Page 1

Vernieuwd expertisecentrum 3 Samen een leven lang leren 5 Integriteit bij Waterschap Rivierenland 6 Waterbeheer in de praktijk 10 Peilbeheer pleister tegen wateroverlast 12 Magazine van Waterschap Rivierenland

WaterBalans 3| Special 2007

Rondom water

Voortvarend en verantwoord duurzaam waterbeheer


Voortvarend

Verantwoord

Duurzaam

Waterbeheer

Voorwoord Inhoud Water staat hoog op de agenda. Dat moet ook wel, want het veranderende klimaat zorgt ervoor dat we anders met het water om moeten gaan. Dit betekent dat er veel te doen is rondom water. Letterlijk, via de vele projecten die het waterschap in het rivierengebied uitvoert en figuurlijk, via het overleg dat het waterschap voert met de provincie, lokale overheden, belangenorganisaties en burgers. Met deze speciale uitgave van Waterbalans, willen wij u informeren over hoe wij verantwoord en voortvarend werken aan duurzaam waterbeheer. Voortvarend, omdat we snel vooruitgang willen boeken met ons werk. We willen geen tijd verliezen met ondoordachte beslissingen en proberen veelal via de weg van samenwerking de juiste dingen in één keer goed te doen. Het waterschap investeert daarom veel in samenwerking en staat open voor nieuwe samenwerkingsvormen. Het artikel ‘Samen een leven lang leren’ laat zien hoe dit, in combinatie met ROC Rivor, gestalte heeft gekregen. Verantwoord, door voortdurend in contact te treden met de buitenwacht. We doen dat met oog voor verschillende belangen. Het artikel verderop in deze uitgave, waarin een Nijmegenaar vertelt over zijn betrokkenheid bij de hoogwaterkering van de Waalkade, is daar een aardig voorbeeld van.

Voortvarend 3 4 5

Nieuwe laboratoium expertisecentrum in regio Waterpraktijkdag 12 oktober Samen een leven lang leren, samenwerking met ROC Rivor

Verantwoord 6 7 8

Integriteit bij Waterschap Rivierenland Hoogwaterkering Nijmegen: oog voor belangen Communicatiebehoefteonderzoek

Duurzaam 9 10

Duurzaam waterbeheer Waterbeheer in de praktijk

Waterbeheer 12 13 14 15

Peilbeheer pleister tegen wateroverlast Project Munnikenland Waterplannen Water in de wijken van Arhem-Zuid

Foto voorzijde: Peter Bliek, Nijmegen

Duurzaam, omdat we in onze manier van werken streven naar structurele oplossingen voor problemen. Oog hebben voor andermans belangen en samenwerken met betrokkenen, maakt een integrale aanpak van waterbeheer mogelijk. Want uiteindelijk blijft waterbeheer onze primaire taak. Ook daarvan vindt u in dit magazine een aantal voorbeelden. Tot slot. Het waterschap opereert sinds enkele jaren onder de vlag ‘Wonderlijk water, waardevol werk’. Wonderlijk en waardevol omdat er rondom water zoveel mooie zaken zijn. Bij water gaat het al snel over de negatieve aspecten: er is teveel, te weinig, te vies water of het water is bedreigend. Maar laten we niet vergeten dat water ook zo mooi kan zijn. Water is een ontmoetingsplek waar mensen samen komen en zich kunnen ontspannen, water geeft ons landschap een prachtige aanblik waar mensen graag naar kijken. Water draagt op deze manier bij aan ons welzijn!

Waterbalans is het relatiemagazine van Waterschap Rivierenland en verschijnt 4 maal per jaar. Belangstellenden krijgen het blad op aanvraag gratis toegezonden. Opmerkingen of suggesties voor artikelen kunt u sturen naar waterbalans@wsrl.nl Redactie Cluster Communicatie, Waterschap Rivierenland Vormgeving Het Lab grafisch ontwerpers bno, Arnhem Fotografie Waterschap Rivierenland, tenzij anders vermeld

Ik wens u veel leesplezier.

Drukwerk Koninklijke GJT Thieme, Nijmegen Oplage 2.400

Dijkgraaf Waterschap Rivierenland Gerrit Kok

Waterschap Rivierenland Postbus 599 | 4000 AN Tiel Telefoon (0344) 649 090

2 Waterbalans Special | november 2007

www.waterschaprivierenland.nl info@wsrl.nl


Voortvarend verantwoord, duurzaam waterbeheer

Afgelopen juni werd een begin gemaakt met de bouw van het nieuwe laboratorium van Waterschap Rivierenland. Dit onderzoekscentrum belooft een professioneel expertisecentrum te worden, uitermate geschikt voor gespecialiseerde monsteranalyses. Met het nieuwe pand, wijzigt ook de bedrijfsvoering. In gesprek met hoofd laboratorium Johan van Rooy, over de mogelijkheden en de plannen van het nieuwe lab.

Johan Van Rooy in het huidige labaroratorium

Waterschapslaboratorium

Vernieuwd expertisecentrum N

ederland land kent 11 waterschapslaboratoria. Van al deze laboratoria heeft het laboratorium van Waterschap Rivierenland de meeste externe klanten. Het waterschap werkt veel in opdracht van klanten zoals bedrijven, gemeenten en overheidsorganisaties, die via samenwerkingsverbanden hun laboratoriumonderzoek uitbesteden. Van Rooy: “Ons lab is gespecialiseerd in bacteriologisch onderzoek dat van groot belang is voor bijvoorbeeld zwemwateronderzoek. Ook testen we zware metalen op laag niveau. Dat betekent dat zelfs de aanwezigheid van zeer sporadisch aanwezige metaaldeeltjes opgespoord kan worden.”

Robotisering Met de verhuizing van het waterschap naar het nieuwe pand aan De Blomboogerd, werd ook de verplaatsing van het laboratorium een feit. Omdat een nieuwe ruimte nieuwe mogelijkheden biedt, is de verhuizing aangegrepen om de bedrijfsvoering aan te passen. Van Rooy: “We streven er naar om in het nieuwe lab ons werk nog efficiënter uit te voeren. Zo gaan we de robotisering verder ontwikkelen, waarbij we zoveel mogelijk analyses over willen laten aan

in de regio machines. Er komen apparaten die nagenoeg zelfstandig en buiten normale werktijden kunnen werken. Verder investeren we in voorbereidingstechnieken waarbij storende elementen, die de meting kunnen beïnvloeden, worden verwijderd”, vervolgt Van Rooy. Daarnaast wordt in het nieuwe laboratorium alle apparatuur aangesloten op het automatisch gegevensverwerkingsysteem. Daardoor worden gegevens niet meer handmatig ingevoerd. Dat voorkomt overtikfouten, bespaart tijd en dat komt de kwaliteit van het onderzoek ten goede. De nieuwe ontwikkelingen dragen bij aan instandhouding van accreditatie. Het laboratorium van Waterschap Rivierenland is een zogenaamd Sterlab, dat garant staat voor een goede kwaliteit van de analyses. “Dat is van groot belang, omdat op basis van deze gegevens beleid wordt ontwikkeld bij onze externe en interne klanten. Elk jaar beoordeelt de Raad Voor Accreditatie 3

Waterbalans Special | november 2007

of wij de kwalificatie nog waard zijn en ieder jaar wordt dit door de RVA bevestigd”, zegt Van Rooy trots.

Klantgerichtheid De efficiënte bedrijfsvoering van het waterschapslaboratorium zorgt voor een marktconform tarief. Daardoor is het laboratorium een goede concurrent van commerciële laboratoria. Volgens Johan heeft het waterschapslab daarnaast nog een extra voordeel ten opzichte van commerciële bureaus. “Wij proberen samen met de klant tot de juiste onderzoeksstrategie te komen. De opdrachtgever heeft kennis van de oorsprong van het monster, wij beschikken over specifieke chemische en microbiologische kennis. Zo kunnen we direct een relatie leggen tussen de oorsprong van het monster en het effect dat een monster heeft.” Het nieuwe laboratorium is in juni 2008 operationeel.


Voortvarend verantwoord, duurzaam waterbeheer

Foto links: opening door secretaris-directeur Eric Jongmans Foto rechts: tijdens de verschillende workshops stonden watertoetservaringen centraal

Waterpraktijkdag

‘Vanuit Water Doordacht!’ E

en maximaal aantal van 200 deelnemers bezocht op 12 oktober de waterpraktijkdag ‘Vanuit Water Doordacht’. Praktijkmensen en beleidsmakers van waterschappen, gemeenten, provincies, regionale directies van rijkswaterstaat, projectbureaus en adviesbureaus in de sector water en ruimtelijke ordening, toonden grote interesse voor de waterpraktijkdag. De dag, georganiseerd door het Platform Waterpraktijk in samenwerking met Waterschap Rivierenland en Rijkswaterstaat, had tot doel regionale en landelijke ervaringen met de zogenaamde watertoets uit te wisselen.

Het waterschap wil hiermee bereiken dat gemeenten en waterschappen elkaar als samenwerkingspartners weten te vinden bij het vroegtijdig integreren van water in ruimtelijke plannen. Via presentaties en workshops maakten verschillende sprekers duidelijk dat gemeenten en waterschappen op dit punt van elkaar kunnen leren en meer elkaars taal moeten spreken. Er werden zelfs vergelijkingen getrokken met de stapsgewijze tot standkoming van een liefdesrelatie.

Staatssecretaris mevrouw Huizinga benadrukte in haar videoboodschap dat het zaak is om Nederland klimaatbestendig en dus waterbestendig te maken. Zij hoopt dat de frisse, creatieve benadering van het waterbeheer de boventoon blijft voeren in Nederland.

Foto rechts: Natuurlijk was er ook volop ruimte voor informele contacten

Ruimtelijk plannen en besluiten kunnen leiden tot een tekort aan mogelijkheden om oppervlaktewater op te vangen. De watertoets moet dit voorkomen en kansen voor het watersysteem benutten. De watertoets is sinds november 2003 in het kader van de Wet op de Ruimtelijke Ordening verplicht. Meer informatie over de watertoets staat in de brochure ‘Partners voor water’, die is te downloaden en/of aan te vragen via de website. Foto links: waterschapsbestuurder Teus Kool overhandigt het eerste exemplaar van de brochure ‘Partners in water’ aan wethouder Van de Hove van de gemeente Leerdam

4 Waterbalans Special | november 2007


Voortvarend verantwoord, duurzaam waterbeheer

Waterschap sluit samenwerkingsverband met ROC Rivor

Samen een leven lang leren Waterschap Rivierenland is niet alleen voortvarend in duurzaam waterbeheer, ook de weg daar naar toe wil het waterschap professioneel bewandelen. Het waterschap hecht daarom veel belang aan een goede samenwerking met partners in het rivierengebied. Behalve investeren in bestaande samenwerking, zoekt het waterschap continue naar nieuwe samenwerkingsvormen. Zo sloot het waterschap afgelopen zomer een overeenkomst met regionale beroepsopleider ROC Rivor.

S

amenwerking met het onderwijs is niet nieuw voor het waterschap. Zo is het waterschap onlangs met het Wellantcollege de Beroeps Begeleidende Leergang ‘Land, Water en Milieu’ gestart. In samenwerking met Universiteit Twente en collega waterschappen ontwikkelde het waterschap de leergang Bedrijf- en Bestuur Waterschappen, speciaal bedoeld voor talentontwikkeling. De samenwerking met ROC Rivor, die werd vastgelegd in een convenant, komt dan ook niet uit de lucht vallen.

Dietmar Verbeek

Strategisch belang Een voorspelde krapte op de arbeidsmarkt in het segment MBO en MBO+ en een toenemend personeelsverloop als gevolg van vergrijzing, zijn voor het waterschap aanleidingen voor samenwerking met het ROC. Afdelingshoofd Dietmar Verbeek: “Het aangaan van samenwerkingen met opleidingsinstituten waar jonge mensen worden opgeleid, is van strategisch belang. We zijn een aantrekkelijke werkgever met goede arbeidsvoorwaarden en ontwikkelingsmogelijkheden. Potentiële medewerkers moeten dat wel kunnen zien en ervaren. Via deze samenwerking hopen we hieraan bij te dragen.” Het convenant beslaat een aantal afspraken, waarmee gestalte wordt gegeven aan de samenwerking. Faciliteren van stageplekken en leertrajecten en het bijdragen aan onderwijsontwikkelingen, zijn voorbeelden van de inbreng van het waterschap. Naast opleiden van potentiële medewerkers, legt het ROC zich toe op bij- en nascholing van medewerkers van het waterschap.

5 Waterbalans Special | november 2007

Kennisdeling Volgens Els Brendel, voorzitter van het College van Bestuur van ROC Rivor, laat de samenwerking zien dat het waterschap en het ROC elkaars belang in de regio erkennen. “Het waterschap biedt praktijkervaring en ontwikkelingen. Wij kunnen gebruik maken van die kennis bij het opleiden van potentiële werknemers. Het convenant maakt duidelijk dat we niet op een vrijblijvende manier willen samenwerken, maar dat we werk maken van de plicht die we hebben om onze kennis te delen. Samen nemen we een leven lang leren serieus.” De samenwerking tussen het waterschap en het ROC is daarmee tevens een manier waarop uiting wordt gegeven aan maatschappelijke taakstelling. Verbeek: “Waterschap Rivierenland is één van de grootste werkgevers in de regio en heeft een maatschappelijke taak richting de omgeving: zorgdragen voor droge voeten en schoon water. Door de samenwerking met het ROC leggen we een concrete verbinding met de praktijk en zetten we in op een duurzame en gezonde toekomst.”


Verantwoord voortvarend, duurzaam waterbeheer

Openlijk verantwoorden

Integriteit bij Waterschap Rivierenland

Een goede ambtenaar is dienstbaar, professioneel, onafhankelijk, verantwoordelijk, betrouwbaar en zorgvuldig. Zo is te lezen in de gedragscode die voor alle medewerkers van Waterschap Rivierenland geldt. Waterschap Rivierenland hecht veel belang aan de integriteit van zijn bestuurders en ambtenaren. Over wat integer handelen voor het waterschap betekent gaat dit artikel.

H

et werk van ambtenaren van het waterschap wordt gekenmerkt door belangenafweging. Denk alleen maar aan het peilbeheer in de sloten: moeten we het gebied goed nat houden, zodat zeldzame waternatuur de kans krijgt? Of moeten we het gebied droger maken, zodat agrariërs het land goed met zware landbouwmachines kunnen bewerken? De belangen van natuur, landschap, landbouw en economie én optimaal waterbeheer kunnen soms op gespannen voet staan. Voor goed waterbeheer is een afweging tussen verschillende ‘algemene’ belangen noodzakelijk. Maar waterschapsmedewerkers moeten ook vaak een afweging maken tussen algemene belangen en individuele belangen. Een bewoner langs de watergang kan behoefte hebben aan een dam of brug. Wanneer gaat een individueel belang om

een dam of brug aan te leggen boven het waterschapsbelang om zo min mogelijk obstakels in of bij de watergang te hebben? Wanneer gaat het belang van een bedrijf om afvalwater te mogen lozen boven het belang van waterkwaliteit?

Gelijke behandeling Duidelijk is dat een medewerker in het uitoefenen van zijn functie nooit mag kiezen voor zijn eigen belangen. Of voor die van vrienden of bekenden. Het waterschap verwacht van zijn medewerkers een welwillende houding naar klanten en burgers waarbij gelijke behandeling voorop staat. In contacten met aannemers en leveranciers is een sobere en zakelijke houding vereist. Om integer gedrag te borgen, heeft het waterschap onlangs een aantal duidelijke regels opgesteld die zijn vastgelegd in een gedragscode. Het waterschap hoopt haar werkzaamheden hiermee te verant6 Waterbalans Special | november 2007

woorden aan de buitenwacht, zodat u weet waar u aan toe bent en wat van ons te verwachten.

De gedragscode is te raadplegen op de website: www.waterschaprivierenland.nl/ digitaalloket. Meer informatie over integriteit kunt u verkrijgen bij Corné van Iersel, beleidscoördinator, telefoon: (0344) 649 156 of e-mail: c.van.iersel@wsrl.nl. Sinds kort bestaat er een mogelijkheid om niet-integer handelen van onze bestuurders en medewerkers anoniem te melden via Meld Misdaad Anoniem. Het meldpunt is te bereiken via telefoonnummer 0800 – 7000, 7 dagen in de week tussen 8.00 en 24.00 uur. Meer informatie over het meldpunt vindt u op www.meldmisdaadanoniem.nl


Verantwoord voortvarend, duurzaam waterbeheer

Verbetering hoogwaterkering Waalkade Nijmegen De afgelopen jaren heeft het waterschap plannen gemaakt voor een sterkere en hogere hoogwaterkering op de Waalkade in Nijmegen (zie ook middenpagina). Een lastige klus, want op de Waalkade komt veel samen: er wordt gewoond en gewerkt, er zit horeca, er is sprake van beschermd stadsgezicht en cultuurhistorie en er is verkeer. Is het waterschap erin geslaagd om voldoende rekening te houden met de uiteenlopende functies en belangen?

K

Ken elkaars belangen

en de belangen. Dat is het vertrekpunt van het waterschap bij de aanpak van complexe projecten met uiteenlopende belangen. Om zicht te krijgen op die belangen, probeert het waterschap zowel in de voorbereidingen van een project als gedurende de uitvoering, zoveel mogelijk in contact te komen met betrokkenen. Bij het verbeteringsproject van de waterkering aan de Nijmeegse Waalkade resulteerde dat onder andere in de samenstelling van een adviesgroep, met daarin vertegenwoordigers van bewoners, horeca, ondernemers en cultuurhistorie. Eén van de leden van de adviesgroep is de heer J. Vos, die als aanwonende betrokken is bij de verbeterplannen. Vos is positief over het verloop van het project en noemt de samenwerking met het waterschap constructief. “Het waterschap legt zijn oren goed te luisteren en de informatievoorziening is vanaf de start van het project goed geweest. Het waterschap is door zijn open houding een partij die zich professioneel opstelt.”

Rijdende trein Een project waarin veel ruimte is voor overleg met betrokkenen, vraagt veel

tijd. Om geen onnodige vertraging op te laten lopen, stelt het waterschap daarom vooraf een afgewogen planning op. Vos worstelde met het strakke tempo van de planfase: “Je moet als bewoner voortdurend alert zijn en zorgen dat je op tijd reageert”. Tegelijk vindt hij het een goede zaak dat het waterschap dit tempo niet losliet. Van Leussen kan dit alleen maar onderschrijven. Dankzij intensieve samenwerking met belanghebbenden is er een plan op maat uitgekomen. Er is gekozen voor een combinatie van oplossingen, waardoor de nieuwe waterkering zich optimaal aan de omgeving aanpast. Wat het beste past is bepaald door open en eerlijk met elkaar te overleggen en belangen af te wegen. Dat kost tijd, maar die tijd is het zeker waard.”

Projectleider Dick van Leussen bij een coupure aan de Waalkade te Nijmegen

Zo had Vos graag gezien dat tegelijk met de versterking van de hoogwaterkering, ook de stedelijke kwaliteit van het gehele Waalkadegebied verbeterd zou worden. Projectleider Dick van Leussen begrijpt deze wens, maar zag geen kans projecten van het waterschap en de gemeente te combineren. “De gemeente werkt aan een visie en plannen voor de hele Waalkade. De hoogwaterkering is momenteel echter te zwak en dus konden wij niet langer wachten met de verbeteringen. Overigens houden we in de constructie wel rekening met de mogelijkheid van hogere waterstanden in de toekomst. Mocht verdere versterking nodig zijn, kan dit zonder al te veel problemen plaats vinden”, aldus Van Leussen.

Verbeteringen Daar waar belangen uiteenlopen zijn er natuurlijk ook zaken die anders of misschien zelfs wel beter kunnen. 7 Waterbalans Special | november 2007

De uitvoering is in oktober gestart en loopt tot eind 2008. Meer informatie is te vinden op de website.


Verantwoord voortvarend, duurzaam waterbeheer

Wat wil de

ontvanger?

Communicatiebehoefteonderzoek Over welke onderwerpen en op welke manier wilt u graag informatie ontvangen van het waterschap? Dat is één van de vragen die centraal stond in het communicatiebehoeftonderzoek dat Waterschap Rivierenland uitvoerde. Het onderzoek leverde waardevolle informatie op, waarmee het waterschap de communicatie beter kan afstemmen op de wensen van ontvangers.

D

e verantwoordelijkheid die het waterschap heeft voor het waterbeheer in het rivierengebied, brengt ons in contact met vele anderen: gemeenten, provincies, agrariërs, ondernemers, belangenverenigingen, en vooral de inwoners van het rivierengebied. Het waterschap zoekt regelmatig contact met anderen. Soms in een persoonlijk gesprek of per brief of mail. Maar dat is niet altijd mogelijk. Als je ����� �� �� �� grote groepen mensen � ������ � ������� ������� ���� ������ �������� ����� ���� ������ ����� wilt bereiken, zul je ook ������ ������ ������ �� �� �� �� �� � �� ���� ���� �� ���� ����� ����� ������ ������ ������ �������� �������� � ����� ������� ������ andere middelen moe� ������ ������ � �� � �� �� �� ���� ����� ����� ����� ten gebruiken, zoals een advertentie in �� de krant, een folder, ���� een nieuwsbrief of een website.

�� � ���� ��������� ��

� ���� � � � ����

��� ����� �����

����� ���� ������

�����

Daarbij is het natuurlijk belangrijk dat de informatie diegenen bereikt die er belang bij hebben. De wensen en behoeften van de ontvangers van die informatie, moeten daarbij centraal staan.

Schriftelijke enquête Om onze communicatie goed af te stemmen op de wensen en behoeften van onze ontvangers, heeft het waterschap afgelopen zomer een communicatiebehoefteonderzoek uitgevoerd. Via een schriftelijk enquête konden respondenten aangeven hoe belangrijk ze een aantal onderwerpen vonden. Een kwart van de aangeschrevenen vulde de enquête in. Hoog scoorden het voorkomen van wateroverlast en problemen bij aanhoudende droogte, de zorg voor schoon water, calamiteitenzorg en projecten van het waterschap in de leefomgeving. Ook konden respondenten aangeven op welke wijze ze over die onderwerpen geïnformeerd wilden worden. In de meeste gevallen is dat via meerdere kanalen. Een digitale of papieren nieuwsbrief, de website van het waterschap en folders en brochures werden hierbij het meest genoemd.

����

� ����� ����

8 Waterbalans Special | november 2007

Inspirerende gesprekken Aansluitend nodigde het waterschap inwoners, ondernemers en vertegenwoordigers van gemeenten en belangenverenigingen uit om dieper over deze onderwerpen door te praten. Zo’n 35 mensen, verspreid over twee bijeenkomsten, namen hieraan deel. Dat leverde inspirerende gesprekken op met een aantal verbeterpunten. Zo bleken deelnemers liever niet zelf op zoek te moeten gaan naar informatie op een website, maar ontvangt men liever een gerichte mail of nieuwsbrief met informatie op maat. Daarnaast blijft aandacht gewenst voor degenen die niet via digitale middelen te bereiken zijn.

Prioriteiten Met de informatie uit de enquête en de bijeenkomsten heeft het waterschap helder in beeld waar prioriteiten op het gebied van communicatie de komende jaren horen te liggen. Alle deelnemers aan het onderzoek willen we via deze weg nogmaals bedanken. Bent u geïnteresseerd in de onderzoeksresultaten? Kijk dan op www.waterschaprivierenland.nl/ digitaalloket.


In de discussie over maatregelen die nodig zijn om de effecten van klimaatveranderingen te verminderen en de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen, komt het woord duurzaam al snel voorbij. Steeds meer overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties werken aan duurzaamheid. Ook Waterschap Rivierenland profileert zich als organisatie die duurzaamheid hoog in het vaandel heeft staan. Wat betekent duurzaamheid voor het waterschap?

Duurzaam voortvarend, verantwoord waterbeheer

Duurzaam waterbeheer Geen modebegrip maar vertrekpunt

D

uurzaam betekent voor nu en later. In de manier van werken streeft het waterschap naar structurele oplossingen voor problemen. Geen symptoombestrijding, maar problemen bij de wortel aanpakken. Hierbij besteedt het waterschap nadrukkelijk aandacht aan meerdere belangen: mens, natuur, kwantiteit, kwaliteit, gebruiker en belastingbetaler. Dat gebeurt vanuit de overtuiging dat een integrale aanpak een voorwaarde is voor evenwichtige ontwikkeling van het rivierenland.

Klimaatneutraal Deze uitgangspunten zijn niet alleen basis voor de dagelijkse werkzaamheden van het waterschap, het zijn tevens vertrekpunten om tot nieuwe duurzame verbeteringen te komen. Zo beschikt het waterschap over een klimaatneutraal kantoor, waar in plaats van gas gebruik wordt gemaakt van warmte/koude opslag voor verwarming van het kantoor.

Dit veroorzaakt geen CO2-uitstoot. Ook zijn er maar 400 werkplekken voor de 500 kantoormedewerkers, waardoor zo’n 20% minder bouwvolume nodig was. Ook dat bespaart energie. Het waterschap werd onlangs ‘beloond’ met een klimaatneutraal certificaat voor deze duurzame verbetering.

Energiemaatregelen Ook buiten het pand zijn er veel voorbeelden van duurzame verbeteringen. Zo neemt het waterschap 100% groene stroom af voor zuiveringen en gemalen en worden installaties beter in staat gesteld om vervuilende stoffen als fosfaat en stikstof uit het afvalwater te halen. Het waterschap probeert daarnaast gemeenten aan te spreken op hun ‘niet duurzame gedrag’ bijvoorbeeld via workshops over verantwoorde onkruidbestrijding op verharde wegen. Vaak wordt hierbij gebruik gemaakt van chemische bestrijdingsmiddelen,

9 Waterbalans Special | november 2007

die terechtkomen in oppervlaktewater en daarmee het water verontreinigen. Met een verantwoorde keuze van bestrijdingsmiddelen is de schade aan het milieu aanzienlijk te beperken. Het waterschap hoopt met haar workshops de omgeving hiervan bewust te maken.

Klimaatverbond In de zoektocht naar duurzame verbeteringen, heeft het waterschap de handen ineengeslagen met het Nederlandse Klimaatverbond. Het klimaatverbond verenigt Nederlandse overheidsorganisaties die daadkrachtig werken aan het verankeren van een beter klimaatbeleid en de uitvoering ervan op lokaal niveau. Waterschap Rieverenland is het eerste waterschap in Nederland dat toe is getreden tot het klimaatverbond en hoopt hiermee nieuwe inspiratie op te doen voor de ingeslagen weg van duurzaamheid.


Hoogwaterkering Nijmegen u Duurzaam is zoeken naar strucurele oplossingen voor structuele problemen. Om Nijmegen strucureel tegen het rivierwater van de Waal te beschermen, verbetert het waterschap momenteel de hoogwaterkering van deze stad. Dat gebeurt door de kademuur op de Waalkade te versterken en te verhogen. Het waterschap maakt daarbij gebruik van een ingenieus systeem, waarbij de hoogwaterkering bij normale omstandigheden ondergronds is opgeslagen. Dit betekent dat Nijmegen haar weidse uitzicht op de Waal volledig behoudt. Een volledige projectbeschrijving is terug te vinden op de website. Het plan is in samenspraak met belanghebbenden gemaakt en is het resultaat van afweging van diverse belangen (zie ook pagina 7).

Waterbeheer t

Papsluis

Het rivierengebied heeft veel zichtbare elementen die herinneren aan de eeuwenlange strijd tegen het water. Het waterschap vindt het belangrijk om bij de uitvoering van werkzaamheden rekening te houden met dit watererfgoed. Insteek is dat waardevolle cultuurhistorie zoveel mogelijk wordt behouden. Het waterschap hoopt hiermee de historie levend te houden. Zo restaureerden we het afgelopen jaar de Papsluis in het Land van Heusden en Alterna. De Papsluis werd in de 19e eeuw gebruikt om bij oorlogsdreiging omringend land onder water te zetten en is daarmee onderdeel van de verdedigingswerken van de Nieuwe Hollandse waterlinie. Het waterschap besloot tot renovatie vanwege de slechte staat van de sluis. De gerestaureerde Papsluis werd in september jongstleden geopend. 10 Waterbalans Special | november 2007


Duurzaam

Hoge Sluis u

voortvarend, verantwoord waterbeheer

Niet alleen behoud van cultuurhistorie maakte de renovatie van De Hoge Sluis in Beesd tot een bijzonder project, betrokkenheid van leerlingen uit het onderwijs onderstreepte het duurzame karakter van dit project. De Hoge Sluis is een 19e eeuws monument en onderdeel van de waterkering aan de noordzijde van de Linge. Gezien de slechte staat was het waterschap genoodzaakt om dit watererfgoed te renoveren. Omdat we graag investeren in het onderwijs, werd hiervoor samenwerking met de Stichting Regionale Vakopleiding Bouwbedrijven Rivierengebied gezocht. Aangestuurd en bijgestaan door het waterschap, leerde eerste en tweedejaars scholieren uit Geldermalsen al werkende om te gaan met authentieke materialen en technieken. De gerenoveerde sluis werd oktober jongstleden officieel opgeleverd.

in de praktijk t

Uitbreiding zuivering Tiel

Zuiveren van rioolwater is één van de kerntaken van het waterschap. Dankzij een combinatie van een oeroud biologisch proces en ultramoderne technieken, zuiveren de 39 installaties van het waterschap grote hoeveelheden afvalwater. Miljarden bacterieën verwijderen dagelijks vuile stoffen uit het rioolwater. Dankzij de inzet van moderne technieken gebeurt dit snel en grondig. Het waterschap zoekt hierbij voortdurend naar duurzame verbeteringen. De recente uitbreiding van de Tielse zuivering is daar een voorbeeld van. Tal van energiebesparende maatregelen zijn ingezet om de uitbreiding een zo duurzaam mogelijk karakter te geven. Onder andere door gebruik van energiezuinige beluchtingstechnieken is het energieverbruik verminderd en zijn de kosten lager geworden. Zo probeert het waterschap op een verantwoorde manier het water in het rivierengebied schoon te krijgen. 11 Waterbalans Special | november 2007


Waterbeheer

Het waterschap is verantwoordelijk voor de hoogte van de waterstand van wateren in het rivierengebied. Deze verantwoordelijkheid begint met het vaststellen van peilbesluiten, die de basis vormen voor peilbeheer. Dat lijkt een eenvoudige taak, maar het tegendeel is waar. Een gesprek met waterschapper Jan van de Braak, over het vaststellen van het juiste waterpeil en waarom peilbeheer bij extreme weersomstandigheden slechts in de marge gebruikt kan worden als middel tegen wateroverlast.

voortvarend, verantwoord, duurzaam

Waarom is het vaststellen van de juiste waterhoogte zo’n lastige opgave?

Peilbeheer: een pleister tegen wateroverlast W

aar draait het bij peilbesluiten om? “Bij peilbesluiten gaat het om het bepalen van de gewenste waterhoogte bij gemiddelde weersomstandigheden. Vaak wordt gedacht dat het met peilbesluiten alleen om de waterhoogte van direct zichtbare wateren gaat. De crux is nu juist dat het mede gaat om de hoogte van het grondwater. De hoogte van het oppervlaktewater heeft immers direct invloed op de hoogte van het grondwater en daarmee op het grondgebruik in het rivierengebied.”

Hoe wordt de juiste waterhoogte bepaald en gehandhaafd? “We delen het gebied op in zogeheten peilgebieden. Per peilgebied maken we in overleg met belanghebbenden afspraken over het gewenste (grond)waterpeil. Het waterpeil van de watergangen wordt vastgelegd in peilbesluiten die voor een periode van tien jaar gelden. Met behulp van stuwen en gemalen zorgt het waterschap er voor dat het water per gebied en per jaargetijde de juiste hoogte heeft en houdt. Dat is peilbeheer.”

“Er zijn veel belangen die bij elkaar komen. Wordt er gewoond, is er landbouwproductie of fruitteelt, is er een natuurgebied of staat er industrie? Ook de gewenste waterdiepte in de watergang is in verband met waterkwaliteit en begroeiing bepalend voor het gewenste waterpeil. Bij landbouw en fruitteelt zijn de seizoenen van belang: in de zomer is de waterbehoefte groot en moet het water in de watergangen hoger staan dan in de winter. Om vroeg in het voorjaar het land te kunnen bewerken, moet het (grond)water dan juist weer laag staan. En in woonwijken willen we het hele jaar door natuurlijk de voeten droog houden. Als meerdere grondgebruiksvormen binnen één peilgebied voorkomen vraagt dit om een goed onderbouwde en integrale belangenafweging.” Een peil mag niet zonder meer worden aangepast? “Tijdelijke afwijkingen van het afgesproken waterpeil zijn binnen bepaalde marges mogelijk. Projecten in uitvoering, zoals baggeren, maaien of aanpassingen aan de oever kunnen hier aanleiding voor zijn. Ook bij extreme weersomstandigheden kan er afgeweken worden van het vastgestelde waterpeil. Een misverstand is echter dat het waterschap met de marges in het peilbeheer een effectief middel heeft in de bestrijding van wateroverlast. Over het algemeen heeft een gebied slechts circa 5% open water. Dat is relatief weinig in vergelijking met de totale hoeveelheid water in de bodem. Het verlagen van het waterpeil in de watergang net voor een hoosbui is dus maar een kleine pleister.”

Jan van de Braak

12 Waterbalans Special | november 2007


Waterbeheer voortvarend, verantwoord, duurzaam

Project Munnikenland

Samenwerken

aan ruimte voor water, natuur en cultuur Daar waar de Waal en de Afgedamde Maas samenkomen, ligt het Munnikenland. Een bijzonder gebied, waar water, natuur en cultuur al eeuwen met elkaar verweven zijn. De komende jaren maakt Waterschap Rivierenland met andere overheden en belanghebbenden uit de streek plannen voor de herinrichting van dit gebied. Door de herinrichting krijgt de Waal meer ruimte. Tegelijkertijd is er de wens het gebied mooier te maken door natuur- en cultuurwaarden te herstellen en te versterken. De combinatie van waterbeheer met natuur- en cultuurdoelen maken project Munnikenland tot een uitdagend samenwerkingsproject.

A

anleiding voor de herinrichting zijn de rivierverruimende maatregelen in de omgeving van het Munnikenland. Deze bestaan uit de dijkverlegging bij Buitenpolder het Munnikenland en verlaging van de uiterwaarden. De maatregelen volgen uit het landelijke programma Ruimte voor de Rivier, dat in totaal 41 maatregelen telt. Nederland bereidt zich hiermee voor op de toenemende hoeveelheid rivierwater die we door de klimaatverandering verwachten. Na uitvoering kunnen de rivieren meer water afvoeren zonder dat de waterstanden te hoog worden. Hierdoor zijn we ook in de toekomst veilig achter de dijken.

Uitnodigend Het Munnikenland kenmerkt zich door waardevolle natuur en een rijk verleden, waarvan nog vele overblijfselen zichtbaar zijn. Delen van het Munnikenland behoren tot de ecologische hoofdstructuur en de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Herstel en versterking van natuur- en cultuurwaarden zijn naast

rivierverruiming belangrijke doelstellingen van project Munnikenland. Dit moet leiden tot een (nog) mooier gebied, dat uitnodigt tot recreatie.

Intensieve samenwerking De verschillende doelen – meer ruimte voor water, cultuur en natuur – maken van het project Munnikenland een uniek, maar ingewikkeld project. Het waterschap weet daarom nu nog niet, hoe het gebied moet worden ingericht, om de doelen te bereiken. Dat gaan we onderzoeken. We werken hierbij samen met andere overheden om doelen, wensen, kansen en beleid zo goed mogelijk in één plan op elkaar af te stemmen. Daar betrekken we nadrukkelijk ook belanghebbenden uit de streek bij, mede omdat het gebied er door de herinrichting en de dijkverlegging anders uit gaat zien. En mogelijk moeten landbouwgronden en enkele woningen plaatsmaken om de vereiste ruimte voor de rivier te realiseren. Door de brede samenwerking hoopt het waterschap te komen tot een plan dat draagvlak onder de betrokkenen 13 Waterbalans Special | november 2007

kent. Eind 2008 verwachten we het voorstel voor de herinrichting te kunnen presenteren. De wettelijke besluitvorming vindt in 2009 plaats.

Meer informatie Ger de Vrieze, projectmanager, (0344) 64 94 31, g.de.vrieze@wsrl.nl www.ruimtevoorderivier.nl/ munnikenland

Initiatiefnemer & samenwerking Waterschap Rivierenland is initiatiefnemer (trekker) van het project Munnikenland. Het waterschap werkt aan het project in een samenwerkingsverband met Programmadirectie Ruimte voor de Rivier, Ministerie van LNV, Gemeente Zaltbommel, Provincie Gelderland, Rijkswaterstaat, Projectbureau Nieuwe Hollandse Waterlinie, Staatbosbeheer en Dienst Landelijk Gebied.


Waterbeheer

Gemeentelijke waterplannen

voortvarend, verantwoord, duurzaam

Optimaal benutten van wederzijdse

kennis en kunde Ruimtelijke inrichting, waterkwaliteit, waterkwantiteit, riolering, beheer en onderhoud, recreatie, waterbeleving. Al deze onderwerpen hebben tenminste één ding gemeen: ze vormen onderdeel van een waterplan. Elke gemeente in het rivierengebied heeft of werkt momenteel aan een waterplan. Eindresultaat is altijd een pakket van maatregelen en oplossingen voor stedelijk waterbeheer. Over de succesfactoren van waterplannen.

er spelen. Het verdient de aanbeveling om betrokken partijen in een vroeg stadium bij het opstellen van een plan te betrekken. Dat kan door hen laten deel te nemen aan een klankbordgroep, waar vragen en ideeën aan voorgelegd kunnen worden. Hierdoor kan een goede belangenafweging plaatsvinden.

Verankeren

Stand van zaken najaar 2007: opstellen stedelijk waterplannen* Afgerond

* Hoewel bij de samenstelling van deze kaart de grootste zorgvuldigheid is betracht, kan Waterschap Rivierenland niet garanderen dat de informatie compleet, actueel en/of accuraat is. Waterschap Rivierenland aanvaardt dan ook geen enkele aansprakelijkheid voor schade ontstaan door gebruik van de informatie van deze kaart.

H

et waterplan is een gezamenlijk plan van gemeenten en het waterschap. In het waterplan wordt beleid en regelgeving van de Europese Unie, het Rijk en de provincie toegespitst op een gemeente. Hierbij gaat het onder andere om normen en eisen voor schoon water (als uitkomst van de Europese Kaderrichtlijn Water) en voldoende ruimte voor water in verband met klimaatveranderingen (als uitkomst van het Nationaal Bestuursakkoord Water). Het waterplan bouwt daarnaast voort op bestaanden initiatieven en beleid van gemeenten en het waterschap. Om tot een geïntegreerd plan te komen waarin wederzijdse kennis en kunde optimaal wordt benut, is samenwerking tussen gemeente en waterschap belangrijk.

2007 2008

met watersystemen van het landelijke gebied. Zodra rioolwater uit het gemeentelijk rioolstelsel in oppervlaktewater uitkomt, wordt het beheer een taak van het waterschap. Dit vraagt om een gezamenlijke aanpak waarbij acties integraal worden benaderd. Bijna de helft van de gemeenten in het rivierengebied heeft het waterplan inmiddels gereed (zie kaartje). Dit betekent dat de nodige ervaring is opgedaan met het gezamenlijk opstellen van een waterplan. Terugblikkend is er naast samenwerking een tweede belangrijke succesfactor te herleiden: ken de belangen die

Integrale aanpak Waar verantwoordelijkheden voor waterbeheer elkaar in de dagelijkse praktijk raken, is samenwerking niet alleen belangrijk, maar vaak ook noodzakelijk. In waterplannen gaat het om het watersysteem en riolering in een stad of dorp. Watersystemen in stad en dorp staan uiteindelijk echter altijd in verbinding

14 Waterbalans Special | november 2007

Een goede verankering van het plan binnen de organisatie is een derde succesfactor. Een waterplan resulteert in een maatregelenpakket en maatregelen kosten geld. Het waterplan verdient een plaats in de begroting en vraagt om bestuurlijk commitment. Niets zo zonde als een goed onderbouwd en integraal waterplan dat op de plank blijft liggen. Het waterschap wil graag samen met gemeenten optreden als partners in water en stelt voor iedere gemeente een contactpersoon beschikbaar, de zogeheten accountmanager. Een overzicht hiervan is terug te vinden op de website van het waterschap.


Waterbeheer voortvarend, verantwoord, duurzaam

Hans van Ammers, gemeente Arnhem

De Arnhemse waterpartners, waaronder de gemeente Arnhem en Waterschap Rivierenland, stelden in 2003 samen met bewoners en belangenorganisaties een waterplan op. Verbeteren van het watersysteem in Arnhem-Zuid is één van de speerpunten uit het Waterplan Arnhem. Om dat doel te bereiken, koos de gemeente Arnhem er samen met Waterschap Rivierenland voor om bewoners uit die wijken actief bij het plan te betrekken.

Waterplan in de praktijk

Water in de wijken van Arnhem-Zuid O

nder de vlag ‘Schoon water hou je helder’ werd een tweeledige boodschap gelanceerd: de gemeente en het waterschap zetten alles in werking om de waterkwaliteit op orde te krijgen, maar zij zijn daarbij afhankelijk van de hulp van bewoners. Om voeding te geven aan deze strategie werd in 2007 het project ‘Water in de wijk’ gestart. Projectleider bij de gemeente Arnhem Hans van Ammers: “Vanuit de aanname dat mensen vaak geen idee hebben welke gevolgen hun gedrag heeft voor de waterkwaliteit, zijn we op zoek gegaan naar bronnen van verontreiniging waar bewoners direct bij betrokken zijn. Dat resulteerde in zes aandachtspunten, die we in communicatie richting bewoners kunnen gebruiken (zie kader).“

Bewustmaking Eén van de deelprojecten die recent is opgestart is het voorkomen van verstoppingen en aantasting van de riolering en de rioolwaterzuivering. Hoewel de gemeente Arnhem in het verleden onder al haar bewoners een rioolwijzer verspreidde met informatie en ‘regels’ over afvalverwijdering, bleef verontreiniging

van het riool een probleem. Om bewoners hiervan bewust te maken, kregen zij recent allemaal een uitnodiging voor een bezoek aan het rioolgemaal bij hen in de buurt en de rioolwaterzuivering in Arnhem-Zuid. Van Ammers: “We wilden bewoners laten zien wat er met hun rioolwater gebeurt en wat de gevolgen zijn van schadelijke stoffen in het rioolwater.” Van Ammers is enthousiast over de aanpak: “Het resulteerde in drie druk bezochte bezoeken aan de zuivering, waar bezoekers in ieder geval meer kennis hebben gekregen. Nu maar hopen dat ook het gedrag verandert!”

Constructieve samenwerking Van Ammers is zeer tevreden over de wijze waarop het waterplan en het daaraan gerelateerde project Water in de wijk tot stand kwam. “De constructieve samenwerking tussen gemeente en waterschap vormde een goede basis om problemen aan te pakken. We kunnen als organisaties niet zonder elkaar en hebben elkaar blindelings weten te vinden. Dat kan zolang je niet vanuit verantwoordelijkheden redeneert, maar kennis hebt van elkaars belangen en deze respecteert.”

15 Waterbalans Special | november 2007

Meer informatie over het project Water in de wijk is te vinden op de waterwebsite van de Arnhemse waterpartners: www.schoonwaterhoujehelder.nl

Uitdagingen van het project Water in de wijk (Arnhem-Zuid) • voorkomen dat er teveel brood in het water terechtkomt (door overmatig eenden voeren) • voorkomen dat er teveel voedsel het water in komt • voorkomen dat vissen overmatig worden bijgevoerd • voorkomen van gebruik van schadelijke middelen buitenshuis (bestrijdingsmiddelen, impregneermiddelen, autowasmiddelen) ivm gescheiden rioolstelsel • voorkomen van gebruik van schadelijke middelen binnenshuis die in het riool terecht kunnen komen (verstoppingsmiddelen, aantasting) • opheffen/voorkomen van foutieve aansluitingen bij gescheiden rioolstelsel


Waterbalans Special  

Magazine Waterbalans Special voor Waterschap Rivierenland

Advertisement