Issuu on Google+


içindəkilər

6

14

24

Avis-lə xəbərlər

Depressiya nədir? Что такое депрессия?

8

Uşaqlarda qızdırma zamanı nə etməli? Что делать при высокой температуре у детей? 18

Təbii sağlamlıq məhsulları

Anadan yaxşısı yoxdur

Təbii Alvin yağları və onların müalicəvi xüsusiyyətləri haqqında

Bebeneo məhsulları və gətirdiyi yeniliklər barədə yazı

Ailə planlaması və hamiləlikdən qorunma

10

20

30

Qısa xəbərlər

Ailəm mənim dayağımdır Моя семья - моя опора

Miqren

Tibbi marketlərimizlə bağlı ən yeni xəbərlər

Sağlamlıq və gözəlliklə bağlı maraqlı məlumatlar

12 Şam fıstığı və qozun faydaları Şam fıstığı və qozun faydalı xüsusiyyətləri haqqında

D’S Damat mağazasının administratoru Esmira Abdullayeva ilə müsahibə

28

Ginekoloq Rəşad Əliyevin maraqlı yazısı

Sıx görünən xəstəlik miqren və onun müalicə üsulları barədə


içindəkilər

34

40

50

Katarakt müalicəsini gecikdirməyin

Arı zəhəri

Enerji verən menyular.

Təbii müalicə vasitəsi olaraq arı zəhəri və istifadə etmə qaydaları haqqında məlumat

Jurnalımızın bu sayında, birbirindən xəfif və ləzzətli yemək tərifləri ilə qarşılaşacaqsınız

Katarakt xəstəliyi, fəsadları və müalicə üsullarından bəhs edən yazı

Энергетические меню

37

42

52

Arterial hipertoniya

Nifrət etməyin nə olduğunu bilmirəm

Saçlarınız sağlamlığınızın aynasıdır.

Tanınmış rəqqasə Fatimə Fətəliyeva ilə sənət, həyat tərzi və s. barədə maraqlı müsahibə

Saç tökülməsini yaradan səbəblər

38

46

55

Üst tənəffüs yolu infeksiyaları Инфекция верхних дыхательных путей

Maldiv adaları

Asudə vaxt

HB-Güvən klinikasının Terapevt-kardioloqu Prof. Doktor Qədir Həsənovun arterial hipertoniya xəstələrinə məsləhəti

Möcüzəvi maldiv təbiəti insanı sehrləyir....

Мальдивские острова

Волосы - зеркало здоровья


İTALİYADAN YENİ NƏSİL GÜNƏŞ MƏHSULLARI

GÜNƏŞDƏN SONRA DUŞ GELİ Bronzluğunuzun uzun müddət dərinizdə sabitləşməsini təmin edir.

GÜNƏŞDƏN SONRA SAÇLARI AÇMAQ ÜÇÜN SPREY Dəniz duzu, xlor, günəş və küləkdən qarışan saçların açılmasına və asan daranmasına kömək olur.

BRONZLAŞDIRICI GÜNƏŞ SUYU

GÜNƏŞDƏN SONRA BUZ GELİ

Yağsız, su əsaslı məzmunuyla tropik bir bronzluq təmin edər.

Günəşdən sonra cildi nəmləndirir və buz kimi sərinlik gətirir.

KÖRPƏ VƏ UŞAQLAR ÜÇÜN GÜNƏŞ SÜDLƏRİ

GÜNƏŞ KREMLƏRİ

GÜNƏŞ YAĞLARI

HİNDQOZU YAĞI

Delice Solaire məhsulları, dermatolojik olaraq test edilib və Avropa Birliyi Standartlarına uyğun olaraq İtaliyada istehsal edilmişdir.

Məhsullar İtaliyadan idxal olunmuşdur.


www.avismed.az Təsisçi: Maymed MMC Baş redaktor: Xəyyam Cavadov Redaktor Koməkçisi Lalə Əliyeva

BAŞ REDAKTORDAN

Reklam Şobəsi Elçin Hacıyev

Bu valehedici yaz fəslində oxucularımızın qarşısına yenə də bir-birindən dəyərli məsləhətlər və maraqlı yazılar ilə çıxırıq. Bu sayımızda sizi yenə də sağlamlığınızı və gözəlliyinizi qorumağın yolları ilə tanış etməyə çalışmışıq. Əsrin vəbası sayılan miqren və xərçəng haqqında azacıq da olsa məlumat verməyi özümüzə borc bildik. Xalq təbabəti, yaz fəslində enerji verə biləcək yemək tərifləri və sizləri gözəl, sağlam göstərən saçlardan da söhbət açmışıq. Bu sayımızda qiyabi də olsa siz oxucularımızla bərabər adamı heyran edən Maldiv adalarına da səyahət edirik. Əziz oxucularımız, jurnalımızın bahar rayihəli sayını oxuyun və dəyərli məlumatlarımızdan yararlanmağa, zövq almağa çalışın.

Redaksiya Heyəti: Murad Məlikov Sevinc Quliyeva Aygun Quliyeva Nərgiz Cəbrayılova Nəzrin Yaqubova Fərhad Əliyev Həşim İbrahimov Natiq Nuriyev Vusal Cavadov Çap periodu: 2 Ay Tiraj: 10 000 Unvan: Bakı ş. Yasamal rayonu, Haqverdiyev kuc. 11 Tel: (+99412) 437 59 50 Fax: (+99412) 497 06 39 www.avismed.az info@avismed.az Reklam Yerləşdirmək ucun: (+994 12) 564 22 59 (+994 50) 338 48 58 reklam@avismed.az Abunəçilər üçün (+994 12) 564 22 59 (+994 50) 338 48 58 Hazırlama, dizayn və çap: Ayreklam-İstanbul e-mail: info@ay-reklam.com Layihənin rəhbəri: Mirağa Ələkbərov Korrektə: Samir Zeynallı Tərcümə: Vüsalə Dünyamalıyeva Koordinator: Aybəniz Kamalqızı Dizayner: Ülviyyə Qayıbova Jurnal, Azərbaycan Respublikası Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən qeydiyyata alınmışdır. Qeydiyyat nömrəsi: 4642 Çap olunan reklam materiallarına görə redaksiya məsuliyyət daşımır.


avis > Xəbərlər

-lə

xəbərlər

Tәlimlәrimiz davam edir zərbaycanın ilk və tək tibbi marketlər şəbəkəsi Avis hər zaman əməkdaşlarının peşəkarlıq səviyyəsinin artırılmasına xüsusi əhəmiyyət vermiş və bu mövzuda bir çox təlim proqramları həyata keçirmişdir. Avis Tibbi Marketlər şəbəkəsinin əsas dəyərləri kimi bilinən profesionallıq və daimi inkişaf kriteriyası çərçivəsində bu dəfə “Bioloji aktiv əlavələr və faydaları”, “İdmançı qida əlavələri” mövzusuna həsr edilmiş növbəti təlim proqramları həyata keçirildi. Təlim proqramından sonra iştirakçılar özlərini imtahanda sınadılar. Yüksək imtahan nəticələrinə görə iştirakçılar müxtəlif hədiyyələr ilə təltif olundular.

A

Optikadan ŞOK ENDİRİM

“Fürsәt bu Fürsәt” KAMPANİYASI

Artıq Avis Tibbi marketlər şəbəkəsinin müştəriləri 20 Mart - 30 Aprel tarixlər arasında Avis mağazalarından 39.90 Azn-ə Purevision 2 HD Linzasını + Bioture 60 Ml Solusyonunu əldə bilər. Qeyd edək BAUSCH LOMB firmasının “Comfort Moist” texnologiyası ilə təqdim etdiyi bu linzalar gözlərin gün boyu rahatlığını təmin edir və yüksək oksigen keçirmə xüsusiyyətinə görə fərqlənir.

vis Tibbi Marketlər şəbəkəsi 20 mart-30 aprel tarixləri arasında “Fürsət Bu Fürsət” adı altında 3-cü ən böyük endirim aksiyasını müştərilərinə təqdim etdi. Göstərilən müddət ərzində aksiyada onlarca məhsula şok endirim tətbiq edildi.”Fürsət Bu Fürsət” aksiyasının tanıdılması üçün yenə də insertlər paylanıldı. 30 Apreldən etibarən ən qısa müddətdə insertin 4-cü sayı müştərilərə təqdim olunacaqdır.

AVİS KOLLEKTİVİ “NOVRUZ BAYRAMI”nı Qarşıladı “Novruz bayramı” Avis kollektivi tərəfindən də sevinc ilə qarşılandı. Bu xoş gündə hər kəs bir-birini gözəl Novruz süfrəsində təbrik etdi və yaddaşlarda daim yaşadacaq kimi tarixə həkk etdi.

6

www.avismed.az

A


avis > Təbii yağlar

TӘBİİ SAĞLAMLIQ MӘHSULLARI ACI BADAM YAĞI Fiziki və zehni yorğunluğu aradan qaldırır. Böyrək və ağciyər üçün faydalıdır. Öskürəyi azaldır və sinəni yumşaldır. Dəri baxımı üçün də istifadə edilir.

ARDIC YAĞI Sidikqovucu xüsusiyyətə malikdir. Mədə ağrısı, boğaz iltihabı, qanda şəkər miqdarının düşürülməsi, dəri xəstəlikləri, revmatizm və əzələ qıcolması zamanı istifadə edilir. Eqzema və sellulitə qarşı da müsbət təsir göstərir.

İSTİFADƏ ŞƏKLİ: Daxilə: gündə 2-3 damla bir fincan suya damızdırılaraq içilir. Antiseptik xüsusiyyətə malikdir. Xaricdən: Ayaqda meydana gələn göbələk, eqzema xəstəlikləri vaxtı xəstə nahiyəyə tətbiq edilməsi, qaşıntının qarşısını alır. Bədəndə toplanan toksik maddələrin tərləmə vasitəsi ilə bədəndən atılmasına kömək edir.

İSTİFADƏ ŞƏKLİ: Daxilə: Gündə 3-5 damla bir fincan suya damızdırılaraq içilir. Xaricdən: Dəriyə masaj edilir.

ALABALIQ YAĞI Revmatizma və bel ağrıları üçün faydalıdır. Beldə olan yırtıq və əzələ ağrıları zamanı istifadə etmək məqsədəuyğundur. Əzələ tonusunu azaldır və kirəclənmənin qarşısını alır.

İSTİFADƏ ŞƏKLİ: Dəriyə masaj edilir.

NANƏ YAĞI Nanə yağı ürəkbulanmasının qarşısını alır, həzmi asanlaşdırır. Miqren, əsəb ilə əlaqəli olan baş ağrıları zamanı faydalı olan nanə yağının, burun tıxanıqlığını açma xüsusiyyəti də var. Sellülit müalicəsi zamanı da faydalıdır. Süd verən analar südlərini artırmaq üçün nanə yağından istifadə edirlər.

İSTİFADƏ ŞƏKLİ: Daxilə: Gündə 3 dəfə 1 fincan suya 2-3 damcı əlavə edərək içmək lazımdır. Xaricə: Dəriyə masaj etməklə istifadə etmək olar.

8

www.avismed.az


ÇİN YAĞI Miqren, baş ağrısı, diş və dişəti narahatlıqları, üst tənəffüs yolu xəstəlikləri, qrip, öskürək, burun tıxanıqlığı, səs problemi və s. hallarda kömək edir.

İSTİFADƏ ŞƏKLİ: Daxilə: Gündə 2-3 damcı bir fincan suya damlatılaraq istifadə olunur. Xaricdən: Dəriyə masaj edilərək tətbiq olunur.

GÜL YAĞI Dərini canlandırır və gərginləşdirir. Allerjik və eqzimalı dərilər, açıq yaralar üçün faydalıdır. Makiyaj təmizləyici vasitə kimi istifadə etmək mümkündür. Dəridəki ləkələri aradan qaldırır. Parfumeriya istehsalında istifadə olunur.

İSTİFADƏ ŞƏKLİ: Masaj edilərək tətbiq olunur.

QOZ YAĞI Quru ciltləri qidalandırıcı və yumşaldıcı təsiri var. Təbii nəmləndiricidir. Saç diblərini və saçları qidalandırır. Günəş altında bronzlaşdırıcı vasitə kimi istifadə etmək mümkündür.

İSTİFADƏ ŞƏKLİ: Dəriyə masaj edilərək tətbiq edilir.

NAR TOXUMU YAĞI

SARIMSAQ YAĞI Sarımsaq yağı bədəndə olan mikrobu öldürmək xüsusiyyətinə malikdir. Yüksək qan təzyiqini aşağı sala bilir. Həzmi asanlaşdırır. Qanı təmizləyir. Revmatizma, oynaq iltihabları zamanı çox faydalıdır. Bundan əlavə saç uzanmasını təmin edir, saç tökülməsinin qarşısını ala bilir. Saçda olan saçqıran xəstəliyini aradan qaldırmaq üçün də sarımsaq yağı çox faydalıdır. Təzyiqin normal olmasına kömək edir.

İSTİFADƏ ŞƏKLİ: Gündə 3 dəfə olmaqla bir fincan suya 4-5 damcı tökərək içmək lazımdır. Xaricdən isə, dəriyə masaj edilməklə istifadə olunur.

Nar toxumu yağı dəri xərçənginin müalicəsində istifadə edilən ən etibarlı və təsirli vasitədir. Gündə 7-8 damcı nar toxumu yağının istifadəsi faydalıdır. Tərkibində təbii esteregon maddəsi olduğuna görə hamiləliyin ilk üç ayında istifadə etmək olmaz. E vitamini ilə zəngin olduğu üçün cild baxımı zamanı nar toxumu yağından istifadə edirlər.

İSTİFADƏ ŞƏKLİ: Daxilə: Gündə 3 dəfə 1 fincan suya 3-5 damcı tökərək içmək məsləhətdir. Xaricdən: Dəriyə masaj etməklə istifadə edilir.

www.avismed.az

9


avis > Qısa xəbərlər

10 ADDIMDA varikozdan uzaqlaşın

Ağrı qadınları әn zәif mәqamda tutur Araşdırmalar qadınların ağrıya qarşı, xüsusilə də, aybaşı dövrünün əvvəlində daha həssas olduğunu göstərir. Həmçinin, qadınlar xroniki ağrılar zamanı kişilərə nisbətən daha çox sıxıntı keçirirlər. ABŞ-da aparılan araşdırmaya görə, xroniki ağrı ilə müşahidə edilən fibromialqi (əzələ-skelet sistemi xəstəliyi) qadınlarda 3.4, kişilərdə isə 0.5 nisbətindədir. Revmatoit Artrıt isə kişilərə nisbətən qadınlara 3 dəfə daha çox təsir edir.

•Ayaqlarınızı tez-tez soyuq su ilə yuyun; •Üzməyi ən sevimli idman növünə çevirin; •Dar paltarlar geyinməyin; •Dabanı 2 və 3 sm olan ayaqqabılara üstünlük verin; •Kəmərinizi çox daraldaraq qan dövranınıza maneçilik törətməyin; •Ədviyyatı çox olan qidalar qəbul etməyin; •Gündə 2 litr su için; •Yatarkən ayağınızı 15 sm hündürdə saxlayın; •Hər yarım saatdan bir yerinizdən durun və 15 addım atın; •Hər gün templi olaraq gəzin.

PİK NÖQTƏ! Lazımi qədər kalsium qəbul etməyin yağ əriməsini sürətləndirdiyini bilirdiniz? Buna görə də pəhrizinizdə süd və qatıq məhsullarına yer verməlisiniz.

10 www.avismed.az

Yuxu düşkünlüyü olan uşaq inkişaf etmir

Y

uxu düşkünlüyü yalnız yetkin insanlarda müşahidə edilmir. Uşaqlarda müşahidə edilən ən əsas əlamətləri: narahat və ağzı açıq yatma və yuxu prosesində başda çoxlu tərləmə olur. Baş ağrısı, diqqətsizlik və performans düşkünlüyünə səbəb olan yuxunun digər bir nəticəsi də inkişafdan qalmadır. Uşaq yaxşı yata bilmədiyi üçün yuxu vaxtı yaranan böyümə hormonundan yararlana bilmir.


avis > Vitamin

ŞAM FISTIĞI və QOZUN FAYDALARI yiq, onikibarmaq bağırsaq, sirroz və mədə xəstəliklərinin müalicəsində istifadə olunur. ● Şam fıstığı mədəaltı vəzi xəstəlik-

Şam fıstığnın Vitamin dəyəri

Ş

am fıstığı, əsasən, Aralıq dənizi bölgəsində yetişir və özünə xas rəngi ilə nəzərə çarpır.

Şam fıstığının tərkibində bol miqdarda zülal və minerallar var. Olduqca qüvvətli bir qida olan şam fıstığını normadan artıq istifadə etmək olmaz.

Şam fıstığının faydaları ● Şam qozalarının içindən çıxarılır. ● Qüvvətli bir qidadır. ● Gündə 2 yemək qaşığı qədər - təxminən 25 qramdan çox yeyilməməlidir. ● Bronxit, vərəm, ağciyər xəstəliklərinin tez sağalmasına kömək edir. ● Bədəni qüvvətləndirir, cinsi istəyi artırır. ● Ruhi sarsınıtını aradan qaldırır. ● Öskürəyi azaldır. ● Ürək xəstəliklərində də faydalıdır. ● Şam fıstığı vərəm və anemiya xəstəliyinin qarşısını alır. Yüksək təz-

12 www.avismed.az

Enerji:......................673 kcal Pəhriz lif:......................3.7 g Karbohidratlar:..........13.08 g Yağ:..........................68.37 g Doymuş:...................18.76 g Vitamin C:..................0.8 mg Vitamin E:................9.33 mg Zülal:........................13.69 g Vitamin B1(tiamin): .0.36 mg Vitamin B20:............0.22 mg Vitamin B3 (niacin):.4.38 mg Vitamin B9 (folat):........58 µg Karoten (beta):............17 µg Dəmir:......................5.53 mg Kalium:.....................597 mg Maqnezium:............. 251 mg Mis:.........................1324 mg Manqan:.................8802 mg Fosfor:......................575 mg

ləri və revmatizmin müalicəsinə də kömək edir. ● Şam fıstığının tərkibində olan doymamış yağ turşularından linoleik turşusu, bədəndə əmələ gələ biləcək bir çox zəhərə qarşı, zəhərdən qorunma xüsusiyyəti daşıyır. Buna görə də hava çirkliliyi səviyyəsi yüksək olan şəhərlərdə yaşayan insanlar üçün şam fısıtığıböyük əhəmiyyət kəsb edir. ● Şam fıstığı şirniyyat, tort və yeməklərdə istifadə edilir. Şam fıstığı yağından isə tərəvəz yeməklərində, mayonez, marqarin istehsalında və kosmetika sahəsində istifadə edilir.


Qoz şəklinin beynin kiçildilmiş bir modeli olduğuna heç diqqət etmisinizmi? Ətrafındakı yaşıl qabıq baş dərisinə, sərt qabığı insan kəlləsinə, içindəki incə qat beyin qatına, meyvəsi ilə də beynin şəklinə tamamən bənzəyir.

Vitamin dəyəri 2 ədəd qoz (10 gr) Enerji:.....................50 kcal Zülal:...........................2 gr Yağ:..........................5,4 gr Karbonhidrat:............1,6 gr Ca:...........................14 mg Fe:..........................1,4 mg Vit A:..........................10 İU Vit B1:.....................0,8 mg Vit B2:...................0,02 mg Niasin:.....................0,2 mg

daha az miqdarda doymuş yağ turşusuna sahibdir. Qozda olan bu yağlar bitki tərkibli yağlara çox uyğun gəlir. Qoz eyni zamanda lif, tanin, polifenol kimi sağlamlıq üçün yararlı olan bir çox maddələrlə zəngindir. Qoz ləpəsi kalsium və fosfor maddəsi ilə zəngin olduğu üçün zehni

Beynin dostu-QOZ Q

oz həm təzə, həm də quru halda istifadə oluna bilir. Tortlara, ətli yeməklərə, plovlara, makoronlara və s. yeməklərə qatılaraq onların ləzzətini artırır. Bütün dünya mətbəxlərində olduğu kimi, Azərbaycan mətbəxində də özünə geniş yer alan bu qidanın faydalarını isə saymaqla qurtaran deyil. Tərkibində doymamış yağ turşuları olan qoz, digər sərt qabıqlı meyvələr kimi yağ səviyyəsi yüksək olsa da,

antioksidant bolluğuna görə xərçəngdən qorunmağa kömək edir, həzm sistemini gücləndirir. Aparılan araşdırmalara görə yemək sonunda istifadə olunan az miqdarda qoz, yağlı qidaların damarlara verdiyi ziyanı aradan qaldırır. Araşdırmalardan məlum olmuşdur ki, istər qoz, istərsə də digər sərt qabıqlı meyvələr ürək infarkt riskini otuz ilə əlli faiz arasında azaldır. Qoz həmçinin güclü bir Omeqa-3 qaynağı olaraq yaxşı xolestrolu artırma xüsusiyyətinə malikdir. Ümumilikdə bədəndə olan bütün xolestrolu da lazım olacaq dərəcədə azalda biləcək bir qidadır.

Qozdan istifadə edərkən diqqətli olun! Güclü enerji mənbəyi olan qozdan həddindən çox istifadə etməklə kilonuz üzərində olan nəzarəti itirmiş olursunuz. Buna görə də qozu ovucla yox, sayaraq yemək məqsədə uyğundur. Bir qozda ortalama 25 kalori, 8 qoz isə təqribən 200 kalori verə bilir. Kilo probleminiz olsa da, gündə 8 qoz yeyə bilərsiniz, bu şərtlə ki, ya 200 kalorini başqa yediyiniz qidalardan kəsəcək, ya da 200 kalorini xərcləyə biləcək bir yürüş etməlisiniz.

yorğunluğu aradan qaldırır, sümük və dişləri bərkidir. Sinir sisteminin, əzələ toxumasının çalışması üçün lazım olan maddələrlə zəngin bir qidadır. Tərkibində maqnezium çox olduğu üçün əzələləri sakitləşdirir. Qırmızı qan hüceyrələrinin artmasına, ağciyərlərdən oksigenin toxumalara daşınmasına kömək edir. Qan azlığı xəstəliyində lazım olan dəmiri də qoz istifadə etməklə aradan qaldırmaq olar. Xüsusi ilə

www.avismed.az 13


avis > Körpə

UŞAQLARDA QIZDIRMA ZAMANI

NƏ ETMƏLİ? Valideynləri ən çox narahat edən xəstəliklərdən biri də körpə və uşaqlarda ortaya çıxan "qızdırma"dır. Bu kimi hallarla qarşılaşdığınızda, nə etməniz lazım olduğunu bilmək üçün təkliflərimizə nəzər salın:

Bədən bölgəsi Ağız Qoltuq altı

Normal istilik 35.6-37.5 34.7-37.3

Qızdırmalı 37.6 37.4

Körpələrdə rast gəlinən qızdırmanın səbəbləri: • Qrip, soyuqdəymə, faringit, orta qulaq iltihabı kimi üst tənəffüs yolu xəstəlikləri; • Sidik yolları infeksiyaları; • Meningit, uşaq iflici kimi sinir sistemi xəstəlikləri; • Sətəlcəm, bronxit kimi alt tənəffüs yolu xəstəlikləri; • Diş çıxartma; • Qızılca, qulaqdibi kimi yoluxucu xəstəliklər, • Peyvənddən sonrakı qızdırma; • İshal

örpənizə baxdığınızda bəzən normal olmayan bir vəziyyətlə qarşılaşırsınız. Sanki narahatdır, yanaqları qızarıb. Bu zaman çox narahat olar və əlinizlə qızıdrmasını yoxlayarsınız. Normaldan daha isti olduğunu hiss edirsinizsə, termometrlə də baxaraq dəqiqləşdirməlisiniz. Nəticəyə baxdığınızda şübhələriniz təsdiqlənmişdir: Uşağınızın qızdırması var. Körpənizdə qızdırma olduğunu müəyyən etdikdə, lazım olan ən əhəmiyyətli şey, soyuqqanlı olmağınızdır. Çünki qızdırma müvəqqəti bir vəziyyətdir. Qızdırma, sadə bir ifadə ilə desək, bədənin normal temperaturunun yüksəlməsi mənasını verir. Əslində qızdırma, bədənin xəstəliyə cavabıdır. Xəstəliyin bir işarəsi olan qızdırmanın aşağı düşməsi, təhlükənin ortadan qalxacağı demək deyil. Əsas məsələ, qızdırmanı yaradan xəstəliyin müalicə edilməsidir.

K

ЧТО ДЕЛАТЬ при высокой температуре у детей? Одной из частых проблем, наиболее беспокоящих родителей, является высокая температура у младенцев и детей. Если вы столкнулись с этой проблемой и не знаете что делать, то примите во внимание следующие советы:

Uşağınızın qızdırmasını necə ölçə bilərsiniz?

Часть тела

Körpənizdə qızdırma olub-olmadığını bilməyin ən asan yolu, əlinizlə və yaxud dodağınızla toxunaraq ölçməkdir. Ancaq daha dəqiq bir nəticə üçün ter-

Нормальная температура

Повышенная температура

Рот Подмышка

35.6-37.5 34.7-37.3

37.6 37.4

14 www.avismed.az


ногда у малыша можно наблюдать некоторое беспокойство, покраснение щёк. В таком случае, обеспокоившись, вы пытаетесь рукой определить температуру. Если вы чувствуете рукой повышение температуры, то стоит подтвердить это градусником. Показания градусника подтверждают ваши опасения: у ребенка повышенная температура. В первую очередь, в таких случаях следует сохранять спокойствие, потому что повышение температуры – это временно. Если точно сказать, повышение температуры тела – это реакция организма на болезнь. Снижение температуры в таких случаях не означает окончания опасности заболевания. Основной задачей является лечение самого заболевания, вызвавшего повышение температуры. Как можно измерить температуру ребенка? Самым простым методом определения повышения температуры ребёнка является прикосновение руками или губами. Однако, для более точных результатов необходимо использовать градусник. Температуру можно мерить в различных частях тела ребенка: подмышкой, во рту и в ухе. Мерить маленьким детям температуру во рту опасно. Если ваш ребёнок младше 4-5 лет, температуру лучме мерить подмышкой. Во время измерения может быть использован стандартный стекляный или же цифровой термометр. Цифровой термометр дает результаты быстрее и читается легче, чем стекляный.

И

mometrdən istifadə etmək vacibdir. Körpənizin bədən istiliyini ölçərkən fərqli bölgələrindən faydalana bilərsiniz. Ağız, qoltuq altı və qulaqdan qızıdırmanı ölçmək olar. Termometri kiçik uşaqların ağzına qoymaq təhlükəli ola bilər. Uşağınız 4-5 yaşından kiçikdirsə, qızdırmasını ölçmək üçün qoltuq altından istifadə edə bilərsiniz. Ölçmə zamanı standart şüşə termometr və ya digital olanlardan istifadə oluna bilər. Digital termometr analoq olanlarına nisbətən daha tez nəticə verir və oxunması daha asandır.

Qızdırmaya qarşı nə etmək lazımdır? ● Sərin saxlayın: Uşağınızın qızdırması olduğunda, onu isti mühitdən uzaqlaşdırmalı və sərin tutmalısınız. Otağın temperaturu 20-21 dərəcədən çox olmamalıdır. Üstündə qalın geyimlər varsa çıxarın və bütün bədənini örtəcək yüngül geyimlər geyindirin. Beləcə bədəndə olan istilik çölə çıxma imkanı tapar. ● Bol maye verin: Qızdırmayla birlikdə tərləmə olmadan, birbaşa buxarlanma ilə bədənin maye itkisi artar. Bunun üçün uşağınıza, su ilə birlikdə bol maye tərkibli yeməklər vermək lazımdır: meyvə suyu, bol sulu meyvələr (limon, naringi, portağal), şorba və s. ● Lazım olarsa dərman içirin: Qızdırmanın çox vaxt infeksiyayla mübarizədə əhəmiyyətli olduğunu düşünərək, lazım olduğu təqdirdə dərman istifadə edin. Uşağınızın qızdırması 39 dərəcədən çoxdursa, ağrısı varsa və yata bilmirsə həkim tövsiyəsi ilə dərman istifadə etmək olar.

Что нужно делать при высокой температуре? •Держать в прохладе: Температура комнаты не должна превышать 20-21С0. Оденьте больного ребенка легко, чтобы облегчить

Причины высокой температуры у младенцев: • Грипп, простуда, фарингит, заболевания верхних дыхательных путей, таких как воспаление среднего уха; • Инфекции мочевыводящих путей; • Минингит, такие болезни нервной системы, как детский паралич; • Пневмания, болезни нижних дыхательных путей, таких как бронхит; • Вырастание зубов; • Такие инфекционные заболевания, как корь, свинка; • После прививок; • Понос

www.avismed.az 15


avis > Körpə

теплоотделение. •Давайте много жидкости: Повышается потеря жидкости тела путём испарения, без потоотделения. Поэтому, наряду с водой, ребёнку нужно давать пищу, содержащую много жидкости: фруктовые соки, сочные фрукты (лимон, мандарин, апельсин), суп и так далее. •При необходимости дайте лекарства: В большинстве случаев, при подозрении инфекционного происхождения температуры, при необходимости применяют лекарства. Если температура ребёнка выше 39С0, есть боли и нарушение сна, можно применить лекарственные препараты, рекомендуемые врачом. •Прохладные примочки: Полностью разденьте вашего малыша. Заранее следует приготовить пеленки и тёплую воду. Намочите пеленку в теплой воде, температура которой близка к температуре тела (32 С0) и протрите тело ребенка. Этот процес должен происходить в тёплой комнате. Протрите шею, лицо, животик, ножки и ручки малыша. Проведения данной процедуры в течении 20-30 минут достаточно для понижения температуры тела ребенка. •Ограничте активность ребёнка: Иногда, даже болезнь не может убавить энергию подвижного ребёнка. Тем не менее, ограничте чрезмерную подвижность малыша, так как это приводит к повышению температуры тела.

● Yaş bezlə kompress edin: Körpənizi tamamilə soyundurun. Ancaq əvvəlcədən ilıq su və bezlər hazır olmalıdır. Nə isti, nə də soyuq, bədən istiliyinə yaxın olan (elmi olaraq 32 dərəcə) suyun içində təmiz bir bezi isladaraq, bədənini silin. Bu prosesi etdiyiniz otaq isti olmalıdır. Uşağınızın boynunu, üzünü, qarnını, dizlərini və dirsəklərini silin. Bu əməliyyatı 20-30 dəqiqə davam etdirmək bədənin hərarətini salmaq üçün kifayətdir. ● Çox hərəkət etməsinin qarşısını alın: Xəstəlik belə bəzən uşaqların bitmək-tükənmək bilməyən enerjilərinin qarşısını almır. Ancaq həddindən artıq hərəkət, bədən temperaturunun artmasına səbəb olacağı üçün, onların yavaş hərəkət etmələrini təmin edin.

16 www.avismed.az


avis > Məhsul

ANADAN YAXŞISI YOXDUR... ürkiyə Cümhuriyyəti tarixində ana və körpələr üçün məhsul istehsalında dünyanın qabaqcıl ölkələrinin təcrübəsindən istifadə edərək Avropa stadartlarına tamamilə cavab verən ilk və tək marka “Bebeneo” Avis apteklər şəbəkəsinin doğru seçimidir. ‘’Anadan yaxşısı yoxdur’’ deyən Bebeneo, körpələrin ana südü ilə bəslənməsinin tərəfdarı olub, istehsal etdiyi məhsulları sadəcə analara yardımçı olaraq görür. Bebeneo istehsalçısı “MAKSGRUP Plastik Sağlıq Ləvazimatları Şirkəti” Türkiyədə ilk olaraq nələri etdi: 1.Türkiyədə, Yaxın və Orta Şərq, eləcə də Keçmiş Sovet İ_ifaqı

T

ölkələri də daxil olmaqla bir çox ölkədə istifadə olunan körpə yalançı əmziklərinin gigiyenik saxlanması və qorunması üçün xüsusi polipropilen qapaq istehsal etdi. Bununla da anaları “çirkli əmzik” dərdindən qurtardı. 2.Türkiyədə və qonşu ölkələrdə ilk dəfə butulka əmziklərində xüsusi hava dəliyi (anti-kolik air sistem) tətbiq etdi və bununla da körpəni və anaları butulkadan yedizdirərkən çəkilən əziyyətdən xilas etdi. Bu xüsusi dəlik olmayan butulkalardan əmizdirmə zamanı ana bir neçə dəfə körpənin ağzından əmziyi çıxarıb, butulka içərisinə hava keçməsini gözləməyə məcbur idi. 3.Türkiyədə ilk dəfə yalançı əmziklərin sipər hissəsini xüsusi formaya salmaqla körpələrin üz-çənə qisminin tərləməsini, sipər kənarının təzyiqi ilə qızarması və zədələnməsinin qarşısını almış oldu. 4.Türkiyədə ilk dəfə valideynlər ilə körpələr arası psixolojik dialoq atmosferi yaradan süarları (“Anamı sevirəm”, “Atamı sevirəm” və s.) əmziklərin, butulkaların üzərinə yazaraq, psixogigiyenik tələblərə cavab verən məhsul istehsalçısı oldu.

Bebeneo fəlsəfəsi: -Daim AR-GE yenilikləri ilə valideyn istəkləri və arzularının önündə olub, müştəri məmnuniyyətinə nail olmaq; -Sağlıqlı məhsul istehsalında doktorlardan dəstək və fikir; -Mükəmməl keyfiyyət; Belə bir qüsursuz məhsullara sahib bebeneo brendinin bakılı valideynlərə təklif etməkdən qürur duyuruq.

18 www.avismed.az


www.bebeneo.com


avis > İşgüzar

AİLƏM MƏNİM DAYAĞIMDIR МОЯ СЕМЬЯ – МОЯ ОПОРА Esmira ABDULLAYEVA D’S Damat brendinin Azərbaycandakı rəsmi mağazasının administratoru İşgüzar, nüfuzlu bir qadın, yoxsa cazibədar bir xanım. Sizcə hansı daha çox xoş təsir bağışlayar? İstənilən işguzar qadında bu xüsusiyyətlər olmalıdır. O, daim ünsiyyətdə olduğu üçün həmişə baxımlı, səliqəli olmalıdır. Nufuzlu qadın olaraq ətrafındakıların hörmətini qazanmalıdır. İşgüzar həyata atılmazdan əvvəl gənc qız kimi necə bir həyat tərziniz olub? Bütün xanımlarda olduğu kimi. Gəncliyim çox şən keçib. Yaddaşımda tələbəlik illərimin gözəl günləri qalıb. O xatirələri yaddan çıxartmaq mümkün deyil. İllərdir işgüzar mühitdəsiniz. Hər şeydən yoruldum, mən də ev xanımları kimi olacağam deyib bir günlük proqram tutduğunuz vaxtlar olubmu? Mən zəhmətkeş insanam. Nə qədər çox iş görsəm o qədər həmin gündən məmnun qalıram. Koko Şanel-in belə bir sözü var: "Qadını bahalı paltar qədər heç nə qocaltmır". Sizdə necə, bahalı geyimlərə maraq var? Brend sizin üçün nə dərəcədə əhəmiyyətlidir? Brendlərə marağım var, amma bu o qədər də vacib deyil. Məşhur olmayan brenddən geyinərək də zövqlü görünmək mümkündür. Geyim seçərkən mən mütləq rahatlıq və keyfiyyəti seçirəm.

Деловая, авторитетная или же привлекательная женщина более привлекательна? Любой деловой женщине должны быть присущи все эти качества. Женщина всегда должна быть ухоженной, опрятной, потому что постоянно находится в обществе. Она должна завоевать авторитет и уважение в коллективе. Каким был ваш стиль в молодости, еще до начала деловой жизни? Как и у большинства девушек. Моя юность прошла очень жизнерадостной и веселой. В памяти остались чудесные студенческие годы.

Ailə sizin üçün nə deməkdir? Ailə mənim üçün elə yerdir ki, ora qayıtmağı həmişə səbrsizliklə gözləyirəm. Ailəm mənim dayağımdır. Hər insan onu gözləyən və sevən insanların olduğu isti yuva və xoşbəxt ailə arzusundadır. Ailə - yaxın və əziz insanlardır. Mənim üçün ailə anadan başlayır. Ananın zərifliyi, incəliyi və istiliyi həyatımızın ilk günlərindən

Вот уже много лет, Вы находитесь в деловой жизни. Бывали ли случаи, когда Вы говорили себе: “Я устала от всего, хочу быть домохозяйкой”, и составляли список домашних дел на один день? Я – трудоголик. Чем больше работаю, тем больше удовлетворения получаю от прожитого дня.

20 www.avismed.az


başlayır. Qarşılıqlı hörmət, güvən və qayğı üzərində dayanan ailə, həyatda mövcud olan ən dəyərli nemətdir. Müvəffəqiyyət qazanan bir iş xanımı kimi ailənizin, yoxsa dostlarınızın dəstəyi çox olub? Həm dostum, həm məsləhətçim olan keçmiş müdirimə mənə çox şey öyrətdiyinə görə minnətdaram. Salonda çox vaxt itirirsiniz? Salonda oluram, lakin şəxsi vizajist və saç ustam öz bacım olduğu üçün oraya tez-tez getmirəm. Sağlamlığınızı necə qoruyursunuz? Zəif yerim – boğazımdır. Özümü narahat hiss edən kimi immunitetimi qaldırmaq üçün tədbir görməyə çalışıram. Reallığa çevirmək istədiyiniz arzularınız çoxdurmu? Dünya səyahəti etmək istərdim. Köhnə arzular həyata keçən kimi yeniləri doğulur. Hər şey hələ qabaqdadır və mən arzularıma çatacağam. Azərbaycan qadınının nəyə ehtiyacı var? Qadınlar yetəri qədər güclü təbiətə malik olsalar da, həm də zərifdirlər. Eyni zamanda da qadınların qayğıya ehtiyacı var. Qadın təbiəti incə, həssas, zərif olduğu üçün, bizə qarşı qayğı ilə yanaşmaq lazımdır. Adi günlərinizi necə keçirirsiniz? “Darıxmamaq üçün görəsən nə ilə məşğul ola bilərəm”-?, sualı məndə heç vaxt meydana gəlməyib. Günüm adətən dəqiqələrinə qədər planlaşdırılıb və mən buna sevinirəm, çünki, xeyli maraqlı və faydalı işlər görə bilirəm. Mənə elə gəlir ki, yaxşı dostlar və maraqlı məşğuliyyətlər insanı darıxmağa və ruhdan düşməyə qoymur. Kompleksiniz varmı? Komplekslərim yoxdur, bəzi çatışmayan cəhətlərim var. Komplekslər isə insanın özündə və başqalarında gördüyü və diqqətini üzərinə yönəltdiyi mənfi cəhətlərdir. Yemək bişirə bilirsinizmi? Əla olmasa da yemək bişirə bilirəm. Bişirməyi sevməsəm də qab yumağı xoşlayıram. Gözlənilmədən qonaq gələrsə, onları layiqincə qarşılaya bilərəm. İnsan həyatının hansı anlarında özünü xoşbəxt saya bilər? Xoşbəxtlik bizi əhatə edən gördüyümüz, hiss etdiyimiz hər şeydir. Bəziləri bunu dərk etməsə də, ən sadə şeylər belə, xoşbəxtlikdir. Şəxsən mənim üçün xoşbəxtlik – sevdiym insanların xoşbəxtliyidir. Əsl xoşbəxltik isə başqalarına yardım etməyi bacarmaqdır. Əsl xoşbəxtlik daimidir – insanları ehtiyacı olan hər bir şeylə təmin etmək, onlara sevinc bəxş etməkdir.

Есть такое выражение Коко Шанель: «Ничто не старит женщину, как слишком богатый костюм». Есть ли у Вас интерес к дорогой одежде? Насколько важен для Вас бренд? Интерес к брендам есть, но это не самое важное. Можно одеть не очень знаменитый бренд, но при этом выглядеть со вкусом. Выбирая одежду, я обязательно выбираю качество и комфорт. Что означает для Вас семья? Для меня семья – это место, куда я всегда буду с нетерпением возвращаться. Моя семья – это моя опора. Любой человек мечтает о счастливой семье, о доме, где тебя ждут и любят. Семья – это самые дорогие и близкие люди. Для меня семья начинается с мамы. Мамина ласка, нежность, тепло окружают нас с первых дней жизни. Семья – это самое главное, что есть у каждого из нас. Она держится на взаимопонимании, доверии, заботе друг о друге. Как женщина, добившаяся успеха в деловой жизни, Вы получили больше поддержки от семьи или друзей? Я во многом благодарна своему бывшему директору, наставнику, другу. Он меня многому научил . Много ли времени Вы проводите в салонах красоты? В салонах бываю, но не так часто, потому что мой личный парикмахер и визажист – это моя сестра. Как Вы сохраняете своё здоровье? Мое слабое место – горло. Если у меня что-то не так, я сразу принимаю меры, чтобы укрепить свой иммунитет. Много ли желаний, которые Вы хотели бы притворить в жизнь? Хотелось бы совершить кругосветное путешествие. Если сбываются старые желания появляются новые. Еще все впереди, и я воплощу свои желания в жизнь. В чём нуждается азербайджанская женщина? Женщины довольно сильные по природе натуры, но в то же время и слабые. Еще мы, женщины, очень нуждаемся в нежности. Ведь не зря мы по своей природе являемся хрупкими, нежными и утонченными созданиями. Значит и подход к нам должен быть таким же. Как Вы проводите обычные дни? У меня никогда не возникает вопрос: чем заняться,

www.avismed.az 21


avis > İşgüzar

чтобы не скучать. Мой день обычно расписан по минутам, и я рада этому, потому, что успеваю сделать очень много интересных и полезных дел. Мне кажется, что хорошие друзья и интересные дела являются надежными защитниками от скуки и уныния. Есть ли у Вас комплексы? Комплексов нет… есть недостатки, которые я не замечаю, а комплексы возникают от того, что человек заостряет внимание на свои и на чужие какието недостатки. Умеете ли вы готовить? Готовить могу, но не очень хорошо. Готовить - это не для меня, вот посуду помыть люблю. Но если внезапно нагрянут гости, то хорошо принять их уж я смогу. В какие моменты жизни человек может считать себя счастливым? Счастье — это то, что окружает нас, всё, что мы видим, ощущаем, но некоторые не замечают самого элементарного, самых простых вещей, но все это — счастье. Лично для меня счастье — это, когда я вижу, что счастливы те, кто мне дорог. Истинное счастье — это когда ты можешь помогать другим. Истинное счастье, оно действительно неприходяще — давать людям радость, давать то в чем они нуждаются.

Müvəffəqiyyət qazanmağınızın sirri nədir? Hər birimiz müvəffəqiyyətli ola bilərik. Pozitiv olmağı öyrənirəm. Yaşadığım hər günü özümü və həyatı dərk etmə prosesinə çevirə bilirəm. Bu da məni yeni uğurlara, nailiyyətlərə gətirir. Düşüncənizdən sizi uğursuzluğa aparan bütün fikirləri çıxarın. “Birdən bacarmaram”, “birdən alınmaz” kimi fikirlər özünə güvəni və uğuru məhv edir. Allahın möcüzəsinə inanırsınızmı? Bəli, çox inanıram. Alllah öz möcüzələri ilə hər dəfə varlığını sübut edir. Bununla bağlı çox hadisələr məlumdur, üstündə “Allah” yazılan yumurtaları misal göstərmək olar. Jurnalımızın oxucularına nə tövsiyyə edərdiniz? İlhamla irəliləyin, bu sizə uğur gətirər. Eləcə də «Аvislə Həyat» jurnalının bütün oxucularına ailə səadəti, xoşbəştlik arzu edirəm.

22 www.avismed.az

В чём секрет Вашего успеха? Каждый из нас успешен. Учусь позитивности. Умею превращать каждый свой день в радостное познание себя и жизни. И это приводит меня к успеху, достиженям, благаполучию. Исключите из своего сознания мысли, которые являются препятствиями на пути к успеху. «Не смогу», «вдруг не получится» и др. подобные мысли только разрушают уверенность и успех. Верите ли Вы в чудеса? Да, очень верю. Нередко Всевышний Аллах показывает своим рабам откровенные чудеса, которым нет рациональных объяснений. Тем самым, он как бы напоминает нам о себе. Известно много случаев, когда куры несли яйца с надписью «Аллах» . Что бы вы пожелали читателям нашего журнала? Будьте вдохновленными. Это приведет вас к успеху. А также, желаю всем читателям журнала «Аvis-lə Heyat» мира и семейного счастья.


avis > Psixologiya

DEPRESSİYA NƏDİR?

Что такое депрессия? gər bir gün siz oyanır və anlayırsınızsa ki, həyat mənasız və boşdur, hiss edirsinizsə ki, heç nəyi düzəltmək olmaz, o zaman siz depressiyadasınız. Depressiyaya düşmüş insanlar gələcəyə heç bir ümid etmirlər. Həyat onlara maraqlı gəlmir. Onlar heç nədən zövq ala bilmir, dünyanı qaranlıq və tutqun kimi görürlər. Ola bilər ki, bu vəziyyət sabah keçəcək, amma ola bilər ki, keçməyəcək. Və əgər bu vəziyyət uzun müddət davam edirsə, fikirləşin: “mənə nə olur?" Pis əhval-ruhiyyədə olaraq, tez-tez deyirik "mən depressiyadayam”. Ancaq bu yalnız sözün məişət mənasıdır.

Ə Arif Abdullayev Nevropatoloq Respublika Reablitasiya Mərkəzi

Е

Признаки депрессии Depressiyanın əlamətləri:

24 www.avismed.az

сли однажды вы проснулись и поняли, что жизнь – бессмысленная и глупая штука, если вы чувствуете, что ничего уже исправить нельзя, потому что будущее не имеет никаких перспектив, если вы больше не имеете интереса к тому, что совсем недавно доставляло вам удовольствие, то... Может быть, это завтра пройдет, а может быть и нет. И если такое состояние длится уже какое-то время, задумайтесь: "Что со мной происходит?" Пребывая в плохом настроении, мы часто говорим «у меня депрессия». Но это лишь бытовое значение этого слова.

Psixoloqlar mövsümi depressiya haqqında tez-tez danışırlar. Onlar deyirlər ki, bu, ilin müəyyən fəsillərində əhval-ruhiyyənin və ya iş qabiliyyətinin azalmasıdır. Bu da yaz, payız, qış depressiyası şəklində təsvir edilir. Belə çıxır ki, ilin tək depressiyasız fəsli yaydır? Tibbi anlayışda depressiya, necə deyərlər, yalnız pis əhval-ruhiyyə demək deyil. Depressiya ciddi xəstəlikdir, müəyyən kliniki təzahürlərə malikdir. Depressiya ilin istənilən vaxtı ola bilər, amma tez-tez mövsümi depressiyadan başlayır. Bir xəstəlik kimi depressiya "affektiv nasazlıq" adlanan xəstəliklər qrupuna aid edilir, yəni əhval-ruhiyyənin nasazlığı.

Психологи часто говорят о сезонной депрессии – это сниже-ние настроения и работо способности в определенное время года. Описаны осенняя, зимняя, весенняя депрессия. Выходит, единственное время года без депрессии – это лето? В медицинском понятии депрессия – это не просто плохое настроение, как принято считать, а серьезное заболевание, которое имеет определенные клинические проявления. Она может быть в любое время года, но часто начинается именно с сезонной депрессии. Депрессия, как заболевание входит в группу болезней, которые называются «аффективными расстройствами», т.е. расстройствами настроения.

Depressiyanın əsas simptomlarına aiddir:

Основные симптомы:

1. Əhval-ruhiyyənin aşağı düşməsi (küskün, kədərli, qəmli əhval-ruhiyyə);

1. Сниженное (подавленное, угнетенное, тоскливое) настроение.


2. Утрата интересов и удовольствия от вещей и занятий, которые раньше были приятны. 3. Снижение энергии, которое приводит к повышенной утомляемости и уменьшению активности.

2. Əvvəl sizə zövq verən məşğuliyyətlərə marağın və həzzin itməsi; 3. Enerjinin və fəallığın azalması, tez yorulma.

Depressiyanın əlavə simptomları: Depressiyanın əsas əlamətlərindən başqa əlamətləri də var. Həmin əlamətlər aşağıdakılardır: • Konsentrasiya və diqqətin azalması; • Günahkarlıq hissi və özünü günahkar hiss etmə; • Gələcəyin tutqun və pessimistik xəyalı; • Özünüqiymətləndirmənin və inamın olmaması; • İntihar haqda fikirləşmək və bununla bağlı tədbirlər; • Yuxunun pozulması, çətin yatmaq və ya erkən oyanmaq; • İştahanın pozulması, iştahın az olması və çəkinin itməsi; • Cinsi istəyin pozulması; • Ətrafdakılarla ünsiyyətdən qaçmaq; • Səhərlər məyusluğun, ruh düşkünlüyünün və depressiya həyəcanlarının güclənməsi və axşam bir qədər yaxşılaşma;

e

Müalic

Hazırda ən çox yayılmış emosional problemlərdən biri də depressiyadır. Bu halda xəstəyə psixiatrdan əvvəl, nevroloq, kardioloq, terapevt və ya başqa mütəxəssislər baxmalıdır. Depressiyalı xəstələri daha çox nevroloqun qəbulunda görmək olar. Depressiyanın nevroloji pasiyentlərini tez-tez birləşdirən xəstəliklər bunlardır: Parkinson xəstəliyi, çox yayılmış skleroz, kəllə daxili şişlər, hər şeydən əvvəl gicgah payında, beyin damarlarının aterosklerozu. Xəstələrin iki və yaxud üçdə birində olan intensiv ağrılar depressiya ilə əlaqələndirilir. Güclü ağrılar depressiya əlamətlərinin daha yüksək dərəcədə olduğunu göstərir. Deməli, arsenal vasitələrdən istifadə edənlər yalnız psixiatrlar deyil, həm də nevroloqlar, kardioloqlar, terapevtlər, cərrahlar, dermatoloqlar və s.dir. Həmçinin

Кроме этого существуют еще и дополнительные симптомы, которые часто присоединяются к основным симптомам депрессии: • Сниженная способность к концентрации внимания и сосредоточению. • Заниженная самооценка и отсутствие уверенности в себе. • Мысли о виновности и самообвинение. • Мрачное и пессимистическое видение будущего. • Мысли или действия связанные с самоубийством или самоповреждением. • Нарушения сна – бессонница, трудности засыпания или ранние пробуждения. • Нарушения аппетита – чаще его отсутствие и потеря веса. • Нарушение полового влечения. • Заметная окружающим заторможенность или чрезмерная суетливость. • Усиление подавленности и депрессивных переживаний по утрам и небольшое улучшение к вечеру.

Лечение В настоящее время одним из самых распространенных болезненных состояний является депрессия. При этом все чаще имеет место ситуация, когда первым врачом, курирующим больного с симптомами депрессии, является не психиатр, а невролог, кардиолог, терапевт или другие специалисты поликлиник или стационаров. Особенно часто пациентов с депрессией можно встретить на приеме у невролога. У неврологических пациентов депрессии наиболее часто сочетаются с болезнью Паркинсона, рассеянным склерозом, внутричерепными опухолями, прежде всего в височной доле, атеросклерозом сосудов головного мозга (постинсультные депрессии). Более чем у двух третей больных депрессией выявляется боль разной интенсивности, причем тяжелая боль ассоциируется с более высокой степенью выраженности депрессивных симптомов. Это привело к тому, что в арсенал средств, применяемых не только психиатрами, но и неврологами, кардиологами, терапевтами, хирургами, дерматологами и др., стали входить также препараты антидепрес-

www.avismed.az 25


avis > Psixologiya

preparatlar, antidepressantlar da buraya daxildir. Lakin müasir antidepressantlar haqqında kifayət qədər məlumat olmadığına görə, ümumi təcrübəyə əsasən həkimlər tərəfindən məsləhət görülən amitriptilina tipinin çoxdan tətbiq edilən preparatlarını-melipramina və s. istifadə edirlər. Göstərilən preparatlar güclü antidepressantdır. Dərin depressiyalar zamanı bu preparatlardan psixiatriya klinikasında geniş istiafdə edilir. Ambulator şəraitdə, hansı ki, söhbət, somato-vegetativ nasazlıqların fonunda depressiyanın atipik nəzərə çarpmayan hallarından gedir, kifayət qədər güclü yan təsiri olan bu preparatların təsiri mənfi effekt də verə bilər. Bundan əlavə, ənənəvi antidepressantlar (amitriptilin və s.) ağır yan təsirlərinə görə ümumtibbi praktika pasiyentlərində depressiv pozuqluqların müalicəsinin təsirini boşa çıxara bilər. Yuxardakıları nəzərə alaraq, ümumi sahə həkimlərinə daha yumşaq təsirli antidepressantlar haqqında məlumatın verilməsində fayda var. Beləliklə, yeni sinif antidepressantların ortaya çıxması ilə, yalnız psixiatrik yox, həm də ümumtibb praktikasında da antidepressant preparatlarının istifadəsinə imkan yaranır.

санты. Вместе с тем недостаточная осведомленность о современных антидепрессантах приводит к преимущественному использованию врачами общей практики лишь давно применяемых препаратов типа амитриптилина, мелипрамина и т.д. Указанные препараты являются мощными антидепрессантами, до настоящего времени широко применяются в психиатрической клинике, при развернутых, глубоких депрессиях. В амбулаторных же условиях, где преимущественно идет речь об атипичных, стертых вариантах депрессий, протекающих на фоне сомато–вегетативных расстройств, действие этих препаратов, имеющих довольно выраженные побочные влияния, может иметь и отрицательные последствия. Кроме того, традиционные антидепрессанты (амитриптилин и др.) в силу плохой переносимости побочных эффектов могут дискредитировать смысл лечения депрессивных расстройств у пациентов общемедицинской практики. Ввиду сказанного приобретает особое значение информирование врачей общей практики об антидепрессантах, оказывающих более мягкое действие. Таким образом, с появлением нового класса антидепрессантов появилась возможность более широкого применения антидепрессантов не только в психиатрической, но и общемедицинской практике.

26 www.avismed.az


avis > Hamiləlik

AİLӘ PLANLAMASI vә HAMİLӘLİKDӘN

QORUNMA Rəşad Sultan Ginekoloq HB Güvən klinikası

ilə planlaması fərdlərin və ya cütlərin istədikləri zaman istədikləri sayda övlad sahibi olmalarına deyilir və bu istiqamətdə tətbiq edilən üsulları özündə birləşdirir.

A

Ailə planlaması bizə nəyə görə lazımdır? Fərdi olaraq faydaları nədən ibarətdir? Bu məsələ cəmiyyət üçün nə dərəcədə aktualdır? Ailə planlamasının yararlarına iki istiqamətdə təsnifat verə bilərik: 1-ci təsnifat: fərdi və bəşəri olmaqla iki qrupa bölə bilərik. 2-ci təsnifat: tibbi və sosial faydalarından danışa bilərik. Tibbi yararlar hamiləliklə əlaqədar tibbi problemlərin azalmasından ibarətdir. Hamiləliklə əlaqədar tibbi problemlər həm fərdlər üçün, həm də cəmiyyət üçün önəm daşıyır. Düşüklər, abortlar, doğuşlar, bunlarla əlaqədar baş verən ağırlaşmalar (qanaxmalar, infeksiyalar və s.), eyni zamanda, yenidoğulmuşların patolgiyaları və ən nəhayət, ana və yenidoğulmuş ölümü nəinki fərdləri, ailələləri, həmçinin, bütün cəmiyyətimizi və bəşəriyyəti narahat edən aktual məsələlərdir. İstə-

28 www.avismed.az

nilməyən hamiləliklərin qarşısının alınması bu problemlərin də azaldılmasına və nəticədə, ana və yeni doğulmuş ölümlərinin göstəricilərinin aşağı düşməsinə xidmət edir. Ailə planlamasının sosial faydaları da nəzərdən qaçırılmayacaq dərəcədə böyük və önəmlidir. Hər bir fərd və ailə üçün istədiyi və baxa biləcəyi sayda övlad sahibi olmaq nəinki ailənin maddi yükünü azaltmağa kömək edər, eyniz zamanda, mövcud uşaqların da fiziki və sosial inkişaflarına imkan yaradar, təhsil və karyeralarına valideynlər tərəfindən diqqət edilməsinə yardımçı olar. Ailə planlamasının bəşəri yararları isə hər keçən gün öz aktuallığı ilə daha da ön plana çıxmaqdadır. Belə ki, dünya əhalisinin durmadan yüksələn artım sürəti, Yer kürəsinin maddi və enerji qaynaqlarının bu əhali artımı qarşısında yetərsiz qalması, ümumi dildə desək, demoqrafik problemlər ailə planlamasının həm ölkələr, həm də bütövlükdə bəşəriyyət üçün əhəmiyyətini daha çox nəzərə çarpdırır. Əslində bəşəriyyət mövcud olan-


dan günümüzə qədər həmişə hamiləlikdən qorunmaq haqqında fikirləşib və bu istiqamtdə əsrlərdən gələn ənənəvi metodlar var ki, qadınlarımız istifadə edirlər. Sizcə bu metodlar nə dərəcdə güvənli və məsləhətlidir? Biz tibb sahəsinin mütəxəssisləri, ənənəvi metodları inkar etmirik, qadağan etmirik. Amma tibb elmi inkişaf edərək daha güvənli, daha üstün metodlar irəli sürmüşdür ki, onları təbliğ və tətbiq etməyə çalışırıq. Hamiləlikdən qorunma metodlarının hər birinin müəyyən istiqamətdə üstün və çatışmayan cəhətləri vardır. Bu istiqamətlərdən ən önəmlisi qorunma metodunun güvənliyi, başqa sözlə desək, hamiləlikdən qorunmada nə dərəcədə uğurlu olma ehtimalıdır. Ənənəvi metodlar bu baxımdan müasir metodlardan çox geri qalsa da, qısaca onlar haqqında da məlumat vermək istərdim. Bunlardan biri cinsi əlaqədən sonra uşaqlıq yolunun yuyulmasıdır. Digər metod cinsi əlaqənin yarımçıq kəsilməsidir. Ən populyar metodlardan biri ovulyasiya gününün müəyyənləşdirilib, bu ərəfədə cinsi pəhrizin gözlənməsidir. Ovulyasiya gününü müəyyənləşdirmək məqsədilə bir çox üsuldan istifadə

edilir: aybaşı tarixinə görə hesablamaq, bazal bədən temperaturunun ölçülməsi, uşaqlıq boynu seliyinin araşdırılması və s. Ənənəvi metodların üstünlüyü: tətbiqinin asan və məsrəfsiz olmasıdır. Amma ən əsas çatışmayan cəhəti güvənli olmamasıdır. Belə ki bu metodlarla qorunan qadınlarda tez-tez istənməyən hamiləliklər görürük. Deməli, arzu olunmayan hamiləlikdən daha güvənli qorunmaq üçün müasir qorunma metodlarından istifadə etmək məsləhətdir? Bu metodlar hansılardır? Bu meodlar 3 qrupa bölünür: 1. Mexaniki baryerlər 2. Hormonal qorunma 3. Uşaqlıqdaxili vasitələr Mexaniki baryerlərdən ən geniş istifadə ediləni lateks və ya rezin vasitələrdir. Bu vasitələrə həkimlərin ən çox sevdiyi qorunma metodu deyə bilərik. Belə ki, bunlar nəinki hamiləlikdən qoruyur, eyni zamanda cinsi yolla keçən xəstəliklərin də yoluxmasının qarşısını alır. Mexanik baryer metodu kimi istifadə edilən başqa vasitələr də vardır, məsələn, qadın kondomları, vaginal diafraqmalar, servikal başlıqlar. Bunlar daha az istifadə edilir

və prezervativ qədər populyar deyildir. Bəs hormonal qorunma nədir? Hormonal qorunma qadın cinsi hormonlarının tablet və ya iynə şəklində bədənə daxil olduqdan sonra cinsiyyət sisteminə müəyyən təsirlərinə əsaslanır. Bunların arasında ən çox tətbiq edilən hamiləlikdən qorunma tabletləridir. Bunlara elmi dildə kombinə oral kontraseptivlər (KOK) deyilir. Qorunma tabletləri yumurtaıqda follikulun yetişib partlamasının, yəni ovulyasiyanın qarşısını almaqla təsir göstərir. Ovulyasiya olmadığına görə hamiləlik də baş vermir. Qərb ölkələrində kontraseptiv tabletlər çox geniş istifadə edilsə də, bizim qadınlarımız hormonal vasitələrə hələ də əsassız qorxu ilə yanaşır. Ən güvənli qorunma vasitəsi olan oral kontraseptivlər qorunmadan başqa digər tibbi faydaları da vardır. Belə ki, kombinə oral kontraseptivlər aybaşı qanaxmasını və bununla əlaqədar dəmir defisitli anemiyanı, aybaşı sancılarını və aybaşı öncəsi gərginliyi azaldır. Endometrioz, yumurtalıqların polikistozu, aybaşı disfunksiyası kimi xəstəliklərin müalicəsində istifadə edilir. Yumurtalığın funksional kistalarının əmələ gəlməsinin qarşısını alır, uzun müddət istifadə ediləndə yumurtalıq xərçəngindən də qoruyur.

(ardı var) www.avismed.az 29


avis > Şəfa

əkimlərə görə, miqren xəstəliyi əhali arasında çox sıx görünən baş ağrısı xəstəliyidir. Araşdırmalar nəticəsində müxtəlif cavablar alınsa da yüz adamdan 10-15-ində miqrenə rast gəlinə bilər. Miqren xəstəliyi əsas olaraq beynin hüceyrə qismində yaranan funksional pozuqluq nəticəsində meydana gələn bir xəstəlikdir. Bu pozuqluq müəyyən bir zaman ərzində davam edər və iz buraxmadan düzələ bilən xəstəlik olar. Miqren tutmaları 3-72 saat müddətində davam edə bilər. Əslində belə ağrılar beyin hüceyrəsində bir pozğunluğun yaranmasından xəbər verilir. Bu pozğunluğun nəticəsində beyin damarları və beyin ətra-

H

30 www.avismed.az

fını bürüyən pərdənin təsirə məruz qaldığı hiss edilir. Bunun nəticəsində də beyində güclü ağrı hiss edilir. Çox vaxt davamlı halda baş verən ağrı zaman - zaman başqa orqanlarda da hiss olunur. Miqreni genetik olaraq 2 hissəyə ayırırlar: 1. Auralı. 2. Aurasız. Bundan əlavə, çox nadir hallarda rast gəlinən o‘almik miqren, hemiplegik miqren, kompleks miqren kimi növləri də var. Miqrenin əlamətləri və səbəbləri. Miqrenin ən çox rastlanan növü güclü baş ağrısıdır. Bu baş ağrıları zamanı xəstə qusma və ürəkbulanması ilə qarşılaşır. Çox zamanlar xəstələrin səsə, işığa, iyə qarşı həssaslığı artır. Yuxusuzluq, aclıq his-

si, əsnəmə, qaz buraxma, gəyirmə, baş dönmələri kimi hallar da xəstələrə yoldaşlıq edər. Miqren xəstəliyinin mənbəyi tam dəqiq bilinmir. Ancaq yuxarıda sadalanan xəstəliklər bir-birininin meydana gəlməsinə şərait yaradır. Xəstəliyin ilk vaxtlarında beyində ancaq sadalanan pozuqluqlar yaranmağa başlayır. Bəzən beyin hüceyrələrinin və qan damarlarının işləməsində problemlər yaranmağa başlayır. Bütün bunları izlədikcə baş ağrıları meydana çıxmağa başlayır.

Miqreni necə ayırd etmək olar? Baş ağrısı davamlı bir xəstəlik olduğu üçün ona alternativ olan bir


xəstəliyin miqren olduğu başa düşülür. Baş ağrısı adı altında olan xəstəliklər miqren xaricində bir çox xəstəliklərdən xəbər verir. Müxtəlif tipli baş ağrıları, hərəkət pozğunluğu, beyin şişi, beyin qanamalarında olan baş ağrısı kimi ağrılar altında olan xəstəliklərdəndir. Miqren diaqnozu laboratoriya analizləri nəticəsində verilə bilər.

Miqren, xəstələrin həyatına necə təsir edir? Miqren əslində cəmiyyətin xəstəliyidir. Miqren xəstəliyinin əsas səbəbi işləmək qabiliyyətini itirmək problemidir. Xəstənin özü əslində güclü ağrılar zamanı böyük sıxıntılarla üzləşərək istirahət etməklə bu problemdən qurtaracaqlarını düşünürlər. Miqren xəstəlikləri yuxarıda sadaladığımız problemlər

Miqren müalicəsi əslində iki üsulla aparılır. Atak müalicəsi Şiddətli ağrı zamanı verilən dərmanlar və köməkçi vasitələr. Qoruyucu müalicə Ağrı olmadığı vaxtda ağrının qarşısını ala biləcək dərman və digər vasitələr.

nəticəsində meydana çıxır. Auralı miqrendə ümumiyyətlə 1 saat ərzində sürən önəmli əlamət olub, bunu izləyən baş ağrısı irəliləyir. Aurasız miqrendə isə əlamət həmən ortaya çıxmaz və baş ağrısı uzun sürər. Miqren xəstəliklərinin davamlılığı və sıxlığı xəstədən – xəstəyə dəyişdiyi kimi, eyni xəstədə də fərqli dəyişiklikliklə baş verə bilir. Həyatı boyu yalnız bəzən bir neçə dəfə miqren tipli baş ağrıları olan insanlar olduğu kimi, həmən hər gün miqren tipli baş ağrıları ilə yaşayan insanlar da var. Miqren ağrıları olan insanlar sakit, qaranlıq, səssiz bir yerdə yaşamağa daha çox üstünlük verirlər. Xəstəliyin atak dönəmində olduğu üçün bu dönəmi keçməkdə istifadə olunan dərmanlar onlara kömək etmiş olur.

www.avismed.az 31


avis > Şəfa

Miqren Gündəliyi Dərman Qədər Təsirlidir!

M

iqrenli xəstələrin şikayətləri və nə yeyib-içdiklərini qeyd etmək üçün “miqren gündəliyi” tutmaq çox əhəmiyyətlidir. Çünki miqrenin qıcıqlandırıcı faktorları var və buna qarşı tədbirli olmaqla, dərman qədər ağrını azaltmaq olar. Miqreni tezləşdirən faktorları yaxşı tanımaq, ağrını azaltmağa kömək edən ən təsirli üsullardan biridir. Ancaq hər bir miqren xəstəsinin ağrını tezləşdirən faktorları da fərqli ola bilir. Miqren xəstələri gündəlik nə yeyib-içdiklərini qeyd etməklə tutduqları "miqren gündəliyi" ağrıdan əvvəlki 1-2 gün müddətində stress, qoxu, spirt və

32 www.avismed.az

ya kafein kimi qıcıqlandırıcı faktorlara məruz qalıb-qalmadıqlarını öyrənmiş olurlar. “Ağrı gündəliyi” müalicəyə işıq tutur! Miqren diaqnozu üçün əvvəlcə xəstənin şikayətlərinə ətraflı qulaq asılmalıdır. Xəstənin ağrı xüsusiyyətləri haqqında kifayət qədər məlumat əldə edildikdən sonra fiziki və nevroloji müayinəyə ehtiyac olub-olmadığına da qərar verilir. Bu gündəlikdə ağrının sıxlığı, müddəti, yeri, xarakteri, ağrını artıran və azaldan faktorlar, istifadə edilən dərmanlar yazılır. Gündəlik müalicəni tənzimləməyə yardımçı olmaqla yanaşı, xəstənin də öz ağrısını daha yaxşı tanımasına köməkçi olur. Bu şəkildə də sonra ortaya çıxa biləcək fərqli baş ağrılarını daha yaxşı ayırd etmiş oluruq.

Miqreni yaradan səbəblər: -Stress: miqreni ən çox tezləşdirən səbəbdir. Miqreni yüzdə 60-80 faiz tezləşdirir. -Kafein, nikotin çoxluğu: Çox kafein və nikotindən istifadə etmək miqren ağrısını tezləşdirə bilir. Ancaq bəzən əksi də ola bilər. Məsələn, hər gün müəyyən miqdarda kafein istifadə edən şəxs, qəflətən kafeindən istifadəni dayandırarsa, ağrılar tezləşə bilər. -Qoxular: Bəzi ətirlər, siqaret və ya boya qoxusu miqreni tezləşdirən səbəb ola bilər. -Yuxu nizamında dəyişikliklər: Həm yuxusuzluq, həm də çox yatmaq miqreni tezləşdirə bilər. Gec yatdığınız gecənin səhəri baş ağrısı olur. Həmçinin hə‘ə içi hər gün müəyyən bir saatda oyanan adam, hə‘ə sonu 1-2 saat çox yatdığında miqren tipli baş ağrısı ilə də oyana bilər..


-Hormonlar: Ən çox bilinən miqren tezləşdiricilərdən biri də, aybaşı müddətidir. Aybaşı başlamazdan 1-2 gün əvvəl, aybaşı ortasında və ya aybaşı qurtardıqdan 1-2 gün sonra ağrı ortaya çıxır. Bəzi miqren xəstələrinin də ağrılar yalnız aybaşı dövründə ortaya çıxır. -Parlaq işıqlar və yüksək səs: Parlaq işıq və yüksək səs miqren ağrısını tezləşdirir. Həmçinin miqren ağrısı zamanı parlaq işıqlara və yüksək səsə qarşı həssaslıq ortaya çıxır. -Qida və içkilər: çərəz, turşu, qurudulmuş meyvələr, sosiska və s. ət məhsullarında olan natrium-nitrat, köhnə pendirdə olan tiramin, soya və hazır şorbalar miqreni tezləşdirir. Bu qidaların bütün miqren xəstələrinə qadağan edilməsinə isə ehtiyac yoxdur. Yalnız ağrıları bunları yediyi zaman tezləşdiyi dəqiq olan şəxslərin həmin qidalardan istifadə etməməsi məqsədə uyğundur. Daha əvvəllər şokoladın da miqreni tezləşdirdiyini düşünülürdü, lakin son araşdırmalar bunu təsdiqləmədi. -Spirt: Spirt ən böyük tezləşdirici səbəblərdən biridir. Qırmızı şərab isə bu sırada 1-ci yerdədir. -Hava dəyişikliyi: Atmosfer təzyiqi, temperatur və ya nəm nisbətinin ani dəyişməsi miqreni tezləşdirir. -Qəfil və sıx fiziki fəaliyyət: Qəfil və sıx fiziki fəaliyyət miqreni tezləşdirir. Çünki qəfil və hazırlıqsız fəaliyyət zamanı bədənin oksigen ehtiyacı sürətlə artır və dəqiq olmayan mexanizmlər nəticəsində miqreni tezləşdirir. -İdman: Fiziki fəaliyyət mövzusunda da nizam əhəmiyyətlidir. Daha əvvəl heç edilməmiş bir fiziki fəaliyyətə başlayarkən bədənin bu fəaliyyətə yavaş-yavaş hazırlanması lazımdır. -Dərmanlar: Doğum kontrol həbləri ya damar genişləndirici xüsusiyyətə malik dərmanlar, miqren xəstələrində ağrıya səbəb ola bilir.

www.avismed.az 33


avis > Gözlər

mərcək

Katarakt Müalicəsini

katarakt

GECİKDİRMƏYİN Göz mərcəyinin şəffaflığını itirməsi ilə başlayan katarakt, müalicə edilmədikdə yaş artdıqca korluq əmələ gətirən bir hal olduğu bütün dünyaya məlumdur. Günümüzdə katarakt əməliyyatları problemsiz həyata keçirilir. Müalicənin problemsiz aparılmasına səbəb olan amillərdən biri də vaxtında və düzgün edilən müayinələrdir. Yaşla bağlı katarakt müalicəsinin doxsan faizində müalicə yaxşı nəticə verir. İnsan gözündəki mərcəyin şəffaflığını və duruluğunu itirməsi nəticəsində görmənin gedərək azalmasına səbəb olan kataraktın müayinəsi və müalicəsi tamamilə mümkündür. FAKO tipli əməliyyatla katarakt əməliyyatı 100% normal və problemsiz həyata keçirilir. Üstəlik aparılan araşdırmalar sayəsində kataraktın müalicəsi hər keçən gün daha da irəliləyir. Ancaq yenə də başqa xəstəliklərdə olduğu kimi katarakt xəstəliyi zamanı da müalicənin düzgün və vaxtında aparılması əsasdır.

Katarakt nədir? Katarakt göz mərcəyinin şəffaflığının itməsi və buna bağlı olaraq görmənin azalması ilə nəticələnən bir xəstəlikdir. Kataraktın əmələ gəlməsinə bir çox xəstəliklər səbəb olsa da, əsas səbəbi yaşlılıqdır. Yaşlanmayla bağlı olan katarakt 40

34 www.avismed.az

yaşdan yuxarı olan dövrdə yaranmağa başlayır. Katarak bir çox yaş dövrlərində də meydana gələ bilər. Gənclərdə, uşaqlarda, böyüklərdə əmələ gələ bilən katarakta səbəb aldıqları travmalardır. Balacalar vurulma, yıxılma, gözə daş dəyməsi, gözə qələm batması kimi travmalara daha çox məruz qalırlar. Uşaqlarda irsi katarakt da ola bilər. Katarakt xəstəliyinə şəkər xəstələrində də rast gəlinə bilər. Keçirtmiş olduğu göz içi xəstəliyi, göz təzyiqi, göz içi iltihabı kimi xəstəliklər də katarak əmələ gətirə bilər. Bunların xaricində bəzi revmatizma

xəstəlikləri ilə yanaşı çox nadir hallarda katarakta rast gəlinir. Kataraktın rastlaşıldığı bir xəstə qrupu isə yeni doğulmuşlardır. Belə xəstəliklərə körpələr ananın qarnında və ya hamiləliyin ilk 3-cü ayında tutulmağa başlayır. Ananın hamiləliyinin ilk aylarında içdiyi bəzi dərmanlar, keçirdiyi qulaqdibi, qrip və s. kimi xəstəliklər ana qarnında körpənin katarakt olmasına səbəb ola bilər. Analar hamiləliyin ilk üç ayında çalışmalıdır ki, infeksion xəstəliklərə yoluxmasınlar. Göz həkimləri hamilə qadınların hamiləliklərinə qərar verdikləri an-

GÖZLƏRİNİZİ

QORUYUN


dan etibarən qızılca xəstəliyinə yoluxub yoluxmamasını yoxlatmağın faydalı olacağını məsləhət bilirlər. Günəşli havanın çox olması da kataraktın yaranmasına səbəb olur.

Əlamətləri və diaqnozu. Katarakt insanın uzağı və ya yaxını pis görməsi nəticəsində yaranmağa başlayır. İnsan görmə qabiliyyətinin keçmişdəki qədər normal olmadığını hiss etməyə başlayır. Zəif görmə, rəng seçmə zəifliyi, görmənin gedərək zəifləməsi kataraktın əlamətləridir. Göz həkimində olarkən katarakt dioqnozunun qoyulduğu zaman göz həkimləri biomikroskop alətləri vasitəsi ilə göz bəbəyini böyüdərək baxdıqlarında göz içərisindəki mərcəkdə bulanıqlıq olub olmadığını, hansı səviyyədə bulanıqlıq olmasını, əməliyyatın gərək olub-olmaması haqqında qərar verməklərini söyləyirlər.

Kataraktı nə zaman əməliyyat etmək lazımdır? Əməliyyat üçün xəstənin ən azından görməsinin əlli faiz azalması müşahidə edildiyini söyləyən həkimlər eyni zamanda görmə nisbətinin yüksək olduğunu, ancaq səhhətlərində bəzi problemi olan xəstələrin də əməliyyat ola biləcəklərini söyləyirlər. Göz həkimləri günəş və ya avtomobil farası kimi kəskin işıqlarla görmənin yox olması, sadəcə tək gözündə katarakt olduğu üçün stere-binokulyar görmə olmayacağı üçün görmə keyfiyyətinin aşağı düşməsindən şikayətləri olan xəstələrin də yüzdə əllisinin görmə qabiliyyətini yüksəltmək üçün katarakt əməliyyatlarını həyata keçirtmək mümkün olduğunu söyləyirlər. Kataraktın başlanğıc formasnda isə, xəstənin görmə qabiliyyəti səksən faizdirsə, belə halda əməliyyata ehtiyac duyulmur. Ancaq xəstəlik nəza-

rətdə saxlanılmalıdır. İlk növbədə xəstə bilməlidir ki, kataraktın müalicəsndə dərman müalicəsi olmadığı üçün erkən kataraktın qarşısını almaq mümkün deyildir. Göz həkimlərinə görə texnologiyanın inkişafı nəticəsində katarakt əməliyyatına qərar vermək üçün keçmişdəki kimi kataraktın irəlilməsinə ehtiyac yoxdur. Çox irəliləməmiş katarakt əməliyyatı riski az olur.

Katarakt əməliyyatı və FAKO üsulu. Günümüzdə katarakt əməliyyatı üçün məsləhət görülən ən effektli əməliyyat növü FAKO üsuludur. FAKO əməliyyatı zamanı xəstələr çox tez vaxtda sağala bilirlər. Bu əməliyyat körpə uşaqlarda narkozun köməyi ilə həyata keçirilir. 40 yaşdan yuxarı xəstələrdə isə damcı anesteziya vasitəsi ilə göz uyuşdurularaq əməliyyat edilir. Xəstə ya-

www.avismed.az

35


avis > Gözlər

rım gününü itirərək 10-15 dəqiqə ərzində əməliyyat olunaraq kataraktdan qurtara bilər. Xəstələr elə həmən gün də evlərinə gedə bilərlər. FAKO əməliyyatını göz həkimləri belə açıqlayırlar: ”Xəstənin gözü damla ilə uyuşdurulduqdan sonra gözü, göz qapağını, kirpikləri qapaya bilən bir örtük ilə örtülür. Xəstə gözünü açıq tuta bilməsi üçün gözə teldən bir alət taxılır. Daha sonra incə bir iynəylə 3 mmlik almas bir bıçaqla tunel kimi kəsərək gözün içərisinə daxil olurlar. Gözün təbii mərcəyinin ön kisəciyində yuvarlaq bir pəncərə açılır. İçindəki bütün möhtəviyyat fakoemilyasiya adlanan ultrasonik titrəşimlə böyüdülərək çölə çıxarılır. Bu əsnada kataraktın da içində yerləşdiyi çox incə qatın zədələnməməsi üçün çalışırlar. Bu zaman qatın içi tamamən boşaldıldıqdan, katarakt tamamən təmizləndikdən sonra, hüceyrələr də tamamən təmizlənir. Daha sonra bu qat xüsusi bir jel balon kimi şişirdilərək

36 www.avismed.az

içinə süni mərcək taxılır, sonra serumlar jellə geri çıxarılır və əməliyyat tikişsiz olaraq həyata keçirilir”. Tikiş olmasa da əməliyyatdan sonra göz ehtiyat üçün bağlanılır. Əməliyyatdan sonrakı vaxtda da həkimlərin tapşırığına ciddi əməl etmək lazımdır. Xəstə toz olan yerlərdən uzaq durmalı, gözünü qaşımamalı, kosmetik vasitələrdən istifadə etməməli, dəniz, sauna və hamamdan da ən azından bir ay istifadə etməməlidir. Çünki xəstənin bulaşıq yerlərdən yoluxduğu mik-rob onun kor olacağı səviyyəyə qədər gətirib çıxarda bilər. Əməliyyatdan sonra xəstənin yaxşılaşması və görmə şansını qazana bilməsi kataraktın sərtliyinə bağlı olaraq dəyişə bilər. Kataraktın çox sərtləşməsinə diqqət etmənin vacib olduğu deyən həkimlərə görə belə katarakt əməliyyatından sonra xəstənin sağalması bir az uzun çəkə bilər. Sərtləşmiş katarakt əməliyyatı olan xəstələrdə əməliyyat sonrası bulaniq görmə ola bilər. Belə xəs-

tələrin sağalma dövrü 2 hə‘ədən 1 aya qədər uzana da bilər. Katarakt hələ çox bərkiməmiş vəziyyətdə olarkən əməliyyata alınan xəstələrin sağalması başqa xəstəliyi yoxdursa çox tez, 1-2 günə meydana gəlir.

Kataraktın müalicəsində olan yeniliklər Katarakt əməliyyatı ilə bağlı dünyada aparılan araşdırmalarla əməliyyat zamanı açılan 3 mm-lik kəsiyin kiçildilməsinə çalışırlar. Hələlik bu zanəoə arzuolunan müsbət nəticələr əldəolunmasa da bu kəsiyin 2-2,5 mm-ə düşürülməyə çalışılır. Özözünə uyğunlaşan mərcəklər haqqında yeni çalışmalar da sürətlə davam etməkdədir. Günümüzdə FAKO sistemi üzrə katarakt əməliyyatı olunan xəstələrin əməliyyatı çox yaxşı nəticələr verməkdədir. O‘olmoloqlar xəstənin yaxını və ya uzağı bulanıq görməsi, rəngi çox pis seçməsi, rəng keyfiyyətinin pozulması katarakt olmasına gətirib çıxarda biləcəyini söyləyirlər.


ARTERİAL HİPERTONİYA

Prof. Dr. Qədir Həsənov Terapevt-Kardioloq HB Güvən klinikası Tel: 050 350 50 66

Hipertoniya hələ də təbabətin ciddi problemi olaraq qalır. Bu, adi hal olmaqla yanaşı, eyni zamanda orqanizm üçün ağır vəziyyətdir. Qan təzyiqinin artması ilə insanın xarici mühitə uyğunlaşması arasında müəyyən əlaqə mövcuddur. İnsan xarici mühitə uyğunlaşa bilərsə, onda özünü güclü, enerjili, bacarıqlı hesab edir, əhval-ruhiyyəsi nikbin olur. Əksinə, əgər insan, onu əhatə edən mühitə uyğunlaşa bilmirsə, bu zaman orqanizmdə müxtəlif pozğunluqlar əmələ gəlir ki, onlardan daha çox təsadüf olunanı hipertoniyadır. İnsanı əhatə edən xoşagəlməz hallar, hadisələr artdıqca hipertoniya da inkişaf edir, ürəyin, böyrəklərin potologiyasını müşayiət edən faktora çevrilir. Hipertoniya xəstəliyinin əsas səbəbləri sinir gərginliyi və psixi travmalardır ki, bu da arterial tonusun tənzimi mexanizmlərinin pozulmasına gətirib çıxarır. Hipertoniyanın yaranmasında irsi-ailəvi amil də rol oynayır. Yüksək arterial təzyiq dəqiq həkim müayinəsi və müalicəsi tələb edən bir xəstəlik və ya simptom olub, hazırda dünya əhalisinin hər dördüncü nəfərində rast gəlinir. Hipertoniyada ən çox narahat edən əlamətlər baş ağrıları, zəiflik və ürək nahiyəsində ağrılardır. Əmək qabiliyyəti azalır, xəstənin ümumi əhval-ruhiyyəsi getdikcə pisləşir. Müalicə olunmadıqda miokard infarktı, ürək çatışmamazlığı, insult, böyrək çatışmamazlığı və s. kimi ağırlaşmalara gətirib çıxarır. Əgər arterial təzyiq ən azı 2 dəfə təkrar-təkrar 140/90 mm.c.s.-dan yüksək olarsa, o zaman arterial hipertoniya haqqında düşünmək

olar. Arterial təzyiq sakit vəziyyətdə, oturaq halda ölçülməlidir. Məlumdur ki, hər bir xəstəliyin profilaktikası onun müalicəsindən daha asandır. Hipertoniyanın profilaktikası üçün aşağıdakılar qəti qadağandır: Tünd çay, qəhvə, kakao, alkoqollu içkilər, kəskin duzlu qəlyanaltılar, konservlər, ət-balıq bulyonları, hisə verilmiş məhsullar, qaraciyər, böyrək və s. ət məhsulları, yağlı ət. Gün ərzində 1 litr maye qəbulu ilə kifayətlənin (itburnu dəmləməsi qəbul etmək daha yaxşıdır). Gündə 5-6 dəfə yemək yeyin. Qan təzyiqinin yüksək olduğu zamanlarda yuxusuzluqdan və gecə işlərindən kənar olmaq və yuxu rejimini bərpa etmək lazımdır. Hipertoniya xəstəliyinə fərdi yanaşılmalı və həkim-mütəxəssis tərəfindən müalicə kursu təyin edilməlidir.


avis > Məsləhət

ÜST TӘNӘFFÜS YOLU

ИНФЕКЦИЯ ВЕРХНИХ ДЫХАТЕЛЬНЫХ ПУТЕЙ

İNFEKSİYALARI

нфекциями верхних дыхательных путей являются: тонзиллофарингит, средний отит (инфекция среднего уха), риносинусит. С такими жалобами часто обращаются к врачу дети. 24,1% больных, обращающихся к врачу составляют дети. Антибиотики являются наиболее часто и неправильно используемыми препаратами в лечении таких групп заболеваний, как инфекции верхних дыхательных путей. Для активного и рационального лечения, при присутствии вирусов и бактерий, нужно поставить правильный диагноз. Так как, в лечении вирусных инфекций использование антибиотиков может нанести вред пациентам.

И

Как можно разлечить вируснобактериологические инфекции? Пациент, заболевший инфекцией дыхательных путей диагностируется методом анамнеза и физического обследования, а так же лабораторным путем.

Вирусные инфекции st tənəffüs yolu infeksiyaları bunlardır: tonsilofarengit, otitis media (orta qulaq iltihabı), rinosinuzit. Xüsusilə uşaqlar bu səbəblərlə tez-tez həkimə müraciət edirlər. Həkimə müraciət edən xəstələrin 24,1 %-ini uşaqlar təşkil edir. Üst tənəffüs yolu infeksiyaları, anti-biotiklərin ən çox istifadə olunduğu və ən çox səhv antibiotik istifadə edilən xəstəlik qrupudur. Həm virus, həm də bakteriyaların iştirakı ilə, aktiv və rasional müalicə üçün diaqnozun düzgün qoyulması lazımdır. Çünki viral infeksiyaların müalicəsində antibotikdən istifadə xəstəyə yalnız zərər verər.

Ü

38 www.avismed.az

Вирусная инфекция проявляется усталостью, слабой лихорадкой, головной болью, мышечносуставными болями, водянистыми выделениями из носа, лёгким жжением глаз.

Бактериологические инфекции Основной бактериологический фактор верхних дыхательных путей – стрептококки группы В. При бактериологическом заражении температура болле высокая, а водянистое выделение из носа бывает слабое и желто-зеленое. Если не лечиться, то это может иметь такие серьезные последствия, как пневмания, отит (инфекция среднего уха), рев-


Bakterioloji-viral infeksiyaları necə ayırmaq olar?

Tənəffüs yolu infeksiyasına yoluxan xəstəyə həm anemnez və həkimin fiziki müayinəsi, həm də laboratoriya üsulu ilə diaqnoz qoyulur.

Viral infeksiya Viral infeksiya halsızlıq, inciklik, zəif qızdırma, baş ağrısı, əzələ-oynaq ağrısı, sulu burun axıntısı, yüngül göz yanması-yaşarması şəklində üzə çıxır.

Bakterioloji infeksiya Üst tənəffüs yollarında əsas bakterioloji faktor B-qrupu streptokoklarıdır. Bakterioloji infeksiya zamanı qızdırma daha yüksək, burun axıntısı isə az və sarı-yaşıl olur. Əgər müalicə olunmazsa, pnevmaniya, otitis media (orta qulaq iltihabı), ARA (ürək revmatizmi), boyun linfa vəzilərində şişmə iltihabı, kəskin sinüzit, kəskin qlomerulonefrit (böyrəklərə zərər vermə) kimi ciddi əks təsirləri ola bilər. Yəni, bakterioloji infeksiyanın diaqnozunun düzgün qoyulması və müalicəsinin edilməsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Laboratoriyada infeksiyanın dəqiq diaqnozu qoyula bilər. Müalicə pensilin qrupu antibiotik ilə edilir. Məsələn, öskürək, qızdırma, burun axıntısı və s. şikayətlərlə gələn xəstəyə bakterioloji tonsilofarengit diaqnozu qoyulduğu zaman antibiotiklə müalicə olunarkən, viral üst tənəffüs yolu diaqnozu qoyulduğu zaman da lazımsız antibiotik istifadəsinin qarşısı alınmış olur. ABŞ-da aparılan bir araşdırmaya görə, uşaqların ildə orta hesabla 6-8 dəfə, yetkinlərin isə təxminən ildə 2-4 dəfə viral üst tənəffüs yolu infeksiyası keçirdiyi müşahidə olunub. Bakterioloji infeksiya bunun təxminən üçdə birini təşkil edir. Yeni doğulan körpələr 6 aylıq olana qədər üst tənəffüs yolu infeksiyası keçirmir. Ana bətnində körpəyə keçən immunoqlobulinlər və əmizdirmə ilə körpəyə keçən immunoqlobulin və fermentlər sayəsində körpələr ilk 6 ay qorunurlar. Sadə burun tıxanıqlığı zamanı ilk 6 ay körpələrdə səhv üst tənəffüs yolu infeksiyası diaqnozu qoyulub, lazımsız antibiotik müalicəsi verilməməlidir.

матизм сердца, воспалительные отек шейных лимфатических сосуд, острый гайморит, острый гломерулонефрит. Иными словами, установление верного диагноза и лечение бактериологической инфекции имеет важное значение. Точный диагноз, можно поставить лабоаторным анализом – мазок из зева. Лечение проводится антибиотиками группы пенициллина. Например, когда пациентам с жалобами на кашель, высокую температуру, насморк и т. д. ставится диагноз бактериологического тонзиллофарингита и назначается лечение антибиотиками, то у пациентов с диагнозом инфекции верхних дыхательных путей, предотвращается использование ненужных антибиотиков. Согласно исследованию, проведенному в США, заражение инфекцией верхних дыхательных путей, наблюдается, в среднем, у детей 6-8 раз, а увзрослых примерно 2-4 раза в год. Заражение бактериологическими инфекциями составляет около одной трети заболеваний. Новорожденные до 6 месяцев не подвержены заражениям инфекциями верхних дыхательных путей. Благодаря иммуноглобулину и ферментам, перешедшими младенцу, в утробе матери и во время кормления грудным молоком, в первые 6 месяцев малышы защищены от инфекций. Во время простой заложенности носа, в первые 6 месяцев, нельзя проводить ненужное лечение антибиотиками, по ошибочному диагнозу инфекции верхних дыхательных путей.

Лечение Müalicə Viral infeksiyalar: Müalicə tamamilə simptomlara aiddir. Burun tıxanıqlığı varsa, buruna serum fizioloji, qızdırma 38 dərəcədən yuxarıdırsa, temperaturu aşağı salan dərman vermək lazımdır. Aspirin vermək qəti olmaz. Öskürək dərmanları da verilməməlidir. Bol su və maye qidalar, həmçinin bol meyvə və tərəvəz vermək lazımdır. Yəni, yuxarıda qeyd olunduğu kimi viral-bakteriolojini ayırarkən, viral infeksiyalarda lazımsız antibiotik istifadəsinin qarşısı alınmalıdır.

Вирусные инфекции: Лечение абсолютно симптоматическое. При заложенности носа использовать физиологический серум, а при температуре выше 38 С0 давать жаропонижающие лекарства. Категорически запрещается использовать аспирин. Лекарства от кашля тоже запрещены. Нужно давать побольше воды, жидкой пищи, а так же фруктов и овощей. Другими словами, как отмечалось выше, отделяя вирусно-бактериологические заболевания, можно предотвратить ненужное использование антибиотиков при вирусных инфекциях.

www.avismed.az 39


avis > Şəfa

H

arada bir arı görsək sancmasın deyə qaçıb gizlənməyə çalışdığımız arının zəhəri sən demə, bir çox xəstəliklərin dərmanıymış. İlan zəhərindən də güclü olan arı zəhərinin tərkibində çox miqdarda əvəzolunmaz maddələr var. Ən güclü maddə isə milletindir. Arı zəhəri iki zəhər vəzisi tərəfindən hazırlanaraq, xüsusi kisəyə top-

40 www.avismed.az

lanır. Oradan isə arı sancması zamanı xaric olunur. Arı zəhərinin tərkib hissəsi histamin maddəsindən ibarətdir. Ona görə də arı sancması nəticəsində baş verən zəhərlənmələr zamanı antihistamin preparatları (dimedrol və s.) işlədilir. Təbabətdə geniş şəkildə istifadə olunan arı zəhəri natural şəkildə bilavasitə arı sancması ilə və müxtəlif preparatlar şəklində istifadə edilir.

Arı zəhəri hansı xəstəlikləri müalicə edir? Arı zəhəri apitoksin qan yaradıcı sistemlərə yaxşı təsir edərək hemoqlobinin miqdarını çoxaldır, qanın yaxıcılığını və laxtalanmasını azaldır, eritrositlərin çökmə reaksiyasını aşağı salır, ümumi və yerli leykositozu artırır, ürək əzələsinin işini nizamlayır, qan təzyiqini aşağı salır. Arı zəhərindən bir çox sağalmayan yaraların müalicəsində də istifadə olunur. Arı zəhərindən qabırğalararası nevralgiyada, üçlü sinir nevralogiyasında, fəqərə sütununun osteoxondrozunda, xroniki poliartritlərdə, ürək-damar xəstəliklərində, burun-boğaz xəstəliklərində, oynaq hərəkət aparatı xəstəliklərinin müalicəsində, virus hepatitlərində effektiv müalicə vasitəsi kimi istifadə olunur. Arı zəhərindəki molekullar iltihabı nəzarətdə saxlayan qlükokortikoidlər adlı hormonun miqdarını artırır və immuniteti də gücləndirir. Yeni bir araşdırmaya görə arı iynəsi erkən iltihablanmanın müalicəsinə kömək edir! Arı zəhəri ilə müalicə onun iltihabgətirici, ağrıkəsici təsirinə əsaslanır. Zəhər xəstənin ümumilikdə vəziyyətini yaxşılaşdırır, tonus və iş qabiliyyətini qaldırır, yuxunu, iştahanı artırır, arteriyaları, kapilyarları genəldir və qan axınını sürətləndirir. Zəhər qan-damar sisteminə müsbət təsir göstərməklə yanaşı, hemoqlobinin miqdarını artırır, leykositozu çoxalır, POE, qanın qatılığı və laxtalanması azalır.


Arı zəhəri ürək əzələsini stimulə edir, yüksəlmiş qan təzyiqini aşağı salır, maddələr mübadiləsinə təsir göstərib qanda xolestirini azaldır. San Paulo Universitetində aparılan araşdırma zamanı arı zəhərindən astma xəstəliyinin müalicəsində istifadə olunub və aparılan araşdırma nəticəsində məlum olub ki, arı zəhəri oynaq iltihabının müalicəsinə və bu xəstəlikdən qorunmağa kömək edir.

Zəhərlə müalicə zamanı nələrə diqqət etməli? Zəhərlə müalicə zamanı spirtli içkilər, siqaret qəti qadağandır. Bədənə zəhər yeridildikdən sonra çox yemək, müxtəlif su prosedurları (çimmək, üzmək, duş qəbul etmək), uzun zaman piyada gəzmək olmaz. Yaxşı olar ki, apiterapiya zamanı bitki və süd məhsulları, vitaminlərlə zəngin dietik qidalardan istifadə edəsiniz. Zəhər yeridildikdən sonra 20-30 dəqiqə uzanmaq lazımdır. Müalicənin daha uğurlu olması üçün gündə 25-100 qr bal yemək məsləhətdir. Müalicə kursuna başlamazdan qabaq həkimlə məsləhətləşib apiterapiyanın sizin orqanizminizə düşüb-düşməzliyini müəyyənləşdirməlisiniz. Müalicəyə başlamazdan əvvəl orqanizmin həssaslıq dərəcəsini müəyyənləşdirmək məqsədi ilə ən azı iki bioloji sınaq götürülməlidir. Bunun üçün əvvəlcə bel nahiyəsinə bir dəfə arı zəhəri yeridilir və 5-10 saniyədən sonra neştər çıxarılır. Səhəri gün isə sidikdə zülalın və şəkərin miqdarı yoxlanılır. Əgər sidiyin tərkibində dəyişiklik əmələ gəlməyibsə, zəhərlə müalicəyə başlamaq olar. Müalicə olunmanız uçün mütləq sizi sancmalıdır.

arı

Müalicəyə başlamaq üşün arını maqqaşla, yaxud da əllə tutub bədənin əvvəlcədən müəyyənləşdirilmiş nahiyəsinə qoyurlar. Həmin sahə əvvəldən ilıq su və sabunla yuyulsa daha yaxşı olar.

Arı zəhəri xərçən xəstəliyinin müalicəsinə də müsbət təsir edir ... Türkiyə Cümhuriyyəti Pamukkale Universitetinin (PAÜ), Biologiya fakültəsində aparılan araşdırmalar nəticəsində məlum olub ki, Anadolu irqinə məxsus arıların zəhəri bəzi növ xərçəng hüceyrələrini öldürür. Anadolu irqinə məxsus arıların zəhərinin kolon, qaraciyər və qan xərçəngi xəstələrinin müalicəsində istifadə ediləcəyi nəzərdə tutulur ."

Arı sancdıqdan 5-10 dəqiqə sonra isə onun neştərini çıxarırlar. Zəhərin orqanizmə sorulması üçün bu qədər vaxt kifayətdir. Arı sancan yerə bor vazelini sürtmək məsləhətdir. Müalicəyə birinci gün bir arıdan başlayırlar. Sonrakı günlərdə arıların sayı bir-bir artırılır. On günlük müalicədən sonra 3-4 gün fasilə verilir, sonra kurs yenidən başlanır. Ancaq bu dəfə arıların sayı üç-üç artırılır. Nəticədə xəstə iki müalicə kursunda 180-200 arının zəhərini qəbul edir.. Müalicə zamanı arını ən çox çiyin və bud nahiyələrinə qoyurlar, hər gün yerini dəyişirlər. Belə etdikdə bir müalicə kursunda eyni yerə 4-5 gündə bir arı düşür. Bədəndə arı sancmaq üçün yerin seçilməsi xəstəlikdən asılıdır. Endarterioz və ətraf damarların aterosk-lerozunda arını qalxanvarı vəzinin üstündəki nahiyə, bel nahiyəsinə oturaq siniri boyunca qoyurlar. Müalicə kursunda 200-250 arıdan istifadə edilir. Formasını dəyişmiş spondiloartritdə arı qalxanvarı vəzin üst

nahiyəsinə, bel nahiyəsinə fəqərə sütunu boyunca, əl və ayaqda xəstə oynaqların üzərinə qoyulur. Bir prosedurda 25 arıdan istifadə edilir. • Şəklini dəyişmiş poliartritdə (oynaqların iltihabı) arını qalxanvarı vəzin nahiyəsinə, bel və zədələnmiş əl-ayaq oynaqlarının üzərinə qoyurlar. Prosedura zamanı 20 arı kifayət edir. • Qalxanvarı vəzinin xəstəliyində (tireotksikoz) sancma əməliyyatını qalxanvarı vəzinin üstündə sağ və sol nahiyələrdə 4 arı, bel nahiyəsinə isə 2 arı qoymaqla aparılırlar. Prosedurada 90-100 arının sancması kifayətdir. • Trofik xora və gec sağalan yaraların müalicəsində arını xora və yaranın beş santimetrliyində, həm də həmin nahiyənin əsas həssas siniri boyunca qoyurlar. Hər prosedurada 12-yə qədər arıdan istifadə edilir. Müalicə kursunda isə 180-200 arı lazım olur. • Hipertoniya xəstəliyində arını qulaq seyvanının arxasına və bel nahiyəsinə qoyurlar. Hər proseduraya 6 arı kifayətdir. • İrit və iridosiklitdə (gözün qüzehli qişasının iltihabı) hər prosedurada 2-4 arı gicgah nahiyəsini sancmalıdır. • Arı zəhəri gecə sidiyini saxlaya bilməyən uşaqların da köməyinə gəlir. Bu məqsədlə arını qarın nahiyəsində göbəkdən 2,5 sm aşağı və qarının orta xə_indən 2,5 sm aralı nöqtələrə qoymaq lazımdır. Bir sözlə, tükdən dırnağadək bir çox xəstəlikləri arı və arı məhsulları ilə müalicə etmək olar”.

www.avismed.az 41


“NİFRӘT ETMӘYİN

NӘ OLDUĞUNU BİLMİRӘM”

-Fatimə xanım özünüz haqqında bir neçə kəlmə danışardınız. Fatimə xanım çalışqan, zəhmətkeş bir qadındır. Düzdür hamı kimi, uşaq vaxtı mənim də bütün tələbatımı ata-anam təmin ediblər. Ancaq 19 yaşımdan bu vaxta kimi mən özüm işləyib, özüm qazanmışam. Hə_a bəzən mənə evdə “qarışqa” deyirdilər. Çünki, necə qarışqa hər şeyi dartıb yuvasına aparır, mən də eləcə ev-eşiyim üçün calışıram. Və həmişə Allaha şükür edirəm ki, mənə bu xasiyyəti, bu istedadı və az da olsa, bu gözəlliyi bəxş edib. -Rəqqasə Fatimə hazırda hansı rəqs üzərində işləyir? Siz gəlməmişdən bir az öncə məşqdən gəlmişdim. İnşaallah bu yaxınlarda Misir mədəniyyət nazirliyinin təşəbbüsü ilə Misirə qastrol səfərinə gedirəm. Və bu ölkəyə getdiyim üçün Misir rəqslərinə hazırlaşıram. Yeni bir folklor rəqsidir. Bu rəqs çox duyumlu və çox valehedici bir rəqsdir.


-Qadın hansı sahədə işləməyindən asılı olmayaraq yenə də qadındır. O, hansı xüsusiyyətləri hər zaman özündə qoruyub saxlamalıdır? Bəzən mənə deyirlər ki, sən çox kişi kimi qadınsan. Bu heç də elə deyil, qadın incə və zərif məxluqdur. Ancaq bəzən qadını çox sərtləşdirir, kişi kimi davranmağa məcbur edirlər. Azərbaycan qadını öz xanımlığını qoruyub saxlamalıdır, elə olmalıdır ki, özü də, yaxınları da, doğmaları da heç vaxt başı aşağı olmasın. -Adi günlərinizi necə keçirirsiniz? Əslində mənim adi günüm olmur. Bu gün mənim iş günüm deyil, ancaq mən səhər açılandan başlamışam məşq etməyə, sonra sizinlə görüşürəm, daha sonra da bir neçə görməli işlərim var, onları edəcəyəm. Mənim ücün adi gün bir az gülməli mə˜umdur. -İnsan həyatının hansı anlarında özünü xoşbəxt saya bilər? Hər bir insanın həyatı həm ağ zolaqlı, həm də qara zolaqlı olur. Mənim də həyatım həmçinin. Ancaq mənim üçün ailəmin xoşbəxtliyi mənim özümü xoşbəxt saymağım üçün bir əsasdır. Anam, övladlarım, həyat yoldaşım, onlar mənim üçün ən əziz insanlardır və onların sevinci mənim xoşbəxtliyimdir. -Bir çox toylarda aşı təqdim edəndən sonra hind rəqsini ifa edirsiniz. Bu heç də mənim istəyimdən irəli gəlmir. Əvvala onu demək istəyirəm ki, mən aşı milli rəqslə təqdim edirəm və ikinci hissədə başlayıram hind rəqsi oynamağa. Bu da toy yiyəsinin istəyindən asılıdır. Onlar mənim hind rəqsi oynamağımı istəyəndən sonra mənim buna etiraz etməyim çox yersiz bir hərəkət ola bilər. -Fatimə xanım öz fanatlarını daha hansı bacarıqları ilə təəccübləndirə bilər?

Mənim əsas işim rəqqasəlikdir. Ancaq bundan başqa mən bizneslə də məşğulam, yəni toy təşkilatçılığı ilə. Həmçinin, yaxşı kosmetoloqam gözəl üz masajı etməyi bacarıram. -Nifrət etmək, kin saxlamaq, sevmək və ya bağışlamaq. Fatimə xanım bunların hansını daha yaxşı bacarır? Mən nifrət etməyin nə olduğunu

bilmirəm, bu məndən çox uzaq bir mə˜umdur. Bəzən özümə deyirəm ki, sən də nifrət etməyi bacarmalısan. Ancaq bağışlamağın, sevməyin gözəl bir hiss olduğunu düşünürəm və bu fikrimdən uzaqlaşıram. Hamımızı Allah yaradıb, niyə bir-birimizə qarşı kin saxlamalıyıq. Pis insan yoxdur, pis mühit var. Buna görə də insanları hər şeydə günahlandırmaq düzgün deyil.

www.avismed.az 43


avis > Ulduz

-Bəzi insanlar var ki, uğur həmişə onların yanında olur. Buna inanırsınızmı? Bəzi insanlar var doğrudan da hər zaman uğur qazanırlar. Ancaq məncə belə insanların başqalarının görmədiyi çox böyük problemləri də var. Yəni, hər şey göründüyü kimi deyil. -Həyatınızdan silmək istədiyiniz anlar çoxdur, yoxsa yenə də yaşamaq istədiyiniz? Səhv etdiyim hərəkətlər çox olub. -Həyatınızda elə insan olubmu ki, ondan cox şeyler öyrənmək istəmisiniz? Atamdan cox şey öyrənmək istəyərdim. Ancaq 16 ildir ki, ondan uzağam. Çox istəyərdim ki, o yanımda olaydı və mən hər zaman ondan dəstək alıb bir şeylər öyrənəydim. Bəlkə də, o həyatdan köçməsəydi və indi yanımda olsaydı çox şeylər baş verməzdi. -Sizi kiməsə bənzədirlərmi? Bəzi geyimlərim var ki, onlari geyinəndə məni Ema Maliniyə bənzədirlər . -Sizcə, sevgi hər şeyi bağışlaya bilərmi? Əlbə_ə ki, yox. Sevgi hər şeyi bağışlamaz. -Hansı musiqiləri xoşlayırsınız? Hind musiqisini çox xoşlayıram. Onlara qulaq asanda hər şeyi unuduram. -Kənardan özünüzə baxanda nə fikirləşirsiniz? Kənardan özumə baxmağı çox xoşlayıram və bu zaman özümdə bir sıra komplekslər tapıram. Buna görə də özümü hər zaman qınayıram. Ümumiyyətlə, mən özümü bəyənən insanlardan deyiləm. Hər zaman özümdə səhv axtarıb düzəltməyə çalışan biriyəm. -Sağlamlıqla bağlı hansı fikirləriniz var?

44 www.avismed.az

Sağlamlıq hər kəs üçün vacib olan bir şeydir. Xüsusilə də müğənnilər, rəqqasələr üçün sağlamlıq çox lazımlıdır. Ancaq keçirdiyi stress, həyəcan, əsəb insanın sağlamlığını əlindən alır. Sənətə yeni başlayanda digərlərinin necə qəribə oldugunu görəndə düşünürdüm ki, bunlar niyə belədir. Ancaq indi onları çox gozəl başa düşürəm. Çox işləmək, daha artıq həyəcan, tamaşaçı stressi insanı bu hala salır. -Sizi digər kolleqalarınızdan fərqləndirən nədir? Mən Fatiməyəm başqası da ayrıdır. Hər kəsin özünəməxsus xüsusiyyəti var. Mən şəxsən kimə isə oxşamağa çalışmamişam və bilirəm ki, başqaları da belədir. -Yaşamadığınız və ya etmədiyiniz buna görə də peşimançılıq çəkdiyiniz bir şey varmı? Əslində yox. Allaha şükürlər olsun ki, nə istəmişəm o da olub. Gec də olsa hər şey yolunda olub. -Botoks etdirməyə necə baxırsınız?

Mən heç vaxt dodağımı şişirtməmişəm, qızımın da dodaqları mənim dodaqlarıma oxşayır. Bizim dodaqlarımızın quruluşu təbiidir. Ancaq üzümə masaj etdirirəm, hər kəs kimi mən də kosmetoloqa müraciət edirəm. -Sevdiyiniz yeməyi özünüz hazırlamağı xoşlayırsınız, yoxsa kiminsə hazırlamasını istəyirsiniz? Yox, yeməyi kiminsə hazırlayıb gətirməsini istəyirəm. -Hər hansı bir rəqs yarışmasında juri kimi iştirak etmək istərdinizmi? Əlbə_ə, bir neçə verilişdə juri kimi iştirak etmişəm. Bu yaxınlarda yeni bir layihə də var, rəqs layihəsidir, orada da juri kimi iştirak edəcəyəm. -Romantiksinizmi? Əvvəllər elə idim, indi isə yox. -Ana olmaq necə bir hissdir? Gözəl hissdir və mən bu hissi hər bir xanıma arzulayıram.


B

ütün dünyada yalançı cənnət sayılan Maldiv adaları Hind okeanının ekvatorial sularında, Hindistanın cənubunda 1200 adadan ibarət bir dövlətdir. Ərazisi 298 kv.km, əhalisi 396 min nəfərdir. Adanın əsas sakinləri hind, pakistan, ərəb və sineqallılardır. Qlobal iqlim dəyişiklikləri nəticəsində adanın su altında qalacağı proqnozlaşdırılaraq, 2005-ci ilin 15 noyabrından etibarən Maldiv əhalisinə Avstraliyada yaşamaq hüququ verilib. Maldiv adalarının 200-də yaşayış var. Bunların 90-da Maldiv xalqı yaşayır, qalan 110-u da “otel ada” kimi istifadə edilir. Ayrıca yerli xalqın yaşadığı adalara turistlərin girməsi qadağan olunub. Bol yağışlı ekvator iqlimin hakim olduğu adada ilboyu isti hava hökm sürür. Havanın temperaturu +25-30, suyun temperaturu isə +25-33 dərəcə arasında dəyişir.

Möcüzəvi Maldiv təbiəti insanı sehrləyir.... Maldiv adaları heç yerdə görə bilməyəcəyiniz əsrarəngiz sualtı gözəllikləriylə məşhurdur. Möhtəşəm okeanı, möcüzəli təbiəti, ağ qumlu sahilləri, mavi okeanı və yaşılın hər tonunda olan bitki örtüyü bütün il boyu

Мальдивы – это рай на земле Мальдивские острова – это республика, состоящая из 1200 островов и считающаяся раем на земле, находящаяся южнее Индии в экваториальных водах Индийского океана. Общая площадь – 298 км2 , а численность населения – 396 тыс. человек. Основными жителями островов являются индийцы, пакистанцы, арабы и синегальцы. Учитывая прогнозы о затоплении острова в результате глобальных климатических изменений, с 15 ноября 2005-го года, Мальдивскому населению было дано право жить в Австралии. На Мальдивах есть 200 населённых островов. В 90 из них проживает Мальдивское население, а остальные 110 используются как островные отели. Кроме того, на острова, населённые местными жителями, въезд туристам был запрещён. На острове, где преобладает экваториальный климат с большим количеством осадков, весь год царит тёплая погода. Температура воздуха + 25-30 С0, а температура воды колеблется в пределах +25-33 С0.


Чудесная природа Мальдив очаровывает человека...

dənizi və günəşiylə Hind okeanında cənnət sayılan Maldiv Adaları illərdir dünya turizminin diqqət mərkəzindədir. Sörf, su qayığı, dalğıc kimi su idman oyunlarını sevən turistlər ekzotik dəniz cəngəlliyinə səyahət edib, ekvatorial canlı heyvanları, rif köpək balığı, ilanbalığı, durnabalığı, nəhəng su tısbağası, səkkizayaqlı ilbizi yaxından görə bilərlər. Ən əsası isə canlı sualtı dünyanı görmək üçün heç yerə getmək lazım deyil. Buradakı otellərin ətrafında hər cür şərait var. Gözəl və rahat Maldiv adası otellərində dünyanın heç bir yerində olmayan su üstu bungalovları ilə fərqli bir təcrübə paylaşır. Maldiv Adalarında Bir çox oteldə no news-no shoes" tətbiq olunur ki, bu da ayaqqabı

Мальдивы известны, нигде болше не встречающимися, таинственными подводными красотами. Мальдивские острова, считающиеся раем в Индийском океане, в течении многих лет, благодаря великолепному океану, чарующей природе, морю и солнцу, белому песчанному пляжу и растительному покрову с присутствием всех тонов зелёного цвета, круглый год находится в центре внимания мирового туризма. Туристы, увлекающиеся такими водными видами спорта, как серфинг, рафтинг, дайвинг, путешествуя в экзотических морских джунглях, могут сблизи наблюдать различных экваториальных животных: рифовую акулу, миногу, щуку, гигантскую водную черепаху, восьминогую улитку. Но самое главное, чтобы увидеть подводный мир вам не нужно идти куда-то, вокруг сдешних отелей для этого есть все условия. Красивые и удобные отели островов, с удивительными наводными бунгало, имеют своеобразные условия. В большинстве мальдивских отелей применяется правило "no news, no shoes", что означает не читать газет и не носить обувь, вы приехали на отдых.


avis > Səyahət

geyinməyi və qəzet oxumağı qadağan edən bir qaydadır. Burada sadəcə istirahət var. Xüsusi xidmətçiniz ürəyiniz istəyən hər şeyi 24 saat ərzində sizə çatdırmağa çalışacaq. Ayrıca, bir çox istirahət mərkəzlərində 12 yaşında kiçik uşaqlar işə qəbul olunmur.

Maldivlilərin özünəməxsus ləziz yeməkləri adamı heyran edir Maldivlər təkcə gözəl təbiətiylə deyil, həm də zəngin mətbəxiylə sevilir. Maldiv xörəkləri ərəb və hind mətbəxinin qarışığından ibarətdir. Onlar mətbəxdə əsasən dəniz məhsulları, düyü, ədvalar və acı souslardan istifadə edirlər. Ən sevimli və məşhur yeməkləri tunes (iri yırtıcı balıq) və düyüdən hazırlanır. Maldivlər tunes balığı ilə olan yeməkləri kokos və istiotdan hazırlanmış sousla bərabər süfrəyə verirlər. Ümumiyyətlə onlar yeməklərin çoxunu sousla verməyi sevirlər. Bundan başqa, maldivlərin hisə verilmiş balıq, balıqdan hazırlanmış piroq, düyü ilə milli balıq şorbası, tunes balığı və kokosdan hazırlanmış kotlet, balıq paşteti, istiot və sarımsaqlı qızartma balıq və s. kimi milli yeməkləri var. Toyuq və mal ətindən bayramlarda xüsusi yeməkləri hazırlamaq üçün istifadə edirlər. Maldivlər düyünü kokos və süddə, müxtəlif tərəvəzlərlə, dəniz və çörək ağacının məhsulları, banan, manqo, qabaq və şirin kartofla hazırlayırlar. Ən məşhur içkiləri südlü çay və ərəb üsulu ilə hazırlanmış qəhvədir. Qara çaydan çox az istifadə edirlər. Günəşin isti şüaları altında sərinləmək üçün müxtəlif meyvələrdən, şirin palma və palma südündən hazırlanmış şirə və yerli şirin süd “kiru sarbat” içirlər.

Maldivlilərin həyat tərzi tamamilə islam adət-ənənələrinə uyğundur. Maldiv adalarının hər birində İslam incəsənətinin nümunələrini görmək mümkündür. Asiyada ən məşhur və böyük məscidlərdən biri paytaxt Maledə yerləşir. Maldivdə şəriət qanunlarına ciddi əməl edilir. Ölkəyə özünlə bərabər spirtli içki, donuz əti gətirmək qadağandır və cəzası böyükdür. Turistlər içkini ancaq restoran, kafe və otellərdə içə bilərlər. Maldivlilərin əksəriyyəti yoxsulluq içərisində yaşayır. Maldiv iqtisadiyyatı yüz illərdir bütünlüklə balıqçılıq və dəniz məhsulları üzərində qurulub. Balıqçılıq maldiv xalqının əsas məşğuliyyətidir. Balıqla birlikdə hind

Специальная прислуга старается доставить вам в любое время суток всё, что вы пожелаете. Кроме того, во многих курортах дети младше 12 лет на работу не принимаются.

Мальдивская кухня поражает человека вкусной едой Мальдивы любимы не только красивой природой, но и богатой кухней. Мальдивские блюда – это синтез арабской и индийской кухни. Блюда состоят в основном из морепродуктов, риса, специй и острых соусов. Самое любимое и известное блюдо готовится из тунца (крупной хищной рыбы) и риса. Блюда из тунца подают на стол вместе с соусом, приготовленным из кокоса и перца. В основном,, большинство блюд любят подавать вместе с соусом. Кроме того, существуют такие национальные блюда, как копченая рыба по-мальдивски, рыбный пирог, национальный рыбный суп с рисом, котлеты приготовленные из тунца и кокосов, рыбный паштет, рыба жареная с перцем и чесноком и т.п. Курица и говядина используются для приготовления специальных праздничных блюд. Рис на Мальдивах готовят на молоке и кокосах, с различными овощами, морепродуктами, плодами хлебного дерева, бананами, манго, кабчками и сладкой картошкой. Наиболее популярные напитки – это чай с молоком и кофе по-арабски. Чёрный чай используется очень мало. Чтобы охладиться под жаркими лучами солнца пьют соки приготовленные из различных фруктов, сок из молока сладкой пальмы, а так же местное сладкое молоко – "Kiru sarbat". Образ жизни на Мальдивах полностью согласуется с исламскими обычаями и традициями. На всех Мальдивских остравах можно увидеть примеры исламского искусства. Один из самых известных и больших мечетей Азии находится в столице Mале. На Мальдивах строго соблюдаются законы шариата. Bвоз в страну спиртных напитков и свинины запрещено и строго наказывается законом. Туристам разрешено пить спиртное только в ресторане, кафе и отелях. Большинство мальдийцев живут в бедности. Мальдивская экономика уже столетия, в целом, построена на рыболовстве и морепродуктах. Рыболово–основное занятие мальдийцев. Кокосы, наряду с рыболовством, тоже являются главной составляющей доходов населения. В настоящее время, основным источником иностранной валюты в стране является туризм. Туризм на Мальдивских остравах начал развиваться с 1970-х. Туризм и рыболовство являются неотъемлемой частью мальдивской экономики. Развитие туристического сектора в стране дало толчок к развитию таких


qozu da insanların əsas ümid yeridir. Hazırda ölkənin əsas valyuta qaynağı turizmdir. Maldiv adalarında turizm 1970-ci illərdən başlayaraq inkişaf etməyə başlayıb. Turizm və balıqçılıq Maldiv iqtisadiyyatının ayrılmaz hissəsidir. Turizm sektorunun inkişafı ölkədə ənənəvi həsir toxuma, taxta işləri, əl işləri, kəndir istehsalı kimi ev sənayesinin inkişafına təkan verib. 2004cü ilin 26 dekabrında Hind okeanında baş verən sunami Maldiv adalarına da böyük ziyan vurdu. Buna baxmayaraq, ada yavaş-yavaş turizmə dəyən ziyanı aradan qaldırmaqdadır. Maldivlərin əsas nəqliyyat vasitələri yelkənli və motorlu qayıqlardır. Nəqliyyat daşınmalarının böyük hissəsi dəniz təyyarələri, helikopterlər və katerlərlə həyata keçirilir. Geniş gəzinti üçün böyük qayıqlardan “vedis” lərdən istifadə olunur. Bu adalarda taksi çox bahadır və onlardan yalnız paytaxt Maledə və Qan adasında istifadə edilir. Paytaxt Male alış-verişi sevənlər üçün əlverişli məkandır. Yerli sənətkarların hazırladığı “No shoes, no news - Maldives” tipli futbolkalar, mərcanla işlənmiş nəfis güllər, laklı, rəngli güllərlə işlənmiş qara-sarı sandıqçalar, güllü naxışlarla toxunmuş keyfiyyətli həsirlər, qızıl və gümüşdən hazırlanmış əl işləri, Palma yarpaqlarından hazırlanmış səbətlər, kokosdan hazırlanmış kasalar, saronqi, açıqca, balıqqulağı, ağacdan və mərcandan hazırlanmış suvenirlər, kiçik xalçalar, köpək balığı çənəsi və kokos yağı turistlərin sevə-sevə aldığı əşyalardır. Bir gün yolunuz Maldiv adalarına düşsə oradan gətirəcəyiniz ən gözəl hədiyyə ağacdan hazırlanmış qara-qırmızı heykəlciklər ola bilər. Vergidən azad olunmuş dutyfree mağazalarında alış-veriş etmək istəyirsinizsə, Beynəlxalq Male hava limanı ən ideal məkandır. Bir sözlə, Maldiv adaları təbii gözəllikləri, qonaqpərvər insanları, fərqli mədəniyyətiylə insanları özünə cəlb edir.

кустарных промыслов, как плетение циновок, резьба по дереву, производство изделий ручной работы, витьё веревок. Цунами, произошедшее 26 декабря 2004 года в Индийском океане, нанесло серьезный ущерб Мальдивским остравам. Не смотря на это, острова потихоньку устраняют нанесённый туризму ущерб. Основным транспортным средством на Мальдивах являются парусные и моторные лодки. Большая часть транспортных перевозок осуществляется гидросамолетами, вертолётами и катерами. Для дальних прогулок используются большие лодки «ведис». Такси на Мальдивах стоит очень дорого и существует только в столице Мале и на острове Ган. Столица Мале – благоприятное место для любителей покупок. Излюбленными покупками туристов являются изделия местных умельцев – футболки «No shoes, no news – Maldives»; лакированные, украшенные красивыми цветами, черно-желтые шкатулки; вышитые цветочными узорами, качественные циновки; серебряные и золотые ювелирные изделия; корзинки, плетеные из пальмовых листьев; предметы домашнего обихода, сделанные из скорлупа кокоса; саронги; открытки; поделки из дерева и кораллов; коврики; акульи челюсти и кокосовое масло. Если вы однажды посетите Мальдивские острова, самым лучшим сувениром, привезённым оттуда, могут быть красно-чёрные статуэтки из дерева. Если вы хотите делать покупки в магазинах duty free, свободные от налога, то Международный аэропорт Мале самое идеальное для этого место. Другими словами, Мальдивские острова привлекают туриста своей естественной красотой, гостеприимностью населения и богатой культурой.

www.avismed.az 49


avis > Ləzzət

Bahar yorğunluğuna qarşı

Enerji verən menyular Энергия в меню Против весенней усталости Baharda canlanan təbiətə inad etsək də, bu fəsildə çox zaman özümüzü halsız, yorğun və yuxusuz hiss edirik...Bu sayımızda verəcək olduğumuz bir-birindən xəfif və ləzzətli yemək təriflərimizlə bahar yorğunluğundan əziyyət çəkənləri canlandırmağa çalışacağıq! Сколько бы мы ни старались быть энергичными весной, зачастую, в это время года мы чувствуем себя слабыми, усталыми и сонными. В этом выпуске мы поделимся легкими и вкусными рецептами блюд, избавляющих от весенней усталости,

Göy noxud şorbası Lazımi qidalar: 120 qr göy noxud, 1 dəstə təzə soğan, yarım baş quru soğan, 1 yemək qaşığı zeytun yağı, 2 stəkan toyuq suyu, duz, istiot. Hazırlanma qaydası: Göy noxudu təmizləyirik.Təzə və quru soğanı təmizləyib doğrayırıq. Zeytun yağını qazana töküb qızdırırıq və soğanları yağın içərisinə tökərək, qovururuq. Duz və istiotu da əlavə edərək qidaları qarışdırırıq. Üzərinə toyuq suyunu tökərək, qaynamağa başlayanda isə göy noxudu əlavə edib bişiririk. Ərzaqları göy noxudun suyuyla birlikdə blendirdən keçirərək püre halına gətirib isti halda süfrəyə veririk. Karbonhidrat: 15 qr, Yağ: 5 qr

50 www.avismed.az

Суп из горошка Ингредиенты: Зеленый горошек – 120 гр., Зеленый лук – 1 пучек, Пол головки репчатого лука, Оливковое масло – 1 ст. л. Куриный бульон – 2 стакана, Перец, соль по вкусу


Приготовление: Мелконарезанные зеленый и репчатый лук поджариваем в оливковом масле, добавляем соль и перец, и перемешиваем ингредиенты. Затем заливаем куриный бульон, доводим до кипеня и добавляем горох. После того, как суп остыл, перетереть ингредиенты, с помощью блендера, до однородной массы. Углеводы: 15 гр, Жир: 5 гр

Яйца со шпинатом İspanaqlı yumurta Lazımi qidalar: 500 qram ispanaq, 1 stəkan yarma, 1 soğan, 30 qram kərə yağı, 3-4 yumurta, duz, 1 çay qaşığı qırmızı pul bibər, Hazırlanma qaydası: İspanaqları yuyaraq suyunu süzürük və incə-incə doğrayırıq. Soğanı aypara şəklində doğrayırıq. Kərə yağını əridib soğanları qovururuq. Soğanlar qovrulduqdan sonra ispanağı, duzu və bulğuru da qazana əlavə edərək vam od üzərində ağzı örtülü olmaqla 10 dəqiqə bişiririk. 10 dəqiqə sonra ispanağın üzərində yumurtanı tuta biləcək boşluqlar açırıq.Yumu_aları tək-tək qırıb boşluqlara yerləşdiririk. Ədviyyatları üzərinə səpirik və tavanın ağzını bir neçə dəqiqə örtərək bişiririk. Hazırladığımız yeməyi isti halda süfrəyə veririk. Karbonhidrat: 2 qram, Protein: 4 qram

Ингредиенты: Шпинат – 500 гр., Дробленая пшеница – 1стакан, Репчатый лук – 1 головка, Сливочное масло – 30 гр., Яйца – 3-4 шт., Соль, молотый красный перец – по 1 ч. ложке Приготовление: Мелко нарезаем помытый и высушенный, шпинат. Лук нарезаем полукругами и жарим в растопленном сливочном масле, затем, добавив шпинат, пшеницу и соль, варим на маленьком огне 10 минут под закрытой крышкой. Через 10 минут делаем в шпинате ямки и вливаем туда яйца. Посыпаем специями и варим несколько минут под закрытой крышкой. Готовое блюдо подаём на стол в тёплом виде. Углеводы: 2 гр, Белки: 4 гр.

www.avismed.az 51


Saçlarınız sağlamlığınızıN AYNASIDIR

S

açlarınız sizi tərk etmədən tökülmənin qarşısını almaq lazımdır. Bunan üçün ilk növbədə saç tökülməsinin səbəblərini aydınlaşdırmaq lazımdır. Yanlış pəhriz, vitamin azlığı da saç tökülməsinə səbəb ola bilər. Saç tökülməsini yaradan səbəblərdən biri də hormon pozğunluğu, metobolizma, infeksiyalardır. Buna görə də problemlərin qaynağını öyrənməkdə çox fayda var. Problemin qaynağında dəmir, sink və ya başqa bir qida məhsulunun normal olub-olmadığını öyrənmək lazımdır. Yanlış planlanmış, çox aşağı kalorili pəhrizlərin də saçlarınızın tökülməsinə səbəb olacağını bilməniz lazımdır. Tökülən saçlarınıza vitaminlər, minerallar, proteinlər yalnız qan dövranı nəticəsində çata biləcəyini bilmək lazımdır. Saçlarınızın tökülməsi qidalanmanızla əlaqəli problemlərdən qaynaqlanırsa, kalsium, sink, selenium kimi mineralları istehsal edən qidalara üstünlük vermək lazımdır. Sink, B qrupu vitaminləri, yaşıl çay, biotin, istehsal edən antioksidant və vitamin qarışığı dəstəklərini təklif edir. Resept ilə verilən dərmanlardan “minoksidilin” saç tökülməsinin qarşısını aldığını, yeni saçların əmələ gəlməsinə isə kömək edir. Saç tökülməsinə səbəb olan əsas səbəb ortadan qaldırılmadığı müd-

52 www.avismed.az

Волосы – зеркало

ЗДОРОВЬЯ ужно предотвратить выпадение волос, пока они у вас есть. В первую очередь, нужно выяснить причину выпадения волос. Неправильная диета и недостаток витаминов тоже могут послужить этому причиной. Одной из причин, вызвавшей выпадение волос, может быть гормональное нарушение, метаболизм, и инфекция. Таким образом, было бы полезно узнать источник проблемы. Нужно узнать, являются-ли источником проблемы недостаток железа, цинка или других витаминов и минералов. Неправильно спланированная и очень низкокалорийная диета тоже может привести к выпадению волос. Вы должны знать, что витамины, минералы и белки достигают волос только в

Н


dətcə məsələn, altda qalan göbələk xəstəliyi, dəmir çatışmamazlığı, ruhi problemlər, sürətli kilo vermək, hormon pozğunluğu və s. kimi xəstəliklər müalicə edilmədikcə saç tökülməsinin qarşısını almaq mümkün olmayacağını bilmək lazımdır. Mövsumi saç tökülmələrini də yaddan çıxartmaq olmaz. Saç tökülməsinin fiziki və psixoloji ola biləcək bir çox səbəbləri də var. Bunların içərisində stress, mövsümi saç tökülməsində artım, hamiləlik və əmizdirmə kimi problemlərdə saç tökülməsinə çox sıx rastlaşılmaqdadır.

Vitaminin çoxu da, azı da zərərlidir Saç bədəndəki vitamin və mineral çatışmamasına qarşı çox həssasdır. Məsələn A vitamini azlığı zamanı baş dərisində pullanmaya səbəb olur, ancaq uzun zaman normadan artıq A vitamini istifadə etmək saç tökülməsinə səbəb ola bilər. Buna görə də multivitamin və mineral istifadəsində verillən dozadan artıq istifadə etmək olmaz. Saç tökülməsi hipotiroidizm ilə əlaqəlidirsə dərman istifadə etməklə bunun qarşısını ala bilərik. Saçın nazikləşməsinə həzm sistemində qidaların düzgün həzm edilməməsi də səbəb ola bilər. Gündə iki dəfə bir - iki kapsul probiyotik içmək qidalardakı saçı bəsləyən maddələrin sorulmasını asanlaşdıracaq.

Saçları yüksək istilikdən uzaq tutun Şüurlu bəslənmək lazımdır. Sizi əsas qidalardan məhrum buraxa biləcək yağlı diyetlərdən uzaq durmalısınız. Saçlarınızı şampunlarla yaxalayın. Yavaşca qurudun. Hovuzlarda işlənən xlor kimi kimyəvi maddələrdən, saç qurutma maşını və biqudilərdən gələn istiliklərdən uzaq durun. Saçınızı və baş dərinizi papaq geyinməklə günəşdən qoruyun. Qan dolaşımını hərəkət etdirmək və saç tökülməsinə səbəb ola biləcək stressi aradan qaldırmaq üçün baş dərisinə masaj etmək lazımdır.

результате циркуляции крови. Если источником выпадения Ваших волос является проблема питания, то нужно предпочитать пищу, содержащую такие минералы как кальций, цинк и селен. Предлагается поддержка антиоксидантов и смеси витаминов, содержащих в себе экстракты цинка, витаминов группы В, зелёный чай, биотин и виноградные косточки. Лекарства, полученные по рецепту и содержащие миноксидил, предотвращают выпадение волос и помогают в формировании новых. Вам нужно знать, пока не устранены основные факторы выпадения волос и не излечены такие заболевания как дефицит железа, психологические проблемы, грибковые заболевания, а также быстрая потеря веса, гормональные нарушения и так далее, предотвращение выпадения волос будет невозможным. Нельзя забывать и о сезонных выпадениях волос. Существует множество возможных физических и психологических причин выпадения волос. Среди них очень часто встречаются и такие проблемы выпадения волос, как учащение сезонных выпадений волос, беременность и кормление грудью.

Каждый день мы теряем

100 волос

Yanlış pəhriz saç tökür Tükənmiş vəziyyəti, stress, Qızdırma və müxtəlif növ infeksiyalar, Tiroid probleminin olması Qansızlıq, Mövsümi saç tökülmələri, Hamiləlik və əmizdirmə kimi hallarda, Qidalanma pozğunluğu zamanı şüursuz və ağır sıx təkrarlanan diyet rejimi, spirtli içkiyə aludə olmaq Xərçəng xəstəliyi müalicəsi zamanı istifadə olunan dərmanlar, Zəhərlənmələr, Radiaktiv maddələrlə təmasda olmaq.

www.avismed.az 53


avis > Saçlar

Вреден не только недостаток, но и избыток витаминов Волосы очень чувствительны к нехватке витаминов и минералов в организме. Например, недостаток витамина А вызывает роговые наслоеня на коже волос, но использовать его в течение длительного времении больше норме может привести к выпадению волос. Поэтому, нельзя принимать поливитамины и минералы больше данной дозы. Если потеря волос связана с гипотиреозом, то его можно остановить приёмом лекарств. Утончение волос может указывать на неправильное абсорбирование еды пищеварительной системой. Приём пробиотических капсул один два раза в день может облегчить впитывание элементов, питающих волосы.

Не допускайте перегрева волос

Hər Gün

100 TEL Saç itiririk Stress saç tökür Saç tökülməsindən şikayətlənən qadın və kişilərin sayı durmadan artmağa başlayır. Qadınlarda xüsusilə saç tökülməsi stresslə daha çox bağlıdır. Ani və ağır kədər, depressiya, qorxu və narahatlıq, duyğusal təzadlar qadınlarda kişilərə nisbətən saç tökülməsinə daha çox təsir edir. Bundan əlavə, saç tökülməsini problem halına gətirib bunun stressini sıx bir şəkildə yaşayan qadınlarda problem daha da şiddətlənir. Saç tökülməsi problemi varsa bunun altında əsaslı bir ruhi problemin olub-olmadığını nəzərdən keçirtmək lazımdır. Lazım gələrsə bir psixiatra da müraciət etmək lazımdır. Yuxu pozğunluğu da saç tökülməsinə səbəb ola bilər. Hər bir insanda 100-150 minə yaxın saç teli var. Saç sıxlığı 200\sm2 olur. Saç teli ayda bir sm uzanır (bir gündə 20-30 mm) Hər gün tökülən toplam saç teli 50-100 arasındadır. Əgər saç tökülməsindən bəhs edilərsə gündəlik saç telinin tökülməsi 100-dən çox olmalıdır.

54 www.avismed.az

Необходимо правильно питаться. Следует избегать жирных диет, которые могут оставить Вас без основных пищевых веществ. Мойте волосы шампунью. Сушите волосы осторожно. Держитесь подальше от таких химических веществ, как хлор, используемый в в бассейнах, фена и термобигуди. Защишайте ваши волосы и кожу головы от солнца шляпой. Делая массаж кожи головы, можно улучшить циркуляцию крови и избежать стресса, вызывающего выпадение волос.

Стресс приводит к выпадению волос Постоянно увеличивается число мужчин и женщин, жалующихся на выпадение волос. У женщин выпадение волос особенно связано со стрессом. Внезапная и тяжелая печаль, депрессия, стресс, страх и тревога, эмоциональная нестабильность влияет на выпадение волос у женщин больше, чем мужчин. А также, у женщин стресс из-за выпадения волос усиляет проблему. Если у Вас есть проблема выпадения волос, необходимо установить связано-ли это с обоснованной психической проблемой. При необходимости нужно обратиться к психиатору. Нарушение сна также может привести к потере волос.

Каждый день мы теряем 100 волос На голове каждого человека растет около 100-150 тысяч волос. Плотность волос 200 на 1 см2 Волосы отрастают со скоростью 1 см в месяц (20-30 мм за день) Число, выпадающих за день, волос – 50-100 Так что, говорить о потере волос можно лишь, если дневное количество выпавших волос превышает 100.


Çaş

baxsan acaqsan

Oyunun qaydası Şəkilə diqqətlə baxın. Şəkilin dərinliyində sizi gözləmədiyiniz bir mənzərə qarşılayacaq. Bu mənzərəni görmək üçün diqqətinizi bir nöqtəyə cəmləyin və nəzərinizi ayırmadan baxmağa çalışın

Cavab Qarışqalar unur. Bu rəqəmləri isə yazarkən aşağıdakı qaydaya riayət etmək lazımdır.

Sudoku təqdim edilərkən xanalardan bir neçəsində rəqəmlər yazılır və sizdən boş xanalara uyğun rəqəmləri yazmağınız istənir. Bu oyunda yalnız 1-dən 9-a qədər olan rəqəmlərdən istifadə ol-

1. Hər bir rəqəm o sətirdə 1 dəfə yazıla bilər. 2. Hər bir rəqəm o sütunda 1 dəfə yazıla bilər. 3. Hər bir rəqəm o bölgədə 1 dəfə yazıla bilər.

SUDOKU

Oyunun qaydası

Cavab

www.avismed.az 55



Avisle heyat 17