Page 1


DOST

I c it a b e v i


\zz.

Kitabın Kullanım ı Su sanat kitapları dizisinde ressam ların hayatı ve yapıtları yaşadıkları

Iİlıktık prolcsörii mu. vssaııı ıııı?

d ö n e m in kültü re l, sosyal

D e lilin in rtı la t a ç ık ıs ı

Saııal sarlıo.şfıığıı

M oskova'ya dönüş

U e in ıa ı'd a k i lia ıılıııııs

v e siyasal çerçevesi içinde

12

24 20 28

l-l 10

bir (igrcrıi'l \ iizv ıl bilirken kırılma

;{o

k itaptaki bilgilere ulaşm anızı kolaylaştırmak için üç gruba ayrılmıştır Sarılar ressamın hayatı ve yapıtlarına, maviler yaşadığı dö nem in kültürel

8

ve tarihi koşullarına,

22

Ut’içvkligiıı keşfi Um esil

10

kenarındaki renkli bantlar

ıs |ü£3

Moskova'da çocukluk

8

ele alınm ıştır Sayfaların

j

ıiokıası T a ra lıT gerçeklik

32

MüııIlTe varış

.'{(i

38 40

1lir raııııı sona e rişi \ı |ıi\rk .ı İ r iıı liskız.

42

lirke n donem aı a) ısları M an g an in i dolaşıl )e ld rg ın w ille r i

44 4 li 48

pem beler ise başyapıtları­

50

nın incelenm esine

a2

ayrılmıştır. Her sayfada

54

açıklayıcı resimlerle birlikte belli bir konu ele alınmış,

5(> 58

yine resimlerle hazırlanan dizin bölüm ünde kitapta

O2 (i l

S o y u ta d o ğ r u

M o d e rn im t aklaşırken ku le li Manzara Tırısı •! lu n lı ' i ' < ı ılıırıık saııal Mavi \ llı İzlenim 5 -l’ark 'Yaşamsal d ilil ıVııiın felsefesi kentten ıııı i n ıi ıı ılise

00 (İ8 70 72 74 70

'/.tır tılla r One \e İn s a n la r

80 82

lle y a / /.em in I yerine Sanalın Im liı ikası I ‘o lilik s o ru n la r ( İri İçinde lin s iltü y le uyuşmazlık (im anların ro lü

M ün ih 'le son y ılla r S p iriliie l ile sn) İli arasında İ d i 1: Savaşırı patlaması kınnı/.ı MıkUılı k ıs ım

döneıııı Beyaz Z ik z a k la r Sanal eğilim im le devrini 8 8 1020'lerin sanatı 0 0 İlk Hareket 02 \r<lı ardına gelen başyapıtlar 04 Tasarımdaki ye n ilikle r 84 80

adı geçen önem li kişiler ve ressamın yapıtlarının bulunduğu yerler hakkında ayrıntılı bilgiler verilmiştir.

s s a ıı 'd a k i Baııh aııs !)fl 1)0 02 ■ s. 2 Vasıly Kandinsky'nin Neuilly sur Selne'deki stüdyosunda çalışırken çekilmiş 1938 tarihli fotoğraf; Bernard Lipnıtzki, Centre G Pompidou, Paris.

)(i

2

‘Seril iş tik ’ d ö n e m i

Paris'e geliş Di'r/leınegoır NoktaVı Çizgi 1 K i S m ııl anlayışla Kaşizııı'ın 1 18 gelişini \ iikselişi (k ıl Mavi İV m lır Vurgu 120 Yrııı vimk timler kandinskv 122 Itir çapın vn klı'n 121 VIklll-Şl teni bir mimari Sı-sslz hırvnrla 120 nııla.v ış Ocltrupc ıızanarı 12II Uaıılıaıısia işarını,ı köprüler değişim Son Sııluho.va Surıcvıliz.ın'iıı 130 dogtışıı Gerilim in Gücü

134 Yer Dizim 131> İsim Dinini 112

Ve heyecan h a şla r liııy ilk h ıılu ş la r

k ıs a D iy o g ra tl


1 8 6 6 - 1 8 9 9

n r

IT I.

Moskova’da çocukluk

4

T l

\ru h k I fiöU u-ıri.lıinde M oskova ela

düıı.vaya yelen \asil.v Y asilyeviç kaıulinsky çağdaş.sam im i eri ateşli ve e iklleyiel kişiliklerin d e n b iri o lın ıış lııı. Zengin İm çay trıc'i’a n olan babası \ nsily nın ailesi. Mo­ ğ o lista n ve M ançıırya arasıııadakı sın ır bölgesinden g e lir. \n n esı L yd ia ise asil b ir M oskova a ile sin e m en su p tu r. Yani.

A Archip Kuındızs

A Aziz Vasılı Katedrali, Kandinsky'nin 'ana' kenti Moskova'nın sembolüdür.

UMMA IIIHKfejSj 1 11TXUV.rvl.VttlKv I S.SAlStTİ’M'rV. İl

K aııdlnsky'nin da m a rla ru ld a sak Rus ka­ nının dolaştığı söylenebilir.-Ç ocukluk y ıl­ larında e tra fın d a ki o la yla rd a n iyi yönde etkile n m iştir. Babasının tarafında sanata ve çizime.; annesinin ta ra fın d a ise müzik

Ukrayna Gecesi, 1876.

Tretyakov Devlet Galerisi, Moskova Gezginler grubunun bir başka üyesi olan Archip Kuındızi, Sembolizm akımından etkilenen ilk Rus ressamlardan biridir

w resine ılgı oldukça yoğundur. Bu y ılla ­ rı. Rus ve \lın a ıı m a s a lla rı d in le y e re k yoğrulurken piyano ve çello e ğ itim iyle de zenginleşir. Öte y anılan 1869 yılında a ile­ siyle beraber yaptığı İtalya ziyaretinin i/.;

le ri h içb ir zaman silinm ez. Bım larııı dışın-, da anne tarafından teyzesi Elizaveta, ye­

ğeninin zihinsel ve kül tö re l g e lişim iyle yakından ilg ile n m iş tir. Bunlar göz öııiine alındığında K andinsky’nin diğer çocuklardan

•< Yavorovsky'nir 1874'ıe çektiği bu etkileyici fotoğraf. Kandınsky.'nîn Oöessa'da yaşadığı döneme- aittir. Centre G. Pompıdou. Pans.

fa rklı b ir şekilde \ el iş liğ i açıktır. Müzelerde gördüğü ta b lo la rı

A Sakal Tıraşı Yapar, Berber, 18. yüzyıl,

te rir. 1871 yılında I krayna ııın Odessa lim an kentine gelişinden

Saltıkov-Scedrin Kütüphanesi, Petersburg. Çarlık öncesinde sık rastlanan bu baskı, Çarlık

m iştir) sonra Kandinsky. çok b ü yiik b ir başarı kazanm ası e ğ ili­ mine devam eder

pıopagasının en bilmen görüntüsüdür; işe yaramaz kıllar' olarak betimlenen sakal. Çarlığa karşı olanların da sembolüdür

K a r a d e n i z ' i n K r a liç e s i O d e s s a ■< Grigory Mıasoedov, Zem stvo Yemeği,

1872, Tretyakov Devlet Galerisi Grigory Mıasoedov, hayatın içinden imgelen yakalamak isteyen Gezginler grubunun bir üyesidir. 8

A Niko'ay Jarosenko, Öğrenci, 1881, Tretyakov Devlet Galerisi, Moskova. Resimde görülen dönemin idealıze edıien modern kahramanıdır.

y, 1898. Tretyakov Devle! Galerisi. Moskova

yapabilm esinin yanı sıra renklere olağanüstü b ir d u ya rlılık gös­ ve ailesinin parçalanm asından (ki hu olay oıııı derinden e tkile ­

▼ Kandinsky. Oöessa'da Liman,

Yunanlıların söm ürgeleşıirdiği I kırıy na'nııı başkenti ulan Odessa. bölgenin en işlek t ir a n ı merkezlerinden biri ol­ m uştur. I.im an a inen iiıılü Poieıııkin m erdiven lerinin bulunduğu kent, m i­ mari açıdan da büyük önem mşıı


AŞA DIG I DO

YA ŞA D IĞ I DO NEM

Gerçekliğin keşfi

G,

»cnç V asjly'nin

kendisini bulm aya başladığı ve sanal eği­ lim in e yö n e ld iğ i y ılla rd a poliı.ik o la y la r tam a nlam ıyla çıkmaza g irer. 1861 Rus­ ▲ tadweard Muybridge. A lın Hareketleri. 1878. 19. yüzyılın ikinci yarısında fotoğrafçılı­ ğın gelişmesini sağlayan teknolojik ilerlemeler, insanları hareketli görüntüyü elde etmeye yöneltir

ya'sında s e rilik ka ldırılm ış; yü rü tm e ve yargıya ilişkin refo rm lar hayata g e ç irilm iş tir. Fakat 1881 yılında Çar II. Aleksandr'ın ö lü ­ m üyle III. Aleksandr başa geçerek m utlak m onarşiyi yeniden ku­ ra r. Bu sırada A vru p a 'd a to p lu m sa l denge sağlanam am akta, sosyal sın ıfla r b irb irin e karışm aktadır. İşçi sınıfının çok kısa b ir şiire içinde g iiç kazanacağı kesindir. Fransa'da E m presyonistler herkesin d ik k a tin i çeken ilgi çekici b ir resim tarzının tem ellerim atarken İta lya 'd a Scnpigliatura akımı ve Maeelnaioli ressam ları­ nın R ealist ç a lışm a la rı önem kazanır. B iıy iik B rita n y a 'd a ise Arts and C ra fls akım ı ile e n d ü stri ü rü n le ri ta sa rım ın ın önemi gündeme g e lir Her sosyal kesimden insanın beğenisini toplayan akını Avrupa'ya ya yılır. Bu döııeııı ayıtı zamanda Realist şiirin de yeşerdiği y ılla rd ır. Realizm, sanatın, geleneksel akadem i ka­ lıplarından k u rtu la ra k bağım sızlık kazanmasını islem ektedir.

A Sargenl, M adarve

▼ Silvesto tega,

Gathereau. 1883. Özel

Nişanlılar. 1869.

Koleksiyon Sargent'ın modayı yakından takip eden bu sosyete güzeli hem baştan çıkarıcC hem de zariftir.

Delondre, Otobüsle, 1880,

Musée Carnavalet, Paris. Burjuvazi ve İşçi sınıfına ait iki kadının yan yana görüldüğü I880'li yıllardan kalma bu tabloda kadının durumu betimlenmiştır.

▲ II. Nikolay, 76 Haziran 1894'te, halkın da katıldığı büyük bir törenle Çar ilan edilir

M 19. yüzyılın sonlarında ABD'nin güney bölgesinde, harika melodiler yaratıp emprovize müzik çalan zenci gezgin müzisyenler ortaya çıkar Bu. cazın ilk habercisidir Bu

müziğin kökenleri binlerce Afrika göçmeninin şarkılarında ve ilahilerinde yatmaktadır.

Museo della Sctenza e della Tecnıca. Milano. Lega son derece yetenekli bir t Macchiaioli ressamıdır

▲ Uygulamalı sanatlar, Britanyalı Christopher Dresser'ın bu metal çaydanlık tasarımından da görülebileceği gibi güç anlaşılır formlara ulaşmıştır (y. 1878. British Museum, Londra).


1 8 6 6 - 1 8 9 9

1 8 6 6 - 1 8 9 9 II \y \ 11 \ E 1 \ I * I T L \ R I

I levesli bir öğrenci

► leon Bakst, A leksandr Benoıs'nm Portresi. 19M-15, S D

] \ ^ L ışkına \. ı olan anki v(k'.ûNiIt'n ıjalıre ecri dönen ka ııd iusky. U lîiû yılında llıık ıık FukOltcsi'nc yazı­ lır. Ressamın iı; dünyasında. la llı w scvcccıı annesinin imgesi ile va ku r \ e kışkırtıcı şehrin imgesi b irb irin e karışm ıştır. Baha­ sıyla >ı'iplıgı sayısız kilise ziya reti K am liıısky'ye Rus k ü ltü r m i­ rasın ın uzun g e çm işini ve a h la k i d e ğ e rle rin i ö ğ re tir

M osko­

va'daki öğrencilik yılla rı hukuka ilişkin deril) hır merak alarak özelleııelıilir. İt) 13 yılında yayıııılaııaıı \m la r fK ü c k b lirk r) kita ­ bında. " llıık ıık hem işine a la ra k soyul d iişfm ceyi gelişi irm em i sağladı," diye yazacaktır: "son derere za rif yapıya salıip .. k o ­ ma hukuku. .

ceza kam ım ı. Rus hukuk ta rih i, köylü hakları ...

ve son ola ra k da tilın bunların kardeşi olan etnografya sayesin­ de, İnsanların ruhunu anlayın ağıma d a ir keııcli kendime söz ser­ d im ." Fakültede notları o kadar iy id ir kı Doğa B ilim le ri, Mıtropoloji se E tnografya Im p a ra lo rlıık Topluluğu, k a ııd iıts k y 'y i Finli Z irya n ln rın kü ltü rü n ü ineeleınek iizerı1\o lo g d a bölgesine gönde­ r ir

\ra ş lırın a gezisinde gön lüğü giysile rin renkleri, kö ylii yerle­

şim lerinin iç mekân dekorasyonu ona 'ıvsınin içinde yaşam ayı' ögrelir.

▲ Yapıtları renk ve sesin mükemmel birlikteliğine örnek ıpşkil edenlerden biri olan Alman besteci Richard Wagner (1813-1883), Kandinsky'yl büyük ölçüde etkilemiştir.

laraere Koleksiyonu Görüntünün tuvalde aynen temsil edilmesi prensibinin yıkılmasıy­ la, insan çehresi hareketli çizgilerle betimlenmeye başlanır Bundan sonra sanat genel çizgileri yansıta­ cak fakat nesneyi "yorumlayacaktır11.

► Almanca konuşan Çek yazar Franz Kafka (1883-1924) hem çağdaşlarını, hem de sonraki nesilleri derinden etkilemişin Dönüşüm gibi yapıdan, insan ruhuna ve bedenine yönelik bir saldırıdır Fizyolojik deformasyon. avangard sanatçılar için ilginç bir konu olmuştur.

12

I!). yüzyılın sonu ve 20. yüzyı­ lın haşlarım kapsayan dönehı. İti. yü zyıl sunm ııııı genel ha­ vasım vansıtır. Bil y ılla r kişi­ sel bilini; diizey ine ulaşan, öz­ g ü r iradeli: hem kendine, hem d i1 d ü n ya ya e le ş liıv l gözlerle b a k a b ild i insanın gelişim s ü ­ re cin e la ııık o lu r, k ö k e n le ri Ilü ın a n is l ve Rönesans ilke le ­ rin d e y a la n lııı 'y e n i ıııs a ıı'.

▼ Genç Kandinsky'nin öğrencilik yıllarına ait (y 1885), V. Dnno’nun çektiği fotoğraf, Cemre G. Pompıdou, Paris. Rus insanının c kendini yenileme hırsı Kandinsky'de de mevcuttur.

► Kandinsky, Moskova'daki Meryem Ana kilisesinin çizimi, 1886, Nma Kandinsky Vakfı. Centre Pompidou, Paris

2 0 . y ü z y ı l ı n ' y e n i in s a n 'ı

aynı zamanda çok da (İtiy a d ı­ d ır. ç ü n k ii k e n d is in e iliş k in hoşnutluğu ve güveni şüphe­ ler, kay ıplar ve a cılarla dolu­ dur. I lav ata d a ir sorular, ger­ çeklik olarak kendini gösteren problem lerin öniiııe g ir m iş tir . Ile riıılig iııi a ra ş tıra n yeni in ­ san. burada, daha sonra psi­ ka n a lizin konusu olacak, çö­ zülmesi güç ve h içb iriyle çeli­ şen ikilen ilerle karşılaşır.

K ız ıl M e y d a n

kızıl Meydan, dünyanın en hiiy iik ıııe v d u n la rın d a n h ir id iı Meydana, dinsel ve p o litik et­ kin likle rin mekânı olan devasa

k re m lin kom pleksi h â kim d ir. Geleneksel o la ra k önem li b ir ticaret m erkezi de olan m ey­ dan adını çevresindeki hiııaların renginden alır.


Yüzyıl biterken

DÖNEM

YASADIĞI

D Oft

YAŞADIĞI

RM

1 8 6 6 - 1 8 9 9

Y

A ü z y ılın so n u , m ü zik ve tiy a tro ▲ Henri de ToulouseLautrec, Beyaz Ceketli Kızıl Saçlı Kadın, 1889, Özel Koleksiyon, Fransa. Klasik modellerden çok daha farklı görüntüye sahip yeni bir kadın tıpı, tablolarda kendini göstermeye başlar

alanında önem li gelişm elere tanık o ltıı. Bu gelişm eler hem geleneksel anlam da, hem de Claude Debussy, Ric­ hard Wagner. Modes! Mussorgsky ve Arnold Schoenlie rg gibi kişiliklerd e n esinlenilerek avangard öğele­ rin kazanılması aşısından yaşanır. Dönemin Auguste Rodiıı ve Eniriz von fitu rk gibi heykeliıraş ve ressam la­ rı. sanat la i'ilıi ve gelişen beğeni üzerinde silinm ez izler b ırakm ıştır. E ndüstriyel ve sosyal e vrim in b ir aynası olan m im ari alanında ise, yeni malzemeler ve tasarını d e ğişiklikleri yüzyıllık uygulam aları b ir anda s ilive rir. Tıp, kim ya ve fizik g ib i b ilim le r, önem li b u lu şla r saye­ sin d e b iiy ilk ile rle m e kaydeder. 1883 yılın d a Mil.ı ııo'ıla İta lya 'n ın ilk elektrik üretim istasyonu inşa e d i­ lir. Bıı aynı zamanda, d iin ya üzerindeki ilk ista syo n ­ lardan b irid ir. Dönemin bilim sel keşifleri, sanalı fik ir açısından ▲ Léon Bakst'ın diziminde Debussy’nin

bambaşka b ir anlayış düzeyine. Pozitivizm V taşır. O lguların, gö­

Prélude à l'après-midi

gerçekliğin içine girm eye zorlar.

rü n g ü le rin yasasını a ra ştıra n P ozitivizm ; sa n a tçıla rı görünen

d ‘un faune kompoziyonundaki faunus Nijinsky belimi. Bakst ve Debussy, yüzyıl dö­ nümünün en yaratıcı sanalçılanndandır

▲ Auguste Rodin, Cehennem Kapıları,

1880-1917, Musée

▼ Londra'nın Barry ve Jones imzalı açılır ka­ panır köprüsü: Tovver Bridge, (1886-1894). < Rolhlısberger’in Paderna Köprüsü, Adda Nehri, İtalya

▼ Auguste Rodiıı, Öpücük. 1888, Musée Rodin. Paris. Rodin, Empresyonizm ve Sembolizrrı'ın yapı taylarından biri olmuştur.

Rodin. Paris Rodin, yüzyıl dönümü Fransız modern

akımını en iyi temsil eden heykeltıraştır.

► Özgürlük Anıtı (1886) A8D'nin sembolü olmuştur.

▲ Franz von Stuck, Günah. 1893, Neue

Pinakothek, Münih. Son derece saygın bir ressam ve heykeltıraş olan von Stuck, Mtinih Sezession akımının kurucusudur. Hem Post-Empresyonistleri hem de Sembolistleri andırır. Tarzındaki sertlik ve kesinlik, ona büyük hayranlık kazandırmıştır.

15


U İl

K

■< Münıch Resıdenz' r, iç mekânı, düklerin koltuklan

ın d ııısky'ın n 'ru h s a l iiıliy a -

cı'ııı lal m iti odchileook lck ıınsıır olan sanal, sonunda hu­ kuka baskın ğdlir. 1889 yılım la yaptığı Paris ziynıetIyU*

► Rernbrandt, Zengin

Kandinsky sanat alanım la yosunlaşm aya haşlar. f ç yıl

Adam ın Hikâyesi.

sonra, fo to ğ ra f m ü ke m m e lliğ in d e ki hafızası sayesinde

1627, Staatlıche Museen. Berlin. HollandalI ressamın yapıtındaki tonların mükemmel uyumu Kandinsky'ye 'yepyeni olasılıklar' sunar, 'rengin kendi içindeki insanüstü güui'nü tanıtır.

M oskova'daki fa kü lten in sın a vla rın ı çok iy i d e rm '-le rle vcriı ve asistanlığa kııbııl e d ilir. \y ııı yıl kuzeni Mıya'yla evlenir. Bıı. b ir aşk evliliğinden çok zeki ve e ğ ilim li b îr in­ sanla yakın dostluk ilişkisi g iiıid iı

Fakat \ııya . p a rtn e ri­

nin ya ra tıcı m iz a n n iıı fa rkın a pek varam am ışın'. Kan­ dinsky

189a yılım la akadem ik ka riyerim b ir yana bıra­

kıp Moskov a'daki yayınevi k ııre re v 'in sanat y önel m enli­ ğini üstlenir Bn iş kısa sürer. I8 ü fi. K andinsky‘nin ha ­ y a lın ı sa n a la atlam aya karat verm esini sağlayarak iir önemli olayın meydana ğeldiği yıld ır B irin cisi geçici hır l'lm presy o ııisl s e rg id ir. M o n e l'n in Snııınn Yıgıııı ta b lo ­ sundaki objesi/,lik. K andinsky'y i çok etkiler. (kincisi Wag­ A Karnin ısky. şövalye­ leri çizdiği eskiz defte­ rinden, lenbachhaus. Sanatçının tedirginlik­ ten uzak kesin çizgileri ve gözlem yeteneği kendini gösterir

► Claude Monet, Saman Yığını, 1890-1891, Musee d'Orsay. Paris. Mpnet'nin bu tablo­ sundan büyülenen Kandınsky şöyle bir yorum yapar "Bu resim bütün fantezisiy­ le, bütün büyüleyicili­ ğiyle kendim bana sundu. Içımoe ilk kez. bir tabloda mutlaka bir nesne bulunması gerektiğine dair şüpheler doğdu "

16

n e r'ili I.DİU'iıgriıı d ra in ıınıı B olsoy'daki le m s iliılir. Kandinsky ya­ pılı izlerken beslerinin ulaştığı renk ve ses sentezini keşfeder ve yapm ak islediğinin de tul olduğunu anlar. L'çim rn olay ise a to ­ mun parçalara ayrılm asıdır. Çiinkfı bıı kesil, gerçek olanın kesin ve m utlak somullirgiı-nıı Yıkm ıştır.

▼ Odilon Redon, Kadın Druid. y 1893, Woodner Aile Koleksi­ yonu, New York. Bu resimde, çağrışımlar yaratan mavi renk, sembolik bir anlam taşır.

► Kandınsky, Chocolaıs Extra, 1897

manifestosu, Staatlıche Museen, Berlin Sem­ bolist tarz1yansıtan resim, sanatçının genel yapıtları arasında farklı bir yere sahiptir

IM\ '1.1.1,IV V :■! \ l.l.\

Kırılma noktası

tı ü

\ rı \ !■: v \T T i ı. \ k i

18 6 6 -18 99


lOlCIVSVA

‘Paralel’ gerçeklik

!\ 'İN(Ki

V VŞ A »IG I D O N E M

I 8 6 6^ 18 9 9

Y

A üzyılın UZ son oıı yılı en çalkantılı geçe»

dönem dir. M ünih. Viyana ve Berlin k iiltü r başkentlerinde bulu­ nan fa rklı sanatçı g ru p la rı, akadem ik sanat anlayışını hoş karşı­ lam adıklarını açıkça İfade e tm iştir. Yepyeni u fu kla r açtın Sezes­ sion akımı, yaratıcı deneylerin gerçekleş­ RENCO-PROPRI MVCÄSAMUSK 3S0NZ0GN0-MII

tirilebileceği o rta m la r hazırlam ıştır. O sı­ rada eıı g iiç lii akım, edebiyatla ve diğer sanal alanlarında kendini gösteren Seınb olizm 'dir. Realizm önem ini y itirm iş , tüm d ik k a tle r, göziin görem ediği: ancak bey­ nin kavra ya b ild iğ i: binlerce ifade biçim ini A Henri de ToulouseLautrec, Jardin de Paris Jane Avril, afiş. 1893. Lautrer, reklam

afişlerinin yaratıcısı kabul edilir. Tarzı, mesajı çok net bir şekilde vermektedir

nittda yapılan a ra ş tırm a la r görüntüyü a l­

► John Parry, Bir İlan

gıla m a S ürecinin, p s ik o lo jik u n s u rla rla

Yapıştırıcısının Fantezileri, 1855.

nan bir görüntüdür Öncelikle mesaj, çok S3de bir metinle ifade edilir, sonra resimler eklenerek afişin dikkat çekmesi için büyük puntolar kullanılır 19 yüzyılın ortasına ait bu resim, donemin yakın geleceğinde gerçeğe dönüşecek abartılı bir durumu gözler önüne sermiştir

s u n m a n ın m üm kü n o ld u ğ u b ir b o yu ta , paralel b ir gerçekliğe yönelm iştir. Bu bo­ yutun oluşum unda hiç kuşkusuz bilim ve felsefenin payı büy iik ıü r. Psikoloji, p siki­

A Hallo 'Excelsior' 1880-1890, Cıvico Museo Baîlo, Treviso Yetenekli Italyan tasa-

nmcılanna ait bu afişte 31 Aralık 1899’da Paris'teki bir dans gösterisi ilan ediliyor.

y a tri, o p tik ve fizik gibi başlıca bilim d a l­ ları. bu eşsiz kü ltü re l değişim in dinam ik le riıü o lu ş tu rm u ş tu r, ö rn e ğ in o p tik ala-

A Vincent van Gogh, Yıldızlı Gece. 1889. Modern Sanat Müzesi, New York. Özgün bir tarzı olan van Gogh, çok kuvvetli yapıtlar çıkarmıştır. ► Paul Gauguin, Törenden Sonra, 1888.

Iskoçya Ulusal Galerisi, Edinburgh. Önemli bir Sembolist ressam olan Gauguin, gelecek nesilleri derinden etkilemiştir. Kendi tanımıyla 'SentetistSembolik' tarzı, kendinden sonraki ressamlar içırvyerıi ufuklar açmıştır,

18

bağlantılı olduğunu gösterirken renklerle ilg ili incelemeler, yeni a n a liz ko n u la rı ya ra tm ış tır. Sem bolizm 'den başka PuanUİizm (Noktacılık) Posl-I’.ınpresyoııizm de önem kazanm ıştır. Georges ■ Scurat ve Ita lya n G iovanni Seganıitıi bu akıma bağlı ressam lar­ dan ikisid ir.

Victoria & Albert Museum, Londra. " 19, yüzyılın ikinci yarısında, ticaretin de büyümesiyle reklam sektörü fotoğrafçılık gibi yaygınlaşır. Araçların veya bina duvarlarının üzerindeki afişler zaten sık rastla­

M Tiffany vazosu ve abajurları, 1896-1906. British Museum, Londra. Amerikan asıllı inni«. Comfort Tiffany,

19


k.ımllıısky, )('ltk ‘üirmcni. 10(14: ('.enin-

I’nıııpiıloıı. f'Tıris.


1 9 0 0 - 1 9 0 7 HAYATI

. I a V 11 1<1V A HA IXV A V H

Münih’e varış

VB YAP İ Tİ . A R I

I 3 a b a s ı n ı n sağladığı desteğin de y a rd ım ıyla Kandinsky. 1891i yılında pek istekli olm ayan eşini de a larak M ünih'e taşınm aya ka ra r ve rir. Rusya ve Alm anya arasındaki kü ltü re l iliş k in in daha derin olm ası nedeniyle İm şehri seçm iştir. Dahası M ünih, ilk Sezession akım ı­ nın da (1892) şehri olm ıış, boyleee fiiın d ik k a tle ri kendine çek m iş lır. Sezession akım ı genç sa n a içıla r ile gelenekçi akadem is­ yenler arasındaki uçurum un b ir iradesidir: her biçim inde ve top­ lu m la olan ilişkisind e sanatın kendini yenilemesi gerektiğini sa­ v u n m u ştu r. Kaııdhısky M ü n ih 'te ki Mıloıı Vzbe okuluna devam eder ve çizim üzerinde çalışır. Daha sonra, öğrencisi olduğu Franz von Sıııck ona. 'h er yd n iiyle b ü tünlük hissi uyandıran' b ir yapıtı yaratm anın ne demek olduğunu ö ğ re tir. Bazı sanatçı a rka d a şla ­ rıy la b irlik le Schwabing bölgesine yerleşen K andinsky. avuııgard

▲ Kandinsky'nin Münih'teki öğrencilik yıllarına aıl fotoğrafı. Centre 6 Pompidou, Paris. Bakarak resim yapmayı sevmemesine karşın Kandinsky, bu çalışmanın gerekliliğini kavramıştır Münih'teki eğitimi, ressamda derin ve silinmez izler bırakmıştır

A. Kandinsky, Eski Ş ehirli. 1902, Centre Pompidou, Paris Diziye art olan bu yapıt, birbirini tamam-

layan renklerin oluştur­ duğu farklı bloklardan meydana gelmiştir. Biçimler aşırı derecede basitleştirilmiştir.

► Kandinsky, şövalyeleri çızdıgı eskiz defterinden 341, Lenbachhaus, Münih

Phalanx topluluğunu kurar. Boylere Claude Monet. Henri de To­ ulouse-Lautrec, Paul Signae, Felix Vallotton. A lfred Kuhin. Lovls C orinlh ve Ignacio Zuloaga y Zabaleta ya p ıtları M ünih'le sergile­ n ir. Fakal Phalanx halkın ilgisizliğ i nedeniy le 11)0 i yılında da ğ ıl­ mak zorunda ka lır

■4 Kandinsky bu afişi Pha!anx'ın ilk sergisi (1901) için Art Nouveau tarzında tasarlamıştır. Ertesi yıl topluluğun başına geçer. Phalanx‘ın amacı Realist ve kalıpçı tarzlara meydan okumaktır.

■4 Kandinsky,

▲ Kandinsky. K uyruk•

Kochel-Şelale II. 1900,

luyıldız (Gece Atlısı).

Lenbachhaus. Münih. Post-Empresyomst etkiler burada kolaylıkla görülebilir

1900, Lenbachhaus. Munıh. Resmin düşsel havası özellikle vurgulanmıştır.

■4 Kandinsky, Alacakaranlık. 1901,

Lenbachhaus. Münih Ressamın çok sevdiği, dört nala koşan atıyla geceyi yırtan şövalye imgesine çoğu yapılında rastlanır.

22

23


I \ . a ı ı d m s k s irin çok ciddi kararItır altlığı İm dönem, dünyanın dön b ir yanında yaşanan p o litik değişim ler acısından da büyük önem ı.aşır. VII. litl-

IN IN V Ö tl

19. yüzyılın doruğunda ıç dekoras­ yondaki eklektik tarz, Avrupa'da olduğu gibi Amerika’da da yankısını bulur. Resim­ de görülen Pıerporg Morgan Kûtüphanesı'nın (New York) ihtişamlı ıç mekânı, 1903-1906 yılları arasında yapılmıştır. Burada klasik süsleme unsurlarının her bırme rastlamak mümkündür

IV M sırın

Bir çağın sona erişi

V \Ş A D lG l

l) Ö \Is \l

1 9 0 0 - 1 90 7

\vard İn cille re I alıl ma çıkar. Tlıeodore Koosovelt \H I) l»<ışkanı s e ç ilir \e Hülyan G tovam ıi G io litti B a kanlar \le c li-

► Mıelsen, kurşun, kalay ve demirden yapılmış kollu şamdan, 1901-1902, Britısh Museum, Londra

si'ınıı başkanlığını fıslleııir. 1901 yılında fizik, kim ya, tıp. edebiydi ve barış ku tlu la rın d a iik \n b e l ( M ille r i v e rilir. Kdebiyal dünyası. başyapıtların b ir b iri ardına yayınlan­ m asına tanık ulm akB idır: B unların arasında Thoınas M ann'daıı Huddım hıvokkır. Jaek Bondon'dan \ ;ıh şp lin ÇiiğntH. GolbUe'len (Hamline rom an serisi, Vnioııio l-V>g!tz»ıi'(Alan \x ix ve Italyan 11lo a ıl Benedello Croce'den E s irlik sa yıla b ilir. Ifl. yüzyılda bldnğıı dibi 19. yüzyılın ikinci yarısında d,a iısi sınıfların ilgisi ve deste­ ğiyle beslenen uygulam alı sa n a lla r ve iç dekorasyon gelişme gös-

▲ Miciıail Vrubel, Prenses-Kuğu, 1900,

Tretyakov Devlet Galerisi, Moskova. Bu etkileyici Rus ressam ve tasarımcı, Sembolist ve anti-naturalist tarzıyla ilgi çeker

Münih'le! München Schauspıelhaus'un ir, mekânı. I901'de Rımersehmidi tarafından yeniden yapılmıştır

le rir. Öle yândaysa, m tıdernizrtiin yakınlaştırdığı birçok \v rn p a başkenti ve şelırı. dolaşım da olan b iiy ü k m iktard a ki para saye­ sinde envai çe.şiı tica ri malın ü re tilip dağıtıldığı önemli m erkezler haline gelmişi ir.

■4 Maurice Denis, Cézanne'a Saygı.

1900. Musée d’Orsay, Paris Nabi grubunun bir üyesi olan Denis, Gauguın'in renk kullanımındaki dışavurumculuktan elkılenrmştır. CézanneTn öğretilerim de dikkate alan Nabi grubu, doğanın taklit edilmemesi, onun 'yaşanması' fikrini savunmuştur

24

T Amerika'daki en uç : blues gruplarından Creole Band of loe 'King' Oliver ile birlikle, senkop, yani 'aksalım' gündeme gelir.

► Manhattan’ın en işlek ık. caddesinin kesiştiği dar açıda yükselen ilginç flat Iron Binası (New York, 1902), şehrin en eski gökdelenidir Mühendislik alanındaki yenilikçi fikirler, hafif ve dinamik görünümlü bu ş'apıya uygulanmıştır.

25


1 9 0 0 - 1 9 0 7

Aclıtyrka İçin Eskiz 1

1 9 0 rivan ıuia vapılıııış ulan irsim M ünih'le Lenhaehlıaus'ta sergilenmekledir. BU. Kandinsky'e ada­ nan en önemli koleksiyonlardan biridir. Bu yapına, sanatçının kuzenlerinin yaşadığı yer betimlenmiştir.

► Claude Monet, VĞtheuil, 1901, Puşkin

Müzesi. Moskova. Işık ve renk unsurlarını birleştirmekte usta olan Fransız ressam, kıyının yatay sınırım, kanvasın oldukça üst kısmına yerleştirmiştir (izleyicinin dikkatini çekebilmek içirı kare olarak verilmiştir). Resmin konusunu.

I N V"1.1.1.IV t ^ V f l

IT Y S Y T I1İ T I , \h!T

1900-1907 Selne nehri uzennde Monet'nin çok iyi bildiği ve etkileyici bulduğu bir yer oluşturur Parlaklıklarıyla hareketliymiş hissi veren küçük boya darbeleri, pembe, yeşil ve mavinin kullanımıyla son derece inandırıcı -ve büyüleyici- bir etki yaratmakladır.

Paul Sérusier, Tılsım, 1888, Musée

d'Orsay, Paris. Son derece küçük (27x22 cm) olan ve Gauguirı'ın tarzını yansıtan bu kanvas Nabl grubunun manifestosu niteliğini de taşır. Suyun gördüğü ayna işlevi, pek gerçekçi endişeler taşımayan bir renk anlayışının ürünü olan geniş renk alanlarıyla

T Ukrayna'nın hu bölgesini betimleyen pek çok tablo vardır. Burada Realist ve Emp­

resyonist unsuılar bir aradadır. Yansımalar, yoğun, saf renklerle elde edilmiştir. ► Gustav Klımt, Atıersee Üzerinde Kammer Kalesi I,

1908. Nârodni Galene. Prag. Vıyanalı ressam Klimt, pek çok kez ziyaret ettiği Salzbuıg yakınlarının olağanüs­ tü manzaralarını betimlerken format olarak kareyi tercih etmiştir. İzleyici, son derece özlü bir

26

tutumla kullanılan boyanın yarattığı sihirli atmosferiyle. Klimt'in sessiz ve kopuk dünyasına çekildiğim hisseder Ressamın bu atmosferik dünyası, aynı zamanda insanoğlunun özünün doğada olduğunu söyleyen felsefi ve edebi ilkenin de bir yansımasıdır

betimlenmiştir, Grubun kuramcısı Maurice Deniş şöyle der: ''Resim, ... bir şey olmadan önce, belli kurallara göre bir araya gelmiş güzel renklerle kaplı dümdüz bir yüzeydir." Gaugııın'in tarzını yansıtan bu anlayış, 19. yüzyılın ikinci yansında duyulan soyut düşüncenin ayak sesleridir


1 9 0 0^ 19 0 7 11 \S \T I

Erken dönem arayışları

\ E V MM I I. \ K I

f V n n d iı iK k y . IIH H 'd e n IIK I-le

■< Kandinsky, Ormanda, 1904,

kcKİcir olan sürede, ilg isin i d ö ıik iilc g o rid c y ü ğ u ııla ş tın ııış lır : Çerçevelenm iş ka rto n üzerinde re n kle ri spatıılayla y aydığı 'k ü ç ü k y a g lıln >>a ça lışm a la r': küçük ve kalın s ı­ yalı ka rto n la r üzerinde, genellikle ortaçağdan esinlendiği konuları suluboyayla işlediği 'renkli çizim ler': ka m a ş üze­ rinde daha detay lı çalışm alar olan 're sim le r' ve g ra fik ça­ lışm alarının başlangıcını olu ştu ra n -iO'ıaıı fazla 'agaçbaskı' Kan­

▲ Gabriele Munter

T kandmsky, A rap

dinsky . iiç boyutlu anlatım olanaklarının ötesine geçmek islem iş,

Kandinsky'nırı Portresi,

Şehri, 1905. Centre G

1906, Lenbachhaus. Müııih Phalanx sanat okulunda bir öğrenci olan Gabriele Munter, Kandinsky'nin yeni arkadaşı olur.

Pompidou, Paris Renklere son derece duyarlı olan ressam.

ini yüzden de c le şliıe l bakışım çağdaş M oderııizın'e ve 'a rlık vaı olm ayan' geçmiş yılla rın resimsel geleneklerine çevirm işi İr. Bun­ ların, kendi sözleriyle, "re n k kullanım ında kendi içim de h iss e lli­ gim den daha özgiiı nedenler." sağlayamayacağını düşünm ekte­ d ir. (lözlem yeteneği ve açık görüşlülüğü onu. 19. yüzyıl so n la rı­ nın Kus Seııı hol i sı ressaııılarıy la ilgilenm eye iler. \y rica, "d u yg u ­

4 V Chekhovsky.

sal a k o rtla rın ı ayarladığım ." hissettiği ortaçağ M num ya'sı ve es­

K andinsky'nin

ki Bizans resm ileri de ilg isin in diğer iki odağını o lu ştu ru r. Sanal

Fotoğrafı, 1904, Centre G. Pompidou, Paris. Bu rotoğıafta genç Kandinsky’yl Münih döneminde görürüz Düsseldorf'taki * . Uygulamalı Sanatlar Okulu'nda ders vermesi ’ için davet edilmiş fakat ressam, sanatına yoğunlaşabilmek için bu öneriyi reddetmiştir

lif lin .ısı adlı dergide Kus arkadaşları Diaghilev \ y Baksl, folklor ve ortaçağ Kus kültü rü n ü yeni b ir bakışla ete alm ayı önerir. Kan­ dinsky. ıvııgi iı.lci güç olarak algılayan rom antik özlemle, gerçek­ lik ve somut g ö rü m ü ya sa la rın ın üleşine geçen ilerim anlayışın beraberliğinden oluşan b ir ıarza doğru kaym akladır. Tarzının ge­ lişim i. önemli ziyaretleri).te aynı zamana rastlar. Bil ziyaretler l.ıgurya'y a. Tunus'a. Paris'e (burada b ir yıl kalır) ve Eylül I9 0 7 'd e Berlin'e y a p tıklarıd ır.

sıcak Kuzey Afrika ışığının biçimleri yoğunlaştırdığını kavramıştır. Manzara gerçekdışı gibidir

Lenbachhaus. Münih Yukarıdan gelen ganp ışık, sihirli bir ormanı geçerken betimlenen bu yalnız şövalyenin etrafında olağanüstü bir bilinmezlik etkisi yaratır Maviler ve kahverengiler bize bu tablonun bir düs olabileceğim söyler

▲ fran7 Marc. Figür. 1907, Folkvvang Museum. Essen. Marc'ın çocukluğundan beri çok sevdiği allaı, pek çok tablosunun konusunu oluşturmuş­ tur Dalganın hareketim taklit eden fırça darbelen ile son derece rahat ve yoğun bir şekilde uygulanan renkler ilgi çekicidir.

Kandinsky. fs kı Rusya (Rus ManaarasıPanar Günü}, 1904,

Centre G Pompıdou. Paris. Bu, ressamın ilk sanatsal evresine ait önemli tablolarındandır Düz, doğal olmayan renkler ve aşırı basitleştirilmiş biçimler, tabloya düşsel ve sihirli tvr hava verir.

A Kandinsky, Gece, 1903, ağaçbaskı, Lenbachhaus, Münih Burada Kandtnsky'yı Münih yıllarında meşgul eden İmgeler­ den biri görülmektedir


T Fang. Betsi, ahşap heykel. G a b o n. P rim itif

T Yem u fu k la r açan A vu stu rya lI n ö ro lo g

sanat, 2 0 yüzyıl

Sigmund Freud

akım larının estetik

(1 8 5 6 -1 9 3 9 ), b ilin ç a ltı

anlayışını derinden

ku ra m ın ı g eliştiren

e tk ile m iş tir.

bılim adam ıdır. Ç alışm aları p sikanaliz d is ip lin in i o rta ya çıkarm ıştır

L

\ . v a n g ; ı r < l h a r e k e t le r .

2 0 . y ü zy ılın ilk y ılla rım lan itib aren kentlini ««s-

§' H - f O c 'l

(erm e y e h as la r, (ie n ç s a n a tç ıla rın olu ştu rd uğ u

K ||jM K g |

a v a n g a rd lo p ln lıık la r yeni değ erleri ve (a rz la rı cesurca kucaklam ışın ’. laski A vru pa'dan bunalan bu s a natçılar, illıa ıııla n n ı Hal ılı olm ayan kıllı lirlerden alır. Hu kül­ tü rlerin en önemli özelliği. Avrupa ze\ kine ve kültürüne y ıizy ıllard ır ilke le rin i d ik le eden klasik güzellik anla y ış ın ın yoksunluğu­

▲ Henri Matısse, A ç ık Pencere, 1905, N e w York. Özel Koleksiyon Son

dur. Avangard Itarekeller. özellikle 1020'leıd e. R usya'da da his­

derere özgün bir

sedilm eye başlanır, kübisl ve F ütiirisl a kım larla tanışan sanatçı­

ressam olan Matısse,

la r varan cı b ağ ım sızlıklarını ilan ederek endüstriyel gelişm elere ve politikanın kaolik h arekeline kendi cevaplarını verirler. Hu dö­

Avrupa'daki ilk avangard hareket otar Fovlzm’ın öncüsüdür

nemin bilim sel b a ş a rıla rı ara s ın d a Verdi nin E n ı ı u ı ioperasının

▲ Pablo Picasso.

Braque'ın yarattığı

A v ıg n o n lu Kadınlar,

akımın en önemli

1907, M odern Sanat

özelliği, imgelerin üç

Müzesi, N ew York

boyutunun da düz bir

Bu tablo Kübizm in

yüzeye taşınmasıdır

başlangıç noktası

Ispanyol Juan Gris de

olarak kabul edilir.

daha sonra bu gruba

Picasso ile Georges

katılacaktır.

kaydedilm esi. VVrighl kardeşlerin motorlu uçıı.şıı gerçekleşlİrm e­ si. Sempione dem iryolu tünelinin hizmete girm esi, sanay ileşmiş ülkelerde d em ir ve çelik fab rikaların ın kurulm ası sayılabilir. Ay­ rıca Tour de Kraııce bisiklet yarısı ile Mllaııo-Saıı keıno rallisi de

4

dönemin 'ilk 'lerıııd end ir.

Ford K Gezinti

■4 Maurice de Vlamıtıck, C hatou'da K opru, 1906, Musée de l'Annonciade, St-Tropez Vlamınrk'in de aralarında bulundu­ ğu Fovlar, 1905 Salon d'Automne'dan (Güz Salonu) sonra ortaya çıkmıştır Amaçları, akademi kalıplarına sıkıştırılan geleneksel sanat anlayışına, gerçekdışı bir renk diliyle meydan okumaktır

30

Yanda görülen

modelidir (1906) 19 yüzyılın sonunda otom obil endüstrisi çoklan kurulmuştur ve gelişimini de hızla sürdürmektedir

► Kadın formu, yüzyıllar boyunca sanatçıların sancılı konusu olagelmiştir Waller Crane, vazo­ sunda antik sanattan etkilenirken yandaki resimde, 20. yüzyıl modacılarının zarif hanımları şatafatlı, aşırı süslü bir şekilde giydirdiği görülmektedir

U /Iİ&


1900-1907

ШЯ

Yeldeğirmenleri k;m diıısk> bu dönemde b ir sûre boyunca H ollanda'da kaltfıiş, bıı tablosunu НИИ u lııu la la ın a ıııla ıııışiır ke ­ sim. P aris'te O n ti'c (i. I’nm pidoıı'da s i'ig iltd in il'k tç ıllr.

A Claude Monet, Yeldeğirmenleri (Lale Tarlaları), 1886,

Musde d'Orsay, Paris. Nısarı ve Mayıs 1886 yılında gerçekleştirdiği Hollanda ziyaretinin hır meyvesi olan bu ışıltılı tabloda Monet. anavatanı Fransa'dan çok daha farklı bir coğrafyanın ruhunu sezgileriyle kavrayabilmıştlr

► Kanrlinsky'nm Uırzı. donemin AvrupalI sanatçılarını andırır, resim en ince ayrıntısına kadar kararlı ve kesik fırça darbeleriyle oluşturul­ muştur. Grafik kompozisyonu bulunmayan tablo. Kandınsky'nın 19 yüzyıl sonu akademi karşıtı kuramını temsil edeı

► Vincent van Gogh, M ontm artre'dan Manzara. 1887,

Stedelijk Museum, Amsterdam. Bu, van Gogh'un en güzel Paris resimlerinderıdır Ressam, iyi bildiği mekâna sadık kalmışhr, amacı, iyi bildiği bu yerin bir kopyasını yapmak değil, ona ya­ kınlaşmaktır Sonuçta ortaya canlı ve modern k,r yapıt çıkmıştır

Değişken günışığının ve dağılan bulutların altında, renkleriyle göz kamaştıran bir manzara yaratmıştır Resmin üst kısmında soğuk; alt kısmında sıcak renkler hâkimdir Kompozisyonu, yatay ve diyagonal olmak üzere iki yön çizgisi belirler; dikey hareket en aza İndirgenmiştir.

la v'u id V A S va

1900-1907


Kandinsky, Siyah Kemerli Resim, aynım. 1912. CetiU* Gİ l’ompidou. l’ aris.


Evler, 1908,

Tlıyssen-Bornemisza Koleksiyonu, Madrid Burada mavi ve siyah, dram ve 'acı veren üzüntü notası' anlamına gelmektedir.

a1

M urnau-O berm arkt'ta

I N \ '1.1, Id V A

Kandinsky,

Soyuta doğru

IJ.VAVH

908-1914

1 9 0 8 - 1 9 1 4

± 3 < T İ in 'ılt' kultlıgı süre (E vlili 19 0 7 tarihinden \is a n 11)08 ta rih in e kadar) Kandinsky için, b ir vıl önce Paris'e yaptığı ziyaretten daha önem­ lid ir. Ekim ayında a n tro p o so fi akım ının kurucusu, A vu stu rya lI filo zo f R u d o lf S le in o r ile ta n ışır. K an­ dinsky. Sanatta Tinsellik C a rin e (Chee (lan Geistlge in d e r Kimsi-) adlı çalışmasında. S te in e r'in ilke le rin i tam a nlam ıyla keşfederek! ir. Ne yazık ki. Kandinsky nııı Berlin dönem ine a it. gelişim ini su yüzi'me çıkaracak se­ kiz resm i ile a llı renkli çizim i' bulunam am ıştır. Ressam Bavyera A lp lcr'in d e k iiç iik b ir köy ulan M ıırnau'ya g i­ d e r ve \le x e y von Javvlensky ile g ö rü şü r. A rlık çalış­ m alarındaki Jugendstil (Art Noııveau) süslem eleri yok ▲ Kandinsky, Rıegsee-Köy Kilisesi,

1908, van der Heydt Museum. Wuppertal

olııııış. rengin ilkel gücü kendini göstermeye başlam ıştır. Bnnıııı yanında, 1906 yılında P a ris'te bulunduğu sırada o rta ya çıkan Kovların (“ik is iy le fırça darbelerinde b ir değişim göze çarpm aya başlar. Çok heyecan verici, harekete geçirici b ir ortam da bulun­ manın avantajını kullanan K andinsky. 1909 yılında Yeni Sanatçı­ la r T oplulııgıı'ııu (Nene K im silervereim gım g) ku ra r. Bu topluluk resm in 'içsel d ü rtü s ü ' fik ri üzenim ku ru lm u ş. Ekspresyonizm i g e liştirm eyi am açlam ıştır. ' " *-

V Kandinsky, Vlavi Dağ. 1908-1909. âuggenheım Müzesi, “lew York. Şair Hovalis'e göre ruhun rengi olan mavi, maddeyi, somutun

ötesine geçirecek boyuta taşır Bu tablonun ayrıca Sembolist bir yanı da vardır; yavaş çekimde yinelenmiş bir hareket hissi yaratır.

T Kandinsky.

▲ Kandinsky.

Doğaçlama VII. 1910,

Köprüdeki A tlı ile M antara. 1908-09,

Tretyakov Devlel Galerisi, Moskova Burada diyagonal hareket ve çarpıtma vurgulanmıştır

Lerıbachhaus, Münih Kandinsky'nm erken dönemine ait şövalye­ ler artık kaybolmuştur

► Kandinsky, Kabarık E’ ekleı, 1909,

Guggenheim Müzesi, New Yurk. Burada konu doğa değil, zengin sosyetenin uçarı dünyasıdır (kari­ yerinin sonraki dönem­ lerinde Kandinsky. bu temaya geri dönecek­ tir). Bestecilerle ve dansçılarla yakınlaşma­ sının yanı sıra müziğe duyduğu büyük ilgi, ressamın bu dönem gelişimini belirlemiştir. Birçok yapılı, ses ile rengin arasındaki ilişkiye adanmıştır

36

37


1908-1914 YAŞADIĞI

Modern İzm yaklaşırken

DONEM

V \ Ş '\ D I С I D ft К Е М

1908-1914

A N a m lin f ik y 'n î ll 'ı|ı-İKi â ilıle m T olarak adlandırılan yılla r, diğer Rusların da dünya çapın­ da yü kse lişin e la n ık o lu r. B u n la r arasında, tıp ta Nobel Ödülüne lo y ık g ö riile n Ivtın l’avlov ile. Ballels Rıısses'i Pa­ ris'e götürerek büyük beğeni ve alkış toplayan Scrgey |)ıaghilev d r va rd ır. Bu sırada politika sahnesinde önemli değişim ­ ler yaşanm akladır. 10 M ayıs 1900, ilk Duma'nın yani, yeni p a r­ lam entonun toplandığı y ıld ır. Moderni/,ııı. Papa X. Pius'ıın din adam larına e ttird iğ i nıodernisl karşılı yeıniıı gibi, bazı kesim lerin ıs ra rlı direncine karşı em in a d ım la rla ya kla şm a kta d ır. Paseoli. Mide. Saba. I.ondun. Bergsoıı. Besanl. Leadlıealers ve VVorringcr gibi k iş ilik le rin ya p ıtları edebiyat ve felsefe alanının dönüm nok­ ta la rı o lu r. Müzik, \rn o ld Selıoeııberg'ln O rkt'stn ı Içııı Huş P ar­ ça' sı ve Igor SI rav in sky'n in Ueş k u ş u balesinin salınelenmesiy le

▲ Oskaı Kokoshka, K eta, 1908.

Österreichisches Museum für Angewandte Kunst, Viyana. ▲ Henri Matısse, Dans, 1910, Ermıtaj Müzesi, Petersburg. Matisse her zaman için yılankavi beden hareketlerine ilgi

duymuştur. Tablodaki sessiz dansın ritmi ve uyumu, aynı zamanda bir sanat yapıtının ritmi ve uyumuyla örtüşür

y eni boy utlara ulaşır. Sem bolistler için apayrı b ir ye ri olan filozof llc n r i Bergsoıı. I ıırııııc ı T rkam O fıh' ( 1907). sözkonustı e vrim in insanı, daha ile ri derecede bireyselliğe ve derinliğe yöııelteiLİıiı ilie i giic ola ra k tanım lanm ası ge re kliğ in i söy le/ ve bıı giieü Plim viU ıl ya n i, 'lu ıy a l g iic ii' o la ra k n ite le n d irir Bıı sırada \Y illtelin YVorriııgcr de. .Soy ııllıık ı e R m p a tf de ( 19 0 7 ) şöyle der ''Saııalsal d ü rlü ııü n , doğay ı yeniden yaratm akla b ir ilgisi yo ktu r. Bu d ü n ü ­ nün hedefi saf soyul tu r."

► Constantin Brancusı. Uyuyun M uz, Centre Pömpidou, Paris. Ro manyalı heykeltıraş oval biçimleri tercih etmiştir. ► Constantin Brancusi, Maiastra, 1915,

Guggenheim Vakfı, Venedik. Brancusi'ye göre, "Gerçek olan biçimler değil, nesnelerin özüdür."

38

< Kyklad A daiarı'ndan

▲ Mask, Ktve/e sanatı

Idol. MÖ 2000. Bu

(Kongo). Özel

antik heykelin sade ve kaskatı görünümü son derece kuvvetli bir etki yaratmaktadır.

Koleksiyon, Milano. Maskın biçimsel ve çizgisel sentezi, bize modern soyut kavramı hakkında ipuçları verir.

39


1914

1 9 0 8 -1 9 1 4

Kuleli Manzara 1908 tarihli tablo (Paris. Pompirioıı G. Cenli'o'tla sergilenm ektedir), boyutları giderek büyüyen kartonların üzerine yapılm ış yağlıboya serisin­ den biridir. Ayrıca Kandinsky'niıı M urnau'daki 'deha dönemi'nin başyapıtlarındam lır.

► Kari Schmnı Rotluff. Ormanda Öğle Vakti, 1908. Landesmuseum, Oldenburg. Bu tabto Ekspresyonizmin lüın ilkelerini yansıtır Objelerin hacimleri ve hatları ortadan kaldırı­ larak doğal görünüm aşırı derecede değiştiri­ lirken. renkler doğaya karşı gelmektedir. Tabloya hâkim otarı kırmızı, yoğun duygu ateşini temsil eder ve özellikle Alman Ekspresyonistlerin yapıtlarında belirgindi

lJ . ld V k S V 9

B A Ş Y A P IT LA R I

1908

4 Georges Braque, l'Estaque'ta Evler, 1908. Kunstmuseum, Bern Kübıst akımın en önemli öncülerinden b iti olan Braque, Ekspresyonistlerin kullandığı canlı renklere ve vurucu enerpye karşılık, çok küçük bir renk

Kubistler hiçbir zaman soyutlama sınırına yaklaşmamış, yeni biçimsel arayışlarında figüratif ifadelerden çok fazla uzaktaşmamışlardıt

aralığında çalışmış ve daha çok hareketsizlik duygusu ya da hatıl bir deformasyon ► Kandinsky, maviyle ağırlaşm a gökyüzünün altında, yeşil ağırlıklı bîr orm an tasvir etmiştir. Yüksek batalı küçük ev. ağaçlığın kenanndan, sürülmüş

► Alexey von

tarlalara bakar. Kesif

lawlensky, M u rn a u 'd a

fırça darbeleriyle

Bir Yaz Akşam ı,

uygulanan renkler

1 9 0 8 -1 9 0 9 ,

tabloya hâkim olsa da.

Lenbachhaus, M ün ih.

bu güçlü atm osfere

Kandinsky'nın yurttaşı

katkıda bu lunan ışık ve

lawlensky, soyut

gö lge ile, alan ve

arayışında geniş

hacim etkileri de gö zden kaçırılm am alı­ dır. Tablo, soyut sınınna yakındır

düzlükleri ve huzurlu bir ortam ı tercih etm iştir. G ene de, Kandinsky yapıtlarında olduğu gibi bu ra d a da ana unsur renktir

40


ti.

Kandinsky,

Tinsel bir değer olarak sanat

Doğaçlam a 2 8 (2. versiyonu), 1912.

\ !•: ) \fi im

t \ - . 'ı n . jlr ıH k \

IDOO'öan

1 UM T L A R I

Solomon R. Guggen­ heim Müzesi, New York. Doğaçlamalar "çoğunlukla .. içsel karakterin heyecanları­ na- iliskm .. bılinçdışı ifadelerdir, bu yüzden içsel doğanın izlenimleri olarak tanımlanabilir,"

VE

mm

1908-1914 HAYATI

k i

19 0 8 - 19 14

s o n ra k i ya p ıtların ı, soyuta doğru ilerleyişi,1 1 in e vreleri o la ra k g fiirdiiğii üç kategoriye jiiy ırır: Doğaçlıımnlar. İzlenim ler w Kompo­ zisyo n la r. o na göre, doğa ve biçim ler, insan ıi'iılıııiHi yükseklere çıkaracak yolu tıkayan ► Kaııdinsky, M o sko ­

(engellerdir. Bu yüzden b içim le r tamam en (Oltadan k a ld ırılm a lıd ır, insan ruhu boylere, liıa yn lg ü rü n ii ses ve renklerle besleyen yaşam akışının mükemııiıel özgürlüğüne ulaşabilecektir, kaııdinsky bu fik irle rin i birçok P'hıs ve Alman dergisine yazdığı yazılarda ifade eder. I’akal ya ­ yım la n a n en önem li y a p ılı, renkle ilg ili felsefi a rn .şlim la la rın ın (•yııemll b ir e\ resini belgeleyen ve kuram sal fik irle rin in derlemesi , ıluıı Sm m ıl.ı Tinsellik f zerine adlı kita b ıdır Bu tutkusu s a lııır ıa-

va'daki Kadın, 1912,

▲ Kandinsky. Doğaçlama IS, 1911,

Lenbachhaus. Münih, 8u tablo, hepsi de 1911 tarihli olan İzlenim serisinden bnıdır

Lenbachhaus, Miinih Tablodaki koyu renkli anlamsız şekil, kadını saran haleyi tehdit etmektedir

şjanınlarında da belli o lu r; ka ııd insky. Beelhoveıı ve Shoenberg ▼ Kandinsky,

^ ib i bestecilere karşı çok d u va rlıd ır. I Orak 1 9 1 1 ta rih in d e Fraıız y la rc ile tanışır. Ikısı beraber b ir 'ı ıllık ı M m aııaıtıl çıkarmay a baş­ la rla r. Makale ve resim lerden oluşan .Y ıllıkla popüler, p rim itifs e c/iğdaş sa n a lla r b ir aradadır.

42

▼ Kandinsky, Lirik. 1911. Museum Boymans van Buemngen, Rotterdam.

Doğaçlama 19, 1911.

Lenbachhaus, Münih, Bu Doğaçlama, madde (kırmızı) ile ruhun (mavi) çekişmesini anlatır gibidir

T Kandinsky, İzlenim VI, 1911, Lenbachhaus, Mürııh. Kandinsky burada detayları ortadan kaldırmış ve karakter­ leri kişiliksizleştirerek, yani onların içim boşal­ tarak, bedenlerin öncelikle renk, daha sonra 'içsel bir dürtü' olarak algılanmalarını sağlamıştır.

43


1908-1914

Mavi Allı 4 Kandinsky. Sarı Ar,

t i

. \ ri

II \Y ATI

\ t: i \ i ’ i

1909, lenbachhaus, Münih Kandinsky ve Marc, Mavi Atlı'nın düzenlediği -ki sergide ve 'Yıllık'ta beraber çalışmıştır.

h av a t i

\ r. 't VPITI. \ R I

1908-1914

r V iiiK İ İ ı ı s k v w Kralı/. M am , K kiııı 19)1 tarihinde, sanal ta rih ç ile rin in 2(1. yüzyılın imi Önemli ol aş lapından lıiri olm ak nite le n dird iğ i, D e rB la u e N c ilc r(M a v i U /r/grubunu ku­ ra rla r. O nları harekete geçiren iki şev o lm u ştu r: A lla r ve m avi ıvnk

11112 şalında yayım lanan, m akale ve illü stra syon la rın der­

lendiği M avi Allı 'Yıllığı', sanatı varoluşçu deneyim çerçevesinde kuram sal Ilıştırm ayı am açlar. Btı grubun oluşması, kandiııskş ile M arc'ın fik irle rin i b irleştirm ekle kalm am ış; Goethe. Sebiller, IX*laeroix. Ghcvreül. VVagııer, Steiner ve YVorriııger'iıı kuram larının da İm tıraşa gelm esini sağlam ıştır. San a lin Tinsellik llz ır in e ödlı kitabında kandiııskş şöyle der: "R uhum uz ıızıın ve m addiyatçı b ir dönemden sonra yeniden uyanış y a ş a m a k ta d ır... ama. yine de. iııaçsızlıktan dogaıı ... kara b a sa n la ra yem o la b ilir." Kandinskş. inancı, ruh incelem esiyle ö zd e şle ştirm iştir. Bu yüksek mertebeye de ancak, 'evrensel rıılıu ıı nefesini' çizmeye çalışarak ulaşılabileceğini düşünm ekledir. Bu durum du, dış d u v a rla r a ra ­ sında sıkışıp kalm adan b ir yol bulmak, sanatçıya düşer; “ (tüzel­ lik. ruhsal ih tiya çta n d o ğ a r ... kıtlı b ir piyanodur. Renkler bu p i­

▲ Franz Marc ve August Macke, Cennet, 1912, Westfälisches Landesmuseum, Münster Plaster üzenne yağlıboyayla çalışılan bu büyük tablo (400x200 cm), ressamların Gaugum'e ve Sembolizm'e olan bağlılığını yansıtır Marc ve Macke. daha sonra özgün tarzlarını farklı yönlerde geliştirmiştir

yanonun tu şla rı, gözler ise te lle rin e vuran çe kiçle rid ir. Sanatçı da. o veya bu tuşa basarak insan ruhunu titrete n e ld ir..." Enıpresyorıizm 'e ve Post-Em prcsyonizm ’e eleştirel yaklaşan Mavi A t­ lı grubu, içsel g erçeklikleri 'g örü n tü örtüsünün ötesine geçerek' ifade etmek peşindedir.

► Franz Marc, Düş. 1911, Thyssen-Bornemisza Koleksiyonu. Madrid. Genç kız, huzurlu bir şekilde uyumakta ve düş görmektedir Solda kükreyen aslan ise saldırmayacağının bilincindedir, çünkü genç kızı, iyiliğin sembolü olan iki al korumaktadır.

T Kandinsky, İnek, 1910, Lenbachhaus, Münih Münih dönemine ait bu çarpıcı başyapıt, ressamın doğaya, taşraya ve burada yaşayan İnsanların »günlük yaşantılarına

duyduğu ilgiyi yansıtır. Göz alıcı beyaz ve sanrım hâkim olduğu resimde perspektif, kalırı ve kesin fırça darbeleri karşısında yok olmuştur.

T Franz Marc. Sarı İnek. 1912, Lenbach­

haus, Münih. Bu tablo, modern resimler arasında en kişisel olanlardan biridir Bir keçi gibi hoplayıp zıplayan Bavyera ineğine bakarken

sevecenlik duyarız Hatta inek gülümsüyor gibidir Enerji dolu bu ortamdaki donuk renkler plastik bir atmosfer yaratmıştır

■4 Kandinsky, Cennet,

siTA« Wa CX

1911-1912, Lenbachhaus, Münih Buradaki siyah lekeler, negatif düşünceleri temsil eder.

4 Kandinsky, Mavi Atlı 'Yıllığı' için kapak tasarımı, 1911. Lenbachhaus, Münih Grubun 'Yıllık' yayımlaması, resmi eleştirmenleri çok kızdırmıştır

45


1908-1914

İzlenim 5-Park Anlatımı kuvvetli bu canlı resim. Kandiıısky'nin en yaratıcı dönem inin a n a lıla r n ite liğ i taşıyan b ir yapıtıdır. 1 9 1 1 ta rih li tablo şu anda Paris. Pom pidou G e n trc'd a dır. Y ağlıboya İzle n im ~>Park'ı pek çok karakalem çalışına iz le m iş iiı.

► Fiziksel gerçeklik, neredeyse tümüyle yeniden yapılandırıl­ mıştır. 8askın olan grafik unsur, siyahla çizilmiş hatlardır Bunlar, parktaki biçimlerin en kaba çizgilerini, en ekonomik şekilde yansıtır Kızaran tepede bir ağaç, tek başına yükselmektedir.

46

anlayışının ilginç bir örneğidir; kalın dış hatlar, doğal biçimlerin üzerine tüm ağırlığıyla çökerek yabancılaştırdı bir etki, bir kasvet havası yaratır. Beyaz rengin kullanılmasının

amacı huzur hissi vermek değildir İzleyici, tablodaki gizli huzursuzluktan kurtulamaz

iS V tl

T Alexey von Jawlensky, ıssızlık. 1912. Museum am Ostwall, Dortmund. Manzaralar ve portre­ ler. Jawlensky'mn tercih ettiği konulardır Bu tablo ise manzara

IM Y 'U ld V

B A Ş V A I’ IT L A K I

1908-1914

► August Macke,

Fırtına, 1911, Saarland Museum, Saarbrücken. Macke, Mavi Atlı grubunun diğer önemli üyesidir Doğaya dayanan konularını, Kandinsky yansımalarıyla Matısse anlayışını birleştiren bir tarzda betimlemiştir Yapıtları, ruhsal boyu­ ta çıkmaktan çok. süs­ lü bir tarzın ürünüdür.

47


1908-1914

1 9 0 8 - 1 9 1 4

‘Yaşamsal di'ırtii’nün sı

>■ <n £>-

4 Martel Duchamp,

B

'ıı dizi toplum sal. doğal ve po­

litik ulaş sayesinde. 19. yüzyılın son dönemine dek varlıfim i koruyan eski dünya düzeni tem elinden sa rsılm ıştır. S anayileşm iş ülkeler sta tü ko la rın ı, yani uluslararası düzeydeki ekonom ik iliş k ile rin i koruyabilm işse de. bıı süreri beııüz ınmuın-

▲ Auguste Perret'nın Paris'te. Rue Franklin 2Sb'deki binası, 1903

M erdivenden İnen Nü,

O

No.2. 1912, Sanat

o

Müzesi, Philadelphia. 1913'te New York'ta sergilenen bu yapıt. Amerikan toplurhunu ve gelenekçi eleştir­ menleri hayretler içinde bırakır, Soyut anlayış, hareket ve durağan analiz, bu tabloda bir araya gelmiştir

o

layanıaınış olanlar, va rlıkların ı d iin ya sahnesinde lıın b lr zorlukla kabul e tlirm iş tır. Avrupa güçleri, sömürgeci p o litika la r benimse­ yerek h â kim iyetle rin i dünyanın yeni bölgelerine taşım ıştır. Bıı sı­ F ü tü r iz m

rada Avrupa kıtasında. Balkan ulusları arasında savaş sürm ekle­ d ir. Sosyalizm ve Koıııünizın'in yükselişi, kentlini iyiden iy iy i1his­

Özünde edebi bir akım olan lüıi,li­

settiren kadın h a re ke liyle birleşecek, toplum un özünü eleştiren

rizm. İtalya'da doğan ilk avangard

so ru la rın o rta ya a tılm asına yol açar. Kskiden h eri doğru kabul

h a re ke ttir. M a nifesto la r ve halk

edilen tezler çü rü tü lü r: bunlarını ye rini h ilm unlam kırının. filozof­

ününde gerçekleştirilen gösteriler yoluyla kuram, tüm Avrupa'ya ya­

la rın ve p sikologların ile ric i ku ra m la rı a lır. A lberl R instein’ ın

y ılm ışın '. Geçm işin b o y u n d u ru ­

madde ve e n e rjin in doğasına iliş k in b u lu şla rı ile Sigm und Breııd'ıın b ilin ça ltı kuram ı, geleneksel düşünceleri yerle b ir eder. İl­ kel içgüdünün hayatım ızdaki rolü yeniden de ğ erle n d irilir, zilinin ve ruhun 'gerçekliği' ke şfedilir ve 'm u tla k gerçeklik' kavranıl bı­ çak altına y a tırılır. B ilginin göre liliği a rlık kabul e d ilm iştir.

ğundan kurtulm a tutkusu, süratin

•4 Ol lo Wagner, Maiolikabaus, 1899, Viyana. Ringstrasse üzerindeki bu bina, Gustav Klimt'in seramikleriyle Süslenmiştir.

ve vahşetin yüceltilmesi, modern­ liğin ve yeni teknolnllnln doyasıya yaşanması anahtar ilkelerini oluş­ tu ru r. Bıı akım, sinema ve müzik gitıi. kültürün lüm dallarını eikisl altına almıştır. » 4 M art Chagall, A pollinaire'e Saygı.

1911-1914, Stedelijk Van Abbe Museum, Eindhoven, Fransız şair ve oyun yazarı Apollinaire aynı zamanda Sürrealizm'in de habercisidir ► Carlo Carrâ, A narşin Galli'nın Cenazesi. 1911.

Modern Sanat Müzesi, New York. Bu yapıtın gtiçlü etkisi ve yoğun atmosferi, temsil ettiği gerilimli politik olayla örtüşür.

48

ra


YASADIĞI

I) O M3 M

1 9 0 8 - 1 9 1 4

Kentten metropolise

F,

J

4 Ulrsse Arata, Casa Berıı-Meregallı. 1914. Milano. Resimde görülen, Milano An Nouveau tarzının zanf bir örneğidir. 1«; mekân en tuhaf ve fantastik Gotik örneklerden

esinlenilerek yaratılan, ağır süslemelerle kaplıdır 1920'lere gelindiğinde Italyan modernızmı önemini yitirir ve genel beğeni klasik biçimlere yönelir.

▲ lakov Chernıkov, teknik yönden mimariyi andıran farklı biçimler kompozisyo­ nu, 1930, Chernikov Koleksiyonu.

▼ Antonio Sant'Elıa, mimarı çalışma, 1913, Acceııi Koleksiyonu, Milano.

J k lc k tik tara, 19 yüzyılın ikim i y a n ­

sında, hem A vru p a 'd a . Iıem de ABD'de a ltın çağını ya şam ıştır. \ ııiik sa n a lla n , ortaçağdan. Doğu'dah ilham alan pek çok tarzın b ir araya gelmesiyle, m im arlık alanındaki yapısal y e n ilikle r üze­ rinde Hailesini b u lm u ştu r. Hu dönem, ayıtı zamanda, şe h irlerin yeni b ir çehre kazandığı zam andır, Sanayinin gelişm esiyle zen­ ginleşen şehirler, kalabalık insan kitle sin i (Işgüeüııii) kendine çe­ ker ve H rııp a 'n ın başkentleri ile büyük şe h irle rin in yeniden y a­ pılandırılm ası gündeme gelir. T a rih i merkezler eski b inalar, yo l­ la r ve m eydanlardan tem izlenerek özel ve kanın mııaçlı ya p ıla r için yer sağlanır: yerall incin ve yer üstünde ulaşım ağlan ku ru lu r: M ilanolu F ı'ılüristlei'iıı 'Sem adirek ZaleriTıdeıı daha b iiy û lc y iri' bulduğu 'm ekanik ca n a varla r', y ani otom obiller için geniş cadde­ ler a çılır. Hız. hareket, karm aşa, e n d üstriye l malzemeler, cam. şeffaflık: İşle 1010 yılım la İta lya 'n ın kuzeyinde (yılışm akla olan Aııtonio S an tT llia 'n ııı bugünü g ö re b ild iğ in in kanıtları...

4 Anıonio Sarıt'Elia Yeni Şehir, 1914.

Museo Cıvico, Corno. Sant'Elıa burada, her yönüyle fütürüst bir şehir öngörmüştür.

50

▼ Antomo Sant'Elıa. Milano'daki yeni Stazione Centrale binası için eskiz, 1913-1914, Montı koleksiyonu, Milano

51


1908-1914 1,1, v m ı

ı ma

Münih’te son yıllar

HU

b a vu ıjy

\ T I VK

1 APITJ.AR-I

19 0 8 - 1 9 1 4

B u

(löfte'm K andinsky için son derece

ö nem lidir. Y apıtları nı tık Matisse, B o rrıo n i ve Picasso .gibi res­ sam larındı kadar ilgi çekin'. Rus ressam, aynen

k ü llili' kaim i el

lig i Cözannc'ııı yolundan la yıkıyla yürüdüğünü ile kanıtlar. Kan­ dinsky sergilerinde te yazılarında b e lirttiğ i: yu rtta şla rı da dahil olmak üzere çağdaşlarına yö n e lttiği e le ştirile riyle dne çıkar, özel­ likle Rusya'da onunla uzlaşmayan avaııgard hareketler köklenir.

▲ Fcanz Ma re,

► Kandinsky, Doğaç­

Bu sırada Mavi \ llı (artık Klee de grubun üyesidir). M ün ih 'le iki

Hayvanların Kaderi,

lama 3 1 -Denizde

1913, Kunsımuseum, Basel. Hareket etkisi yaratabilmek için diyagonalin kullanılması Marc'ın ya[.ııllaıında sıkça görülen bir özelliktir

Sava?, Ulusal Sanat Galerisi, Washington, D.C Koyu renklerin olumsu/ olarak algılanabileceği bu renk savaşı, dönpmın tarihi koşullarını yansıtır.

önemli sergi düzenler. Kağıt üzerinde gerçekleştirilm iş 3ÖÖ kadar ya p ılın o lu ştu rd u ğ u ikin ci sergide Die B n irke , k iib is lle r \e pek çok Rus ressam tem sil e d ilir. H a reke tli k iiliiir o rta m ıyla M ünih 191-4'le, \\r u p a sanal la rih iııd e ki en önem li sergilerden b iri ka­ bul edilen Salon d ' M ıtoınne'ım (Güz Salonu) M m iiııya ayağına e\ sahipliği yapar. Bu dönemde, Kandinsky adı. fotoğrafçı St.ieglitz sayesinde New Y ork'ta duyulm aya başlanır. Slieglitz. gelecek va­ at eden gene sanatçıların ö n iin ii açmış, hak etliği yerlere gelmele­ rin i sağlam ıştır. Kandinsky. 1901-1913 arasındaki sanal dene­

T Kandinsky, Beyaz Çerçeveli Resim İçin

y im le rin i koıııı alan im / a r adlı o to b iyo g ra fik çalışm asını. Hazi­

Çalışma, 1913,

ran 19 13'te tanıtım lar. Fakat h a ya lin in bu ev resi sona-ermek üze­

Lenbachhaus, Münih, Bir sanat yapıtının başlangıç fikrini temsil

redir: I. Düny a Savaşı çıktığında, m illiyetinden dolayı düşman ko­ numuna düşer ve M oskova'ya dönmek zorunda kalır.

eden bu çalışma ile yapıtın tamamlanmış hali arasındaki olağa­ nüstü ilişki, sanatçmın çalışma yöntemini gözler önüne serer.

A Kandinsky, Beyaz Çerçeveli Resim, 1913, M Kândinsky, M ahşerin Atlıları II,

1914, Lenbachhaus, Münih. Incil'in konuları sanatçıyı her /amaıı etkilemiştir.

52

▲ Kandinsky, Renk Çalışması-Kareler İçinde Tek Merkezli Daireler, 1913,

Lenbachhaus, Münih

Lenbachhaus, Münih Kandinsky' nin renklen ve biçimleri incelemesi, saf resırnsel kompozis­ yonlar yaratmasıyla sonuçlanır Bu kompozisyonlarda.

"renk ve biçim, birbirinden bağımsı/ olarak vardır ., ve birlikte ahenkli bir resim oluştururlar"

53


19 1fi V S V A

1 9 0 8 -1 9 1 4 ► lackson Pollock,

Spirîtüel ile soyut arasında

Rengin İçindeki Gökler,

l\ 3 NÇld

1946, Guggenheım Vakfı. Venedik

T

.L a i'ih 19 M 0 göster­ ▼ Joseph Stella.

diğinde, A vrupa'nın p o litik sistem i çökmek

Işıkların Savaşı, 1913,

üzeredir. Yine de. yeni b ir toplum sal siste­

Yale Üniversitesi Sanat Galerisi. New Haven

m in oluşum una zemin ha zırla ya n u lu sla ­ rara sı boyıiLtaki çıkm azla k a rş ıla ş tırıld ı­ ğında. son b irka ç yılın askeri çatışm aları önemsiz ka lır. Bit du­ rum . sayısız değişikliğin ve farklı yönlerde ilerleyen yenilikçi ha­ re ke tle rin o luşm asıyla, sanat dünyasında da yankı b u lm u ştu r.

▲ Pieı Mondnan, Gri Ağaç, 1911,

Gemeentemuseum, Lahey

Bu hareketlere katkıda bu lu n an la rd a n b iri Rudolph S ie in e r'dir. 1913 yılında \n iro p o so fi Toplnlıığu’nıı kurm adan önce. I8 7 ö yı­ lım la lle le ııa B la ta v s k y 'n iıı te m e lle rin i attığı Teosofi T o p lu lu ­ ğ u n u n se kre te rliğ in i yapm ıştır. Teosofi Hinduizm . Budizm ve d i­

4 Pıpt Mondnan.

ğer dinlerden ya ra rla n a n eklektik b ir kuram dır. B latavsky'ye gö­

Deniz, 1912,

re. yeterince d u ya rlı o la n la r b ir insanın s p iritile l yaşam ını yani, o

Özel Koleksiyon, Basel.

insanı manevi o larak sarm alayan ren kli 'h a le y i görme yeteneği­ ne sahip o lu rla r. Sleinor. kısmen eski çalışm alarını yeniden dü­ zenleyerek. kısmen de kişisel anlam da ile rle m e le r kaydederek, hayali boyutun felİtebilm esinde önemli a dım lar a la r. Bu sırada, sanatçıların kendi d u yu la rın a göre şe killendirdiği so yu l fik ri hız­ la yayılm aktadır.

T Pıpt Mondnan, Siyah ve Beyaz Kompozisyon 10,

1915, Kröller-Müller Museum, Otterlo

E k s p r e s y o n iz m E kspresyonizm , Parisli Kovların (1915). M avi M lı'nııı te Dip lirilcke (Köprü) adıyla bilinen Dresden ta b a n lı grub un b irlik le h a reket ederek Em presyonizm 'e karşı bir tepki olarak oluşturdukları m a n ­ g anı akım dır. Göz alırı ve abartılı renklerin kullanım ı, çizgisel akışın

A Ernest L Kırshneı

ç arpıtılm ası t e n alıırnlisi a n la y ı­

Sokakta Beş Kadın,

şın yoksunluğu. İni tarzın karakte­ ristik özelliklerini oluşturur. Eksp­ resyonizm 1 93 0 'lıı yıllara dek Al­ m anya'da etkisini sürdürm üştür

54

1913. VValIraf-Richartz Museum, Koln Bu tablo Ekspresyonizmin manifestolarından biridir Kadınsı olmak dışında her şekilde

yorumlanabilecek bu resim, ınsart sütunları gibi görünen dimdik figürleri konu edınn. Böylece, kadının toplumda giderek yükselen statüsünü simgeler.

55


1908-1914 4 Marc Chagall,

1914: Savaşın patlaması

Kem ana, 1913,

YAŞADIĞI

A

L

Vvus!,ury<ı

tah­

tın ın v a ris i A rşid ü k P erdinand'a. Saraybosna’da

düzenlenen

su ­

ikast ile 28 Haziran i 914 ta rihinde I. Dünya Savaşı b a şla r. T ü yle r ü r­ p e rtic i ve k a rm a şık hu ölüm oyunu savaşın ta ra fla rım oluşturan güçleri de m eydana çıka rır: Başla A lm anya. Avus? lu ry a -M a c a ris la n ve OsmanlI İm pa ra torlu gu'ndan oluşan Bağlaşm a Devletleri ile, haşla Fransa. Büyük B rita n ya ve Rusya'dan oluşan Anlaşma Devletleri. 11 Kasım 1918 ta rih in d e ateşkes im zalanana dek, m ilyonlarca in­ san cephelerde hayatını kaybedecektir. Bu sırada, yeni \v ru pa sanatı da. aynı derecede lıırpalayıcı fakat kansız h ir şekilde verdiği savaşı sürdürm ektedir. 19. yüzyıl Realist ve Posi-Em p­ resyonist anlayışı içine sindiren sanatçılar, estetik kavram ın­ da çığır açarak b ir dönüm noktasına gelindiğinin de b ilin cin d e ­ d irle r. K ü ltü r. İ mi y ılla rın kaosuna çok değişik biçim lerde ce­ vap ve rir. M anifestolar ve kuram sal yazılar yoluyla, ku ru lu d ü ­ zene canı pahasına m eydan okuyan huzur bozucu, te h d it «di

▲ Pablo Picasso, Hasır Sandalyeli N atürm ort,

1912, Musée Picasso, Pans. Kubistlerden Picasso ve Braque, yapıtlarında, gazete kupürleri gibi, gerçek objeler kullanan İlk ressamlardır. Bu yolla, dokunuiabilır, somut bir gerçeklik yaratmışlardır.

▼ Fotoğrafta paha biçilemez bir çağdaş sanat koleksiyonunun sahibi olan MoskovalI

d , korkunç e n e rjiler zaman zaman serbest kalır.

■< Alberto Burrı, Kırmızılı Çuval Bezi,

1954, Tate Galerisi, Londra. Picasso'nun kolajla ilk deneylerin­ den onlarca yıl sonra Italyan sanatçı Burri, kanlı bandaj fikrini vermek istediği bu etkileyici çalışmasında, kırmızıya bulanmış bir bez parçası kullanmıştır.

▼ Efsanevi Isotta r Fraschini K.M. (1914), önceleri 'canavar' diye nitelendirilmiştir Bunun nedeni saatte 130 km hıza ulaşabilmesidir

Morosov'a ait evin iç mekânı görülmektedir. Kendisi, Avrupa'daki kültürel kıpırdanmanın

önemini kavrayan birkaç Rus koleksiyon­ cudan bırı olmuştur

DÖNEM

Ulusal Galeri, Washington D C Chagall, 20 yüzyılın bayında Avrupa sanatının önemli kişiliklerinden biridir. Son derece belirgin ve özgün tarzı, Fov etkilerin, yansıtan renk kullanımıyla, soyut ile fantezi arasında bir yerdedir Modigliani ve Soutıne ile beraber Paris Okulu'nun bir üyesi olan Chagall, Kübizm gibi yenilikçi sanat hareketlerinden etkilenmiştir

Y A Ş A D IĞ I

DÖNEM

1908-1914


İt A.ŞY \P İT İ, \ k 'I

1 9 0 8 - 1 9 1 4

1908-1914 H AŞ Y A PIT I. A K I

Kırmızı Noktalı Resim İt) 14 ta rih li İm la h lıı Paris. Pornpido u 'd a se rgilenm ekledir. Soyulun .sonsuz p o ta n siye lin i yakalam aya (yılışan sanatçı a rtık o la g a ııû stiı özgiiıı resim ler yaratm aktadır.

► Soyut sanat kesinlikle karmakarışık değildir - aksine, akademik ve naturalist kurallara meydan okuyan, son derece tutarlı bir düzeni vardır 1910 ile 1920 yılları arasındaki diğer başyapıtlarında (örne­ ğin Siyah Kemerli Resim. 1912) olduğu gibi Kandinsky, duygu dalgasının götürdüğü yere gidebilmemiz İçin, bizi renk magmasının içinde kaybolmaya çağırır. Bu tür yapıtları 'konrollıi doğaçlama' olarak nitelemesinin nedeni, bunların içsel enerjiyle yüklü oluşudur Sanatta Tinsellik Üzerine

başlıklı kitabında şöyle der "Kırmızı, ... ıç

dünyamızda son derece rahatsız edici ve . hareketli duygulara yol açan, ... taşkın ve özünde sıcak bir renk­ tir. Her yönde yayılan sarının yüzeyselliği

olmadığında kırmızı, engin ve neredeyse bilinçli bir enerji yayar. Tabloda kırmızı leke, sarıyla kontrası oluşturan maviden fırlamıştır, bu, yerinde

duramayan eneğinin açığa çıkması olarak yorumlanabilir Mavinin, yeşilin ve kırmızının tonları, bu enerji çarpışmasının etkisini azaltır.

4 Paul Klee.

► Robert Delaunay. Bierıot’ya Saygı. 1914. Kunstmuseum, Basel. Delaunay, şair Apolllnaire'e göre Kübizm 'sapkınıdır. Bunun nedeni Delaunay'ın. Braque ve Picasso'nun biçimsel arayışlarından etkilen­ miş olmasına rağmen, yoğun düşsel anlamlar

58

yüklediği renklerden bir türlü uzaklaşamamasıdır Apollınaıre, ressamın Kübızın'e dayalı soyut sanatını 'Orlizm' olarak adlandırır Klee ile birlikte Mavi Atlı'nın diğeı üyeleri de, bu hareketin önemini kavramışlardır

Bahçede İskambil Oyunu, 1913,

Özel Koleksiyon. İsviçre Bu suluboyada her ne kadar naturalist unsurlar belirginse de rengin kullanımı ve biçimin çözülüşü. Klee'nın gelenekçi hacim anlayışının ötesine geçtiğinin bir göstergesidir.

59


K a n d in s k y . Uç Ш и к (ttstöl a y n ım , m u » , n tysse n -b orne m fâ za к о к ж ы у о н и . л ш ш м


1 915 - T9 2 1

Zor Yıllar

A Kandinsky, İsimsiz. 1916, Cemre

\T I HM

T<

1 \.;ım lin s k > 1916 kılın ı Stoekholın de,

(ja b rie lc M im le r ile b irlik le geçirirken h ir yandan da hiç llııııal e l­ im le n çalışm alarını sü rd ü rü r. Dtıha sonra. Moskova'ya döndü­ ğünde 'ana' şehrine yeniden âşık olur. M oskova'ya adayacağı bü­ yü k b ir resini yapm aya ka ra r ve rir ve (iabriele'e yazdığı m ektup­ la. kendisini b u lu tla rın üstüne yakaran bu heyecandan bahseder. Fakal bu y ılla r, onun için karm aşık ve pek de yaratıcı olamadığı h ir dönem dir. Un sıratla (ia hrie le ile ilişkisi b ile r ve m ali sıkını ıla r yüzünden, y asadığı binanın b iiy tik bölüm ünü satm ak zorunda kalır. Öte yandan Moskova'da bulunm ak, sanatçı için başlı başı­ na b ir m utluluk kaynağıdır. İy im serlik b u lu tla rı üzerinde kayıkla gezinen âşıkları betim lediği büyük tablo Moskova I. bu dönemde y a pılm ıştır. Eylül 1916 ta rih in d e k a n d in s k y . Çar yandaşı b ir a l­ bay m kızı olan Niııa \n d rccvska ile tanışır, ka n d in sky. ilk olarak

▲ Kandinsky, Kuşlar. 1916, Centre Pompidou, Paris Bu suluboya, mürekkep ve kalem çalışması büyük bir neşeyle Moskova'nın üzerinde uçuşan kuşlan göstermektedir

telefonda duyduğu M na 'ııııı sesinden o kadar e tkile n ir kı (b irb ir­ lerini görmeden önre b ir süre telefonda konuşurlar), b ir suluboya

▼ Kandinsky,

► Kandinsky,

Rus Kıyafeti İçindeki

Achtyrka-Verandada Nina ile Tatyana,

Cenç Kadın, 1902, Lenbachhaus, Münih Bu küçük ve ayrıntılı resimler, sanatçının gözlem yeteneğini ortaya koyar niteliktedir

1917. Centre Pompidou, Paris Kandinsky, yem karı­ sıyla beraber, Ukray­ na'daki çok sevdiği yörede yaşayan kuzen­ leri Abrikosovların yanına gider

tablosunu ona adar. Nina. tjub.it 1 9 17 ta rih in d e elli yaşını aşmış olan ressamla evlenecektir. ^ Kandinsky. Moskova-Smolensle Bulvarı, y. 1916,

Tretyakov Devlet Galerisi, Moskova Şehrine geri dönen Kandinsky, paletini zenginleştirerek yem uyum arayışlarına girer Bu dönem hak­ kında şöyle yazmıştır "Penceremden gördüğüm manzarayı hava güneşliyken, bulutluyken ve gecelen resmediyorum "

▼ Kandinsky. isimsiz. 1915, Tyhssen-Bornemısza Koleksiyonu. Madrid. Sanatçının Stockholm'deyken

yaptığı bu çalışma. Bagatelle serisine aittir Kandinsky, bu serinin, 'eski Rusya'yı betimle­ diğim söylemiştir.

\ K V M M T I. V Kı

Pompidou, Paris Bu. sanatçının Kızıl Meydan resmi için yaptığa birçok arayış çalışmasından bindir Moskova'nın kalbi olan Kremlin, üzerinden duman tüten tuhaf bacalarıyla sağda görülebilir Evler ve sokaklar da tabloya canlılık ve heyecan katan diğer unsurlardır

II \1 \T I

\ E V U M TI, \ R I

19 1 5 - 1 9 2 1


YA ŞA D IĞ I D O NEM

Güç ve İnsanlar

YAŞADIĞI

D' ONKM

19 1 5 1 9 2 1

A Marchel Duchamp, Fıskiye. 1917, A.

1 ransa w Alm anya, m ilyo n la rca itmam cephelerde harcayan savaşla meşgulken, Alınan denizaltılarm ın. üç Am erikan l.iearei gem isini b atırm asıyla ABD, Alm anya'ya nuş

su­

ilan eder, önce Alm anya'nın, sonra da A vu stu rya'n ın Rus­

ya 'ya karşı zafer kazanması. Kandinsky'nin anavatanını tam an­ lam ıyla b ir krize sü rü kle r. M art 1917'de doruğa çıkan g revlerin ve b a ş k a ld ırıla rın taban ın d a , fa b rik a ça lışa n la rıyla kö ylü le rin oluşturduğu işçi sınıfı v a rd ır. Bu huzursuzlukların sonucu olarak. 16 M a rt'ta II. N ikolay. ta h tı an zor ku lla n ıla ra k in d ir ilir. Kasım (Kus takvim ine göre, Kkiın) 19.17'de, I,eniri ve Tm çki önd erliğ in ­

A Egorı Schiele, Schoenberg'in Portresi,

1917, Österreichische Galerie, Viyana Ekspresyonizmin çarpıcı ressamlanndaıı Schiele, bu dönemde Savaş Sanatçısı olarak çalışmıştır

deki devrim ci Bolşevikler başa geçer. Ardından işçiler, kö ylü le r ve askerlerden oluşan konseylerin toplanm asıyla Sovyel Cumhu­ riye ti ilan e d ilir. Bu ko şu lla r altında k ü ltü r yepyeni b ir sürece g ir ­ ra r be lirle nm e kte dir. Artık, sanatın toplum için v a r olduğu fik ri benimsenmiş, bu yüzden de e ndüstriyel tasarım ın estetiği önem kazanm ıştır. 1914’te soyul sa n a t hareketlerinden K o ııslri'ıklivizm 'i kuran V la d im ir T a lin . Devrim yıllarının.en bilinen siınalarından b iri o lu r ve k ü ltü rü n , devlet deneLinıinde yeniden düzen­

► Sergey Eisenstein'ın yönettiği, 1927 tarihli Bkim filminde Lenin. bir topluluğun önünde canlandırılmıştır. Film, tarihe geçen olaylarla dolu Ekim ayını anlatır MoskovalI yönetmen daha önce de, yine işçi sınıfına adadığı Grev (1924) adlı filmi çekmiştir.

A Geleceğin caz yıldız gülümseyen Billie. Holiday.

A Aristarkh Lentulov, Gök Kubbe-D ekoratif Moskova. 1915. Rus

Müzesi, laroslav. ▼ Kasimir Malevich,

► Ivan Punı,

Supremus 56. 1916,

Sûprematıst Heykel,

Rus Müzesi, Pelersburg, Süprematizm, Malevich ve Mayakovski imzasını taşıyan manifestosuyla 1915'te ortaya çıkmıştır

mekle, sanatçının duruşu ise yeni p o litik gerçeklerin ışığında tek­

lenmesinde a n a hta r rol oynar.

Schvvarz Koleksiyonu Duchamp, tartışmalara yol açarı bu ünlü çalışmasında pısuvan bir sanat yapıtına dönüştürerek sanatsal anlayışı altüst etmiştir

1915, Özel Koleksiyon, Zürıh. Sûprematıst sanatçılar, kendilerini çok dar bir renk ve şekil aralığında kısıtlamıştır.

Avangard sanatçılar, idealize ettikleri Moskova görüntülerini resmetmiştır.

H a z ır n e s n e le r Puı'lıurnp'ın ieaı elliği 'hazır nes­ neler' terimi, hiçbir özelliği değişti­ rilm e d e n s a n a ls a ) a m a ç la r İçin kullanılan seri üretim m allarını ta­ nım lar. Ductıamp'm ilk ‘hazır nes­ n esi bir bisiklet tekerleğidir.


Beyaz Zemin Üzerine liıı çalışma, sanatçının Stockholm 'deki b ir sergi için hazır­ landığı 1916 b a şla rın d a y a p ılm ış lır ve şıı anda Paris. I’om pidoıı'da b u lunm akladır. K andinsky'ııin Rusya döne­ mine denk gelen birkaç resimden b irid ir. Tabloda, ııö ir ze­ m in üzerine b ir renk bom bardım anı yafiınış g ib id ir. Derin­ lik hissi veren hareket, izleyiciyi resm in merkezine çeker.

a S vu

1 9 1 5 - 1 9 2 1 ► Kandinsky, yeni sanatın insanlığa katkıda bulunabilmesi için, renklere ve biçimlere özerk değerler verilmesi gerektiğim savunur Doğanın sınırlan ötesinde, sadece sanatçının anlayıp kullanabildiği di! vardır. Kandinsky söyle yazmıştır: "Eğer renklerin sayıları sonsuzsa, bileşimleri de sonsuzdur "

ı d v 'u id v

15 \ŞY \IM T I. \ K I

19 1 5 - 1 92 1

4 Kandinsky söyle açıklar: "İzleyici 'anlamı' görmeye, yarn resmin parçaları ara­ sında yüzeysel bir ilişki aramaya çok alışmış Hayat, ve dolayısıyla sanat düzlemlerinde materyalist olmayı teşvik eden çağımız, bir resnn nasıl anlaya­ cağını bilmeyen bir izleyici yaratmıştır. Bu izleyici, resme bakarak her olasılığı bulmaya çalışır fakal resmin, kendisini etkilemesine izin vermez. Önemli olan, ruh ile resmin arasındaki ilişkidir"

66

67


3 A I1V VVH

1921

ISVUiIdVA

4 Kandinsky, oğulları Volodya ile Volodya, 1920'de, üçüncü yaşgünunu göremeden, mide ve bağırsak iltihabı nedeniyle hayatını kaybetmiştir

Sanatın politikası

\T1

\ E > \P I T I , \ R 1

1 9 15

► Kandinsky,

H.n

M oskova'daki Pencereden Görülen Piazza Zubovskı.

I v . a n d ln s k y 'n ir ı hayatı. Devrim in p a t­

y 1916, Tretyakov Devlet Galerisi, Moskova. Ressam, Moskova manzaralar • nın ayrıntılarına sadık kalmıştır

tık vermesiy le tamamen değişir. Ocak 1918 tarihinden itibaren devlet k u ru lu la rın d a çalışm aya başlar. Halk l ’. ğ lliın ko m ise rliği'ne (NARKOMI’ ROS) bağlı. V la d iın ir T a li in başkanlığındaki d ü ­ zel Sanatlar b ö lü m ü n e ğ iır r . Ekim ayında ise b ir sanal a tölyesi­ nin idaresini üstlenerek çalışm alarının kuram sal kısmını g e liş tir­ mek için fırsa t b ilirm iş o lıır. Ayrıca, Moskova Resim k ü ltü rü Vlilzesi'nlıı yöneticiliğine g e tirilir ve değişik bölgelerde bulunan 22 müzenin açılışına ka tıla ra k birçok yapıtını b u ra la ra hediye eder. Bıı sıratla kentlini y azmaya ve rm iştir. GörselİHmıııUar Uısiklope(İm

im

baskıya hazırlar, aynı zamanda da Av k u ı ve Çizgi adlı iki

m akalesini, b ir Moskova yayını olan I s k u ş s iv o y j v e rir. Bıı dö­ nemde. sanatçının bazı cam işleri, b irkaç suluboya ve g ra fik tasa­ n ın haricinde, resme d a ir b ir çalışması olm am ıştır. Dev leliıı b e lir­ lediği çerçevede ka ııd irısky'n in gösterdiği gayreti hatırlarken \ i na şöyle anlatır- "Kandinsky. A ka d e m in in başkanlığım ı g e tirile ­ cekti. fakat ne M a rksist, nede Konuinisl eğilim leri olduğu için daha önem li görevlere yükselem edi..." İlk başlarda ka n d iıısky'n in fik irle riy le beslenen akadem i, sanatçının ayrılm asıyla 'o la yla rın akışında sü rü kle n ip g itm iş tir',

▲ Fotoğrafta, Kandinsky, karısı Nına'yla beraber, Moskova'daki evlerin­ de, Doğaçlama IV tablosunun <1909) önünde görülmekte­ dir. Gabıiele MünterV' aksme Nırsa, sanatçının profesyonel hayatına hiç karışmamış, sadece güvenilir ve içten bir dayanak olarak yanında bulunmuştur Çiftin ayrıca bir erkek çocukları vardır. Centre.G. Pompidou, Paris.

4 Kandinsky. Narkornprös grubu ile Nına, o dönemi şöyle anlatır "Lenin'in ölümüne dek, sanatç ların hayat standard cennete eşdeğerdi bu yüzden Kandinsky tüm enerjisini, tamam lamasının zorunlu olduğunu düşündüğü projelere harcıyordu

T Kandinsky, Pembe Sarmal, 1918,

Fondation Martın Bodmer. Bibliotheca Bodmenana, Köln Cenova Kağıt üzerine yapılmış bu zarif

suluboya ve mürekkep kompozisyonda, sanki fırçanın sadece ucu kullanılmıştır, Kandmsky'nin bu tarzda pek çok çalışması mevcuttur

▲ Ressamın evinden görülen Piazza Zubovsky. Bu ve alt fotoğraf Paris, Centre G. Pompıdou'dadır

T 1920'lerde Moskova'daki Freie Staatliche Künstlerische Werkstätten Sanatçı burada çalışmıştır


> Л Ş Л Г) I С 1 DONEM

1 9 1 5 1 9 2 1 ^ Hermann Obrısi,

Politik sorunlar

Anıt İçin Projeli.

1898-1900 ^ Vladimir Tatlın, III. Enternasyonel'e

M it, 1919-1920.

E,

İ k im

D e vrim i'n d cn sonra

Moderna Museet, Stockholm. 8u dönemde düzenlenen avangard sergilerin çoğunda Tatlin'ın anıtsal çalışmaK larını görmek ».v mümkündür «r S

kııs

ya 'd a o la y la r giderek kızışır. R usların huzursuz 'kom şusu' Mrnanya ile Vlari 1918 ta rih in d e im zaladığı ba rış anlaşm ası. Rusya açısından İliç de a vantajlı değildir. Um anların belirlediği ko şu lla ra göre Rusya, nüfusunun üçle b irin i te hlikeye a la ra k, hepsi de balı bölgesinde bulunan fa b rika la rın ın yarısını gözden

A Charles Rennie Mackintosh saati. 1914, British Museum. Londra.

çıkarm ak durum unda kalacaktır. Geri adım atılm am ası, arılaşma koşuluna karşı çıkan d e vrim cile r için özellikle önem lidir, liıı yüz­ den de. sözde devrim ka rşılı beyaz O rdu'yu drsiekleyen diğer \ıı kışına D e v le tle rin i, dip lo m a tik ve askeri anlam da kışkırt ma yo lu ­ na giderler. Hu bölgesel b e lirsizlik. 11)21 yılına dek devanı e d e ­ cektir. Bıı sıratla yeni rejim , sa n a yin in yeniden düzenlenmesine a ğırlık verir. Devrim 'den çok kısa b ir süre öııee o rtaya çıkan avaııg arıl akım lar. K o n siriik liv iz m ve Süprenıaiizııi; mekanikleşmeye, geom etrik soyutluğa ve k itle le rin beğenisine v e rd ik le ri önemle,

A Raoul Hausmann, Sanal Eleştirmeni, 1920, Tate Gallery, Londra. 03dacı Hausmann, fikirlerini son derece kaba ve alayo fotomonta|larla ifade etmiştir.

ie l Porto, 1919, Cıvıco

devletin bu y apılanına sürecine olum lu katkıda b u lu n u rla r. Bu sı­ rada \ \ pupanın çeşit li yerlerinde, anarşik rıılıuy la Dada harekeli gelişm ektedir.

70

T Mario Sironi, '/enere

▼ Arnold Schoenberg. Kırmızı Bakış. 1910, Lenbachhaus, Münih.

vluseo d'arte lonlemporarıea. Vtilano. Son derece ahatsız edici bu şehir

görüntüsünde konu. insan kimliğini bütünüyle kaybetmiş, geriye ise sadece kadınsıliğı ima eden çizgiler kalmıştır.

T George Grosz, İsimsiz, 1920. Kunst­

sammlung NordrheinWestfalen, Düsseldorf Kişiliksizleştirilmiş bir başka portrede insan,

geometrik hacimlere indirgenmiş; kasvetli ve karaktersiz bir ortamda, sakat bir manken olarak betimlenmiştlr.


ı » v n j. ı d v a § v a

1 9 1 5 1 9 21

Gri İçinde 1919 ta rih li bu b ü yiik kaıivas Paris. Pom pi­ dou Gcrıhrc'dadır. Kandinsky bu ı.abloyu ‘lıa rrkc lli dönonıim iıı sona erişin i belirleyen' çalış­ ma -d iğ e r b ir deyişle, biçim lerin karşılıklı iliş ­ kisin i irdelediği son ta b lo - olarak görür.

< Büyük ve dikdörtgen kanvas, Kandınsky'nin sanatsal dilini sayısız buluşla zenginleştirmesini sağlamıştır. Grafik öğelerin oluşturduğu küçük bitimler, kompozisyonun genelinde özerk bir duruş kazanmıştır.

A Kandinsky, İki Kırmızı Noktalı Resim İçin Çalışma,

► Kandinsky,

► Kandinsky,

soyutun, 'ruhsal

Alacakaranlık, 1917,

ihtiyattan doğan bitimler arasındaki karşılıklı İlişkide yattığına inanır. Ayrıca 19 yüzyıl Realizm'i akademik geleneği nasıl sarstıysa, soyut sanalın da 20. yüzyılı aynı şekilde etkileyece­ ğinden emindir.

Rus Müzesi, Peters­ burg. Kandınsky'nin alacakaranlık temasını sevmesinin nedeni, pünün bu diliminin, insan ruhuyla ilgili olduğunu düşünmesi­ dir. Tablodaki renk sarmalı duygusal bir karmaşayı yansıtır

1916, Özel Koleksiyon, Milano. Bu resim, sanatçının bireysel talışmasırtın devlet görevleriyle sınırlandığı Moskova dönemine aittir. Kütük suluboya­ da, renklerin enerjisi, diyagonal yönlerde zarafetle hareket etmektedir

73


1915-1921

1915-1921

Enstitüyle uyuşmazlık

I V a iK İ in s k y 1920'de Mosko­ va'da düzenlenen \ 1 \ Devlet. S ergisi'ne ö 1 civa rın d a resm iyle k a lılıı

Bıı. sanatçı açısından son derere önem li b ir

o la yd ır \y n ı yılın balla rın d a . Moskova Sanal KUllfırü Flııstiliisti'ııft ( l\ K İ II k) kurm ası is le n ir ve sanalçı, bu amaçla bıı prog­ ram hazırlar \y n e ti, anıisol sanat bölümünün de başkanı olur. Bu döneme nıi düşüncelerinde, sanalı 'sentetik b ü tün lü k' bağla­ mında ele a lır ve rengin yarattığı psikolojik etkinin önem ini göz­ den kaçırmaz. Sanalın ruhsal yönüyle İlgilenmesi yüzünden Kusı İl il üyelerinin çoğu omııı fik irle rin e karşı çıkar ve kandinsky sa­ nal kuram ını iş aı kudaslarıyla paylaşamaz hale gelir, ko ııslrü kl i\ isi leriıı hazırladığı ve sanalın maddeci, mekanik yönüne öneııı veren, endüstri ü rü n le ri taşanım kavram ının geliştirilm esine da ­ yanan program , kandinsky 'ninkiııe tercih e d ilir. Ressam, 'son derecede m etafi­ zikse! ve b ireysel' o la ra k nite le n ­ d ir ilir ve tarzının da fazla d u y­ gusal olduğuna ka ra r v e rilir. 1921 yılında kendisine, d i­

A Kandinsky, Narkompros'takı ış arkadaşlarıyla Nma, Kandinsky nin devletle olan ilişkileri hakkında şöyle der: "Tatlin, Kandınsky'den sanal­ sa! yenilenme surecine katkıda bulunmasını istemişti . Kandinsky bunu, politikaya bulaş­ tırılmaması koşuluyla kabul etti Tatlin de ona, çalışmasının sadece ve sadece sanatsal olacağı konusunda söz verdi " Centre G Pompidoıı. Paris

A Kandinsky. Beyaz Zemin Üzerinde. 1920, Rus MUzesı. Petersburg Buradaki biçimlerden her hirlnin kendi içinde bir önemi vardır; her renk kendi işlevini tanımlat Kandisky'ye göre, buradaki birleştirici

unsur, 'kesinmiş gibi görünen, engin bir sessizlik olarak bızı etkileyen' zeminin rengidir.

T Kandinsky, Doğaçlama 11,

1910, Rus Müzesi. Petersburg. Tarzı hissedilir derecede geometrik olan bu çalışmada bir kayık, üzerinde kürek çeken bir kahraman figürüyle yaklaşır. Evrensel

Vargı’yı temsil eden kayık referansları, mahşer, diriliş ve yemden doğuş gibi temalarla beraber, Kandinsky'nın Mumh donemi yapıtlarında sıkça görülür

ğer önemli eğitsel ve avaııgard kııi'um lai'la iletişim e geçme görevi ve rild iyse de ka n d in sky. (sekreteriym iş gibi gösterdiği) karısını da a la ra k M oskova'yı terk eder. B e rlin'e \ra lık ayında ulaşa çaktır.

< Kandinsky'nın çay fincanı ve tabağı için tasarımı. 1920-1921 İşlevsel objelerin tasarımı Kandinsky'yı tatmin etmemiştir

74

Moskova, XIX Devlet Sergısı'nde (1920) Kandinsky'nın yapıtları Ceme 6 Pompidou, Paris

75


EM

I

DÖNEM

YAŞADIĞI

DÖN

A AŞADIĞI

Almanların rolü

f 3 ı ı dönem in Rusya ile A lm anya iliş k i­ sini tanım lam ak jçm iki kelim e k u lla n ıla b ilir: Sevgi ve nefret. Ta­ rih, bu iki iilke yi ta rih i ve kültürel açıdan sıkı sıkıya bağlam ıştır. Rusya g ib i Alm anya'da da p o litik lıa y a l istikra rsız b ir çizgide İler­ lem ekledir. M uhafazakâr hüküm et, solcu güçleri her geçen gün artan b ir baskıyla su stu rm a kla d ır Politik hayalı çok kışa süren VY'eimar C um huriyeti, bunun kanlılarından b irid ir. Öte yandan Al­ m anların M otlernizm 'e ve avangard harekeilere katkısı d ü şü nü ­ lürse. yaral in d ü rtü n ü n h içb ir şekilde (lindirileınediği açık­

A Erik Satıe 1925’te ölmüştür. Deneylere açık, ilginç bin olan Satie dönemin geleceği gören bestecılerındendır

tır. Bu katkı, m im a r AValı.er G rop iu s'u n 1919 yılın d a kurduğu, m im a rlık ve uygulam alı sa n a tlar okulu Batıhaus'un başarılarından da kolayca gö rü le b ilir. Tü­ rünün ve dönem inin eşsiz b ir örneği olan Baulıaııs. eski akadem ik geleneği ta rih e gömmek ve yetti sa­ natçıların eğitim inde modern yöntem ler geliştirm ek am acıyla yola çıkm ıştır. Güzel ve uygulam alı sa n a l­ lan hiye ra rşik düzlemde b irb irin d e n ayıran gelenek, a rtık tamam en parçalanm aktadır. Bu sırada İta lya 'd a , P iltu rc M etafisiea (M etafizikse! resim) akım ının öncüleri

Rus besteci Igor Stravinsky, Paris'e 1920 yılında gelir Yenilikçi yapıtlarıyla dikkatleri çoktan çekmiş olan Stravinsky Salie'nin anti-Roman-j tık tarzından etkilen­ miştir Bestelerinde eski müzik kültürünü yok elmeyı amaçlar

C,birini. Carrâ. M orandi ve de Pisis, sanat sahnesinde boy göste­ rir. Bu ressam ların ya p ıtların d a ki insan kim likten, yaşama sevin­ cinden ve um uttan yoksundur.

. Naum Gabo, Kudin aşı, Modem Sanat

dır Gabo ayrıca. Rusya'da çıkarılan

füzesi. New York, ıabo. Doğu jvVrupa'da yeşeren vangard akımların en ginç temsilcilerinden iridir. Metale dayalı alışmaları parlatılmış, af geometrik biçiınler-

su'nun arkasındaki isimlerdendir. Devletin politikasıyla aynı çizgide giden bu hareket. Stalın'in propagandacı emelleri­ ne alet olmuştur.

Realizm M anifesto-

▲ Marıo Sironı, M ühendisin Sevgilisi.

1921, Özel Koleksiyon, Milano. Fütürızm'in antitezi olan Melafizilcsel resim, İtalya'da 1913 ve 1922 arasında ortaya çıkmıştır

► Oskar Schien Soyut Figür. 19;

T Devrim'den önce Rusya'da çocuklar 15 yaşına geldiğinde, günde sekiz saate kadar çalıştırılırdı

▼ Boris Kustuodiev, Bolşevik, 1920,

Tretyakov Devlet Galerisi, Moskova. Devrimci figürün son

derece sert ve ürkütücü bir görüntüsü vardır O, yem Rusya'nın yaratıcısıdır.

▼ Mıchaıl Adamovıch, Porselen labak. Devlet Porselen fabrikası, Peirograd, 1921. Bu dönem, Rusya'da

tasarıma ve uygulamalı sanatlara verilen öne­ min doruğa ulaştığı yıllardır. Dekorasyon da yem devleti kutlar.

Bauhaus Archiv, Darmstadt.

Eğitimde yeni bir tarz Ği'opius'ıın B atılm ış okulunda lılr y<*r edinmek isleyen gençlerden, figürlerin kişisel grafik yorumunu yap m aları istenir. Yukarıdaki b r­ ack. Bauhaus'un umııımı.ş öğret­ menlerinden. Alınan sanatçı Oskar Schleınmer'e aittir.

77


Kandinsky. ВешШгикк/г. I1J22. OıMeıia (ГЛМс Modern». Of Pesoro. Voiierllk.


Y API T H A R I

1922-1925 < Kandinsky, Jürisiz Sergi İçin Proje,

Ve heyecan başlar

H A Ï ATI

VF.

1922, Cemre Pompidou, Paris Yapıtlarında pek az rastlanan siyah zemin üzerindeki bu çalışma. Jürisiz Sergi adlı duvar resimlerinden biridir

r A a n d jn s k y

B erlin'e

geldiğinde yanında birkaç tablosuyla biraz parası v a rd ır. Savaş sonrasında Alman M arkı'm n değer kaybetm iş olm ası, sanat­

K a n d in sky ve ü çg e n

çının tablo satışından elde ettiği gelire tie

sanatta T in s e llik (■/.erine kıratım ­

yansır. N ina'nın şefkatine rağmen sanatçı

la K an d in sky şöy le y a z m ış tır:

arkadaşlarının, özellikle M arc’ in yokluğu­

'üçgen, neredeyse aigılananıaya

nu fazlasıyla h isse tm e kte d ir. Ne yazık ki Mare, cephede ölm üş­ tü r. A lm anya'nın b a şke n tin i e tkisi altın a alan ve soyul sanata eleştirel yaklaşan Ekspresyonizm . Yeni Nesnelcilik ve Dada akım ­ ları. K andinsky'niıı profesyonel anlam da kapıldığı yalnızlık hissi

▲ Kandinsky, Kompozisyon, 1923,

Civico Museo d'Arte Conlemporanea, Milano.

ayabildiğimiz şey. yanrı, ikinci ke

gözetm eksizin, 'zanaal kâ rla rın anonim şirket i ne lıayat vermek

Kandinsky, A z ı/

ve 'm im a rin in , heykelin ve resm in tek b ir bütünü oluşturduğu ge­

Gsorge 2, 1911. Rus

leceği' ya ra tm a ktır. Kandinsky, Haziran ayında M eim a r'a gider.

Müzesi Petersburg. Diyagonal (aı sınındak azizi;-! elindeki mızra­ ğın duruşu), bu incelikli çalışmanın konusunu oluşturur.

1890'larda varı E lıre n fcld 'irı ta rtışm a ya açtığı, daha sonra da G ropiııs'tın yeniden ele aldığı biçim psikolojisi konusu, kendi ku­

laktır; bir başka deyişle, üçgenin >ir absürdken, bııgün zirvede aıı

(1019) M a llei G m p iııs'la tanışır. GropiıiR'ım amacı sın ıf ayrım ı

atölyesini yönetecektir. Bu olay ona çifte m utlu lu k yaşatır, çüııkiı

/er, 'yarın' birinci kesiti oluşuna » r i kalan kısmı, bizim için belirsiz

ni perçinler. 1922 M art ayında Kandinsky, B atılıaııs'ıı kuran

Önce İnçim kuram ı üzerine eğilim verecek, sonra da d u va r resmi

:nk yavaşlıkta, yukarı doğru hareerit eder. Zirvenin 'hugiln' oldııgıı

liıe duygu ve anla m la yüklü b ir layal verecektir... Bazen de zirveİti, tek bir insan vardır..."

ram sal ça lışm alarının da b ir p arçasıdır: h a lta M avi Atlı ‘ Yıllıg fn d a Hiçim B q f u ih i adlı b ir makale ya yın la m ıştır İkinci olarak da, Goethe’ nin ilgilendiği, kendisinin de INKIH K program ına da­ hil ettiği ve teosofik fik irle riy le iyice zenginleşen renk kuram ına d a ir çalışmasını sürdürebilecektir.

▼ Kandinsky, İsimsiz, 1923, Centre Pompidou, Paris.

► Kandinsky, İsimsiz, 1922, Özel Koleksiyon, İsviçre. < Kandinsky, Küçük Dünyalar I,

1922, Centre Pompidou, Pans. Sanatçının 12 ağaçbaskıdart oluşan pörtfolyosu, Münih yıllarını, Moskova döneminin yansımala­ rıyla ve Weimar'daki profesörlüğünde kaydettiği yakın tarihli kuramsal gelişimiyle birleştirir San, mavi ve

80

kırmızıyla sınırlanan renk aralığının belirgin olduğu bu çalışmalar, mükemmel dengelenmiş, küçük evrenleri betimler. Kandinsky'mn kullandığı biçimler kare, satranç tahtası deseni ve üçgenli gruplardan oluşmakıadır.

81


T Georgia O'Keefe,

Büyük buluşlar dönemi

kocası Alfred 5tieglit7'in çektiği 1922 tarihli fotoğrafında.

IpKlVSVA

1922-1925

IV У N0(1

У Л Ş A D I Ol I D O N E M

1 9 2 2 1 9 2 5

A i l i

rııpci İçin 1920 li y ılla r sıkıntı ve acı­

la rla (Jolıı lıiı dönem dir. İle r koşulda, uluslararası traje d i boyutu­ na sıçrayacak p o litik b e lirsizliğin hâkini olduğu bu on yıl içerisin­ de. toplum sal değişim ler ve sanal alanında önemli olay la r y a la n ­ m ıştır. V icdanları sızlam adan aşırı lüks h a ya lın tadını çıkaran burjuvazi te diğer ğ iiç lil sın ıfla r için ise 1920’ ler. ayın d e re m le sıkın tılı geçmemişi ir. k a n d in s k y 'n in Alm anya'da yeni h ayalına başlam ak üzere Sovyet vatandaşlığından çıktığı 1921 yılında Rusya'da. Bolşev ik D e vrim i'ııiıı tem elini attığı sistem , ağırlığını her zam ankinden fazla hisseli irm e kle d ir. Sanay ileşm iş ü lke le r­ de. başla dem ir ve çelik olm ak üzere, endüstriyel üretim giderek a rla rk e n b ilim a la n la rı da. b u lu şla r ve keşifler sayesinde geliş­ m ekledir. Karbonun ka ta litik hidrojene dönüştürülerek yakıl elde edilm esinin ve le lra e til kurşunla yüksek oktnnlı yakıl ü re tilm e si­

A Fiat Eldridge Record 'Mefıstofele'. 1923, Centre Storico Fiat, Torino. Aile otomobilinden ve Gezinti modelinden sonra, sıra yarış arabasına gelir Bunu da tarihin ilk şampiyonları izler

A Man Ray, Rayograf Dada akımını ABD'ye tanıtan Amerikalı sanatçı, film negatifle­ rini ışığa maruz bırakarak 'kamerasız fotoğrafçılığı' ortaya atmıştır.

▼ Franos Picabıa. Müzik. Resim Yapmak Gibidir, 1913-1920. Sprovteri Koleksiyonu, Roma. Fransız sanatçı sırasıyla Fovızm, Orfizm, Kübizm, Dadacılık ve Sürrealizm akımlarıyla anılmıştır

▼ Max Errıst, Isımsa, 1922. ThysserıBornemisza Koleksiyo­ nu, Madnd. Aynı zamanda bir yazar oları Alman sanatçı Ernst, Paris kökenli Sürrealist avangard akımın temsılcılerin-

deııdtr. Köln'deyken Dadacılara katılmış, Paris'e !922'de gel­ miştir Daha sonra res­ samın tabloya katılımı­ nı kavramsal anlamda göz ardı eden ünlü frotıage'ı (bir sürtme tekniği) bulmuştur

nin yolunu açm ıştır.

A Lenin ve Stalin'ın şehir dışında çekilmiş 1922 tarihli fotoğrafı I924'te Lenın'ın ölümüyle Troçki. Zinoviev, Kamenev ve Stalin’in arasında başlayan çekişmede Stalın galip gelir 82

► Mussolini, Roma'dakı Palazzo Venezzıa'nın balko­ nundan 'yürüyüşçüleri'ne seslenirken (1922) Bir hareket iken siyasal bir partiye dönüşen Faşizm, varlı­ ğını derhal hissettirir.

83


\IM T l, \ K I B \Ş t

1922 ta r ih li İni ta b lo Venedik. Ca‘ P e sa ro 'd a ki G ailerin d 'A u r M oderna'dadır. k a ııd iııs k y 'n in eıı b ü tü n lü k lü ça lışm a la rın d an b ir i olan Hey an Z ik ­ zaklar. diyagonal b ir kompozisyon sergiler ve b i­ çim ler dünyasını, izleyicinin gözleri önüne serer.

y Çizgi, geometrik bir değer olarak. Kandmsky'yı derinden etkilemiştir. Sanatçı yatay, dikey ve diyagonalin yanı sıra, “ ■serbest, kıvrık ve kesik çizgilere de kişilik

B A Ş Y A P IT L A R '!

Beyaz Zikzaklar

kazandırmıştır, Ona göre çizgi, noktanın sahip olduğu 'engin dinginliğin' hem ger­ ginliğinin hem de yönünün aynı anda bozulmasından doğan bir ürünüdür.

T Kandinsky'ye göre figüratif sanatlar, 'biçimlerin zenginliği­ ne' sahiptir. Bu zenginliği kullanmak ve biçimlerin, insanların gözünde anlam kazanmasını sağlamak sanatçıya kalmıştır. Soyut sanatın anarşik' olduğu doğru değildir. Onun yerine,

84

görüntünün sınırlarını aşarak 'sistematik düzen ve kural' olarak nitelendirilebilecek soyuta inanmak gerekir. Ressam, her çizgide iç dünyayı yansıtır ve izleyiciden gelenekçi kalıpları kırmasını, doğadaki varlığının en üst boyutuna ulaşabilmesi­ ni ister.

85


1922-1925 iMvuwv

Sanal eğitiminde devrim

t :-i.\ UA u m

I

I

eni dingin, hem de y a ra lın

enerjiyle dolu olan Kandinsky. VHinih dönemine ail Doğur, la m alar'da görülen fik irle rin i rasyonaliste e lliğ i ve g e liştir eliği. Kompozisyon VIII gibi b a şya pıtla r çıkarm ışı»'. Koııı pozisyon VIII, Ağustos I9 2 3 'te Bauhauş'la sergilenm iş vı biıyı'ik beğeni toplam ıştır. Kandinsky ayrıca, Gropius için gösterdiği gayretle de hayranlık u ya n dırır; öğrenilenlerin ve öğrencilerin (üçgen, kare, daire) biçim le r b ile şim in i v< ana ren kle ri (sarı, m avi, kırm ızı) incelemesine dayanan anketi, sanat e ğ ilim i alanında hâlâ b ir d ahinin devrim i o larak g ö rü lü r. Sociclû Anoııyme tarafından New York'ta düzenlenen K a n d in sky'ııin kişisel sergisi, uluslararası çapla b ir sanatçı olarak gördüğü saygının da b ir diğer ka­ ▲ Kandinsky. Vurgulu Açılar, 1923, Özel Koleksiyon, İsviçre.

nıtıdır. Sanatçı daha sonra bu topluluğun başkanı olacaktır. Bıı dönem. Kandinsky İçin olduğu ka d a r 20. yüzyıl sanatı içlıı de ö nem lidir. Kandinsky; Paul Klee. I.vonel Feininger. Johannes li ten, hot lia r Schrever. Georg Muche, Oskar Schlem mcr ve çok K sa b ir süre içinde 'ıısla la rı'n ın ye rin i alacak birçok genç yetenek le çalışır (Baıılıaus öğretm enlerine 'profesör' değil, 'u sla ' diye lıi tap e d ilird i). Daha sonra Kııınıy S clıe ye rin idaresinde Klee. Fe ininger ve von Javvlensky ile lıeraber Mavi Dörtlü (Die' Blanc \ ien

T Berliner AUgernenie Zeitung'rla çıkan fotoğraftan ile Mavi Dörtlü ( 13 Mayıs 1924). 50 yapıttan oluşan ilk segılerı Mart 1925’te New York'ta düzenlenmiştir

86

grubunu kurar. Amaçları, başla ABIVde olm ak üzere, ulııslarara sı sergiler düzenlem ektir. A rlık d ikka tle ri A tlantik'in diğer yaka sına yönelterek (Claude Aloııet ya p ıtla rın ın ya n kıla rı ya da Yew Y ork'ta düzenlenen Armory Show gibi) kü ltü re l ve ekonom ik fıı sa lla rı değerlendirm enin zamanı g e lm iştir. Avangard Av rupa sa nalının ilk uluslararası sergisi olan A rm ory Show. Kuzey Amen ka tila rın uyuşuk sanat beğenisini b ir anda a ltü st eder.

▲ Kandinsky, İsimsiz, 1940, Öze! Koleksiyon, İsviçre Zaman itinde Kandinsky, tarzını belirgin bir düzene sokmuş, daha arı, kontrollü ve bilineli biçimler yaratmıştır.

▼ Karıdirısky, H afifte Ağır, 1924, Özel Koleksiyon, İsviçre Bu yapıt izleyicinin bütün duyularına seslenmek ister gibidir

A Kandinsky. Titreşim, 1924, Sanat Müzesi, Philadelphia Titreşim. sanatçının bu dönemi­ ne ait en İlginç çalışma­ lardan biridir Resminde Lyonel Felninger'ın birbirinin içine geçmiş

transparan biçimleri ile Paul Klee'nın komposızyon tarzından izler görülür Fakat Kandinsky, tablosuna yaptığı resimle ilgisi olmayan isimler verme özelliğini korumuştur


1 9 2 2 1 9 2 5

I e r zaman olduğu

k ü ltü re l başkenti o lu r. Yalnız bu sefer Kübistlerirı M oııtm arl re'ı ye rini'. S ü rrealistlerin ve P aris O ku lu n u n (lîe o le d e Paris) M ont­ parnasse ı va rd ır. Ole yandan da, A ri Dcco tarzına ism ini veren 192ü ta rih li Kxposition Internationale des \ r is Rücoratifs el iıı-

Düşünen A dam 'ın bir

taşım ıştır. Hu sırada Berlin, son derece huzursuz p o litik o rta m ın ­

replıkası yerleştirilmiş­ tir 1918 yılında ise Gustav Klimt, Egon Schıele, Richard Wagner ve Claude Debussyde ölürler.

sahne olm aktadır. O tellerin, tiy a tro salonlarının ve h iiy iik mağa­ zaların ışıkla rıyla aydınlanan New York ise. dönemin en genç baş­ kentidir. Yüzyılın başlarından itibaren hayal hızlı yaşanmış. Balı

Ritapsody İn Blue

melodisiyle Amerikalı George GershvvırVdır.

▲ Kasım 1917 tarihinde yapılan Auguste Rodin'in cenaze törenı. Mezarının üzerine

d ıısirie ls Modernes. sınırsız zenginliğin estel ik değerlerini doruğa da y ılla rd ır g e lişim in i sürdüren ve patlam aya hazır, y a ra tırı grice

► Besteci Gıacomo Puccinı 1924 yılında öldüğünde, arkadan yem besteciler sahneye adım atmaktadır Bunlardan bırı, unutulmaz

DÖNEM

I

gibi Paris. 1920'lerrle do sanat dünyasının

YAŞADIĞI

▼ Lyonel Feınınger, Marina. 1924, , Centre Pompıdou, Paris. Amerikalı Rahatçı, dönemin anahtar kişiliklerinden biridir. İlk başlarda Kübist iken, tarzını parçalanmış biçimler kullanarak geliştirmiş­ tir Deniz ile ilgili temalar ise, onun için vazgeçilmezdir

1920’ierin sanatı

dünyasının en e rjisi ve y a ra liriliğ i, ulusal ve ulu sla ra ra sı çapta düzenlenen b iiy ü k sergilerde o rtaya çıkmışı ır. Paris IDOO'de, To­ rino 1902'ıle. M ilano 1906'tla. Brüksel ve Torino 191 l'd e büyük sergilere ev sahipliği yapm ıştır. 1920, üç a n a lıla r olayın gerçek­ leştiği önemli b ir yılılır. Bunlar; Berlin'deki ilk uluslararası Dada sergisi. I’e lrograd'da düzenlenen F ü lü ristle rin son sergisi ve sa­

; Neo-Plastisizm

vaş sonrası yapılan ilk Berlin B ien n a le 'dir. rvdebiyai dünyasını

:

zenginleştiren modern k ita p la r da şu n la rd ır: Marcel ProustTan

j Yeni önerileri ve tartışm alı y a ra n a lı

Geçmiş Zam an l ’c ş iııd rn in dördüncü cild i, James Joyec'lan U lys­

• ğıyla, HollandalI sanatçı Tlıeo vaıı bn-

ses. Reiner M aria Riike'den D uino Ağıtları, Pablo N cruda’dan Yir­ m i Iş'A Ş iiri. Ila lo Svevo'dan Z fiio 'n u n B ilin c i ve F. Scott Fitzgerald'd a n B iiy iik ( la ls ln ’dir.

: esburg’un haşlattığı V o -IT a s iik avaıı

1926 doğumlu Miles Davis, caz dünyasının en ilgine kışiliklennden biridir 1920'lere gelindiğinde Afrika kökenli Amerikan müziği, farklı müzikal kültürlerin birleştiği, deneysel bir boyuta ulaşır Caz bu yöniiylt yeni bir çığır açar Ayrıca o dönemde gelişmeye başlayan sanatsal bir ifade tarz olarak sinema ile paylaştığı pek çok ortak özelliği vardır

| gard akım , f t * Ü ıijl dergisinde ı li) 17)

i hayal bulm uştur. Son derece yalııı gcj omeLıik öğeler, b lrb ln y le iç içe geçi nıiş. yeniden şekillendirilebilir al.nılaı • ve ana renkler, bu akımın tanımlayıcı

▲ Gıorgıo de Chınco, H ektor ile A n d m ın akhe, 1924. Nazionale

d'Arte Moderna. Roma. De Chirico'nun 1920'li yıllardaki

yapıttan daha incelikli ve zarif bir tarza ulaşmış ve pek çok çağdaşını etkilemiştir.

’ özelliklerini oluşturur.

Gerrıt Rıetveid, Schröder Evi, Utrecht, 1923-1924 Resimdeki evin hareket ettirilebilen iç duvarları, yaşam alanlarının son derece değişken olmasını sağlar

89


İlk Hareket

\ sv m i t i

11)24 ta rih li İni Ianınınım haşvâpıl Paris. I’o m p lılo ıı C e n ıro 'd a d ıi'. k o m p o zisyo n a hâkini cilan bu kocaman ışık saçan daire­ ler tablonun ftşl kısmında yer aldığı için ruhsal b ir yükseliş olarak yo ru m la n a b ilir.

. \kı

B \ Ş1

b

M ’ İ Tİ , A R I

1922-1925

A Kandirisky'nin Bauhaus dönemine ail yapıtlarında, en önemli motifi daireler oluştunır. Sanatçı burada, daireyi oluşturmak için

bir değil pek çok çizgi kullanmış, böyleee de gizemli bir hale etkisi yaratmıştır,

A Kandınsky, Sarı Daire, 1926, Özel

Koleksiyon, İsviçre Kandınsky’nın sevdiği temalardan at ve atlının yerini daireler almıştır "Kuramlarım­ da da biçimlerle ilgilenmemin sebebi, bıçımlenn doğasına nüfuz etmek işteyişimdîr,"

■4 Kanriinsky, Yalın,

1927. Özel Koleksiyon, Basef Bu resimde daire, ağır ve itici görünen iki biçimin üzerinde yükselmiştir Daire biçimlerin en gösterişsizi olmasına rağmen, varlığını kayıtsız şartsız belli eder Üçgen, karenin sert yüzeyini delmeye çalışmaktadır, fakat hem bunu yapmak için çok küçüktür, hem de kare buna zaten izin vermeyecektir

90

91

'^ 4 '.


1 9 2 2 - 1 925 < Kandinsky. G ü rlem e

Ardı ardına gelen başyapıtlar

Göre Nokta ve Ç izgi

için 24 tablo (1925).

T Kandinsky. M a h re m

VI-;

1 \ P I T I . ARI

1922-1925

Mesaj, 1925, Cemtre

II AV \ T I

Pompidou, Paris.. Resmin görsel merkezi anlaşılmaz gibiyse de, kompozisyonun öşeleri arasındaki ilişki kolayca görülebilir

^ 3 < ıııh n u s . I. Dünya S avaşı'nın ht-m nı ardından ku rulan m uhafazakâr Mıııan rejim in in seri e le ş tirile ri­ ne hedef olur. Yetkililer, yeni ku rulan akadem iye saldırm ak a n la ­ rıy la . K a n d iıısky'yi karalam a g irişim in d e b u lu n u rla r. Hakkında yayınlanan ateşli m akalelerde, sanatçının ‘Kom ünist rejim in hiz­ metinde' olduğu iddia e d ilir. Fakat Kandinsky, büyük b ir soğuk­ kanlılıkla p o litik konum unu açıkça ifade eder ve sanat ile p o litika ­ yı b irb irin e ka rıştırm a n ın ' sanatın en te h like li düşm anlarından

■< Karıdınsky, Işınlar,

biri* olduğunu vurgular, iyice b irb irin e giren o la yla r. W eim ar oku­

1929, Özel Koleksiyon, Almanya.

lunun kapatılm asına yol açar. Okul, dalın sonra, Saksonya'daki b ir sanayi şehri olan Dessau'da te kra r açılması için davet edile­ cektir Tüm o lu m su zlu kla ra rağmen K andinsky, olağanüstü yo­ ğunlukta b a şya pıtla r üretm ek jçirıgereken konsantrasyonunu ko­ ru y a b ilm iş tir. B ir yanda, kendi adlarına yapılan ta b lo la rın karşı-

T Kandinsky sın

lığı o la ra k sa n a tçıla ra para ödeyen sa n atseverlerin ve koleksi-

Kumm. Mavi, 1 9 2 5 .

İçinde, 1925, Kunsî

y o n tu la rın oluşturduğu Karıdinsky-G esellslıart şirke tin i kurm uş:

centre Pompidou,

diğer yandaysa, S a n a lla Tinsellik Överine adlı kitabında topladı-

Parıs-

sammlung NordrheinWestfalen, Düsseldoı f Bu kompozisyon.

ğı kuram ları geliştirm eye devam e tm iştir.

92

▼ Kandinsky, Mavi

kavramsal değerler ile olağandı^ bir karma­ şıklık düzeyini gözler önüne serer.


DON K M

Y\:ş\ım';ı

d ü n k ü

t \ŞAI)ir.l

Tasarımdaki yenilikleı

JL irm in ci yüzyılın ilk o n y ılla rı. fo to ğ ra f ili' sincıııoylu b irliku ı. ynni b ir kolekl.if sinini biçim ini tem sil etlen m odern tasarınım g e lişine d o n em id ir. Tasarım ın kökenleri. 19. yüzyılın T rls and C ra iis akım ında yu la r. Bu nkııııın ilkelerini W il­ linin M orris, 'in sa nlar tararından insanini irin ya ra tıla n insanla­ rın s a n a lı' şeklinde özel leıtı işi ir. Dalın sonra Posl -Sezessioııisl \ ı l Noııveaıı ortam ında gelişen lasanııı. en son olarak Baulıaııs öğrenci ve öğretm enleri sayesinde sanal statüsüne yükselir. Bıı

▲ Sansasyonel Josephıne Baker, 1920'lerin ortalarındı: Pans seyircisi önünde dans etmektedir

anlayışa göre işlevsellik, estetik endişeler kadar önem kazanır; örneğin, yeterince dü şiik fiya ta üretilebilecek sıradan nesnelerin - y a n i, standart m a lla rın - tasarım ında kullanılan malzeme ya da renklere özen g ö s te rilir \y m dönemde Fransa'da da bııııa benzer b ir estetik a nlayış. P iirizm adı a ltın da İfadesini b u lm u ştu r. Bu 'fa b rik a sa n a tı' a kim in in ku m ru s u olan Aınedee Ozenfant ile

4 Marcel Breuer’ın

▲ Pürlst tarzda

Vasıly B3 ve Gerrit

D o la p la ri 1925).

Rietveld'irı (üstte solda) Kırmızı-Mavi Sandalye (1918) adlı yapıtları, modern tasarımın klasik parçalarındandır.

Pünzm'ın yalın biçimleri ve işlevsel sadeliği, dönemin Ic, mimarisine ilham veımiştır

Chaıies-Kdnııard Jeaııııeret (l.e Corbıısier). ku ra llıla rın ı 1/my'vs lc C tılıifim c m anifestosunda ve 1 9 2 0-U!2û arasında yayınlanan

▼ Edward Hopper.

/, e s p ri t m u m m ı adlı e le ştiri dergisinde açıklam ıştır. in ta ç la rı,

D em iryolunun

▼ Enlice Casoratı,

b içim lerin ve ta rzla rın en sade ve en arı haline dönerek 'sanatçı­

Platonik Sohbel.

lara çağın ruhunu a şıla m a k! ır.

1925. Özel Koleksıyor

Yanındaki Ev. 1925,

Modern Sanat Müzesi, New York. Hopper'ın betiınleyıci gerçekçiliği. I. Dünya Savaşı sonrasında gelişen Am erican Scene resim

akımının gii 2el bir örneğidir Dönemin Amerikan toptumunu gözlemlemeye ağırlık veren bu tarz, Almanya kökerılı Yeni Nesnelcilik hareketin­ den de izler taşır.

▲ Finli sanatçı Alvar Aalto'nıın Paımio San­ dalyesi (1922). işlevsel Kuzey Avrupa tasarı­ mının bir örneğidir. 4 1932 den sonra Sidney Bechet, Louis Armstrong ve Duke Ellington gibi caz müzisyenleri parlatv maya başlar İlk caz orkestraları, - f . m - 1920'ierin müzikal altyapıî t \ ¥ \ sını oluşturur

94

95


Kandinsky. Kinbe

Vurgn, ayrtiiu. 1926. Center:

Dessauâ&#x20AC;&#x2122;daki Bauhaus


1926-1932

1926-1932 H \Y VIM V К Y A P IT I. \R I

Düzleme göre Nokia ve Çizgi

^ 3 ; u r h n u s okulu I П21ГП y ıllu n o a n a la rıııd ii \Veım ai''(l;ın Doaeau’ya taşınır. Okul ile ustaların kalacağı yerleşim lerin inşası 1925 yılım la ta m a m la n ır ve eğilim , güz dö­ neminden ilil»,-iren haşlar. Bu sırada Kandinsky, azimle çalışarak Düzleme G ö ır Ao klu \ v Çizgi (hınkı. u tu l L in k 'z u l'V Ic lu iadlı ma­ kalesini la ın a ıu la r. Bu çalışma flro p iııs İle M ıılKily-Nagy'niıı edilö rlü gfu id e Baııhaıısbiicher yayınlarından çıkar (1926). Rvttiınsi'i ü ğ tic riıı A ıirili/iııc D a ir B ir l/a kd /i'a llh ğ şlıg ın ı taşıyan kitap, km ııliııs k y 'ttin hem prdfesyonpl anlam da içinde bulunduğu önem li ev­

A Kandinsky, Soğuk

reye. Iıern di- sanatsal düşüncesinin gelişim ine işaret eder. Bu ça­

Biçimlerle Doğaçları.,.

lışına ayrıca, yapıdan çok rengin önem ini vurgulayan ve renklere

1914, Tretyakov Dev let Galerisi, Moskova Randirısky'nln tarz,. Münih dönemini karakterıze eden aıey yapıtlardan bu yana, çok belirgin bir değişim göstermişle

d a ir b ir 'm istik b ild iri' o la ra k nitelendirilebilecek Saııatuı Tiımrllik i m i m ' kitabından çok daha fa rklıd ır. Bir m atem atikçinin lifiz liğ i ve iıiı çocııgım lıevcsiy le et­ rafın d a ki d ü n yayı keşfeden k a n ­ dinsky a rtık, y ılla r boyu gözlemle­ diği temel geom etrik unsurlar-ara-

▼ Kandinsky, Kemer

► Kandinsky,

Özerinde Noktalar.

Duygular. 1928; Özel

1927, Özel Koleksiyon. Paris. Geometrik imge lem ve disiplinli kom­ pozisyon, bu dönemin ana unsurlarıdır

Koleksiyon. İsviçre. Uçucu hissi veren renk noktaları, insan ruhuna seslenir gibidir

sındaki iliş k iy i-v c bu u n su rla rın (kaçınılm az o larak iletişim e girdiği) diizlem ile iliş k is in i çalışm anın Ve öğretm enin b irik im in i b ir araya ge­ tirm ektedir. ▲ Bauhaus ustaları­ nın, ortada duran Gropius'un etrafında toplandığı 1926 tarihli fotoğraf. Sağdan beşinci Kandinsky'dir Centre G Pompidou. Paris

► Fotoğrafta, ressamın sadık eşi Nina Andreevskaya görülmektedir Hugo Erfurth, Cenlre G. Pompidou, Paris.

98

A Kandinsky, Daireler için taslak, 1926, Centre G. Pompidou, Paris, Sanatçının Dessau’daki yılları, en yaratıcı ve verimli olduğu dönemdir

99


1926-1932

Faşizm'in yükselişi V

3

K

u iK liıısky. Baıılım ıs’Uı k a riye rin in ve­

rim li biı ev resine girerken İtalya ve Mıııany a Via da. geleceği İniy Ok ölçüde etkileyecek p o litik ve kü ltü re l değişim ler yaşanm akla­ d ır. Ila lv a 'd a Faşist p a rli. Bcııitu M ussolini önderliğinde yükse­ lişle d ir. 1022 yılında Koma ya yO riinm esiniıı ve k ra l III. V ilto rio Ivınaııııele'in yeni b ir hükümet kurulm asını talep etm esinin a rd ın ­

DONEM

► Georgia O'Keetr\ Gelm Ççeğt, Beyaz ve Siyah. 1927, Georgia O'Keefe Müzesi. Santa Fe, New Mexico O'Keefe, bu donemde ABD'nin en ilgi çekin sanatçılarından hırıdır. Wisconsin doğumlu ressam, içinde yatan duygusal ve manevi gücü tlade etme fırsatını. New Mexico'nun özgür ortamında bulabilmiştir.

1 \ Ş \DlCt

3

Y \ Ş M ild i

1)0N K M

1926-1932

dan F aşistler. 192-1 seçim lerinde çoğunluğu sa ğ la r w böyleee Italyan hayalını tüırı yünlerinde yeniden şekillendiren M ııssolini

▲ Lyonel Feininger,

d ikta törlü ğ ü ku ru lm u ş olur, fite yandan Mırıanya. savaş .sonra­

Buhar 'CKhn' li, 1927,

sında diğeı iilk rle r im a lın d a n dışlanm anın b ir som ını olarak ne

,

p olitik, ne ile ekonom ik anlam da kendineğelebilm lşl ir. Sanal dün­ yasındaki genı‘1 hava da oldukça banan ı­ n d ır; dönem in önem li akım la n . Iıölü savaş öncesi Fkspresyonn'.m i'nin ta n ış m a n du­ ruşuna d a ya nm a kla d ır.

I !)20 'lı y ılla rın

başında ra d ika l Berlin Novombergruppcses getiren se rg iler düzenlem iş. George Groşz ve O tlo l)i\. ise Yeni Nesnelcilik (Ncııi' S a ch llciıkrit) akım ının öncüleri olmııs-

4 Linolyumla döşenmiş mobilyalar, 19.33-1935, Trıenna1 ılı Milano, Archivio Storito. Milano'da düzenlenen Triennale uluslararası kültür tartışmalarının mek.i olmuştur

Modern Sanat Müzesi, New York ▼ El çantası kilidi olarak tasarlanmış saat, Henry Blanc. y.1930, Cenevre

lıır. Yeni Nesnelcilik te rim in i bulan. Maıııılıeiıı

k u ııs th a lle 'ııiıı

yöneticisi

Cinsim

Jla rtlaııi). hn akım ın 'd o k u ııu la h ilir, soıınıl gerçeklik karşısında doğru tavrım bulan, y a da yeniden kazarımı sa n a lçıla r'd a n kurul duğütıu b e lirlin iş tir.

4 George Grosz, M Hermann-Neiss Portresi, 1927.

Modern Sanat Muze New York. G ro s/'.r tablolarında, kriz iyindeki bıı ulusun bunalınn görülebilir Şüpheci ve teredduT figürleri, ahlaki düşkünlüğü ve sefa 1 yansıtır.

100

^ Paul Klee. Anayollaı feArayollar. 1929. BgjŞf-Richarlz Museunı, Köln. Bu Önlü başyapıt, üretken ssnatç. Klee'nin toplam 8 000 adet Eptt|ndan bindir

101


(JfııuımftiMli! Paris. P onıpidoıı'tlu bulunan l!)2(> Uırİhli tablo. Kandinsky'nin Dcssaıı Baıılıaus rlönem inin başlangıcını b e lirler. Açılarla d a ire le rin ikilem ini sergileyen resimde büyük kare, daireler la ra fın d a n işgal e d ilm iş g ib id ir, k a n d in s k y 'n in bu deneme ait şu sözleri açıklayıcı o la b ilir: “ Bu­ gün daireleri, eskiden a lla rı sevdiğim kadar. Imila daha çek se viyo rıim ç iin k ti bence, d a ire le rin içsel o lasılıkları çok tlalıa lazla."

A Alexey von Jawlensky, Soyul Baş.

T Paul Klee,

İçsel imgelem, Pembe

1926, Centre Pompıdou. Paris. Klee şöyle yazmıştır: "Cebir ve geometri problemleriyle mekanik problemler de, gerçeğe giden yolda aynı derecede eğiticidir; [bu şekilde] insan, dış görüntünün ardını görmeyi öğrenir ., orada nelerin yattığını anlayabilmek için ... Karanlık duvarlar yıkılır ve oradan bambaşka bir boyuta geçersiniz."

Işık, 1926, Sanal

Müzesi, Philadelphia. Ressam Jawlensky. renk deneylen yapabil­ diği msan çehresini hep sevmiştir. T lyone! Feininger, Kırık Camlar, 1927,

A. Moeller Fine Art, New York. Feininger, transparan tabakaları ve sınırları güzel, düzgünce belirlenmiş, göz okşayan şekilleri her zaman sevmiştir

ı sv t ı

M Kandinsky'nin küçük daireleri de büyükler kadar degeı taşır, çünkü bir daire­ nin gücü boyutunda değil, varlığında gizlidir Kare, durağan ve olumsuzken daire, pozitif gücü ifade eder

Pembe Vurgu

la v 'im v

HASV

\ I M T I . YRI

1 9 2 6 - 1 9 3 2

M ektupların İmgesi.

\yfln VmVC

102

103


im

\ il

Pompıdou, Paris Buradaki görsel kuvvet, üçgenlerin uç noktala­ rından başlayarak, tinselliğin kaynağı olan daireye doğru tırmanır

D

'('SSMiı Briıılıaus (löneıniiK İr D,mil klee

ile ka n d in sky aıasında dcı in b ir d o silıık haşlar. İki sanatçı da Bauluıııs ustaları için ynpılnn e\ lt>r<le. ailelcı ivl<* b irlik te yan ya­ na yaşam akladır, lîtı ev lerin diğer benzeri yapılardan fa rklı özellik liT İ: k ü llis i ta sa rım la rın ın \V a ltcr G rop iııs'a , m o b ilya la rın ın M arrcl BreııerV a it olması ve 'm odern yaşam ' kavram ını hayata gitçirınc amacını ta şım asıdır, kandinsky ile kle e 'n in ruhsal a n ­

▲ Sebiller ve Goethe gibi giyinmiş Kandinsk. ile Klee, Hendane sahilinde birliktiler (1929). Aralarındaki dostluk ve karşılıklı saygı. İki sanatçının da üretkenliğini ve yaratı­ cılığını pekiştirmiştir Cemre G Pompıdou, Paris.

t :•) \ ı.ı.v

Kandinsky ve Klee

la v iiia v

Kandinsky, N oktalat Üzerinde. 1928, Centre

tv ıı

1 9 2 6 -1 9 3 2

1 9 2 6 1 9 3 2 \ e \ m ’ iti. vk i

_

Paul Klee, Basamaklar. Merdiven

ve Adım lar, 1928, Centre Pompıdou. Paris.

lamda keyifleri \e rin d e d ir: k ire şöyle der: “ Doğay la ile tişim , sa­ natçı için a m l ir io s itıt' yu n /lo n 'd û r." B ir DiTsfUhı g a le risind e

► Kandinsky. İsimsiz. 1928. Özel Koleksiyon, İsviçre. Merdiven motifine, bu donemin yapıtlarında sıkça rastlanır

1926 yılın d a düzenlenen ka n d in sky sergisinin katalogunda, klee'nin övgü dolu sözleri yayım lanır. Bu yıl aynı zamanda kim d in sky'ııiıı 60. ya şg iiııiid ü r. İle r iki sanalçı da Baııhaııs'la resiııısel İticime d a ird e rs le r vermekte. ayrıca resim kursları yönelm ek­ ledir. k a n d in sky'n iıı, kendisinden İd vas küçük olan kle e 'nin gö­ zünde giderek yücelmesi, genç sanatçının kendisini 'ke sin likle ' hır öğrenci gibi görm esine yol açar. O fiıvim eıı kim liğ iyle kandinsky çok çalışkan ve titiz d ir; üzerine hiçini' kaynak bulunm ayan konu­ la r uğrunda sa a tle rin i ve rir Bu koıııı hakkında şöyle yazar: “ İlk haslarda, kasten kısıilı b ir ortam da v a ro lm a y a m alıktım edilen s m at b ilim in in problem leri, gelişim sürecinde resim sınırlarının, ve en nihayetinde genel anlam da sanatın ötesine geçecektir."

▼ Kandinsky, Tartın:. 1928, Sanat Müzesi, l.ong Beach 1925 yılından 1928 yılına uzanan Dessau döne­ minde, Kandinsky'nm dairelere duyduğu ilgi zirveye çıkar

▼ Lyonel Feinmger, Pasifık Yolculuğu III.

1933, Norton Sirtron Müzesi, Pasaderta Feinınger denize âşıktır - resimdeki gemiler, geniş ve güçlü yelkenle­

rinin götürdüğü yere gitmektedir Solgun ve parlak renkler ise huzur, sevinç ve umut dolu bir mesaj taşır.

► Kandinsky, Soğuk Derinliğin İçinden. 1928, Norton Simon Müzesi. Pasadena. Kandinsky, 60'larına geldiğinde enerjisinden ve inancındaki ısrarından hiçbir şey kaybetmemiştir

104

105


1 9 2 6 - 3 9 3 2

1926-1932

Yeni bir mimari anlayış

I

J s k ı ça ğlardan luı A Gurseppe Terragni. 'Casa del Fascıo. H om o, 1932-1936

yana insanoğlu, m inuıri ya p ıla rın ya­ ratılm asıyla ilg ile n m iştir. İşlevsel zon ııılıılıık ile sanatsal id e a lle r a rasında asılı kalan İni s a n a l, in ­ sanların yaşayacağı ve çalışacağı ye rler yapm asına: zevk ve ihadel m ekânları yarat m asına olanak ta n ır. D alıa i’mee Neo-Klasisizm a kım ım la olduğu g ib i, luı donem de de m im a rla r to p lu m sa l değişim in b a ş d ö n d iiriic ii hızına tepki verm iş, yeni çağ iıısa ııı'n ın isteklerine ka rşıla k verm eye ça lışm ıştır. Yükselen değerler, ta rz ­ dan çok işlevsellik: göz a lıcılıkta n çok ya lın lık: d e k o ra tif u n s u rla r­ dan çok sar geom etrinin ku ra lcı d ili ve k a lite li m erm ere te rc ih e d i­

▲ VValteı Gropıuv Dessau'dakı Bauhaııs 1925. binanın tam.ırr en ince ayrıntısına kadar, öğretmen ve öğrencilerin müşterek projesinin ürünüdür İç mekânlar ferah ve gençtir

dönem de, geleneklere bağlılığın ifade edildiği birçok m odern kam u

gelişen. I lu sla ra ra sı M odern ta rzın da başlangıcını o lu ş tu ru r. Bu

binası inşa e d ilm iştir.

oıı y ılın m im a ri açıdan a n a lıla r o la yı. Ib 'iâ y ılın d a . P a ris 'le . l,o

▼ Le Corbusier,

C o rh u sie r'in düzenlediği P a vilioıı ile l'K sp ı il M otivem i s e rg is id ir.

Notre-Dame-du-Haut Şapeli. Ronchamp, 1950-1955 Bu yen.

rie ls M oderne b ü n yesind e ye r a lm ış tır. İsviçre d o ğ um lu m im a r,

antiklasik par

şe h ir p la nlam acısı ve ya za r l,e C o rlıııs ie r (C liğ rle s -fld o ııa rd .leaıı-

excellence tarz, şapel

ııeret. s t) I). 2 0 . y iizy ıl m im a ris in in eh çok hay ra n lık tıya ıı^

d ıra rı ve en e tk ile y ic i k iş ilik le rin d e n b ir i o la c a k tır.

Stomon R Guggeıv heım Müzesi. New Y ork, 1946-1959

▼ Mexico City deki (Jnwersite K.ütüpV\anosi. M odetnizm , Orta ve Güney A m erika'da da vartrğım hissettirir Bu

len b e io ııa rm ed ir. Bıı değerler. İta ly a 'd a R asyonalizm adı a ltın d a

Bu sergi lix p o s illo n In le rn a lio n tıle (les \ ı t s D e r o r a lifs e l lııd u s l-

A tra n k llo y d W right.

gemi benzeri ünlü çatısında ifadesini bulm uştur

▲ Frank llo y d W rig h t, Şelale, Bear Rurı >BD1. 1936. Am erika köke nli organik [m im a rı, daha iyi bu [beşlin yetişmesi in ta c ıy la , doğayla bü tünleşm eyi ön planda tu tm u ş tu r. Chrysler Binası. « w Y o tk . 3 1 9 m e tre ıksektığındekı bina, 1 9 3 0 yılında p ü n y a n m e n uzun iökdelenidir


1926-1932

VK \ TI II U

t N . ; , n d i ı ı s k ; 'n in

kıl-

i7iins.il çtılışm akınnın en yogim olduğu dö­ nem ile İm k u ra m la rın hayalci geçirilm esi aynı zamana ra s llu r. No yazık kı Baıılıaııs, ka u d ln sky'n iıı fikii'h 'rin ıi) her zaman kaim i edildiği im' o lta n ı degildiı

kloo hariç (kandiıısky ile klee. sanal

ila doğanın. okulun hı'ınycsiııch*. lıir aıa ya gelmesine öıicııı vcroıı yegâne k iş ile rd in , okulun d iğer sanatçıları k a n d in s k y 'm a k ile r­ den çok daha fa rklı ku ra m la rı savunm akladır, (iro p iu s 1925 yı­ lında. k a n d iııs k y 'ııiıı yö n e ttiğ i d u va r resm i a tö lye sin i llin ııe rk Shepeı'e devreder. Nedeni İt«-, ka n d in sky'n in 'o rta k ' sa n a l yapı­

▲ Hans Arp, Kâsem Pagoda Meyvesi, 1934, Özel Köleksiyo Paris 1925 tarihli ilk Sürrealist sergide yeı alan Arp, biçim kavramında devrim yaratmak için çalışmıştır

lı aray ışındaki 'K o ın a n lizın 'in in aşırı boyu tlara ulaşm asıdır. Bu olaydan sonra ka n d iıısky, başka projelere yönelir. Bunlardan b i­ ri. Dessau'daki önlfı Friedrieh T iya lro sıı'm ın sahneye koyduğu.

4 Frantisek Kopka,

bu ra d a ki ro liin ii, ıııüzık din le rke n «özlerim in önünde y üzen b i­

Siyah ve Beyaz Soyul,

çim le rin ' botimley iris i olarak ta rif e tm iştir. 10211 yılında G ropiııs.

t930, Centre Pompidou, Paris

Baulıaııs'ıı terk eder. \rdın d a n «elen llannes M ayer'in ye rini de. çok kıstı b ir şiire içinde l,ud\vi« M le s n ın der kolıe alacaktır. Van dinsky oııüılla. 1031 yılında Berlin'de düzenlenen \lm a n M im ari Sergisi projesinde iş b irliğ i yapar: sergideki ıııüzik salonu için se­

Biçim ve renk

1932, R Guggenheim »Müzesi. New York Koleksiyoncu Guggen­ heim, Kandinsky ile 1929 yılında tanışır

Kandinsky için i'eıı«in te biçimin olanakları sonsuzdur. Ilıı konuda rengin bilm ek tükenmek bilmeyen tonlarla, sayısız B-z: her seferinde de soz konusu imgeye ııyıım sağ lacak şekilde' kullanılabileceğim

Mussorgsky imzalı B i r S ı r ş ’i d c k i k 'tv in ılc n w \\\S ililid ir, kandiıısky

der Kolıe'm ııı gelm esiyle okulda hıızıu- yeiriden sağlanır. karı-

A Kandiıısky. fO na yla nn ııs Pembe.

▼ ftıu l Klee, K o rid o r 1930, Özel Koleksıyoı İsviçre.

yazmıştır.

4 En sol: Kandınsky, Solgun Sarmal, 1931,

Özel Koleksiyon, İsviçre. Burada ağır biçimler tabanda kalmış, ruhu ima eden biçimler rse uçuşa geçmiştir

ram ik b ir dekorasyon ta sa rla r. Ertesi y ıl. giderek kızışan politik koşullar akın da Bauhaııs, bu kez de Berlin'e taşınacaktır.

4 Kandinsky. İsimsiz.

1931. Centre Pompıdou, Paris Bu zarif çizim, kağıt üzerine mürekkeple yapılmıştır,

108

\ K 1 \ P İT İ.A K I

T Kandınskv. kırmız. 1931, Cantre Pompıdou, Paris Kuçuk 'alıştırmalar' diye yorumlanabilecek mürekkep çizimler ya da çalışmalar, ressamın arayış evreleridir

Bauhaus’la yaşanan değişim

II \Y \ TI

1 M ’ İTİ.AKI

1926-1 9 3 2


1 9 2 6 1 9 3 2 ■< René Magrılle,

Sürrealizmin doğuşu v

J . aşa ıran m,eşli o la y la r nedeniyle A \ru -

pa ’nııı iM tlilik o rtam ı. lf)2 Ö 'li yılla rın sonuna gelindiğinde, yeni h ir patlam anın eşiğindedir İta lya 'd a e ııu ie kiü e l pttlil ik a n la r sus­ tu ru lm a k ta \e l-'njjisı ideoloji, g ü rü ele geçirm ektedir, Nasyonal Sosyalisl p a rtin in gelişine gösterdiği Mıııanya'da liKh’i se lim le ­ rinde Adolf M itler Başbakan olm uş: Rusya'da ise Stalııı düzenini iviee sağlam laştırm ışın'. Kefalı b ir fılke olan M il) İtile dönem in

1933. Ulusal Sanat Galerisi. Washington D C Belçikalı safıatçi René Magııtte, Sürrealizm in anahtar kişiliklerinden bindir.

▲ Ferrari ve Valisi Passo del Penice. Arese'de, AR ,>300 8c'de, Centra Documentazione Storica Alfa Romeo Şaşkınlıkla karşılanan h a 'canavarları' artıl herkesin hizmetindedir

T Georgia O'Keefe, Kanayan Yürek. 1932, Georgia O’Keefe Müzesi, Santa Fe, New Mexico.

bunalım ından payına düşeni a lır. New 'ıork borsasım p çökiişu. gerek iç pazarı, gerekse uluslararası ekonomi ve tica re ti aşırı de­ recede y ıpratır, iiıı sırada sanal ve edebiyat dünyası, yazar kad­ re Bn't.oıı'un ID2 I yılım la P a ris'le yayım ladığı S tirreallsi Maml'estn (MııııHcntn ıhı s u m V ılis m r) ile tanışır. S ü rre a listle r. Dada akımı ile an ti-kln sık (m u tla k güzelliği ıvd d i) ve a n ti-ra syo ııa lisl

► Christian Schad,

(bDlıiıt k u ra lla rı reddi) b ir sanat d ilin i paydaşsa da. Dadacıların

Am eliyat, 1929,

y ık ın ve mantığa a ykırı la \ rı yerine, olum lu ve yapıcı b ir rıılı ha­

Lefîbachhaus, Münih Başlangıçta ağaçbask sanatçısı olan Schao, İsviçre kökenli Dada akımına katılmış. 1920’ lerde ise Alman Yeni Nesnelcilik akımına yönelmiştir

lin i lereilı etm işi İr. Surreal izin 'in ana teması: bilinçaltının, düşler dünyasının ve cinsel güdülerin su yüzüne çıkarılm asıdır. Kreton m anifestoda am açlarını şöyle açıklar: "Kskidetl ben b irim iy le çelişegehnış d iiş ile gerçekliği, m utla k gerçeklik. |ya ııi| biı süpergerçeklik ortam ında çöziiıne kavuşturm ak.' \k in iiu esin kaynak­ ları m asında, özgıiıı sanal görüşüyle (lio rg ip de Chirico da v a r­

>-

İnsanın Durum u,

dır: ona göre: “ B ir sanal yapıtının ölümsü/, olabilm esi için, ya p ı­ lın tam am ıyla insanın baslırılnıışlığm daıı dogması gerekir: sınırı ise sağduyu ve m an tık be lirle yece ktir".

M En sol: biego Rivıera. Meksika Tarihi. 1930-1932. Palaciû Nacional. Mexico City.

•< Faşısl giysileri içinde, ıl Duce'yı selamlayan bu çoaıf (Roma, 1932).

▼ Pietro tvlelandri. Rüzgârın Maskı. 1932, kerarmk, Museo della Ceramtca, Faenza

rv — c* X. 2:


1926-1932 i MY 'M. İd \ tS V H

B A Ş Y A P IT I, Yk'I

1926-1932

Gerilimin Gücü 1928 ta rih li bu kiir,Tik suluboya çalışması ( 3 I . " 'X 4 7 cm), b a şya pıtla r arasında çok

özellikli b ir yere s a h ip tir. K a ndiıısky. resıııısel anlam da kendisine dalıa yogim lıir dolaysızlık ve y akınlık kazandıran sulubo­ ya tekniğini lıe r zaman önem sem işti!-. Ke­ sim şıı anda M ilano'daki b ir özel koleksi­ yonda bulunm akladır. M Kandinsky'nm, yükselme hareketinde bulunan <;ızgı olarak tanım'adığı diyagonal, dairenin gittiği yen işaret eder. Daire, tıpkı kutsallığa yükselen bir ruhun dünyevi ağırlı­ ğından kurtulması gibi, görse', yoğunluğundan arınmaktadır

▼ Düzlem üzerinde dengede duran daireler birbirine geçmiştir. Üç farklı renk ve üç farklı ağırlıktan söz edilebilir, daire, noktanın

112

gelişimi, bu yuzdeıı de temel gücün temsilcisidir ve binlerce değişik görünümde karsımıza çıkabilir Diğer yapıtlarında Kandinsky, daire ile

müzik notaları arasında ilişki kurmuş, daireye akustik ve uyumlu bir değer yüklemiştir

113


Kandinsky. Ок. 1943. Kiınslımıseıml. Basel.’


1 9 3 3 - 1 9 4 4 |M\ ' [ ,LI«IN V M A UY W II

1 9 3 3 - 1 9 4 4

Paris'e geliş

K,

» .antlinsky için 1933. pek de iyi geçen

lıir yıl değildir. k lt r . DfıssoldoıfTakı hır öğrol m enlik l-eklilm i de­ ğerlendirm ek için çoklan a yrılm ış: \lie s van der k o lit■ise. radikal sağrıların b askıları yüzünden Baıılıaııs'ım kuram sal çerçevesin­ de de ğ işiklik yapm ak zorunda kalm ıştır. İk i. genel b ir iste ksizli­ ğin dogmasına yol açar Saksonya'da elde ('■İlikleri haşarıyla güç kazanan Nasyonal »Sosyalistin. okulu kapalına g irişim ind e b u lu ­ n u rla r. Mies van der Kolıe her şeye rağmen. Berlin'deki veııi ye­ -4 Kandinsky, Beyaz Üzerinde

rinde (harası ku llanılm ayan hır fa b rika d ır) eğilim e devanı eder, fa k a t Nisan l!)3 3 'le (!e s la p o . son derece kûçiik d ü şü rü rü b ir ta ­

Siyah Biçimler,

vırla. Kaıılıatıs öğretmen ve öğrencilerim tel kik e d e ı. Ikıntın üze­

1934. Zervos Vakfı, vpzelay

rine B aıılıaus'ıın 19 Temin ırzd a dağıtılm ası ka ra rı a lın ır. Kaudlnsky, Baııhnııs'un kapalılıııasm a kadar Almany a'da kalır. İla ­ ha sonra ıNina ile Paris'e gider. Aralık 1933. ya ra tırı fa rk lılık la r­ la zenginleşen üretken b ir dönem in başlangıç ta rih id ir.

▲ Kandinsky, Miras, 1935, Phillips Koleksi­ yonu, Washington. Sanatçının ileri dercede geometrikleştirilmiş kompozisyonları, Paris döneminin tekrarlanan motifini oluşturur.

Doğal elementlerle resımsel biçimler arasındaki benzerliği keşfettiğinde, "küçük t/e büyük olanın, mıkrokozmik ve ıııakrokozmik uyumunu" vurgulamıştır.

A Üstte: Burrows'un amip formları. Genel Biyoloji (193 S1 Kandmsky’nin çalışmaları ile bilimsel tablolar arasındaki benzerlik açıktır.

■4 Kandinsky, Bölunme-Sirlık, 1934

kanvas üzerinde yağlıboya ve kum, Modern Sanat Müze Tokyo. Kandinsky resmin, "serbest olarak nitelendirilen sonsuz sayıdaki bıçn den yararlanabilecek ni" kanıtlamıştır. Bu tablodaki çapraz taramalar, bir holün hissi vermenin aksine, enerjinin düZenlenıi bir birlik yaratmaktadır

116

A Kandinsky, kahverengide Gelişim,

1933. Centre .: Pbmpıdou, Pans. Bu,

Kandınsky'nin son Bauhaus çalışmasıdır Kahverengi perdelerin arasından, aydınlık bir

zemin üzerinde, yukarı doğru hareket eden enerjik üçgeni, yanı hayatı yürürüz.

A Kandinsky, Mavi'/e Dalmış, 1934,

Özel Koleksiyon, İsviçre.

117


1 ') 4 4

1 9 3 3 - 1 9 4 4 YAŞADIĞI

Soyut anlayışta gelişim

DON K M

>1 A Ş A D I C I

D ("IN K M

1 9 3 3

I

1

L9 3 0'lfir. soyul ililin gözle g ö rü lü r d e ır-

redeki gelişim ine tanık olur. \ r iı k Kaııdiıışky. Klee ve H ollandalI ressam M oııdrıan, yem yetişen çağdaş sanatçıların örnek aldığı

1935 tarihli bir toğrafra görülen Cage, 20. yüzyı­ lın en önemli bestecilennden biridir

ya da etkilendiği kişilik le rd ir. M ııslarurası çapta ilk soyul sanal sergisi 1930 yılında P a ris'le düzenlenir. 1930 aynı zamanda, Bel­ ç ikalı M irh e l Senplıor İle l rııg ııa ylı Joaelıim T orres-tia refa 'n ın Daire ve Kare (Gerelt1el Cartâ) topluluğunu kurduğu yıld ır. İzle­ yen 1931 yılında ise. Kraniisek Kııpka. M ışlractlon-Gröal io ııg rıı► Cherı adlı romanıyla anman sıradışı Fransız kadın yazar Colette. Ptografîa en bilinen Jozuyla görülmek­ ledir

lııım ı kurar. Paris kökenli grup, uluslararası çapta etki y a ra tır: iz­ leyicileri arasında. M aıvel Duclıamp'm mekanik gilçle çalışan sa­ nal objelerinden vola çıkarak 'ıııobiles' aılıy la bilinen, sesli ve luı-

0

rekeili bey kellerin yaratıcısı. Amerikalı ressam ve heykeltıraş Mev ın d e r Galder ile M a \ Bili de v a rd ır ke sim li başlığıy la 1I js lr a d io n -C rn ıtio ri: -\ıt n o n -fig u n tlif dergisi Her yıl ya yım la n ır. İta l­ ya'dan ise M lıerlo Mag'nelli veG nm oİle. ülkenin kuzeyinden M ila ­ no'ya gelen lirıın o M im a ri gibi ressam lar soyul sanala önem li

I.

katkılarda b u lu n u rla r. Tıiın bu hareketleri Irk bedende toplajuak. eleşiirıneıı Garkı Belli ye ya da (ia lle ria II Mil.ioue gibi ku ru lu şla ­ ra diişer. Öte yandan Rkspresyonizıîi. l-uı dönemde de ilham kay ■ ıtagı olm aya devanı eder. Seipione. M ario M afai ve onun. Paris'le Soutiııe ve Chagall ile çalışmış olan karısı Anlonietla kaphapl'in 1929 yılında ku rd u ğ u Roma Okulu, buna b ir ö rn e k tir. Okulun amacı, yüzy ılın orta la rın da n da öteye uzanm aktır.

▲ Bruno Munan, İşe Yaramaz Makina

Gene Krupa, ABD’de başlayıp bütün dünyayı saran syving'in yıldızlarıdır

■4 Alexander Calder, Renkli Takımyıldız,

1943-1944. Özel Koleksiyon, Pans Calder, 'yaratıcı' soyut ile ilgilenen heykeltı­ raşlardan biridir Sabit ('stabiles') ya da hareketli ('mobiles') komposizyonları, ahşap ve tel gibi sıradan malzemelerin, yalın bir şekilde bir araya getirilmesinden oluşur.

1934, Galleria Nazionale d'Arte Moder na, Roma Munarı, bu basıl parçayı yaratmak ;o ; kağıt, renkli ahşap ve ıp kullanmıştır ■4 Dönemin kadıris; değerleri Erkeksi kıyafetler içinde Kaillerine Hepburn ' ■ Christian Dior imzalı yem görünüm’

11S


li \Ş\ A I’ İTİ, \KM

1940 ta rih li başyapıt, P aris'le Poınpidou O n ırc 'd a b ıılıııım a ku ırlır. k a m lin s k y 'ııin P aris dönem ini en l \ i tı'in s il cdeıı çalışm alardan b irid ir. Nazi işgalinin gerçekleştiği yıl. karıdinsky d r t“tı sevdiği renk olan m avise dönm üştür çfiııkt): "M avi, ite kadar derine inerseniz,.o kadar yoğun b ir huzur v ttrir." ▼ Mükemmel denge­ lenmiş bu kompozis­ yonda herhangi bir simetri endişesi yoktur, asılı kalnuş biçimler havada yumuşak hare­ ketlerle yüzmektedir.

^ Paul Klee, Tutsak. 1940, Beyeler Koleksiyonu, Basel jylavi renk, dinginlik vchuzur hissi vermek için Klee'nin de sıkça I'İullandığ. ve çok sevdiği bir renktir Ne yazık ki Klee, bu M ine m de ölüme jBçlaşmıştır, kendisini ılalığm pençesındebir tutsak gibi örmektedir (tablonun da buradan gelir). Sş yüzden buradaki avı, üzüntü ve kasvet ıratır Resimde |6yiciye dönük olan bir gözü açık, [liğerı kapalıdır ve

Paul Klee, Maw 1939, Özel Oleksıyon. İsviçre, lee, olağanüstü duyarlı ve

IV \ŞN NI’ I T I . \ K I

Gök Mavi

heyecansız bir ağız çizgisi vardır- Taşıdığı kişisel anlamın dışında bu resim, teknik açıdan açıdan da ılgı çekicidir Taban için |Cıt kullanılmış, boya ise tutkalla zenginleştiril­ miştir. Sıyalı renkli düşsel kafesleri oluşturan kesik çizgiler agı, yer yer dikdört­ genler meydana getirir Fıkirbırlıgme ve işbirlikçi ruha işaret eden satranç tahtası motifine, hem Kandınsky'nin, hem de Klee'nin yapıtlarında sıkça rastlanır

ince ruhlu, çok yete­ nekli bir sanatçıdır. Bu Onlu çiçek (kendi üzerine kapanmış garip bir ayçiçeği), yağ

ve yumurtayla sertleştirilmiş bir pamuk tabakası üzerine yapılmıştır Klee'tıın teknik

konularda ne kadar yaratıcı olduğu çok açıktır

▼ Bu yapıtın odak noktası 'biyolojik' doğadır, sontıç ise, yaşamsa! biçimin bir temsilcisi olan, merak uyandırıcı ve büyüleyici bu küçük yaratıktır

121


1 9 3 3-1 9 4 4

1 9 3 3 -1944

K om pozisyon IX,

A t: A A P I T I . AKI

IXV A \ II

1936, Centre G. Pompidou. Paris Sıralanmış, rengârenk diyagonal çizgilerin zemini oluşturduğu tabloda sonsuz sayıdaki serbest biçimler, şaşırtıcı bir canlılık yaymaktadır

IIA A ATI

MA 'IJ.ItlV A MA

4 Kandinsky.

Yeni yönelimler

I ^ ; m ı l i ı ı s k \ İle N iıllı N c ııilIy -s u r-S c in i'd c lı ir a p a rtm a n ka lın a u 'i'le ş irle r. Sossnl açıdan d u rg u n lıir (lönt'ine « iren K n ıu lin sky. sanal d ü n yasıyla ile tiş im in i m aza in d irir. Yakınlık hisse ttiğ i sa­ n a tç ıla r. Alberto M a g n d li ile. 1 9 1 0 'la rtla n heri P a ris'le yaşayan \ r p \ c Mirdi ile s ın ırlıd ır. Bu san a tçıla r, b içim le rin ö ziiııiin kökeni­ ne in m eyi a m a çla ya ra k b ir çeşil 'o rg a n ik m ıılln k 'lığ ın resinısel y a n ılış ıy la ilg ile n irle r. B ö y le « ' k a m liııs k y . salt geom etrik d ilin ­

▲ Kandinsky, İki İstisna, 1937, Maeq

Koleksiyonu, Paris Burada kesin çizgili tekrar tekrar bolunu,,, alanlar kompozisyon,, hâkimdir.

den uzaklaşarak. Iıiy o ın o rtik elem entlerle ve larvaınsı biçim le rle hayal bulan, a tm o sfe rik kom pozisyonlara y ö n e lir ve yeni b ir yar,alıcılık evresi başlam ış o lu r. Bu s ıra d a , boya yap ım ın d a iner kum ku lla n ılm a sı ve zemine siya h suluboya uy gulanm ası g ibi ye­ n ilik ç i te k n ik le r o rta y a a tılm ış tır, k a m liııs k y , 1 9 0 0'le riıı ba sın ­ dan b e ri suluboyanın sağladığı ll'aıle ola n a kla rın d a n ya ra rla n m ış fakat, olum suz o larak nitelediği siyah renge h iç b ir zaman ya kın ­ lık l'iİKsedem em işlir. k a riy e rin in son derece ya ra tıcı ve üretken b ir evresinde bulunm asına rağm en k a n d in sky, P aris orta m ın ın kendi soyul sanat a nlayışı için pek elve rişli olm adığını düşi'm iir (Ö ğrencilerinden b irin e yazdığı m ektupta şeyle der: "Paris'te beni tanıyan kimse y ok.'') Gerçekten de P a ris 'te n sırada y e rli fig ü ra tif sanat anlayışı baskındır: kandinsky nin çalışıııalarıy la daha çok Am erikalılar. İsviçre lile r ve lla ly a n la r ilgilenir. ▲ Kandinsky, her za­ manki yoğun ifadesiyi (1938). Fotoğraf Hanness Beckmann. Mnam-Ccı, Centre 6 Pompidou, Paris.

•4 Kandinsky, On ß1938, Kunstmuseum Bern. Kandinsky baz­ en sevdiği motifler tek bir tabloda bir araya getirir Burada da satranç tahtası deseni, beyaz ve siy; daire, serbesl çizgi, üçgen ve bıyom or« şekiller bir aradadır

122

A Kandinsky, Renkli Birlik, 1938, Cemre G

fom pidou, Paris 8ir fantezi dünyası mı, fcksa bit laboratuvar slaydı mı olduğu anlaşılmayan bu resim, Parts döneminin en

başarılı çalışmalarından biridir. Zeminde kendini gösteren küçıik beyaz noktalar, enegı 'topları' olarak düşünülebilir.

▲ Kandinsky. Yeşil Figür, 1936. Cerıtre

G Pompidou, Paris, Bu çalışmada, Kandınsky'nm Sürrealistlerin en ciddi üyesi olduğunu /•IrınÜıS/dııı’n'ı U snc

Arp'ın etkileri görülür Bu tip 'ekloplazmık' biçimlere, KarmaşıkBasit gibi gelecek dörıern yapıtlarında yönelecektir

4 Kandinsky. Mavi Kemer, 1938, Özel

Koleksiyon, İsviçre Kandinsky, bu dönem­ de koyu zemin üzerine çalıştığı birçok resim yapmıştır

122


v a ş m h

Bir çağın yıkılışı

Ci I don km

1

ııiıı tı;,\;ılı - ı r sanııl kari-

y e r i- sonunu yoklaşırken. II. I)ûtıy;ı Stnuşı IVlukeliy İr somu,'İti­ nan. 20. у üzy ılın İlk у tırısı da ditm ek üzeredir. Sanal dfıııyasında, iki kaısıi anlayış olan Realizm ve soyul, varlığını siirdüTm üşliü'. I'tik a l dazı \vrıif>;ı (ilkelerinde. özellikle de Alm anya'da. iktid a r ılaki p a rtili g öçler l.ır.ıl ındtın soyul sanata karşı lıir l;ı\ ır tılınmıslır. kasisi rejim i l.ehdiı eden, y a ra lın bağımsızlığın simgesi Baııhaııs'ian kııritıla n Nazilin'. 1937 yılında da Cılke içindeki soyut sanal yapıklarını yok elıneye ka ra r ve rir. Bu amaçla "toz Sanal' adı alım da, sansasyonel M ünih sergisi düzenlenir. Rejimin kü llin

Gelişen Sanat Sinema

▲ Charlle Chaplm (1936) Oyuncumu komedi anlayışı, hc-ıı ıııce bir zekânın ürünüdür, hem de ıronıktıı

Auguste ve İzni ıs Lumière kardeş­

I

lerin İÜ. yüzyılın sonunda i' il rıilg i sinem atograf Ю пС тгииргпр-

tfir'rıı iradıy la tam an lu m iylu nu

giin nvaıigurd sanatçıların ya p ılltırıııı sergi için to p la rla r. liıı y o l­

I devrini yaşaıur

la salarak veya gerçek anlam da yok ederek, ya p ıtları tarihe göm­

İark Gable, Rüzgâr

okurken Gable. Amerikan İç Savaşı sırasında yaşanmış

bir aşk hikâyesini anlatan romanın 1939 tarihli filmindeki başrolüyle üne kavuşmuştur

lıe. paienıi I8U5 yılında alınmış-

I tır) sayesinde sinema gelişini gösle r ir . 1 9 3 0 'la rd ıı ise T e rim in i-

eksperleri; K in lıııe r. Nolile, l) i\ . Man . Cîrosz. Klee ve knhtliıısky

Gibi Geçti adlı romanı

M odern Zam anlar'ıi,

▼ Milano'daki ta h p lo bankasının merkez şubesinden iç mekân (1941).

meye ça lışırla r. \h la k i ve kü ltü re l yozlaşma, son sınırına va rm ış­ tır. Mııı,mı aske rle rin in llitle r 'in eniriyle Polonya'yı ısgal çim esi, /.tiken istik ra rsız otan \v rııp a politikasını altüst etler ve il. Dünya Savaşı pal lak ve rir.

-4 Albeno Savtnıo, Kendi Portresi. 1936,

► Vera: Mukhına, /şçy ve Köylü. 1937. Rus pavyonu, Evrensel Sergi, Paris

A AvrupalI Sc New York'ta 'sürgünde': Peggv Guggenheim, Ernst Breton, Léger, Mondrian ve Duel ı!

Civica Galleria d'Arte Moriema, Torıno. Pek tamnmarınasına rağmen Savınıo, 20: yüzyılın ilk yarısını kapsayan dönemin en ilgine sanatçı ve entelektüellerinden biridir

125 124


Sessiz bir veda

K

t :-ı \ ı ı v u ı ı

1933-1944

lantılar, 1942, zel Koleksiyon. . Bu küçük lıboyada hem hem de rligını koruyan ğlantılar görülür , uyumlu birliğin tansıyel yaşamsallıifadeeder Ya­ sallık ise. merkezki küçük daiıeden aşlayarak etrafa almaktadır.

k.;mdınsky. >rlın lş lc ıin i sü re r­

ken de çulışııınklm ı vnzgerınez. inknı sanatının pek hızla m eraklısı y o ktu r P aris'in gösterişe düşkün genel tıllito s ­ feri. ne 1900'lerin başındaki M ünih'in d evrim ci sanatsal

i3 v i.ti.iv

II \Y \T I

\ K Y \P IT I.\k l

1 9 3 3 1 9 4 4

ortam ına, ne de U aıılıaııs’nn yaralıeı evrenine benzemek­ tedir: bıı yüzden ka n d in sky kendisini, 'modası geçmiş b ir çılgın' gibi lıisse d e ı. Ona güre S ü rre a listle r (A rp ve Vliıo dışında) fazlasıy la kaba, yapıl ları ise geçici ve tic a ri amaç­ lıdır. M ari İtk i? ta rih in d i“ Javvlensky ye yazdığı m ektupta Kandinsky, Karşılıklı h ta la r. 1942, Cemre

şöyle der: "B urada gözde kesim (yani züppeler), baharata ba yılıyor." \lm a n müzelerindeki yapıtlarındançogıım ı sa­

Paris, adı biı ke2 İaha müzik dilinden

tan N azilrrııı. kendisini 'yoz' sanatçı olarak n ite le n d ird iğ i­ ni duyan sanatçı bu olaya çok ü ziilıir. Hevesini kıran ha­ berlere rağmen çok ça lışır ve olağanüstü başyapıtlar çıka­ rır. \vrıe a biri \e w Y o rk'la (1936), diğeri P aris'le (1937) olm ak üzere, uluslararası çapta çok önemli iki sergiye ka­ tılır. Eleştirm enlerin tanışm asına yol açan ka ııd insky'ııin son dönemi, genel olarak son derece karm aşık o larak n i­ te le n dirile b ilir. Tartışm a götürm eyen tek gerçek ise. Kand in s k y 'n in y ılla r önce. D fız lm c C öıv A o klu re Çizgi adlı m akalesinde o rta ya koyduğu ilkelere bağlı kalm ış olm ası­ dır: “ Şııiııı söylememe izin v e r in ... soyul sanatın geleceği­ ne şüpheyle bakanlar, zekâ açısından ancak aıııfibyıım ların k iy le k a rşıla ştırıla b ile ce k b ir e vrim düzeyinde b u lu n ­ m aktadır. Am fibyum lar, fam ilya olarak, om urgalılara çok u za ktır ve yaradılışın sadece ve sadece ilk evresini lem si ed e rle r." K aıulinsky. beyin ve o m u riliğ in d e ki rahatsızlık nedeniyle 13 Aralık 191 l'te . hiçaeı çekmeden, hayata ve­ da eder. Ivıı az kandiıısky kadar batıl inançlı olan \ i ııa, bıı konu hakkında şöyle y azar: "Belki de 13 rakam ı gerçekten b ü yü lü dü r."

■4 Sanatçının ölümünden soma Nına, anılarında, duvarlarda asılı olan kanvasların

kendisi için sevgili kocasının ’yaşayan hatırası' olduğunu söylemiytir.

▲ Üstte: Kandinsky, Küçük Kırmızı Daire. 1944. Ortada: Küme.

1934. Centre Pompidou, Paris Altta: Yedi, 1943. Özel Koleksiyon, Paris

gelir Ressama göre her renk lonu, bir notaya karjılık gelir ve duyarlılıkla 'kulak verilen' renkler, gözleı

yoluyla ruha ulaş» Su yaklas/m müziğin, ruhun gıdası olduğu fikriyle daha derin bir anlam kazanmakladır


DO\K\l 1 \,Ş V D l Gl

1933-1944

Geleceğe uzanan köprüler

| Y A Ş A D IĞ I DONUM

1933-1944

I ^ a n d in s k y 'ı ı m son y ılla rı aslında. ayIII dönem de yaşan herhangi h ir AvrupalIdan fa rksızd ır: p o litik, sosyal ve ekonom ik kriz, hayatın tilın detay kırım la hissedilm ek­ ledir. Savaş patlam ış, yıkıcı yanıyla insanları derinden etkilem iş ve ardında ta rtışm a lı h ır h a ris bırakm ıştır. II. Diiıtya Savaşı'na kalılaıı uluslar savaşı ıım ılm aya çalışsa da kült tir. geçmişi bııgiine bağlayan k ö p rü le ri o kadar kolay ve kısa zamanda yok ede­

▲ Gornı Krameı. müzik kariyerine 1941 yılında başlar. Orkestrasıyla berab yakın geçmişin kat.?dım llalyanlar için :: olsun aydınlatır

mez k iillü r ve sanat alanında özellikle m im arı, b ir döııiim nokta­ sı yaşa m a kla d ır: 19 3 0'la r. banliyö planlam acılığının gelişim ine tanık o lu r, büyüyen işgücünün yeni ih tiya çla rın a cevap ve re b il­ mek am acıyla, ev ve işye rle rin in yapım ına elverişli, binlerce m et­ reküplük alan de ğ erle n d irilir. Savaş sonrası yapılanına, m im ari

: Mondrian, ıcfvvay Baogie, 1942-1943. Sanat Müzesi, jew York Aşırı [ıralcılık. Mondrian apıtlarının en belirgin teellıgıdir

ııiıı yeniden yaratılm asına katkıda bulunm ak isteyen ku ra m cıla r arasında rekabete yol açm ıştır. IDHb yılım la M kolaııs Pevsner.

Gorky,

II illln m M orns'U 'iı (â o /ı/a s Vı Modem Tufanım ın <>ııeııleri çalış­

h i'deki Bahçe.

masını yayım lar, ta şa nım acı olaylardan etkilenerek yüzünü ye­ ni b ir çağa dönen m im a rla r gibi, genç kuşak ressam, hey kellıraş. müzisyen ve y azarlar da geleceğe uzanan köprüler kuracaklardır. K a n d in s k y'h in çağdaşı olan Piei Yloudrlaîl g ib i sa n a tçıla r N.esv t o ı k 'la yaşamay ı tercih ederler. Hir zam anlar tlıs l raelinn-Crealion giTİbııııda bulunan M ondl’iaıı'ııı. \e v\ York onanım dan e tkile ­ nen renkli ve soyut tarzı, lim n d w tn litiagit'-W uogieadlı resm inde oldukça belirgind ir. ■< Bombardımandan kurtarılan çocuk, bir askerin kollarında.

128

T Gelecek için beslenen umut, lı. Dünya Savaşı sonrasında yıpıamrn Avnıpa uluslarının kendine yelmesini saylar Toplumsa1 canlanışın İtalya'dasimgesi Vespa'riır (Completo d'Asiriıu Pıaggıo, 1946; Tar-ı bir 20. yüzyıl ürün olan Vespa, zam<t" da butun lialyani.ii rüyalarını süslerdi

I, S tanış Galerisi, York. Ameı-kalı yapıtlarında, ı Sürrealizm ve I Ekspresyonizm

► Richard Hamilton, Gdnümüz evlerini bu kadar farklı, b u kadar çekici kılan tam olarak n e d ir? 1956, Özel

Koleksiyon. Birleşik Krallık Bu fotomontaj, ilk Pop A n yapıtı sayılır. olmak üzere, farklı tarzları bir araya getirmiştir Ermenis­ tan'da doğan Gorky, 1925 yılında New York'a yerleşmiştir

Pop Art H in d 'im le Birleşik kra llık ıa do­ ğan l’op A rt. zam an zam an V o ­ lim in adıy la anıldığı M ID ’de gellşıııışıir Bu akını, reklam lardan, n i­ kelim m allarından, çizgi rom anlar­ dan. film lerden ve televizyondan aldığı imgeler yoluyla keııı kültü ıTıniiı: dilini kullanmışın

129


İ d V I 1 1 4 V tS V îl

HAi jV

M»I TL

\KI

1 9 3 3-1 9 4 4

Son Suluboya 194-1 ta rih lî çalışma kağıt özerine, suluboya, mü­ rekkep ve kalem ku llanılarak ya p ılm ıştır (şu arı­ da Paris. P om pidou'da bu lu n m a kta d ır). Kötriye giden sağlığına rağmen Kaııdinsky. soıuıııa dek e n e rjis in i ko ru m u ş, y e n ilik le r ya p m a ya devam e tm iştir Paris dönemi boyunca suluboya ve guvaş ku lla n a ra k 2r>0T1on fazla yapıl çıkarm ıştır.

▲ Kandinsky, İlk Soyut Suluboya. T913,

-4 Kandinsky basil biçimleri, yeniiikc tasarını unsurlarıyt karmaşıklaştırır Ölümünden k-sa I. ı süre önce, 'mutlulı ğun başrolü oynaya-, ğı' resimler yapma-, düşündüğünü itad. etmiştir

130

4 Kandinsky. Yeşil Çerçeve için

«alışma. 1920. Cemre Pompidou. Paris. İzleyicileri tebloöak sahneye Yakınlaştırmak için

çerçeve yarılmış gibidir Resimdeki gemi sanki, hareketli biçimlerin dalgalandırdığı denizde, kendine yol açmaya çalışmaktadır

Centre Pompidou, Paris. Bu küçük resim için kesin bir tarih belirlemek zor olsa da sanatçının başyapıtla­ rından biri olduğu açıktır MCinilı dönemi­ nin mükemmel yaratı­ cılığına sahip olan bu kontrollü kompozis­ yonda, renkler ve biçimler, mesajını izleyiciye ulaştırır. Naturalist gözlemcilik artrk Kandinsky ıçm hiçbir değer taşıma­ maktadır İnsanların 'nesnelerin duygusallı­ ğını algılayabilmesi' için, resimsel dilim duygularıyla kaynaştır­ mış ve doğal fizyoloji kavramını yeniden tanımlamışjır.

131


Kandinsky, kırınızı \nkıah

Munzam

2. .lyrmtı. 1.413. (îuggeıılıcini Vakfı,- Vi’iiwlik.


YER

YER

DİZİNİ

DİZİNİ Is Kl, KR

► Kandinsky. Achtyrca-Karanhk Göl,

uz

1901, Lenbachhaus, Münih.

▼ I M Pei, Ulusal Sanat Galerisi, Washington D.C B u bölüm de Kım dinsk,\ i li n y a p ıtla n ım scr/>il(in1iğl y e rle rin M r lis te s i v e rilm iş tir. \y n ı m üzede ko ru n a n İm d e n fa zla y a p ıl, k ro n o lo jik o la ra k sıra la n m ıştır.

Basel, Özel Koleksiyon Yalın, s. 9 1. Berlin Slaalllehe Mılseeıı (Ihotvlais Ksıra. s, i 7. İlcine, Knııslıııııseıını Onlleş. s 122

Moskova. I'retyakov Dei lei Galerisi Oılessa-kilrfez, s 9 Doğaçlama I II. >. 37 Soğuk Biçimlerle Doğaçlama

Umuma. Özel koleksiyon Işınlar, s. OH. Basel kınımı ımısrtıııı O l. s. I M

▲ Frank Uoyd Wright, Solomon R. Guggenheim Müzesi, New York

I hisselileri. kımslsunıııılııııg Nordrlıein-VVeslIalrn \la v i İçinde, s 03. İsı iı ıe. Özel Koleksiyon l ıırgıılıı Içılar. s. 86: İsimsiz, s. R7. Hafifte Ağıl'. S 87. Sim Dairi;, s 9 I Duygular; s. Mü: Islımız.- s. 105: Solgıııı Sarilini, s. 1(19: Mm İye Dalıpış. s. 117; Vfcıı i kemer, s. 123: Isımsa, s. 81: Bağlamıkır, s. 127; lerfi.-s. 1211 k ö ln O ııo v a . Bilıiiolheca Boılıneriana Denilir Sarmal, s. (i|ı I,»lig Bench Sanal Miizesi Tanım, s. KM. M atlılık l'hysseııBoıııeıııissza Koleksiyonu M ıırna u O h fivııırklin lirle r. s. 37: İsimsiz, s. 63: üç Yokuılı Resim.s (ill.

Milano. Civlcn Musrin ıl \ıte konleıııııoıanea knlıııınzls.mi). S. 8(1. Milaııo. İlzel Koleksiyon ▲ Kandinsky, Ilımlı Dürtü. 1944, Cenre G. Pompidou, Paris.

134

İki kırmızı Mıklalı kesim İçin Çalışına, s 73. (ieıilİtlim d ik li, m. 112

s 984)9: Maskına Smolensk Huh a n s > \lo,ski u n d a k i H em em lrn due, Blumu) Xuhoisky. s. 69.

Miııılh, s ıiiıllIs rlıe Galerie lı kenlıaılılıaıis kus kıyafeti İçindeki denç kadın, s. 63: kuctkil-Şclalel, 23. kuyrukluyıldızIdeee \llısıl. s \l:ıı akarındık, s. 23; \rhtyrka İçin Kskız. s. 26: Ormanda, s. 29: Getr, s 29: R en kli ) aşımı, s, (i; K ıipril t zerindeki.\llı Ilı ■ Manzara, s. 37: Sarı 11. s. -15: lllek. s. 45: Doğaçlanın 18. s 42: Doğaçlama IH. s 13: İzlenim ll.s . 13: Mııskm ailaki kailin, s. 43. Mat i l/iııı,m kapak 'asarınıı s (kilIKİ. & 44: Renk Çnlışımsı-kanıler Tek Merkezli Daireler. S. 52: Hey az Çt r ç n ı 'II kı sim «,'ln

s.

ı,alışına, s 53; Hey az (r ı ç n e lı kısım, s 5 i: Mahşerin M idim II. s. 52.

N.ıg.ınıı. Moılerıı Saıuıl Müzesi. Seihıı iakaııana HdlünmeHırlIk, s 116. Nen 1(ırk Sııloıııou K. Guggenheim Müzesi M an Dıığ. s 37: kabarık lite k h r. s 36:

Jl/gaçlama2H/2. vrisiyuiwl.

S'43: puanlanmış t ’emhr. s 109

l’aıis. IMaegiıl Koleksiyonu ’k i İstisna, s. >22. Paris. Musre Naliuııal ıl \ r l Moderne, ( enire Pompidoıı Hnskova'dtıkl Meryem Ana (İlişesinııı (.izimi s 12 <Sski Şehir II. S. 23; h idemimeıtı. s. 2(1-21; 32-33; Eski kıısya fkıısvn ManzarasıPazar Citnty, s. 29. Çıuı kıılell Maıizatn, s. 4(1 klenını â-l’ark ' 16: Şiy nlı kemerli kestin, s. 3 I Kırınızı kuklalı k iv in i, s. 58: İH Soyut Suluboya, s 131: kimsi/,, s. 63. Kuşlar, s, 62: Bey az 7,emin Üzerine, s. 66: nrhty rka \ ii'aıulııtl>ı Mtin tle

Itaf.vana. s. 63: Yeşil Ç iç e ı e ıı;iıı çalışına s: 131: Sl’I İçimle, s. 72i Jprısiy Sergi İçin ITbie s, 8 1. kn t Diiııy alaı /.s 8 1 . 'kıın.sız. s. 811; İlk llaıekel s. 00: fşi'l-kllillirj-'kltn i. s 92. ijalınan Mesai, s. 93: h i n i n irili taslak, s, 99: tcnıhe I umu s. 102: koklalıır I zerinde, s. 105: kimsin, s KilY kmısız. s. 109; Ça/ıt ereninde Gelişim, s 117Kfime s 126. I5a#// l'iflûr. s 123: m ıılM .'/y o ıt l.\. ş 123; je n k li Birlik, s. 123: p ik Man. s 120:

I

Kûçttk kırmızı Daire, s. 126: Karşılıklı kollUar. s 127 Son Sııtnlnıy ıı.s. 130.

Paris. Özel Koleksiyon Pas. s. 29: kem eri zerinde \okınlar, s 99.

Vezelay. Zervos Vakfı Heya.? üzerimle Siyah Hiçindir. S 117. Washington. D.G.. i lıısal Sanal Galerisi Doğaçlama 2 l-Deııbnle Sa\ aş.

Panadrııu. .Norton Sinirin Müzesi

s 53.

Soğuk DcrlnlISın İçinden, s. İli l

Waslıinglnn. D.G.. Phillips Koleksiyonu Miras, s. 117.

Pelershıırg. Kus Müzesi Doğaçlama I I . s. 75;

ive/ Ceıırer7 s

80;

Marakanınlık. s. 73: Hey.iz /enlin I zerinde, s. 75

Wupperlal. van der Ilın d ı Müzesi kiegsa^Kby kilisesi, s. 36.

Plıiladelphia. Plliladelpiıia Saııat Müzesi Kreşim , s, 87 Kotlerdam, Mııseııııı Bmmaııs van Beııııiııgeıı birik, s. -12. Venedik. Gallerla d'N rle Muderna. Gıı Pesarn Hey az Zikzaklar, s 84 Venedik. Peggy Guggeıılıelın \ aklı kırmızı Kokıalı Manzaın 2, s. 132.

▲ Renzo Piano ve Richard Rogers, Centre Georges Pompidou, Paris.

13.


İSİM

DİZİNİ 4 Martel Breuer. Mekanik Şahsiyet,

1923. Galene Valenden, Stutıgart

Ihı M ilin d i: Kamillisi,} ile yıı ıh yapıtlarıyla haglimlı.ıı nlnn SMlntÇililI'. I'lllı '/( i İlil •Ih r. inılillkacılar ı e işaılanılan lir. Kaniliıınki 'ııiıı çağdaşı alan

u'.ıvı ayııı i r r l m lr etkinlikte lııılııııaıı irs sanılar, heykeltıraşlar iç ıın ım rh r. ııllilİH'lik lılr şıırn a gfué nitelenmiştir.

Yııdrrrvskay a. Mrııı. kandinsky nlıı Ikınrı katisı. Sessiz ve snktıı hır eş ulan N111,1. yarana gelişimi boyunca sanatçının vaııındıı olmuşlar Kandinsky ıe Ben ;xllı kitabimin paylaştıkları hayalı atı lal ııuşlır. s. H2-03; ıhı. 71. !IH. I lü, 120. Ypolllııalrc, Guillaume (Rnıtıa 18804'arls m itil. Fransız San ye ressam. Yeni akan avait«,■iril akımların her zaıııaıı yamininalını Ypolllwııri''lıı eleştirel yazıları ve basında yayımlanan çalışmaları, toplumun İm akıınlarn ilgi gasletmesini sağlamısı n Yay unlanan çalışmaları arasımla K illlişl Krssam larl IÜI3) ve şiirlerim lupladigi KııligraııılıırıV.I ISI) varılır, s. .âli.

Vrp, II,»ıs (StrasİHiıırg 1887-Bascl 1966ı. Alman ıvssanı ve hey keliıras Yıh avnngaıd akımlarla birlikleaııılnn sanatçı, \lavl Yılı nın 1912 yılımla düzenleneli ıııılıı nergisimle yer alınışın, kandinsky. Yrp'ıtı yapıtları ve sanatsal amaçlarını 1akılırle izlemiştir Dada akımının kurueıılarındaıı biri olan Yrp, Ur Slıil. Daııe ve Kare fOrele el llarreı ve Mısıraeiiıın'dıeatiıııı gruplarıy la ila anılır, s. 108. 122. İ 26. V/lıe. Yıllını Muinli ıekı lik vıll.ırıııda Kamllusky ııiıı sanal ügrelmeııl olnııışlııı. s. 22 lleellınveıı l.ııdvvigvan (Bonn 17711-Yıyaııa 1(127). Ylııııııı lıesıeri. Soıılonlk müzik ile oda müziğinin gelişimine katkıda bulunmuştur. Kn flncmll yapıtları arasımla piyanı 1için yazdığı 22 sun,ıl ile dokuz senfoni varilli. s. 42. Bcrgsoıı. İle n il iParis nifıM- in il). Fransız fiioznf.

Yıızyıl <l'ilıfılllümie liergşOıı enleleklllel dftşüııee uznındı son ıleıere önemli elkiler yaralmışlır Mcel ve biyolujik leınellere dayanan dünyevilik anlayışı l'tiınst'mı Kın ip Zamanın Umde romnııının da yapı taşını olıışlıınır. lapaları arasında Mudile ıe It r llr k - lln lm 11' Kıllı \rasını1akl İlişki I zerine B ir

fJt'iıerne(İ!)(ifi) ile I ,m ılın Tekinini! ( W l \ say ılabilir, s. 38.

4 Harvs Arp, Çâr'ın Portresi, 1916-1917, Musée des Arts, Cenova.

136

B ili M,ı\ (IVınierthıır ltlt) 8 'Berllnll)M lı Isv içrell mimar, hey kclıımş. ressam ve insanına. Bmılnıus (İropiııs'nıı dgn'iıeısl olaıı Kul ııkıılıınıın aşıladığı yarana rıılr kaybetmeden planlamacılığa v üfiıeluıeye devanı evleı Alisi riieilıııl-Crı'allnu grulıuna kaıılır ve l.i'Oırlııısıer'ııı luıl 1 i'serlerıııııı yayımımla alılma I yapar, s. 118.

Jogaınn yapısal analiziyle ilgili ■ayışları. Plcasso. Kraıpıe Yl.ll İsse gibi 211. yüzyıl pessaıııhırıiu buy ilk ölçüde kkllemışlır Kaııdlıısky İle. fcçzaııır'da geleceğin sananımı GkehmırU'ıd görıııuşlür. s 5 2.

Itırlın ı. Yılılır

(Tlnelıelıray. I ll'ne IHOü-l'aı ı1900). Fransız yazar. Yraguıı Klııard. Piruhin ve KİMSİ ile beraber. 192-1 manifestosunu yazdığı Kılırealısl akımımı Oıırtısüdür liıı akını bılıııçam yarnlıeılıftıııııı su vııziıııe çıkına-içlıı ıfmle yolları amıılışlır. s. 110. 124. Brcııee. Mareel Ylaeaıislnıı 1902-Ncyv M 1 1981). Ylııırıı) lasarımn ve uuııı Kauhaııs'1.1 oucc öğrenci s o m a • ogreınıcn olan Hreııeıv modem 1asarımın bazı ünlü ııarçalarııuıyaıalirisidir Yasily' B!) sandalyesini kamllııskv'ııiıı Dessaııdakı evi 11,111 lasarlaın.Nnzilerm başa geçmesiyle Yevv York a gılııılş vefirojıiıış ile luı a ınınler» binanın lasarıntıılıı un nunışlır. Paris'teki I NKSCOln", oıııırı esendir, s. Ha. (IV e s

Oe/aııııe, Paul (Yl.ys'iı-Pnıveıııv I839-IOOO’. F ra n s ız re s sa m . O bjetaruıı kın a l İm İnçim de lıa s lllıtş ıln n e s ı ve

► Lyonel Foioinqer Üzerinde Bulutlar I. ' Feınınger Koleksiyon-1

Clıagall. Ylaıı (\ ıleltsk 1887 Saıııl Paııl-deAem e №185). Kus ressam. Yapılları. Kus İnsanının ıcsimsel vefolklurlk pleneklerlnin coşkuyla kııtlıınnıaı olarak tlıı kabul edilebilir. ■II). 57. dâirini İl. I.ovis Tapımı IK'ıH-Zamlvmırı, Hollanda 1925). Ylıımn ressam Serim Sezessımı akımının başkam Han Cnrinlh. Münih'le Plınlaııv lamımdan düzenlenen serglleıe de kaıılnuşlır s 22. , Belıııssy. Pintide- Yehille R8mn-ı',ermeneu4.ay' 18(i2-Parıs 11918ı. Fransız beslen Yhizıksı'l (İlli. Fransız ve Kııs-Dogu ■denekleri İle şiirsel Sembolizm 1.

ozfifııı lıtr şekilde kaymışı ırır l ’r llr a s r i \le!ı.ı;uı<lri 111112ı heııı kouıpozısyoıııı. hem delilli açısından son derece yenilikçi bulunarak eleştirilmiş ve luı skaınlala y ni açmışı». 2(1. yüzyılın plyaıın içlıı yazılmış en güzel eserlerinden bazıhırı hu müllıış pıymıisıe ııUllı s 14,88. Diaghilev. Srrgey (Novgorod 1872'Yeııedik 1929). Kus I lyal rn emprezaryosu ve sanal yönetmeni. Paris'le ünhı Kallels Russes'ı yaratmıştır. Yyrııa Slravınsky'de» Sadeye ve Mal isse'ten Pirasso'va kadar dönemin pek çok bııemli tıesiecisı ve avanganl sanatçısıyla ila ortak çalışmalara miza atıınşıır. s. 28. 38, l l i v Olto Kiera 181)1 Slııgen IEKİ9I. Mmaıı ressam. Yem Nesnelcilik ıNeııcKncIılırlıkrıO akımının kurucusu ulan |)lv. ya|)lllanıııla I Dılııya Savaşının arılarım ve yaşanan vahşeıı yansıtmıştır Nazi ri'iıım alı unla ynpııları. Kaııdlıısky ve dalın birçok çağdaş sanatçının çnlışmasıy la birlikle YozsaııaP sergisi için loplaıuniş ve daha sonra da yok edilmiştir, s 124.

P lim d e ki. Pill isi lan voıı 11859- 1932ı. AvusturyalI psikolog.

İÜ 12 gılıl erken lıırlarlhb' Almanya'da ortaya çıkan Cıislall'm biçimsel pslkololl kuramının ilnrusûdlYr. Bütünlük algısını kıiçük parçanın analizi ıçııı leıln elıneıleıı. İnsanın doğasına sorular yıiııeltır. Bu ılüşlüıee sislenil Kandinsky yi derinden ellaleinlŞlir. S, 80. pı n sl, Mıı\ (Brıılıl 1891 Paris 197(1). Mıııan ressam ve heykeltıraş. İlada ve Sürrealizm gibiiivaııgarıl akımlara kalkulan bulunan Ivrnst Mııvı Yılı yla da ilişkisini sünhirmüşlıir Nazileriıı yükselişi üzerine Mil iye yerleşmişi», s. 83. 124. I'rlniııger. I yoııel l-Nevv York |87l:IOû(i). Amerikalı ressam ve gralık sanatçısı Ilıe Brııcke (Knprıb ve Der Slıırııı gruplarında yer almıştır Yyrıea Mavi Yılı grubuyla bağını kapanmamış. Özellikle Paul klec ile arkadaşlığını siik IIvi ıınıışl lir Daha sonra Baııltaus'la Ogi'MıUenfik yapımşve Kandinsky. Klee ve Javvleılsky ile beraber Mavi DOıilli (Itlaııe Y'ler)grubunun kurulmasnıa (iııay ak olnıuşluı. s. 86-87,89. IHI 103. 10.7 Freıııl. Sigıııımd (İTrılıerg. Yloravya IBrdl-hoıııIra 19391. Yvusturyalı psikiyatrisi Bilinçaltı, düşler düny ası ve vıırıılıışıın rinsel yönelimlerine ilişkin yaplıgı araşiırıııalaı ve çalışmalar 20. yüzyıl külllirttnh deriliden elJdlenıışlir (aıcllıe lıılıaıııı YYııllgaııg voıı iFranklıırl aın Ylaüı 1749-YVeinıaı 1832). Alnıarı dOşhnür. yazar ve kuranım. Krıık I zerıır(1H10| adlı

137


İSİ M

g r o p in g

D İ Z İ N İ

biiu lıaos lın ııtcıı dessan

İ Sİ M

D İ Z İ N İ

4 i os/le Mohoiy-Nagy, Gropıus'urı yayımladığı Baulıausbauten De sıau kitabının kapağı. 1930

▼ Fıantısek Kupka, Piyano Tuşları. Nârodnı

Galene, Prag ünlü çalışmasında, Newton'ın konuyu ulu aligna karşı çıkmış ve klasik kökenin ımlıualizmlnı savunmuşun (ineltıe'nln çalışmaları Knndinskv fızcrınde İK'lırgm izlet bırakmıştır s. I I. (•ropius. Ylnlleı (Herlin 1883-Bosuuı I960). Mınıııı ııııııı.ır Baıılım ıs'ıııı(l9l9| kurucusu alarak üzgiil'. işlevsel ve toplumsal sanalın gelişmesi için. 2(1. yüzyılın onde gelen sanatçılarıyla birlikle çalışmıştır. Kakıl. kıniıllnsky İle aralanılın lıerzııııııııı irin iyi olduğu söylenemez. s 76-77. Kl). OH. 101). 106. Orıısz. I.e orgr (Herlin 1839-1979), Mmıııı ressunı ve lasanıııcı. Vapıllarıtıı Nazı Öncesi Mimin tu|iltıııııııııııı yilZjuRlIlllin ve lllililnrizillinlll HŞcIRI olarak gören (irnsz. Oltu l)l\ ile birlikle Veııi Nesnelcilik grubunu kurmuştur. Nazile)'uıiıııı ynpltlilrinı ılıı 'yıız s.'ınnl sergisine almış ve kendisini 'Hlr Numaralı Kullar Bnlşrvlgr İlan rtınlşk'Kİır s. 71. 100. 121. .

İ l l i l e r , \d o l f

illi.ııınaıı 11(89- Herlin 19-16). Miiimii ımlıkarı ve ılevlel adlımı. Mııı.my.fnm kıılliıııd pollllkası ıızei ıııde varlığını aeı bir şekilde lılsseiiireıı İlliler, rejimle işbirliği yapmayan grupların gelişimine yu d;ı ıılıışııınııııa tılçhıi' şekilde İzin vermemişin' Dalla sınıra gerçekleşen Yahudi soykırımı du Kundlnsky gibi pek çok sanatçının Kııınsa, lııglllcre ve YHD'yr Ilıklı etmesine yol açmışın, s 110. 12-1. Illc ıı. Johaııııes l8ii<lei'nlınıleıı IKHHZürilı 1967), Isvıçıell n'ssaııt. Bmıhaus'ıa. duvar resmi atölyesinde kaııdiıısky ile birlikle ders veren İlleti, resıııiscl çalışmalarını ırıık algısının psikıılıı|ısiıll buz.ılaııık lenıellendırmişıır Baıılınus'ıın kap,ıi ılınasıııdaıı suııra ’/ iirtlıle k ] l vgıılaınnb Sanal kır Okulu ve Mnzı-si'neglımlşllr Yayımlanan çalışmalın arasında Saııııı okenk ( 1967 ı say ılabllir. s. 86. lavvlenskv Ylevev l.regın ieı leb vmı (Torluk I 864 YYiesluııleıı 191lı. Kus ressam, kaııdiııskv ııııı bir arkadaşı olarak Yeııl Sanatçılar Derneği ııııı kurnınl.'ırtnıl.ın biridir lloğıı ınıslisızmı de Kııs-lltzans ıkını geleneğinden eıkileııeıı sanatı, kirigürünüO/arıııe YımOoglı ve Ylalısse'totl alır Mavi Dürllü grubunun ila fıyesı olan Javıdeusky'uuı yalın yıız İKHimlcınelerı dikkal ıvkıciılır. s Mli 11.47.86, İlki. 1211

•d Paul Klee. Villa P.. 1919, Kunstmuseum, 8asel.

138

Kalka. I’i'iııız (l’rag 1883-Vlyana 192 b. Mimini n yazan Yahudi yazar Yapıllorıııda pek çnk knltiirıııı izlenin Inınndıran Kalka. Mm. Yalindi ve Slav kiillllı leriıııli"! etkilenmişin Haşynpıl Iııı ı arasında /Mnılşı7HI(l9l7) İL 11925) ve ölûmûndon sıınıa basılan ISilililik (19.71) s.ıy ıkıl : s 13 Knııdlıısky. Vasily Sllveslrnvirh san ılı ııııı s (I.

м

Knııdlıısky. \sevcdıııl (Volodya) Sina'dan "lan oğlu. Lç yaşın; bas,ıııı,ıdaıı Olmüşllir. s 09 K i li tlile r. Kimsi l.ııılvvig (YsfJiürtt'nburg 1880-Davns Ilı Mıııan ressam Ylmaıı -Kksprrsyonlznrlnln fulde geli l, sanalçılanııdan Kırrhner. 190" Dresderı'ıle l)ıe Bıtırke yı kurınıışlur. Ayrını Mavi A li' 11 Münih'teki 1(112 I.ırilıll Ikıııcı senglslnık* de yer alan" suııatçılaıdaıı biridir, s 77. 12 l

R'lnmger ve Jııvvleıısky ile birlikle itlvı Dörtlü'niin kıırurulanndaıı gri ulur Kıı ,ız. resimlen kadar nemli otan kuramsal çalışmaları tasımla M intan Sııııııl I zennede iby ıınlunan eserleri arasındadır. L 52. 79.86. İ l l i 103. 101-107. 1,08. 116. 118. 121, 124. vııbiıı. Ylfıed Çekmeniz. Holleuıya 1887VVIl'kledl. Yvııslııryn 1979ı. vusıurvalı ressam, grafik (inatçısı ve yazar. Kaııdlnsky vı 'lee ile yakın ulun kıılıin. lıenı bir liriııııı ı. lıenı de ressam olarak tın ı Yılının lıır parç.tsııhı Jllııııle meşgul (dan duşum eleri. Inpıtlurumı rahatsızedici ve tamıılık |islkoln|lk lıoyıılııyla Zley Kiline yansır. -- 22 kııpK.ı. I raııliSek jppuıznu 187 l-Pııleauv Paris 1957). (/'k ressam Kupka soyıltım. iııü'/.lk bilgisiyle Eeılgıııleşenbır l«ıy .otuna Sıkışmıştır. Yupıllai'imla miKİıırıı [lıay atın rkıııuıi ve dıııamlzmuıi Bade itmeyi amaçlamış, makine ve kaz gibi lemalara ağırlık vermişi ıi s. 108.

K le e . P a u l

IMilııelıenbıırlısee 1879'Muıtık 19III/. İsviçreli ressam. Kanıl ı ile beraber Kruıız tun Stlıı'k'un ııgıvııı ısl nlmuştıır. Saıı.ıl sal klealliTinı |ia> İnşan kunılıııskv aralarında lur ılusllıık Kışlar 191 i ‘de M.ıvı \(lı va kalılıı l920'de Hııuluıusıa ufiıeiuviıi başlar ve 1921'le Kaııdıııskı

Kusliodirv. Boris ; ■ ıc -'sa u ı (Yapıtlininin Bolşevik Kıısvnııın Barlığından duyduğu sevinci ifade İdin ı essiımm en çnk lert ılı elliği kımıı. İşçi sınıfıdır, s 76. ijenbı. M.ıdiınlr İliç Bimblrsk l870-(uırkl 19211. K lıs m ih tik arı v e ılev lel a d a lin .

1912 yılında Bolşevik partiyi kural \e günlük /V.'/vı/agnzi'lı-siıu Bay ımlar Sovyet Komünizminin BKışü.ı gelen sav ııınıeıılarındnmhr. Ayın /umunda bir Mnrksısl ıılan kerimm Ye Yapınalı?! 1902) ve №rrılı i .ırv.-ıııııı diktatörlüğüne İlişkili kuramlarını yazdığı

I k 'ilr l i('D e ı/'w il(ll)l7 )fiıllı çalışmaları,'vardır. Sav yel ler Birliğinin ilk başkam olarak, yerine geçecek birini M ırlelemedrıı 1923 yılımla ölmüştür, s. 64.82.

Маске. Vııgıısl (Mesellerle 1887-IVrlbesslev Hıırles 1914). Millim ressam Münih kökenli Mavi Allı grubunun üyelerinden Mnrke'nnı yapıtları link ve kromatik tur soyut anlayışın ıbıdesıdıı Sanalı;ı Soyul dışında. Kiılilrız.m vedrbzm'deıı ile etkilenmişi ir I Dıınya Savaşı sırasında cephede ülıııüşıûr. s. 44 17 Magnelli. Vlberlo fplıımıısa l88H Meıı<l(iıı 1971). Ilalyaı) ressam. Kendi kendim eğilen ressam 1913yılında Orliznı'deıı (ikilenerek soyuta yömlmışlır. Kraıız. Marr'ııı yapıklan ila sanatçının üzerinde derin İzler bırakmıştır, s I IH 122 Malevb lı. Kaslnıiı iKıev IH711 '(lersbıırg 1937ı. Kus ressam. 'Kıgûraiıf sanal Itırda sal dııygusallığııı ilsiıııılıığii alı ifade eden Sııpremalızm in kurucusudur Moskova veYılebsk Ykndenıılerl İle Sanat Külnılü Enstitüsü (INKIII Kl gibi. K'ııs kurıırıılarıiHİa çalışmışın Sunamı İşlevsel olması gerekliği llkrıııe karşı çıkmasıyla, düşünce 1«ıvulunda Kaııdlnsky 7eaynı taraftadır. Smlinri küliiir |K»llknsınn uymadığı Içlıı 1930 уılımla luuıklanmışiu >. 67 Marr. I ran/. (Münih 1Н80Лerilim I9IIİ). Alman lessuını. Ylare. Yıllık m lUBiıi'laııımıstnıla ve sergilerin ılıiz/lılısuılrslmle usl Iradığı

görevlerle Kanılıusky ile Markeııııı M.ıvı Yılı grııl . yakıtıdır. O rtan ve KiltfırK/m'lıı eikısıvle parlak renkli ve dinamik luı soytıı aııl.ıyışa yönelmiştir. 1918 yılında. I Dııııya Savaşı sırasında cephede ölmüştür. s 29 42. 11-45.72.80. 121 Mies vaıı der Rnhe. I.ııdvvig (Aachen 1886-Onrrıgo 1972). Ylınaıı ııııııı.ır 20. yüzy ılın en önemli ııılmarlarmdan ulan vaıı der Rolle. I9.'(0 y ılından oklllım kap,ilıldıgı 1933 yılına katlın li.'iuhatıs'un yönel İriliğini lıstleflnılŞkir. s 108. 116 Ylii'ö. .Inıııı

iMıııılıoıg 18(13 Muyııl'ka 19831. Isfianvol ressam Kaııdlnsky. luı önemli Sürrealist ressamın yapıtlarını büyük bir befirniylr ızlonıştir. s 122. 126 Ylolıolv-Nagy. Laszlıi İlkli sİHirsnıl l893-(llliı'.ıgn 1946). Macar ressam Ne/ıplaslisiznı ile Konslrııkllvızın ın llkeleıbıl Baülıaus'a laııılan sanatçı. 1928 yılında (iroplııs ile beraber nkıılıı bırakarak Berlin'el,ışınımsın Nazılerııı b.ıskısıy ka luıraılaıı ila ayrılmak uırunda kalmış ve YBD'ye giderek Uuragö Bauluıııs'ıı 1937 y dunlan itibaren yıinelnıışlır. s. 98

1 39


İSİM

DİZİNİ

İSİM

DİZİNİ

► Georg Muctıe, Ortasında ızgara İle Resim, 1919,

Staatliche Muzeen zu Berim, NatıOnalgalerie, Berlin

Moııdriaıı. Piel l Aıncrsfonrt, pırrrlıl 1872-Vvv lo rk 19+4). llolidbdaJt ressam. Hırt» vaıı Dueslııırg ile lıcraİHT. Si'DplastlsiZm'in m * Değili//adını verdikleri derginin kurılı ıısıııltır Son derere kuralcı ve kan resim anlayışı, yapıllannda sadece dikdttrt^ıın ve aıııı renklen kullanmasına dav anır. Mazilerin yoz sanal sergisinden sonra M il) ye güçcimidir, s. â l. I IH. 12-1. 129. Monel. (laude ı Paris IH4lKüvern> 19211). Fransız ressam, Kaıırtlrısky 'ııiıı sanatsal gelişiminde Monrt'nin ilerin hır etkini olmuştur I8(|(1'da Saman )«?«» serisini günlüklen sonra kandınsky. sanatla objenin ortadan kaldırılması fikrine yönelmiştir. Itıı da. soyul anlayışa uzanan yolun önemli Pır evresini oluşturmakladır, s. Ki. 22. 33. itli \ lin h r

I.CO I'g

(Ollcrflll'l 18951,imlim 1987ı, Mıııan ressam ve ınııııar. 1921 yılından 1927 yılına dok Weimar

Bauhnus'un rlokııına aldly esinde dıns vermiştir. 1927 yılında lllen'ln kurduğu okulda öğretmenlik yapmak ıçiıı Berlin'e gitmiştir. Nazilerlıı yo/, suııal' sergisine kaıılaıı lardan biridir, s Hfi.

Mimler, (uıbrlele (Herlin 11177-19(12). Alnıan ressam, Kaııdlıısky 'rıin Münih'le öğrencisi olınıış te kus sanatçıy la I I yıllık lılı beraberlik yaşamıştır s. 28.1*2 l*H. Mussoı'gsky. Modesi Peııovlç Ik.ırcvo l83!MVlrrsl)urğ M itili. Kus besteci kendisi dalril. llrılakiret RolııdUl. (ini ve k'iıııskv koısakav dilli oluşan Beşli lirııp'ıın bııelısı'ldrır Kavııl. VUısstırgsky 'ıılıı tirrııırlrkı Afrt>We/ (l874) adlı piyano sıııııııı orkestraya uyarlamışıır 11922). tapıl. 1928 de dr. Kandiıısky'nııı salırte’tnsarınııy.'ai'Dessaıı'dakı Frırdrıclı Tıyalrosıı ıııla Siilıııelenıuîştir. s. I I. 108. Peısııer. Nauııı: laıbn adıyla bilinil (Brıaıısk MJOOAValerlrury. (jıııııeeıleut 1977). kus heykeltıraş, kus nvnngnrıl sanatçıları arasında öııeııılı lıir yere sahip olan (labn, 1920'ılc K ıııllm VtoH/fftsnı.srı'ıııı yayımlamıştı! s 77. Pııııl. Ivan Ubrrtovir l 1894195(1). kus ressam, sahile tasarımcısı, grafik ve ıllilslrrısyıın sanalı,ısı. s. tiâ

▲ Aı nold Schoenberg. Kırmızı Bakı}. 1910,

Lenbachhaus. Münih.

Kcıııhıaııdl. tan kijn (l.eideıl inOll'Aınslenlaııı 1(1(19). HollandalI ressam vebaskı sanatçısı, lapıllurı. kaııdınsky'tılıı soyul ıııllaştnııı gelişmesinde rol

İB 3 yılında Öğretmeni Iğlııl Jrakmak zorunda kalmıştır, s. 77. jf> S ı l m e n l ı ı 'l g , Y rm ılıl

oynamıştır kandınsky. reşııııı. dünyevi boyutunu. Reıııluaı yapıllarltli İlil elverek keşbırııi> s. 17. Koıııaııııt. II \iknlay (Tsarskoye Selo idıiftVekalerlnbnrg 1918ı. kus Caıı Sun kıısya Carı olarak.tjııhnı 1917'dekl Bolşevik Devriniı'ıııı ardından lahlıaıı İndirilmiş 19 y ılımla dev rimi ı güçlerin eııım bııllın aile üy eleriyle birlikle ol. edilmiştir, s, 11 . (V) Srlıepeı. Illnııe ık (\Vlltften 1H97-Herliıı 19571. Itaıılıaııs la lıenı öğrenci. lıenı u ■oÇıeııııeıı olııııışım, s. 108 Sebiller. .Inlıaıııı Cı lsloplı l'ıie d rlı lı iMarlıaell. Slııllgarl 1759-U".. 1805ı, Mnıaıı şaiı oyul) ya/a . filozof Mııiiin komanıIsizmi'ueı ilham kaynağı ulan Sctılller'ın düşünceleri. özgürlükçü ablak doğruluk Soranları üzerine (Klaklümr tlcrder vrCuellıc ile birlikle, mükemmelliğin ye insanlığın gerçek fızünüıı llaties olarak gördüğü Yunan sanalı üzerinde yapılıınaıı bir cstolık geliştirmiştir. s. 4-1. Sclılrm ııırr, Oskar Oilıltlgarl I8ft8-I,tadeıı-Bade|ı 1943). Alman ressam, heykeli.ı sahne tasarımcısı ve yazar 1920 yılından 1929 yılıııu dek Hanlı,'İlis in ()nrc heykel ye lııeı Üzerine ders vermiş, dalın da sahur alolyıvsının başımı geçmiştir. Nazizmin yıikseiısıv

IVıyaııa IH7l-l.ns Angeles 195lı. Misiuryıılı. beşlen. Mfızık nsmııda Alınan sVsprrs'yunizınrnln onde gelen İnısilellerlndondlr Ayın zaııianda )lr ressaıııdıı D.ılı.'ı çıık kendi umrelerim çalıştığı resmileri vericilikle. Duş/e/'başlığını taşır İPİ I yılından İtibaren KmdinskyTr mektuplaşmaya jaşlfınıışoı Ur/tırıl llittkiı >ı başlıklı nakalesinı yayımlayarak w jrııbıın İlk sergisinde yer alarak Havı \ı iı'mıı eıkiııllklerlııe kaikıdu yuhınınıışuıı knııdinsky ile İlişkisi dı lak sanal yapıtı' tenıasuup ııbafımlu gelişmiş ve ifadesini (gl/rll,1l-.V.Hİllldilkı besiesinde bulmuştur, s 13.38. 12.70 S rhrcyrr. I.ollıar (Dıı-sder 1870-1 louıbui'g 1988). Btıılhuııslıyatl" ab ■İyesinde falışan öğrenilen. s. 88 Seıııjakina. \nva. Kanılııışky'nin kıızcıü ve ilk karısı. s. I(>

Slalln ■,"iı 0179 Moskova 0*53, feovyel politikar'i. benin'lu Bjömünıleıı sonra, partinin genel fekreten sıfatıyla l>.ış,ı geçmiş ve jSuılıtıcı temizlik' olarak bilmen. Sosyal ve kültürel baskı bolu ikasını yürürlüğe koy muştur. S. 82 I Ok Steiııeı. Itudolpb SjKraty■vıe.ı llırvaııstnn Ö8(i| lioı'ıiiirh Bfısel 1925). Avusturya!) lllozof Guellu''nlıı ijd o s .ı ı.'lselesı’ıldeıı etkilenen BjStciıırr. Iı osolhe yönelmiş, B trd m ıl.m ila Anlroposofı

Topluluğu nu kurmuşun (1913ı Önemli yapıtları arasında Itegıjl'/dgfl» Felsefesi ( 18 0 II ye Г«««/) (1904) de sayılabilir s. 3(ı. I I. S luek. K ralız voıı

(Tellenyveıss İ8İKi-VIÜI1l)l 11)28). Alman ressam ve lıeykeloraş Kandınsky. Kire ve .lavvleıısky 'ye öğıel menlik v;i|jan vntı Slurk. Mııntlı Sezessioıı'ıı (1982) ile anılan Isıınlerden biridir, s. 13. 22

vi' 'ortak sanat yapıtı’ (gesamikunsiwvrk) olarak laııınıladıgı. şiir, mıızık ve dramanııı sentezini yaratmaya adamışla Başyapıtları arasında, /.ıım/ı,'hıse/01813-1815), bo/ırngıv« I Ifl/iö-1848). Ttknon vt* /solde11857-1859). ve 1ılzOkllçleınesi 11853 IH71) varılır Yayımlanan çalışmaları arasında OWeregl/i x in a i )aı>ıllan ( 1849ı ile Oıırm ı r Omma ( I8ÛCH85IJ sayılablIlr. s. 12. 14. 18.4-1.88.

T a lliıı. \ lad in ili Ivvgralovlç

lilarkov l«8öM,,Skoy ı 1953). 1 krnyııalı ressam, mimar, tasarımcı yektıraıueı. Konstrüktivizın'in onrle gelen sanatçılarından biri olnıı Tatlın, kıırıınıl.ııd,ı önemli eğilim konumlarına getirilmişin kandınsky 'nin rle çalıştığı. Leningrad'daki Figüratif Sonatlar Bülütıılı'niııı lutşkaııı olm ak, iş arkadaşının çalışmalın ııın bir ı (irili akıl erdlıvuıeınlşllr, s, 88. 71 İ le İl re v a . F li/a v e l.ı

kündinsky'ıılnnnııçıeyzcsl, sanatçının çts'uklıık döneminde önemli bir rol oynamıştır. Müzik aşkını Yasily'ye. lıenı Itır »grenncu. lıenı ile oyun arkadaşı nlatı F.lrzavel.ı aşılamışın s 8.

W nrriiiger. Wilhelm Robert (Anı lien I RIH Mııntlı 19115). Alnıan eleştirmen ve sanal tarihçisi Kn liııemh çalışması. IflOR’deyazdığı. .Sbyig ve l'.m ıa tl ılır. Fikirleri Kandinsky ve Alav. Yılı grubu savesııule gelişmiştir s. 38, 11 /.liloaga y /abalela. Igıuıcio IKIhnr. Cuipüzı ııa 1870-Madrid 19-15). Ispanyol ressam. Semlıollsllerle yakın olan sanatçı. Plıalans'ın Münıh'lekı sergilerin­ den bazılarında yer almıştır, s 22

Tlchecva. I.vdla. saııalçıııın

annesi, s. 8 A ıııb r l. M ik b a il

lOmsk IBâti Petersbueg 1911) Rus ressam Rus Semhollznnnın anahtar kişiliklerinden biridir, s. 24 M agne r Rletıard Milbelın

(Leipzig 1813. Venedik 1Й83). Alman besleri Moıleırı müziğin en lıüyllk dev rimellerinden biri olarak hayatını Alman müzik tiyatrosuna

A Vladimir ratlin, Nu.

1913, Devlet Galerisi. Petersburg

141


KI SA

KI SA

BİYOGRAFİ

B İ Y O G RA F i

■4 Kandinsky, E skiS ehirli. 1902,

Centre Pompidou. Pans.

1800 V.(tİlkli Ilir .11,: III ı » IIL'II olarak Moskova'da dünyaya gelir; baltası im çay litearı. annesi ise eğilimli t i 1külliirlil bir kailimin 1809 Nık’sıv|r Iiit.iIii’: llalvn gezisineçıkar. Krııklr ilgili ilk izlenimlerinin kökenleri bu •lııiıi'uuli' gizlıdıı 1871 Vııni’S I\i’ babasınıııavrıl ması genç kauılınskv \ı ilm inim etkiler Kâlllııılyli’ \ akımlan ilgile ııııı iryzısl. çocukluk ıliıneiıılMIn önemli bir kişiliğidir. Mıısknva'ıla gezdıfiı müzeler. iç dünyasında güçlü duygular yamin . (Irııç vajina rağmen. renkler kurlusunda ıııııkı'iıınu'l bir hafızası varılır lııı (İbnemde resmi eğnimin yanı sıra, çizini ve ıııüzlk alıunıııla ilk derslerim alıı. Doğduğu şehre ve

İlk sanal sal çabaları arasımla. Meryem \nn kilisesinin çizimi hemen güze çarpar. I lllllî ısk, 1 1 iiivitmicsi ınb lıııkıık ve akıtmanı öğrenimlim başlar ıınlıiık ekııiMMiıı ılalııııla uzmanlaşıl KUıuğrflIik İtli aııışlırııı.ı için gönderildiği Rusya'nın laşrası \<dııgda'da karşısına çıkaıı renkli halk küllüm ve şaııaıı mııı biiy ulrr. Vyrıra. I'arrs'le ıbr/ı'lılnıcn Kvrensel Sergi'yİ ılr ziyaret eder. I 892 Mezun ıılııı ı.nzeoı \ııy.'i'y İn evlenir ve İkisi lıerıılıeı Paris'egiderilir. Vlüsknva'yıı döndüğünde Kamllılskv. üniversitede lıııkıık dersi venr. I 89."t Ylu— ıv.ı'ıla ,Inz, :ı -ııeıı Kıııpıesvııııısı sergide gördüğü. Yhmel'nm Smınıı hamları tablo: ■uTisinden lııri linn çnk etkiler keılenı İse. im tahkimin Salibim nesilerdik aııiav ışının filesine geç mlş almasıdır Ihı sırada kasverev vav mevımle sanal vomimenl olıır.

A Kandinsky, M oskova'daki Meryem Ana Kilisesi.

1886, Nina Kandinsky Koleksiyonu, Cemre Pompidou. Paris.

► Kandinsky, Siyah Kemerli Resim.

1912, Centre Pompidou, Paris

142

10111-1020 II,d Yııslklıt|Hilısi'ııi yayuıı.ı hazırlayan komitede yer alır ve Devrimci Snııaı kültürü FlnslılilsO'niln kuruluşuna katkıda bulunur. Ilevlel tarafından kişisel bir serpişi düzenlenerek uuurlandırılır.

Kus kil IIII İlil II’ sevgisi SIIHSUWllll

I }Sf*r> ■■:,,[ ıva i r 11m,v■tsii , :cıı Itıııfesiirink aııerısi alır ve ılers vermesi ıçııı davet edilir fakaı Kandinsky Oııeriyı reddeder. Vlllııllı'e taşınır ve ilaha ırklılı alarak sanal alanında çalışmalarınn haşlar. Sezession akımına yOııelIr.

(iallcna II Mlllone: İsviçre ile ve Yvoslorya'daıdüzenlenen pek çok sergiye katilli 1028 Ylııı.r vatandaşlığına geçer. I02H Paris'le İlk v.Kisi'1 sergisi ılozeldeıllr

IH1I7 ı nlü sanatçı \ıiu»ı VzİK'dıln ııktıltınn vazıhı. Miıınl döneminde edindiği İlk arkınla’-1. I’iyln okulda binişil : bunlar. Ylı v vııll,1,'JVVIrııskv İle 14 yıl havam birlikle yoşayaenfiı CabiKile Münier'dlı 11)0(1 Muinli - I .; \k.e II Kraıız. vaıı Smck'ım ügrotnıeııl.:’ •leçalışır Yenilikçi kuramlar., ya alan avaııgıml saııaiçılaıın oluşturduğu Phıılank topluluğu ı ■kurar, ertesi yıl da başkanı alın Şövalye leımısı taşıyan karakol, çalışmaları lııı ılânemdeu kalmadır. 11102 grubunu kaldır ve yapıtlarım sergileme olanağı bulur ıjııı u felsefe kuramları üzerimle çalışmasının yanı sıra lenlrul yaiııllm'la. ve resim, r.etık ve -.im lasaıınnansındaki ıltşkly •• d-dinlidir. Hski Ş e h irli adlı lalılıısının lııı diinemde yapar 11(01-11107 \vru|t.ı selılrl ı ı İm ılızl sergi dflzehlenlr kandlıısky. İlle Briirk- sanalı,'i rıvla görüştüğü Almanya'yı ve lınlyrıy ı ziyaret edeı 111(111 - IH ay ka­ nlan Mıııuaıı'ya taşınır ve Yen Sanatçılar Dernegi'nl (Neııe KilnStlerverelıılgungl kııın III Dnim laınıılnı'ı lııı döıımı. -ililir San .Ses’i yazar

Yalız Mare İle beraber i Ylavl \lli ( H it Billin' iriibumm çalışmaları rinde, savul anlayışını iaşıııır. 1111 I , îlik»-Ilık Iv .rı: m' kil,ılımı ve Kavı \llı )ı//ıgı'nı unlar İ l l i : * l.'.’d.,’’ i ıKııeklıheke) Sayımlar. New Yorklo düzenlenen Armory Slıavv'a kaldır. ■ İIS Rusya -.a I" bu sın için saııaisal çalışmaları kesintiye p ıa r

11116-11)18 IV’vrıuı'den - ıiım (kurulan sanal kıırundarıııda 'çalıştığı daııenı buyunca. kurumsal Èlijmnlarma afiıı'lık verir Halk İtlim i koınisrrlıği'ıılnGüzel .Sanılar Hfdüınd üyeliğine «elİrilir 11 Şubııl 1917'deıkıııı’l karısı Niıı.ı İle evirttir.

►, Kandinsky. İŞ Hareket. 1924, Cee.’.re G Pompidou. H Pa,

1021 VYalle lir-ıpııi' ı YYoimar'd.ı açlığı Haıılıaıis okulunda ders vermek ıçııı Moskova'dan ayrılır. Oııce ılııvar resmi alidvesinde daha sonra ıhı serilesi resini atölyesinde çalışır Vvnen okulun yayınlarının basılmasında da yardımcı ••İtil 1024 kire l-'e.ıunp--ı ve .lavvlenskv ile beraber Ylavl Dörtlü (l)ie Blaııe Ylery grubıum kurar Yrolıırmda İlk llnıvkeı ı» de hıılumluğu buçuk başyapıtını lııı dünümde çıkarır İlgi ve eleştiri almaya Isışlıır. 1027 lubausıınDes taşınmasından sonı-a da okuldaki dershTlne ve kendi çalışmalarına devam tiler. 1020 kı sın. ı,ııı ıiııııı , aldı kısa lıır bildirge ııllellfîl taşıyan Pıalrm e ıjflre kokla \eÇ m > adlı çalışmasını yayımlar.

10(11 l’.aobaııs ıııı bu doneınılrk başkam olmı mimar Ylıes van der Kobe İle Herlin eh' düzenlenen Kvrensel Sergi Içııı bir ıııüzlk salonu hazırlar. in :i:t Filin ıo~ ıııı kul ..İllin -ela Paris'e laşmıiıaya karar veril 10(14 BU dönemden -,,'ira ı.üılolarıııııı adlan Fmnsız/’adu Paris'e taşınmasını, yogim bu yaraUnlık dönemi izler. 111(111-194(11 .ı-ısız valand,ışııg: ıııı geçer. Savaş >ıllarmı. Paris’lekl ev inde çalışmasını sürılfırtTek değerlendirir. 1044 - ıı) yapılı Ilımlı l)Drt 1(1 Aralıkla. 7(1 yaşındayken, omurilik rahnlsızllftl nedeniyle ölür. T Kandinsky, Kompozisyon IX,

1027 Ylmaııya içinde v-’ dışımla (Paris'le İtilire ve kare Milano'da

1936, Cemre G. Pompidou, Paris.


DOST İmtiyaz Salılbı Kıılııl Akalın )aym kmrrtinMörfı Al; hnrnhnyr,'iın Utlilör Kısım Demli HiİKisayar Sayfa Duzm lm c Songül tiılven Ç n in ıı Özge Özbek ISBN 975 8457 621 Dizi K ılittirlıri Slcfamı 1'eıvaUın ve StrTaıın Zııffi

\lnirt Paola Kiıpdil (.ilin ti kaynaklar

Klı'rtii Arşivi. Milano Hasel Kunstnıuseıını YlııstV National d'An Moderne. Otun; Georges l'ompldoıı Stâdlisrhi' (kılerıe im Lenbachhaııs (lürsel materyali temin ıTmi'inıze yardımı'ı ulan mitei' ve fotoğraf arşivlerini' teşekkür ederiz kaynak İH'lirtılıneyeıı gürsel miller) illin yayım haklan yayıncılara alttır. La İHhİHHcca niiıriccs.r.l Mılatm'nnn katkılarıyla hazırlanmıştır. ■ II)!)!). SI AB

' 1991). Ki'DitardO Al'le s r . l. Mllnıın Kleıtııılıd Kditııri ASnk'lııtl <’ Dost kıtalıen Yayınlan karaıtlil Sokak 29ı I. kız.ılay lllhiöo. Alıktım Tüm yayın hakları saklıdır. Ihı kİtap Kleınoııd s.p.n. tarafından Nisan 2001 tanlıınde Marıcllogo. Venedik'te Tının adet Inısılınıştır.

Artbook kandinsky  
Artbook kandinsky  
Advertisement