onderwijsinstituten • Instituut voor Wetenschappelijke Opleidingen • Initiële academische opleidingen • Geneeskunde • BioMedische Wetenschappen • Tandheelkunde • Molecular Mechanisms of Disease • Bio-ethiek • Opleiding tot medisch specialist (27 specialismen) en tandheelkundig specialist (2 specialismen) • Opleiding tot huisarts, verpleeghuisarts en arts voor verstandelijke gehandicapten • Opleiding tot sociaal geneeskundige • Post-Academisch Onderwijs Geneeskunde • Post-Academisch Onderwijs Tandheelkunde • Instituut voor Verpleegkundige, Paramedische en Analisten-Opleidingen


kerncijfers

Radboud Universiteit Nijmegen

Labs en faciliteiten

ROC Nijmegen

17.700 studenten, 40 academische bachelor- en meer dan 70 master­ opleidingen, 9 faculteiten: • Faculteit der Theologie • Faculteit der Religiewetenschappen • Faculteit der Filosofie • Faculteit der Letteren • Faculteit der Rechtsgeleerdheid • Faculteit der Sociale Wetenschappen •F  aculteit der Managementwetenschappen •F  aculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde & Informatica • Faculteit der Medische Wetenschappen

• Baby Research Center • BSI-lab/BehaviouralScience Institute • Centraal Dierenlaboratorium • Centre for Clinical Malaria Studies • Centre for Language and Speech Technology • F.C. Donders Centre (fMRI, EEG, MEG) • Goudsmit Paviljoen voor NMR-onderzoek • High Field Magnet Laboratory (Magnetenlab) • HiSparc (kosmischedeeltjesdetector) • Life Science Trace Gas Facility • Nano Lab Nijmegen • NICI • Phytotron Nijmegen – Wortellab • RIVER-lab (virtual reality onderzoek)

12.000 studenten, 1100 medewerkers, 235 beroepsopleidingen in de domeinen: • Afbouw, Hout en Onderhoud • Bouw en Infrastructuur • Economie, Administratie en Recht • Handel en Mode • Horeca en Bakkerij • Media, Vormgeving en Informatietechnologie • Mobiliteit en Voertuigen • Orde en Veiligheid • Techniek en Procesindustrie • Toerisme, Recreatie en Sport • Transport, Scheepvaart en Logistiek • Uiterlijke Verzorging • Welzijn en Cultuur • Zorg en Gezondheidszorg

Onderzoeksinstituten •R  esearch Institute for Religious Studies and Theology • Centre for Ethics • Research Institute for Philosophy • I nstitute for Historical, Literary and Cultural Studies • Institute for Law • Institute for Management Research •N  ijmegen Institute for Social Cultural Research •R  esearch Centre Graduate School of Education • Centre for Language Studies • Behavioural Science Institute •D  onders Institute for Brain, Cognition and Behaviour • Centre for Cognition • Centre for Cognitive Neuroimaging • Centre for Neuroscience •N  ijmegen Centre for Clinical and Translational Research •N  ijmegen Centre for Evidence-Based Practice •N  ijmegen Centre for Molecular Life Sciences • I nstitute for Water and Wetland Research • Institute for Molecules and Materials • I nstitute for Mathematics, Astrophysics and Particle Physics • I nstitute for Computing and Information Sciences • I nstitute for Science, Innovation and Society

Hogeschool Arnhem en Nijmegen 27.000 studenten, van wie 15.500 op de locatie Nijmegen, 60 bacheloren 15 masteropleidingen, 7 faculteiten: • Economie, Management en Recht • Techniek (waaronder Chemie/HLO) • Media, Communicatie en Informatica • Onderwijs • Gedrag en Maatschappij • Gezondheid • Sport en Beweging

Expertisecentra • Automotive • BioCentre • Built Environment • Economie en Management • Engineering • Informatica, Media en Communicatie • Onderwijs en Opleiden • expertisecentrum voor sport en gezond­ heid Seneca, waarin de opleidingen Ergotherapie, Fysiotherapie, Sport, Gezondheid en Management, Leraar Lichamelijke Opleiding en Voeding & Diëtetiek gezamenlijk projecten uit­ voeren op het gebied van beweging, gezondheid en voeding.


uw vragen beantwoord

Nijmegen heeft als vestigingsplaats voor (inno­vatieve) bedrijven veel te bieden. Met name voor de sectoren medische technologie, semiconductors en energie en milieutechnologie geldt dat Nijmegen veel kwaliteiten herbergt. Dat hebben we voor u in het eerste gedeelte van dit bidbook in beeld gebracht. Elk bedrijf is echter uniek en heeft haar eigen specifieke wensen en behoeften. Zo heeft ook u specifieke vragen over Nijmegen als potentiÍle vestigingsplek voor uw bedrijf. In dit gedeelte van het bidbook vindt u informatie die nader is toegesneden op uw bedrijfsspecifieke informatiebehoefte. Wij hopen hiermee de belangrijkste vragen voor u te beantwoorden. Indien u naar aanleiding van deze informatie nieuwe vragen heeft of behoefte heeft aan meer informatie, dan kunt u altijd een beroep doen op uw accountmanager van de afdeling Economische Zaken van de Gemeente Nijmegen.


colofon Ontwerp Deel 2 ontwerpers, Nijmegen fotografie portretten: Inge Hondebrink overig: Goedele Monnens, Edwin van Haveren/ gemeente Nijmegen, Erik van 't Hullenaar, Henk Kersten/Foto Nijmegen, Dick van Aalst/ Radboud Universiteit, Museum Het Valkhof, Jan van Teeffelen, Edo Nauta/Deel 2 ontwerpers


Bidbook Nijmegen (binnenwerk)