Issuu on Google+

www.media.link.com.mt

Numru 12,943

€0.45

Il-{amis, 13 ta’ Ottubru, 2011

L-u]u tat-trasport pubbliku ]died bi 22% ■ Fidu/ja tal-passi;;ieri fis-servizz tat-trasport pubbliku minkejja n-nuqqasijiet li je[tie; li jkomplu jkunu indirizzati a[jar mill-operatur

Studenti ]g[a]ag[ juru l-culture card b’valur ta’ €15 li ng[ataw ilbiera[ mill-Gvern u li b[alha se titqassam lill-istudenti kollha fl-ewwel tliet snin tas-sekondarja fl-iskejjel kollha tal-Gvern, tal-Knisja u Indipendenti li jla[[qu 15,000. (Ritratt> Michael Ellul) Aktar dettalji f’pa;na 32

Il-partiti tas-Slovakkja eqreb lejn ir-ratifika tal-EFSF Il-partiti fil-Gvern tas-Slovakkja li spi//a xolt waslu fi qbil ma' Kap taxxellug fl-Oppo]izzjoni rigward ir-ratifika tal-pjan g[at-tis[i[ tal-Fa/ilità Ewropea g[all-Istabbilità Finanzjarja (EFSF); ilfond spe/ifiku li jg[in lill-pajji]i taz-zona ewro li qed jiffa//jaw diffikultajiet finanzjarji. Tlieta fost il-partiti fil-koalizzjoni ta' Bratislava la[qu l-ftehim mal-Partit Smer fl-Oppo]izzjoni li l-Kap tieg[u hu l-eks

Prim Ministru Robert Fico. Dan se[[ lg[ada li l-koalizzjoni mmexxija millPrim Ministru tas-Slovakkja Iveta Radicova tilfet vot ta' fidu/ja flamministrazzjoni u li fil-fatt kienet marbuta mal-impenn biex pajji]ha jirratifika l-EFSF. Is-Slovakkja hi l-unika fost is-17-il membru taz-zona ewro li g[ad ma ratifikatx it-tis[i[ tal-fond g[allemer;enza. Dan se[[ wara li l-Partit SaS,

membru ]g[ir tal-koalizzjoni, astjena mill-vot li ttie[ed matul il-lejl tat-Tlieta. Min-na[a tieg[u, u wara li xolja lkabinett fi Bratislava, Robert Fico kkonferma l-ftehim g[ar-ratifika talEFSF u li g[andha ssir elezzjoni ;enerali fis-Slovakkja f'Marzu li ;ej.

Storja dettaljata f'pa;na 21 u aktar dwar ir-ratifika tal-EFSF fiz-zona ewro f’pa;na 2 u editorjal f’pa;na 11

Is-servizz tat-trasport pubbliku ;did kompla jirre;istra titjib f'dak li hu ;arr tal-passi;;ieri. ?ifri ma[ru;a lbiera[ millMinisteru g[all-Infrastruttura, it-Trasport u l-Komunikazzjoni juru li f'Settembru li g[adda, u]aw it-trasport pubbliku 3,179,027 persuna, meta f' Settembru tal-2010 kienu w]awh 2,601, 509 persuna. Dan ifisser li fi ]mien sena kien hemm ]ieda ta' 22%. I/-/ifri juru li f'Malta w]aw it-trasport pubbliku 2,971,587 passi;;ier (]ieda ta' 16%) waqt li f'G[awdex, minn 44,000 passi;;ier f'Settembru 2010 telg[u g[al 207,440 passi;;ier ixxahar li g[adda. Dan ifisser li fil-g]ira G[awdxija kien hemm ]ieda ta' 371%. g[al pa;na 5

Suppliment spe/jali f’g[eluq il-50 sena mill-mewt ta‘ Dun Karm Psaila


IN-NAZZJON Il-{amis, 13 ta’ Ottubru, 2011

Lokali 5

Il-Knisja trid tkabbar dar g[all-anzjani i]da trid issib finanzjament minn Marion Zammit Dar Sant'Anna, mibnija max-Xatt tal-Isla, tixtieq tirran;a appartament ]g[ir biex tkabbar il-fa/ilitajiet li di;à toffri lill-anzjani, i]da ma tifla[x g[all-ispi]a ta' €32,000 li huma me[tie;a. Fi ]jara organizzata g[allmembri tal-istampa, Paul Portelli, Amministratur ta' Dar Sant'Anna u Direttur tad-Djar tal-Knisja, flimkien ma' Monsinjur Charles Cordina, Segretarju Pastorali talAr/idjo/esi, u Robert Agius, Kontrollur Finanzjarju talKurja ta' Malta, urew u[ud mill-fa/ilitajiet li di;à toffri Dar Sant'Anna kif ukoll il-bini tal-appartament ]g[ir li, jekk irran;at, ikun jista' jakkomoda b'mod komdu erba' persuni o[ra mat-32 li di;à tilqa’ fiha din id-dar. Iktar kmieni din il-;img[a, il-Kurja Ar/iveskovili [abbret ir-rapport finanzjarju tag[ha li wera li g[all-2010 l-Knisja f'Malta kellha ferm iktar spejje] milli d[ul, bi ]bilan/ ta' €1.75 miljun l-iktar min[abba l-organizzazzjoni ta]-]jara talPapa f'Malta li we[idha [alliet ]bilan/ ta' €1 miljun. Biex tissussidja l-entitajiet tag[ha li qed jag[mlu telf, ilKurja qed ikollha ddur g[arriservi tag[ha. Fl-a[[ar g[axar snin, Dar Sant'Anna we[idha kienet te[tie; €2.6 miljun f'sussidji mill-Fond ?entrali tal-Kurja. L-ikbar spejje] g[ad-dar huma l-pagi tal[addiema u l-professjonisti, li jassorbu 68% tal-ba;it tag[ha,

l-ikel li jie[u 10% o[ra, u ddawl u l-ilma li jinvolvu 8% o[ra tal-ispejje]. Biex dan l-appartament ikun jista' jilqa' fih erba' residenti o[ra, u allura jnaqqas millwaiting list ta' g[axar anzjani li jixtiequ joqog[du f'din id-Dar, je[tie; li jinbidlu s-soqfa, partijiet minnhom bix-xibka tal-[adid iktar mikxufa milli le, iridu jer;g[u ji;u mg[oddija d-dawl u l-ilma, jitqieg[ed madum ;did, jitbajjad filwaqt li titpo;;a g[amara ;dida. Madankollu l-Knisja mhix f'po]izzjoni li tkompli ]]id ittelf finanzjarju tag[ha u biex dan il-pro;ett isir irid jinstab finanzjament alternattiv inkella jitnaqqsu xi servizzi mog[tija. Dar Sant'Anna, li hi l-i]g[ar minn [amest idjar b'responsabilità diretta talAr/idjo/esi, toffri kura lillanzjani residenti tag[ha fuq ba]i ta' 24 sieg[a kuljum permezz ta' 16-il impjegat fuq ba]i full-time jew part-time. Terz tar-residenti tag[ha huma dipendenti kwa]i g[alkollox, bil-mi]ati tad-dar ivarjaw minn minimu ta' €15 kuljum g[al massimu ta' €30 kuljum. :ie spjegat li l-mi]ati, li jkopru biss il-pagi tal-[addiema taddar, ma jinbidlux f'ka] li resident jid[ol fi stat indipendenti mbag[ad g[al xi ra;uni jispi//a f'kundizzjoni dipendenti, minkejja ]-]ieda fil-livell tal-kura u l-fa/ilitajiet li jkollu b]onn. Fost is-servizzi li joffru lillanzjani hemm dawk tal-kamra,

it-tindif u l-manutenzjoni tag[ha, l-g[oti tal-medi/ini me[tie;a, il-[asil tal-[wejje;, l-organizzazzjoni tal-[ti;iet mill-isptar u diversi servizzi o[ra. Min[abba resident partikolari, ;ie spjegat li [addiema ta' Dar Sant'Anna ng[atat ta[ri; biex tkun tista' tag[ti dialysis lir-resident biex dan jiffranka milli joqg[od imur lisptar diversi drabi kull ;img[a. Mistoqsi minn dan il-;urnal, l-amministratur tad-dar spjega li minbarra l-kontribuzzjoni ;eneru]a tal-parro//a tal-Isla, li tag[ti medja ta' €4,000 fissena, huma ftit l-g[ajnuniet finanzjarji o[ra li jing[ataw lid-dar. Minbarra Dar Sant'Anna, inawgurata fit-30 ta' :unju 1987, l-Ar/idjo/esi g[andha responsabilità diretta g[al Casa Leone f'San :iljan, li tilqa' 75 anzjan, Dar Saura fir-Rabat li tilqa' 65 anzjan, Dar Sagra Familja fin-Naxxar li tilqa' 86 anzjan u d-Dar tal-Kleru f'Birkirkara li tilqa' 45 anzjan. Dan minbarra disa' djar o[ra g[all-anzjani li huma responsabilità tal-ordnijiet reli;ju]i. B'kollox id-Djar talKnisja f'Malta jakkomodaw iktar minn 760 resident. Fil-konferenza tal-a[barijiet ;ie spjegat li djar tal-anzjani b[al Dar Sant'Anna [afna drabi jkunu t[allew lill-Knisja Maltija b'wirt u jkunu marbuta li jintu]aw g[all-iskop im[olli nkella l-kuntratt tal-wirt jaqa'. :ie mfisser li [afna minn dawn id-djar je[tie;u

Dar Sant'Anna fl-Isla tista’ takkomda aktar anzjani jekk issib il-finanzi g[all-ispi]a me[tie;a

manutenzjoni qawwija min[abba l-istat li jkunu fih, minbarra ]-]ieda fl-ispejje] g[all-pagi min[abba n-numru dejjem jonqos ta' vokazzjonijiet li jrid ji;i sostitut minn [addiema m[allsa. Il-kelliema fissru wkoll li lmi]ati tad-Dar huma relattivament baxxi g[al servizz simili meta mqabbla ma' dawk mitluba minn djar privati. Huma fissru li l-

prijorità fi djar tal-Knisja ting[ata lil anzjani li ma tantx jifil[u j[allsu g[al servizz ta' kura u g[alhekk il-mi]ati jibqg[u jin]ammu kemm jista' jkun baxxi. Dar Sant'Anna te[tie; mal¤200,000 fis-sena g[all-[las tal-pagi. Fl-a[[ar erba' snin saru diversi pro;etti ta' titjib fosthom kmamar tal-banju ;odda, servizzi tal-elettriku u ilma ;odda u titjib ie[or ;enerali.

}ieda fil-passi;;ieri li qab]et kull aspettattiva minn pa;na 1

L-istess /ifri juru li ]-]ieda f'Awwissu kienet ikbar, 27% f'Malta u G[awdex, i]da dan kien fl-eqqel tassajf, meta f'Malta jkun hawn [afna turisti li ju]aw it-trasport pubbliku. Fl-istqarrija, il-Gvern qal li dawn i//ifri juru l-fidu/ja tal-passi;;ieri fisservizz tat-trasport pubbliku minkejja n-nuqqasijiet tieg[u li je[tie; li jkunu indirizzati a[jar mill-operatur. Il-Ministeru qal li jidher /ar li l-fatt

li hemm iktar rotot, b'iktar destinazzjonijiet, b'servizzi g[al [inijiet itwal jo[loq iktar opportunitajiet biex in-nies tivvja;;a bit-trasport pubbliku. “I]da dan ma jnaqqas xejn millilmenti ;ustifikati tal-passi;;ieri, li, spe/jalment filg[odu mhux qed isibu l-livell ta' servizz li bi dritt g[andhom jistennew,” sostna l-Ministeru, li qal li Transport Malta se tibqa’ tassigura li l-operatur i]omm mal-obbligi

tieg[u. Qal ukoll li jrid jing[ad li la loperatur u lanqas Transport Malta ma basru li daqshekk malajr wara lintroduzzjoni tas-servizz il-;did ma kienu se jesperjenzaw din it-tip ta' ]ieda fil-patruna;;. Dan tant li lkuntratt g[at-transport pubbliku ja[seb g[al kumpens lill-operatur jekk il-patruna;; jonqos fl-ewwel sena min[abba diffikultajiet relatati malbidla. Dan mhux talli ma ;arax, talli

]-]ieda fil-passi;;ieri qab]et kull aspettattiva. Il-Ministeru qal ukoll li dan g[andu wkoll impatt fuq l-ispazju fuq ilkarozzi tal-linja u joffri sfida immedjata u reali lil Transport Malta u lil Arriva Malta biex jilqg[u g[al din id-domanda mhux mistennija waqt li jsolvu xi diffikultajiet o[ra fl-operat li g[adhom jippersistu, u li f'xi aspetti ggravaw meta beda t-traffiku wara lftu[ tal-iskejjel.


IN-NAZZJON Il-{amis, 13 ta’ Ottubru, 2011

Lokali 7

Spinta ;dida lill-kummer/ fl-Ewropa ■ Il-Kummissjoni Ewropea tipproponi li;i ;dida li tespandi l-g[a]la tal-konsumaturi

minn Matthew Bonett Il-Kummissjoni Ewropea pproponiet li;i komuni dwar il-bejg[ li se tg[in biex jing[elbu dawn l-ostakli, u biex ilkonsumaturi jing[ataw aktar g[a]la u livell g[oli ta' protezzjoni. Din il-li;i se tiffa/ilità l-kummer/ billi toffri sensiela wa[da ta' regoli g[all-kuntratti f'kull wie[ed mis-27 stat membru. Dan fid-dawl tal-fatt li minkejja ssu//ess ta' suq wie[ed fl-Unjoni Ewropea, jirri]ulta li g[ad hemm xorta ostakli fil-kummer/ bejn xi pajji]i. {afna drabi dan ise[[ min[abba li;ijiet diver;enti li hemm fis-27 stat membru tal-Unjoni Ewropea, u min[abba f'hekk, il-bejg[ f'pajji] ie[or sa issa jinvolvi kumplikazzjoni u [afna spejje]. Il-Kummissarju Ewropew g[all:ustizzja, Viviane Reding, qalet li din il-li;i se tag[ti spinta lis-suq uniku, li hu l-magna tal-Ewropa biex ikun hemm tkabbir ekonomiku. Hi sostniet li l-li;i se tipprovdi lill-impri]i b'metodu fa/li u r[is biex jespandu nnegozju tag[hom fi swieq ;odda flEwropa, filwaqt li jag[tu lillkonsumaturi offerti a[jar u livell g[oli ta' protezzjoni. Jekk wie[ed i[ares lejn dan is-settur minn lenti Maltija, jara li b[alissa 39% tal-konsumaturi Maltin jixtru online minn pajji]i o[ra tal-Unjoni Ewropea, filwaqt li 7% jixtru minn Malta. Min[abba l-ostakli legali li xi drabi nnegozjanti Maltin jirrifjutaw li jbieg[u

lill-konsumaturi barra minn Malta, madwar 3 miljun konsumatur Ewropej huma milqutin kull sena fl-Unjoni Ewropea, li kwa]i 40,000 minnhom jinsabu f'Malta. B'din il-li;i komuni Ewropea talbejg[, se jkun hemm in/entiv g[allkonsumaturi biex jixtru minn pajji]i o[ra, billi se jkollhom sett ta' drittijiet li ji]guraw livell g[oli ta' protezzjoni tal-konsumatur, spe/jalment meta jixtru online. Se ji]diedu wkoll il-prodotti u sservizzi offruti, biex b'hekk ilkonsumaturi jkollhom aktar g[a]la ta' prodotti bi prezzijiet aktar baxxi min[abba li jkun hemm negozji jikkompetu f'suq akbar. Skont il-li;i Maltija kurrenti, ilkonsumatur m'g[andhomx g[a]la bejn tiswija, bdil, tnaqqis fil-prezz jew kan/ellazzjoni tal-kuntratt jekk ilprodotti li jir/ievu jkunu difettu]i, i]da bil-li;i komuni Ewropea tal-bejg[, dan se jkun possibbli. Permezz ta' din il-li;i, mhux se jkunu qed igawdu biss il-konsumaturi, i]da anke l-kumpaniji, fosthom dawk Maltin, se jkunu jistg[u jgawdu meta n-negozji jimponu termini jew kundizzjonijiet in;usti f'kuntratt. Jekk kumpanija kbira tu]a termini in;usti li jitbieg[du mill-prattika kummer/jali tajba u jmorru kontra rrieda tajba, il-parti l-o[ra mhix se tkun marbuta bihom.

S[ubija ;dida bejn l-Ewropa u l-bdiewa minn Charles Muscat Il-Kummissjoni Ewropea ressqet l-abbozz tar-riforma tal-Politika Agrikola Komuni (PAK) g[allkonsultazzjoni bl-iskop li r-riforma tid[ol fis-se[[ fil-bidu tas-sena 2014. L-abbozz tar-riforma jimmira li jissa[[u l-kompetittività, issostenibbiltà u l-permanenza talagrikoltura fl-Unjoni Ewropea. F'Dar Malta, fil-Belt, ilbiera[ kien organizzat seminar dwar ir-riforma tal-PAK li fih Leonard Mizzi, midDirettorat :enerali g[all-Agrikoltura u l-I]vilupp Rurali tal-Kummissjoni Ewropea, spjega l-punti ewlenin tarriforma u kif din tolqot is-settur agrikolu f'pajji]na. Leonard Mizzi qal li g[alkemm ilKummissjoni Ewropea qed tipproponi li l-[las dirett g[al kull ettaru ta' art agrikola jkun fl-istess livell fil-pajji]i membri kollha, mhux mistenni li jkun hemm xokk fl-g[ajnuna mill-Programm tal-UE g[all-I]vilupp Rurali li jkopri lakbar ammont ta' g[ajnuna lis-settur agrikolu f'pajji]na b'ba;it ta' madwar €100 miljun. Hu qal li wie[ed irid jikkunsidra wkoll i/-/irkustanzi spe/ifi/i ta' Malta fosthom id-daqs tal-art u li 85% tal-bdiewa f'Malta huma kkunsidrati b[ala bdiewa ]g[ar. Meta ressaq l-abbozz tar-riforma, Dacian Ciolos, il-Kummissarju Ewropew g[all-Agrikultura u lI]vilupp Rurali, qal li l-

Kummissjoni qed tipproponi s[ubija ;dida bejn l-Ewropa u l-bdiewa tag[ha bil-g[an li flimkien jilqg[u lisfidi tas-sigurtà tal-ikel, l-u]u sostenibbli tar-ri]orsi naturali u ttkabbir. Politika Agrikola Komuni riformata se tippermetti t-trawwim tal-innovazzjoni, it-tis[i[ talkompetittività tas-settur agrikolu fillivell ekonomiku kif ukoll ekolo;iku, il-;lieda kontra t-tibdil fil-klima u l-appo;; g[all-impjieg u g[at-tkabbir. Ir-riforma g[andha tag[ti kontribut de/i]iv ukoll g[allistrate;ija tal-Ewropa 2020. Fost il-punti ewlenin tar-riforma hemm g[ajnuna lil bdiewa ]g[a]ag[ biex jistabbilixxu l-azjenda tag[hom. Hu fatt li ]ew; terzi talbdiewa g[andhom aktar minn 55 sena. Il-Kummissjoni tipproponi li to[loq g[ajnuna ;dida g[allistabbiliment, li tkun a//essibbli g[all-bdiewa ta' inqas minn 40 sena matul l-ewwel [ames snin talpro;ett tag[hom. Il-Kummissjoni tipproponi li t[affef is-sistemi amministrattivi. Lappo;; lil bdiewa ]g[ar se ji;i simplifikat bil-[olqien ta' g[ajnuna b'rata fissa ta' bejn €500 u €1,000 g[al kull azjenda u g[al kull sena. Ir-riforma tal-PAK hi marbuta mal-Ba;it tal-UE g[as-snin 20142020 u bejn 30 u 35 fil-mija talba;it mistenni jkun iddedikat g[assettur agrikolu.


IN-NAZZJON Il-{amis, 13 ta’ Ottubru, 2011

2 Lokali

Id-dewmien li [oloq Il-produzzjoni industrijali Sant seta’ jkollu tal-Unjoni Ewropea riperkussjonijiet serji ti]died b'0.9% Il Ministru Tonio Fenech - -

... u taz-zona ewro ]diedet b'1.2% Skont statistika uffi/jali tal-A;enzija tal-Istatistika tal-Unjoni Ewropea, ilEurostat, il-produzzjoni industrijali medja talpajji]i fl-Unjoni Ewropea g[ax-xahar ta' Awwissu ]diedet b'0.9% meta mqabbel max-xahar ta' qabel, ji;ifieri Lulju li g[adda. Minn na[a l-o[ra, meta jitqabblu /-/ifri tal-istess xhur i]da g[al dawk ilpajji]i taz-zona ewro, i]]ieda kienet ta' 1.2%. Meta wie[ed imbag[ad iqabbel il-produzzjoni industrijali ta' Awwissu li g[adda ma' Awwissu 2010, jara ]ieda

ta' 4.3% g[all-pajji]i talUnjoni Ewropea, u ]ieda ta' 5.3% g[all-pajji]i tazzona ewro. Meta wie[ed iqabbel i//ifri ta' sena, jara li l-aktar pajji]i li ]iedu filproduzzjoni industrijali kienu l-Estonja bi 22.7%, l-Irlanda b'10.1% u l:ermanja b’7.8%, waqt li minn na[a l-o[ra l-aktar tnaqqis kien fil-Gre/ja bi 12.3% u Malta bi 2.2%. Dawn i/-/ifri kienu kkonfermati wkoll fi statistika o[ra li [ar;et ilbiera[, mill-Uffi//ju Nazzjonali tal-Istatistika, l-NSO.

Super 5

In-numri tas-Super 5 li telg[u lbiera[ huma: 39, 40, 27, 30, 18. }ew; ;ukaturi qatg[u l-[ames numri li telg[u u [adu ssomma ta’ €105,000.00 kull wie[ed. 50 ;ukatur qatg[u erba’ numri mill-[amsa li telg[u u reb[u €937.63 kull wie[ed. 1,479 ;ukatur qatg[u tliet numri mill-[amsa li telg[u u reb[u 36.98 kull wie[ed. L-ammont li jista’ jintreba[ fit-tlug[ tas-Super 5 li jmiss ma jkunx inqas minn €120,000. IT-TEMP

UV INDEX

6

IT-TEMP ftit imsa[[ab b’waqtiet xemxin VI}IBBILTÀ tajba IR-RI{ [afif g[al moderat mill-Punent li jsir moderat kultant BA{AR [afif li jsir [afif g[al moderat IMBATT ftit li xejn TEMPERATURA l-og[la 26˚C XITA f’dawn l-a[[ar 24 sieg[a 0.0mm Xita mill-1 ta’ Settembru 28.1mm IX-XEMX titla’ fis-07.05 u tin]el fis-18.32

Id-dewmien bla b]onn li [oloq l-eks mexxej Laburista Alfred Sant filParlament seta’ kellu riperkussjonijiet serji [afna. Kieku pajji]na ma approvax i]-]ieda fis-self lill-Gre/ja u t-tis[i[ tal-garanziji talFa/ilità g[all-Istabbiltà Finanzjarja Ewropea stajna da[[alna liz-zona ewro fi kri]i. Il-Ministru tal-Finanzi, lEkonomija u l-Investiment Tonio Fenech sostna dan ilbiera[ f'kummenti lil INNAZZJON, ;urnata wara li l-Parlament Slovakk m'approvax dan il-ftehim. Tonio Fenech spjega li Malta kienet tag[mel il[sara lill-Ewropa g[ax kieku kien hemm pajji] wie[ed li ma jirratifikax dan il-ftehim ma kienx ikun jista’ ji;i attwat l-intervent biex ting[ata stabbiltà lillEwropa.

Sa[aq li kienu jitpo;;ew anke fir-riskju l-postijiet tax-xog[ol hekk kif linstabbiltà li te]isti flEwropa tista’ ;;ib kollass fis-settur finanzjarju u mbag[ad anke kollass ekonomiku. Tonio Fenech spjega li jekk is-swieq finanzjarji ma jibqg[ux joffru likwidità linnegozju ji;u pperikolati lpostijiet tax-xog[ol. “Alfred Sant kien qed jilg[ab man-nar”, sostna Tonio Fenech, li qal li waqt li l-Parlament Malti kien qed jiddiskuti dwar dan ilftehim, g[ajnejn id-dinja kollha kienu fuqna u lmessa;; li bg[atna lid-dinja ma kienx wie[ed tajjeb [afna. Dan hekk kif kien hemm dubji dwar jekk Malta kinitx se tirratifika dan ilftehim importanti. Dan kien qed jaffettwa anke s-swieq finanzjarji.

Il-Ministru Fenech qal li ma jistax jifhem g[alfejn Alfred Sant adotta dan latte;;jament meta di;à kien hemm qbil bejn il-Gvern u lOppo]izzjoni u ddiskussjoni kellha tie[u biss ftit minuti. Hu sa[aq li pajji]na jrid li jikkontribwixxi g[allistabbiltà fl-Ewropa u mhux ifixkilha. Sadattant, ilbiera[ t[abbar li l-Parlament Slovakk kien la[aq ftehim biex jittie[ed vot ie[or dwar dan il-ftehim tal-UE u li hemm /ans tajjeb li dan jg[addi. Dwar dan, Tonio Fenech enfasizza dwar l-importanza li l-ftehim jg[addi u lpajji]i kollha taz-zona ewro ji;bdu [abel wie[ed biex tkun meg[luba l-kri]i attwali, ikun hemm stabbiltà fis-swieq u ma ji;ux ipperikolati limpjiegi.

Ji]died id-d[ul mis-servizzi Bejn April u :unju d-d[ul, l-impjiegi kif ukoll is-salarji u l-pagi fis-settur tas-servizzi kollha ]diedu – /ertifikat ie[or g[all-ekonomija Maltija. ?ifri pubblikati mill-Uffi//ju Nazzjonali talIstatistika (NSO) juru li fit-tieni kwart tas-sena, id-d[ul ta' dan is-settur ]died b'4.7%. Kien hemm ]ieda qawwija kemm fil-bejg[ bil-grossa kif ukoll fin-negozju bl-imnut. L-impjiegi fil-qasam tas-servizzi ]diedu b'1.4% meta mqabbel mat-tieni kwart tal2010. L-akbar ]ieda kienet fis-servizzi

marbuta mal-ikel. Il-pagi u s-salarji avvanzaw b'1.7%. }idiet kienu re;istrati fl-akkomodazzjoni u f'servizzi marbutin mal-ikel kif ukoll fin-negozju blingrossa. L-attivitajiet marbutin mattrasportazzjoni, il-[a]na tal-affarijiet kif ukoll servizzi marbutin mal-amministrazzjoni u lappo;; naqsu b'4.7% u b'1.1% rispettivament. Is-sig[at ma[dumin fis-servizzi telg[u b'0.5% fit-tieni kwart ta' din is-sena meta mqabblin ma' dawk tas-sena li g[addiet.

IL-{AMEST IJIEM LI :EJJIN

B[al-lum 25 sena

IL-{AMIS L-og[la 26˚C L-inqas 17˚C

IL-:IMG{A L-og[la 25˚C L-inqas 18˚C

IS-SIBT L-og[la 23˚C L-inqas 18˚C

IL-{ADD L-og[la 23˚C L-inqas 16˚C

IT-TNEJN L-og[la 24˚C L-inqas 16˚C

UV

UV

UV

UV

UV

6

5

5

5

5

TEMPERATURI FI BLIET BARRANIN It-temperatura u t-temp f’dawn il-bliet kapitali (f’nofsinhar [in ta’ Malta) ilbiera[ kienet> Al;eri 30˚C xemxi, Amsterdam 12˚C xita, Ateni 23˚C xemxi, Li]bona 26˚C xemxi, Berlin 13˚C ftit imsa[[ab, Brussell 16˚C imsa[[ab, il-Kajr 28˚C xemxi, Dublin 17˚C xita, Kopen[agen 12˚C ftit imsa[[ab, Frankfurt 18˚C imsa[[ab, Milan 27˚C imsa[[ab, Istanbul 18˚C imsa[[ab, Londra 18˚C ftit imsa[[ab, Malta 24˚C xemxi, Madrid 28˚C xemxi, Moska 11˚C xita, Pari;i 16˚C imsa[[ab, Bar/ellona 28˚C xemxi, Ruma 22˚C xemxi, Tel Aviv 27˚C imsa[[ab, Tripli 25˚C ftit imsa[[ab, Tune] 29˚C xemxi, Vjenna 10˚C xita, Zurich 14˚C imsa[[ab, Munich 14˚C imsa[[ab, Stokkolma 09˚C xita, San Pietruburgu 09˚C imsa[[ab

F

’attività politika fil-Ka]in Nazzjonalista ta’ San :wann, il-Vi/i Kap tal-Partit

Nazzjonalista kien sa[aq u spjega kif Gvern Nazzjonalista ja[seb g[al titjib fis-sistema tas-sigurtà nazzjonali hekk kif kien enfasizzat li l-fatti juru li kien Gvern So/jalista li naqqas isservizzi so/jali fil-pajji]. F’a[bar o[ra Ugo Mifsud Bonnici, President tal-Kunsill :enerali tal-PN, kien ]vela fatti li juru li l-istess ftehim li l-Gvern Ingli] iffirma mal-Gvern Malti biex jippromwovi u jipprote;i l-investiment, kien g[amlu wkoll ma mhux anqas minn 23 pajji] ie[or tat-Tielet Dinja bi b]onn ta’ garanziji governattivi g[ax ming[ajrhom ma joffrux sigurtà ta’ investiment. Mill-a[barijiet ta’ barra l-a[bar kienet tittratta t-ta[ditiet bejn il-mexxejja ta]-]ew; superpotenzi, l-Istati Uniti u l-Unjoni Sovjetika, u li kienu twalu b’sessjoni o[ra hekk kif uffi/jal g[all-Kremlin kien qal li lUnjoni Sovjetika kienet g[amlet offerta storika g[at-tnaqqis ta’ armamenti nukleari.


IN-NAZZJON Il-{amis, 13 ta’ Ottubru, 2011

4 Lokali

Il-[addiema tal-Maltco Lotteries jissie[bu fil-U{M

Fl-a[[ar ;img[at, il-ma;;oranza assoluta tal[addiema impjegati tal-kumpanija Maltco Lotteries Ltd. issie[bu mal-Union {addiema Mag[qudin (U{M). Il-U{M talbet l-g[arfien ewlieni u g[amlet numru ta' laqg[at mar-rappre]entanti tal[addiema u [adu sehem f'laqg[a mal-Ministru Tonio Fenech fejn ;ie assigurat li l-ebda impjegat mhu se jitlef xog[lu meta ji;i a;;udikat it-tender il-;did g[al-log[ob talLotterija Nazzjonali u Sports Betting. Il-U{M qalet li min-na[a tag[ha, g[amlet

numru ta' kuntatti mal-istess kumpanija dwar lg[arfien ewlieni tal-[addiema. Il-U{M qalet li l-kumpanija Maltco ma bag[tet l-ebda risposta. Fid-dawl ta' dan, il-U{M av]at lid-Direttur tad-Dipartiment tar-Relazzjonijiet Industrijali u Impjieg dwar id-dewmien fejn l-istess Direttur intervjena u talab lill-kumpanija spjegazzjoni dwar l-a;ir tag[ha. Il-union qalet li qed tkompli tag[mel l-a[[ar tentattivi tag[ha permezz ta' korrispondenza uffi/jali qabel ma tie[u l-azzjonijiet kollha li t[oss ne/essarji fl-a[jar interess tal-[addiema.

€73,000 f’danni wara li sofra di]abbiltà f’in/ident tat-traffiku minn Ray Abdilla

■ L-esperti medi/i kollha jaqblu li fl-in/ident sofra minn di]abbilità permanenti fl-g[onq Paul Zammit ta’ 37 sena mill-Mellie[a, li sofra di]abbiltà permanenti f’in/ident tat-traffiku, ing[ata f’danni s-somma ta’ €73,375,26. L-in/ident se[[ fir-Rabat g[axar snin ilu meta hu kien passi;;ier f’karozza li spi//at f’g[alqa. Duncan Galea kien ilpersuna li nstab [ati li b’sewqan traskurat spi//a biex ikkaw]a di]abbiltà f’g[onq Paul Zammit. L-in/ident se[[ fl-10 ta’ Marzu tas-sena 2001, meta Paul Zammit kien mar ma’ Duncan Galea li hu millMosta b’karozza Hyundai li kienet propjetà ta’ missier Paul Zammit, Joseph Zammit. Dakinhar wara xxog[ol, Paul Zammit u Duncan Galea marru tTattingers, fir-Rabat, u sakemm damu hemm [adu

ntilef minn sensih u stenba[ l-g[ada g[all-[abta tal10am fl-isptar. Min-na[a tieg[u Duncan Galea qal li dakinhar kienu ma’ [bieb o[ra, i]da peress li ra lil Paul Zammit wa[du mar [dejh u kien hu li qallu biex isuq peress li kien fissakra. Galea qal li hu [assu kapa/i jsuq. Hu qal li jiftakar li l-art kienet kollha nida. Fisser li meta lkarozza bdiet tag[mel /erta movimenti pprova jwaqqafha i]da kien kollu g[al xejn. Hu qal li malin/ident kien intilef minn sensih. L-Im[allef Anna Felice qalet fis-sentenza tag[ha li l-esperti medi/i li e]aminaw lil Paul Zammit kollha jaqblu li dan sofra minn di]abbilità permanenti. Paul Zammit ukoll ;ab prova fil-

Ma kienx f’kundizzjoni li jsuq u saq sie[bu li kien qal li kapa/i jsuq. Fl-in/ident il-karozza li kienu fiha spi//at f’g[alqa qrib Chadwick Lakes. Il-karozza nqerdet g[alkollox xi xorb alko[oliku. Meta [ar;u Paul Zammit kien fissakra u ma setax isuq. G[alhekk kien Duncan Galea li saq il-karozza. Ftit wara li telqu ;ara in/ident qrib i/-Chadwick Lakes. F’dan l-in/ident ma kienx hemm karozzi o[ra involuti, i]da l-karozza spi//at waqg[et f’g[alqa. Flin/ident Paul Zammit sofra ;rie[i f’g[onqu, b’di]abbiltà permanenti. Sadattant, il-karozza ;iet meqruda g[alkollox. Kontra Duncan Galea kienu ttie[du wkoll passi kriminali. Meta xehed Paul Zammit qal li hu kien qal lil Duncan Galea li ma kienx f’po]izzjoni li jsuq min[abba li kien fis-sakra, i]da hu ma riedx li Duncan Galea jsuq peress li kien fissakra b[alu. Hu qal li qabel ma se[[ l-in/ident kienu se “jit[awlu” darbtejn. Tenna li ma jafx kif kien se[[ lin/ident, u li jaf kien biss li

Qorti li nefaq diversi spejje] ta’ vja;;ar, tieg[u u ta’ missieru lejn Londra fejn mar g[all-kura. Il-Qorti qalet li fi ]mien lin/ident Paul Zammit kellu salarju ta’ Lm5,546 fis-sena. Min[abba li g[adda ]]mien, il-Qorti qalet li kienet se tqis fuq salarju ta’ Lm6,000 fis-sena. Dak i]]mien Paul Zammit kellu 27 sena u g[alhekk addottat ssistema tal-multiplier ta’ 35, dan me[ud fuq i//irkustanzi pre]eti li l-età tal-irtirar dejjem ti]died. Il-Qorti qalet ukol li anke Joseph Zammit, ilpropjetarju tal-karozza, sofra minn danni g[ax ilkarozza spi//at inqerdet totalment u g[alhekk hu g[andu jie[u s-somma ta’ €5,853.72 ekwivalenti g[al Lm2,513. G[al Paul Zammit u Joseph Zammit dehru lAvukati Chris Cardona u Mark Vassallo.


IN-NAZZJON Il-{amis, 13 ta’ Ottubru, 2011

8 Parlament Ix-xhieda dwar ir-Rapport tal-Awditur tibda fl-1 ta' Novembru

Ix-xhieda dwar ir-rapport talAwditur :enerali dwar l-estensjoni tal-Power Station ta' Delimara se tibda tinstema’ quddiem il-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet Pubbli/i t-Tlieta l-1 ta' Novembru u tkompli l-g[ada l-Erbg[a. Dan [are; ilbiera[ waqt laqg[a ta' pro/edura tal-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet Pubbli/i dwar kif g[andha tkun trattat ix-xhieda dwar ir-rapport talawditur dwar l-estensjoni tal-Power Station ta' Delimara. Il-laqg[a tmexxiet mi/-Chairman tal-Kumitat, id-Deputat Laburista Charles Mangion u g[an-na[a talGvern attendew ukoll Austin Gatt, il-Ministru g[all-Infrastruttura, itTrasport u l-Komunikazzjoni, Tonio Fenech, il-Ministru talFinanzi, l-Ekonomija u lInvestiment u d-Deputat Philip Mifsud. G[an-na[a talOppo]izzjoni attendiet ukoll idDeputat Helena Dalli. Charles Mangion qal li kull xhud se jkun infurmat bir-regolamenti fosthom li jkun im[ares minn xi xhieda li tista' tinkriminah. Kien hemm qbil ukoll li kull xhud jista' jkun meg[jun mill-avukat tieg[u. Kopja tal-linji gwida dwar ixxhieda se tintbag[at lix-xhud kollha. Il-Kumitat qabel ukoll li g[as-seduti jattendi l-Avukat :enerali jew rappre]entant tieg[u.

Siringi b’xejn kuljum g[all-pazjenti tad-dijabete ■ Tit[abbar ir-Riforma fis-sistema ta’ medi/ini b’xejn Ir-riforma li qed issir fis-sistema tat-tqassim tal-medi/ini b’xejn se tippermetti li dawk li jbatu mill-kundizzjoni tad-dijabete jkollhom dritt g[al 30 siringa b’xejn kull xahar minflok l-g[axra li qed jie[du llum. Il-Ministru Joe Cassar kien qed li hi wa[da mifruxa f’pajji]na. Irukoll dwar mi]uri introdotti biex jitkellem dwar l-abbozz ta’ Li;i li riforma li qed issir se tippermetti li jg[inu lill-familja. Hu qal li filwaqt li jemenda l-Att dwar is-Sigurtà So/jali. dawk li jbatu minn din il-kundizzjoni hu tajjeb li jkun hemm mi]uri ta’ Il-Ministru Joe Cassar qal li l-Gvern se jkunu jistg[u jing[ataw 30 siringa tnaqqis ta’ sig[at ta’ xog[ol, dan jsta’ ]amm il-weg[da li j]id il-medi/ini b’xejn kull xahar minflok l-g[axra li jkun ifisser tnaqqis fid-d[ul ta’ dak li b’xejn. Saret ukoll riforma fis-sistema qed jing[ataw s’issa. jkun. tax-xiri biex ikun assigurat li qed Il-Ministru Cassar spjega wkoll Hemm mi]uri o[ra, b[alma hu tjinkiseb l-a[jar prezz possibbli. Saret riformi o[ra li qed isiru biex ikunu teleworking li ma jnaqqasx d[ul ta’ ukoll sistema biex it-tqassim talinklu]i aktar mard u kundizzjonijiet li dak li jkun i]da dan wie[ed jifhem li medi/ini b’xejn ikun ;ust u jinqatg[u jintitolaw lill-pazjenti g[al medi/ina hu xi ftit aktar diffi/li. l-abbu]i. Matul is-sena li g[addiet b’xejn. Jean Pierre Farrugia qal li g[andhom kienu introdotti 16-il medi/ina ;dida li Min-na[a tieg[u d-Deputat jinstabu mi]uri li jin/entivaw ilting[ata b’xejn li 11 minnhom huma Nazzjonalista Jean Pierre Farrugia parte/ipazzjoni fid-dinja tax-xog[ol. medi/ini dwar il-kura tal-kan/er. esprima l-qbil tieg[u g[a]-]ieda fil{e;;e; ukoll biex dawk il-mi]uri Joe Cassar tkellem ukoll dwar lista tal-mard u kundizzjonijiet kroni/i jkunu tali li jin/entivaw lill-privat riformi li qed isiru fis-sistema marbuta li jintitolaw lil pazjenti g[al medi/ina jaddottahom ukoll. mal-Kartuna s-safra u l-kartuna r-ro]a. b’xejn. Hu qal li dawn qed jinkludu Meta rrefera g[all-pensjonijiet idDin ir-riforma se tkun marbuta wkoll mard ikka;unat minn tipjip u Deputat Nazzjonalista tkellem dwar ilb’sistema ;dida tal-IT li se tkun xorb. parti tal-pensjoni li tittie[ed ming[and imqabbda mas-sistema tal-Ispi]jar talJean Pierre Farrugia tkellem dwar l-anzjani rikoverati f’xi residenza talG[a]la Tieg[ek. Dan ukoll g[andu ]ieda li qed ikun hemm fin-numru ta’ anzjani. Semma wkoll i]-]ieda li kien jg[in jitnaqqas l-abbu]. Barra minn pazjenti kif ukoll ta’ kundizzjonijiet hemm fin-numru ta’ sodod g[allhekk li tiffa/ilita l-applikazzjoni g[as;odda kull sena. Semma fost o[rajn li anzjani f’dawn ir-residenzi. Lanqas sistema u fl-istess waqt ikun hemm fl-2009 kien hemm 16,000 kundizzjoni dawn ma kienu bi]]ejjed biex ila[[qu sorveljanza awtomatika. ;dida, filwaqt li sa Settembru tas-sena mad-domanda li hawn fil-pajji]. Il-Ministru Cassar tkellem dwar lli g[addiet kien hemm ]ieda ta’ 19,000 Jean Pierre Farrugia appella lillg[oti ta’ medi/ini g[all-mard kroniku kundizzjoni ;dida. Gvern biex ji;u dedikati aktar fondi u rrefera g[all-kundizzjoni tad-dijabete Id-Deputat Nazzjonalista tkellem g[as-settur tal-anzjani.


IN-NAZZJON Il-{amis, 13 ta’ Ottubru, 2011

Parlament 9

Ix-xog[ol fuq l-Interconnector miexi kif ippjanat

Il-Kumitat g[all-Affarijiet So/jali ddiskuta rapport li fih rakkomandazzjonijiet g[al titjib fis-sistema ta' xiri tal-uniformijiet

Proposti g[al titjib fis-sitwazzjoni tal-uniformijiet

L-uniformijiet tal-iskejjel tal-primarja u tas-sekondarja kienu t-tema li ddiskuta lKumitat mag[]ul g[allaffarjiet so/jali tal-kamra tarrappre]entanti l-Erbg[a filg[axija. Waqt il-Kumitat tal-Parlament immexxi milMembru Parlamentari Nazzjonalista Edwin Vassallo uffi/jali tal-Awtorità Maltija g[all-Affarijiet talKonsumatur g[amlu pre]entazzjoni dwar din ilkwistjoni kif ukoll ;ew pre]entati rakkomandazzjonijiet biex titjieb din is-sistema. Waqt il-pre]entazzjoni ;ie ppre]entat studju li janalizza s-sitwazzjoni tal-uniformijiet tal-iskejjel kemm tal-istat, talKnisja u ankè dawk indipendenti. Dan ir-rapport t[ejja mill-Awtorità g[allKonsumatur. Sylvana Aquilina Zahra li hi d-Direttur :enerali mil-Uffi//ju talAwtorità g[all-Konsumatur qalet li l-o;;ettiv tal-awtorità hu li jara u j[ares s-swieq f’Malta u li dawn ja[dmu g[all-beneffi//ju talkonsumatur u g[aldaqstant sar dan l-istudju, qalet id-direttur ;enerali. Il-prezz medju ta’ Uniformi tat-tfajliet tal-iskola hi ta’ 81 ewro filwaqt li tal-ir;iel huwa ta’ kwa]i 80 ewro, dawn ilprezzijiet ivarjaw minn o;;etti spefi/i tal-uniformijiet u anke

dawk ;eneri/i. F’dak li g[andu x’jaqsam ma skejjel tal-Knisja u Indipendenti dan l-istudju wera li l-uniformijiet huma ferm og[la minn dawk tal-Istat. Filfatt l-konklu]jonijiet ;enerali ta’ dan l-istudju huma li l-prezzijiet ta’ /ertu uniformijiet tal-iskejjel jidhru li huma g[oljin, l-istudju juri wkoll li l-affarjiet f’uniformi li huma spe/ifi/i huma aktar og[la fil-prezz minn dawk ;eneri/i u dan g[ax ikun hemm talbiet partikolari minn konsumatur. Jidher wkoll li [afna skejjel qed jiddisinjaw l-uniformi tal-iskola b’diversi affarjiet spe/ifi/i u propju min[abba f’hekk l-g[a]la ta’ minn fejn wie[ed jista jixtri tonqos u tkun ristretta. Jidher ukoll li n-nuqqas ta’ kompetizzjoni f’dan is-settur jidher li qed jwassal g[all dawn il-prezzijiet kemxejn g[oljin. Min-na[a tal-Iskejjel talGvern minn din s-sena skolastika s-suq infeta[ u luniformijiet setg[u jinxtraw minn diversi [wienet u b’hekk da[let l-kompetizzjoni. Madanakollu dan ir-rapport jelenka numru ta’ rakkomandazzjonijiet fost o[rajn li l-iskejjel g[andhom jiddiskutu u jikkonsultaw mal;enituri meta ji;u biex jfasslu l-uniformi tal-iskola. Rakkomandazzjonijiet o[ra

huma li l-iskejjel m’g[andhomx jag[mlu disinni kumplikati fluniformijiet u din g[andha tkun kemm jista’ jkun sempli/i biex l-affarijiet jkunu jistg[u jinxtraw minn diversi [wienet, l-iskejjel g[adhom wkoll joffru alternattiva minn fejn jistg[u jinxtraw luniformijiet. Irrakkomandazzjoniet jkomplu jg[idu li l-kuluri, d-disinni u lmaterjali g[andhom jkunu mag[rufa minn qabel biex jkunu a//essibli g[all-;enituri u l-[wienet in;enerali, larran;ament eskulissivi bejn xi [anut u l-iskejjel g[andhom jkun l-e//ezzjoni u mhux rregola u g[andha tkun ristretta lejn affarijiet ]g[ar fl-uniformi b[al fl-ingravati. L-istudju jkompli jg[id li jekk ikun hemm xi tip ta’ arran;ament dan g[andu jsir bl-aktar mod miftu[ u trasparenti. F’ka] li dan larran;ament jiskadi, iddisinni m’g[andhomx jinbiddlu g[ax inkella l;enituri jid[lu fi spi]a o[ra u akbar biex jbiddlu l-uniformi kollha. Wara din ilpre]entazzjoni ressqu lkummenti tag[hom l-Membri Parlamentari li huma membri ta’ dan il-kumitat Parlamentari, id-Deputat Frederick Azzopardi, Michael Gonzi, Carmelo Abela u Anthony Zammit.

Ix-xog[ol konness malinterconnector bejn Malta u Sqallija qed jippro/edi sew mal-programm tal-kuntratt. Dan kien konfermat millMinisrtu g[all-Finanzi lEkonomija u l-Investiment Tonio Fenech, fi twe;iba g[all-mistoqsija Parlamentari. Tonio Fenech qal li b[alissa g[addejja [idma fuq id-disinn dettaljat talapparat ta' vulta;; g[oli wara li ;ew de/i]i parametri essenzjali sabiex ti;i operata s-sistema. G[addejja wkoll it-t[ejjija ta’environmental impact assessment g[at-terminal station, g[at-t[affir ta' mina sabiex fiha jitqieg[du cables mill-Mag[tab g[a//entru tad-distribuzzjoni fil-Kappara, u g[at-tqeg[id tal-cables mill-Mag[tab sat-tarf tal-ib[ra territorjali Maltin. Dan ix-xog[ol hu me[tie; sabiex jo[or;u lpermessi kollha me[tie;a f'Malta [alli jitwettaq ilpro;ett.

G[addej ukoll il-pro/ess ta' [ru; tal-permessi me[tie;a fl-Italja g[attqeg[id tal-cable fl-ib[ra territorjali Taljani, g[attqeg[id tal-cables f'toroq li jwasslu minn Marina di Ragusa sa/-/entru ta' distribuzzjoni fil-limiti ta' Ragusa fi Sqallija. Fil-pre]ent qed tkun determinata r-rotta pre/i]a fil-ba[ar wara li tlesta survey preliminari minn kumpanija Taljana u se jsir survey iktar dettaljat g[allkuntrattur tal-cable ta' ta[t lilma. Minbarra dawn g[addejja [idma wkoll biex tkun determinata r-rotta fuq l-art minn fejn se jkun qed jg[addi l-cable fi Sqallija. Fi twe;iba o[ra l-Ministru Tonio Fenech [are; li xi [add mhux mag[ruf seraq cable s[i[ li jiswa madwar €36,000 mis-sit fejn qed issir l-estensjoni tal-Power Station ta' Delimara. B'rabta ma’ din is-sejra g[addejjin l-investigazzjonijiet minna[a tal-Pulizija.

174 persuna l-isptar wara in/identi

Matul l-ewwel tmien xhur ta' din is-sena dda[[lu 174 persuna li kienu involuti f'in/ident tat-traffiku. Dan [are; minn twe;iba tal-Ministru tas-Sa[[a Joe Cassar f'risposta g[almistoqsija parlamentari tad-Deputat Laburista Noel Farrugia. Mill-istatistika ppre]entata jidher li l-aktar nies li jidda[lu g[all-kura l-isptar huma dawk bejn il-15 u l-24 sena jsegwu dawk bejn il-25 u l-34 sena. Bejn Jannar u Awwissu persuna wa[da biss, 'il fuq minn 85 sena, idda[let l-isptar tbati minn ;rie[i min[abba in/ident tat-traffiku, filwaqt li tfal ta[t il[mistax-il sena kien hemm sittax li dda[lu l-isptar g[al kura.


IN-NAZZJON Il-{amis, 13 ta’ Ottubru, 2011

10 Opinjoni LIL HINN MINN XTUTNA> IN-NORVE:JA

Tliet xhur mill-massakru ta’ Oslo Tliet xhur ilu d-dinja n[asdet b’massakru, l-aktar ta’ ]g[a]ag[, mhux f’xi pajji] tat-tielet dinja, i]da f’wa[da mill-aktar demokraziji avvanzati flEwropa: fin-Norve;ja. Massakru li wettaq lestremista tal-Lemin Anders Breivik u li fih ammetta li qatel 77 ru[, i]da fl-istess [in qed jg[id li mhux [ati. Dan g[ax Breivik, li mistenni jg[addi ;uri fl-ewwel sitt xhur tas-sena d-die[la, qed jg[id li qatel daqstant nies g[ax iqis lilu nnifsu b[ala difensur tal-Punent, mag[]ul mill-istorja b[ala gwerrier kontra ]ew; g[edewwa mortali: ilMarxi]mu u l-I]lam. Iddi]grazzja doppja hi li allura dak il-massakru sar g[alxejn g[ax dawn i]]ew; ideolo;ija mhumiex theddida b[alma kienu fleqqel tag[hom. Tal-ewwel intemmet bilGwerra Bierda u l-waqg[a tal-Imperu Sovjetiku Russu. Tassew li llum g[ad hawn

xi Marxisti u wkoll Komunisti, i]da m’g[adx hawn dak il-moviment dinji tal-massa li qed jisfida lillPunent f’isem il-materjali]mu didattiku. Il-gwerrieri attwali tieg[u huma xi intellettwali nostal;i/i, mhux il-[addiem, u [afna drabi jilbsu l-libsa tal-liberali, tal-moderati, tal-progressivi, tal[odor#[omor, pjuttost milli jippre]entaw ru[hom b[ala rivoluzzjonarji tax-Xellug. Kellhom bilfors jag[mlu hekk g[ax illum diffi/li ferm jirnexxilhom ibig[u lidea tar-rivoluzzjoni Marxista. L-islam

L-g[adu l-ie[or mortali ta’ Breivik hu l-I]lam. Dan ilu moribond sekli s[a[. Prattikament il-pajji]i kollha li jsej[u lilhom infushom “I]lami/i’ huma stati falluti, bil-popli tag[hom isofru l-;u[, fejn l-industrija hi antikwata meta mqabbla ma’ dik tal-Punent, fejn

Ver]jonijiet mitolo;i/i tad-dinja ta’ ]mienna

minn Joe CALLEJA jocal@me.com http>##enricomizzi.blogspot.com

dawk bl-aktar talenti g[andhom l-ambizzjoni, kwa]i xewqa ddisprata, li jmorru jg[ixu u ja[dmu f’xi pajji] tal-“infidili”. Tassew li d-dinja mi]g[uda b’fanati/i Ji[adisti, i]da g[alkemm dawn ja[dmu bla heda biex joqtluna ([afna drabi billi jtajru lilhom infushom jew iqabbdu [wejji;hom), laktar li jirnexxilhom hu li jimmassakraw Musulmani

o[ra, jew ja[kmu lil [uthom stess b’ver]joni mill-aktar [arxa tax-Xa’rija u jg[allquhom f’getthos mimlija mi]erja. Ix-xjaten f’mo[[ Breivik tliet xhur ilu ma mbuttawhx jattakka Musulmani: filmira tal-armi u l-bombi tieg[u kien hemm Norve;i]i b[alu, dawk li hu jsej[ilhom “tradituri”, g[ax ittradew lill-mitiku Punent favur ilqawwiet globali miti/i talI]lam u l-Marxi]mu. Din hi ver]joni mitolo;ika tad-dinja, ukoll tal-istess Marxisti u I]lami/i: IlMarxisti j[addnu l-mit tal;lieda tal-klassi f’dinja talPunent li m’g[adhiex kapitalista u fejn m’hemmx “klassi tal-proletarjat”. IlJi[adisti j[addnu l-kaw]a tal-gwerra qaddisa kontra ddinja tal-Punent impin;ija b[ala Nisranija u I]lamofobika. Dan ukoll hu fdal antikwat minn img[oddi li ilu mejjet u midfun, spe/jalment fl-Ewropa. Din idDinja l-Antika, illum hi lajka u /erti membri talklassi diri;enti tag[ha huma aktar anti-Semiti/i u kontra l-Insara, milli kontra lMusulmani. Teoriji

Tfajjel iqieg[ed warda mal-ba[ar ta’ fjuri f’Oslo b’tifkira u rispett lejn il-vittmi tal-fanatiku estremista tal-Lemin Breivik

Tifhem, allura, kif wara lmassakru, xi w[ud kienu [ar;u b’teoriji, miti fantasti/i b[al dawk li Breivik kien biss il-ponta ta’ iceberg mag[mula mhux biss minn qattiela g[atxana g[ad-demm, i]da wkoll kittieba u politikanti, f’kon;ura vasta b’numru kbir ta’ segwa/i, u[ud mo[bija u o[rajn fil-bera[, ippjanata minn moviment tal-massa, li fil-fatt ma je]istix. Tassew hemm im;ienen li jemmnu li huma ;ellieda fil-battalja kbira tal-jiem tal-:udizzju Universali (aqraw il-ktieb attwali ta’

Richard Lande Heaven on Earth jekk tridu anali]i dettaljata tad-diversi twemmin simili tul is-sekli). I]da [afna jiddubitaw jekk hemmx bi]]ejjed biex jg[aqqdu ftit g[exieren ta’ templari, kavallieri, a[seb u ara moviment tal-massa. Il-verità hi li ninsabu f’mument rivoluzzjonarju li qed jolqot lid-dinja kollha. Il-bniedem, il-ma;;oranza tal-bnedmin ma saru jemmnu f’xejn. Dan ukoll wara li tqarrqu minn dawk li bellg[uhielhom li llum, minbarra li spi//aw l-ideolo;iji, spi//at ukoll kull distinzjoni bejn “Lemin” u “Xellug”. Jg[idu li la spi//a l-“Lvant” (Komunista), allura m’g[adx hemm lok g[all“Punent”, g[ax inkella jfisser li reba[ (kif fil-fatt ;ara) il-Punent – u din hi [a;a li dawn it-talin, wara aktar minn 20 sena, g[adhom ma jistg[ux ini]]luha. Fix-xejn, fil-ba[[ virtwali li dawn it-talin jixtiequ jo[olqu, il-bniedem ma jafx fejn sejjer. I]da hawn ilqofol: g[andna g[alfejn ni//aqalqu minn fejn qeg[din, mill-Punent, millValuri tal-Punent – ilLibertà, id-Demokrazija Parlamentari u s-Saltna tadDritt, Rule of Law? L-istorja tal-bniedem tg[allimna li le, m’g[andniex g[alfejn u ma jaqblilniex ni//aqalqu minn hawn. Sal-lum m’hemmx, ma te]istix alternattiva, u hi biss bis-sistema tag[na li possibbli nfittxu wa[da, jekk te]isti. Fin-nuqqas tag[ha, filba[[ tag[ha biss jistg[u jittamaw li jirb[u l-ideat, lideolo;iji ta’ nies mhux normali b[al Breivik u ta’ o[rajn li hu jippretendi li hu l-uniku gwerrier, kavallier kapa/i jeg[libhom.


IN-NAZZJON Il-{amis, 13 ta’ Ottubru, 2011

Opinjoni 11 Editur> Alex Attard Media.Link Communications Co. Ltd. 2, Triq Herbert Ganado, Tal-Pietà PTA 1450 P.O. Box 37, il-{amrun {MR 1000 e-mail> news@media.link.com.mt Tel> 21243641#2#3 Fax No. 21242886 Dipartiment tal-Avvi]i Tel> 25965-317#232#474 Fax> 21240261 E-mail> adverts@media.link.com.mt

L-EDITORJAL

Iz-zona ewro b’[arsitha fuq is-Slovakkja Is-Slovakkja [alliet liz-zona ewro tistenna biex tag[mel il-pass importanti fuq pakkett g[at-tis[i[ tal-fond taz-zona ewro – pjan g[all-espansjoni talfond tal-bailout taz-zona ewro li jilqa’ g[al diffikultajiet li jistg[u jinqalg[u u jkun ta’ sostenn g[allpajji]i msie[ba fl-ewro. L-istennija g[al ratifika mis-Slovakkja issa hi akbar hekk kif hu biss il-pajji] tas-Slovakkja mis17-il pajji] imsie[ba fl-ewro, li jonqos li japprova lpakkett kif kien maqbul aktar kmieni din is-sena. Pajji]na, approva dan il-pakkett ;urnata qabel iddibattitu u l-vot li ttie[ed fis-Slovakkja. Vot fis-Slovakkja marbut ma’ vot ta’ fidu/ja fil-gvern ta’ koalizzjoni Tajjeb li nifhmu tajjeb li l-Parlament Slovakk iddiskuta u vvota fuq il-pakkett li kienu qed jipproponu u jaqblu dwaru l-pajji]i msie[ba kollha tazzona ewro, f’ambjent kemxejn straordinarju min[abba s-sitwazzjoni politika fil-pajji]. Il-vot fisSlovakkja fuq dan il-ftehim importanti g[all-pajji]i msie[ba fiz-zona ewro kien differenti mill-pajji]i lo[ra taz-zona. Ir-ra;uni kienet wa[da. Il-vot kien marbut ma’ vot ta’ fidu/ja fil-Gvern ta’ koalizzjoni Slovakk. I]da r-ri]ultat tal-vot li wassal biex ma jkunx approvat b’ma;;oranza tal-Parlament Slovakk, [alla liz-zona ewro tistenna u ttawwal il-pro/ess biex jid[ol fis-se[[ il-mekkani]mu g[at-tis[i[ talfond ta’ emer;enza li g[andu jfisser poteri akbar g[all-EFSF skont il-ftehim li la[qu l-mexxejja tazzona ewro f’Lulju li g[adda. Wara dak li ;ara fi Bratislava, kiber bla dubju lmessa;;, li issa hu aktar /ar u b’sa[[tu, dwar limportanza li z-zona ewro jkollha dan il-pakkett fil-

mekkani]mu tag[ha g[at-tis[i[ u l-istabbilità tazzona ewro, u li dan ukoll ikollu l-appo;; tal-partiti kollha li jirrappre]entaw lill-popli taz-zona ewro. Il-po]izzjoni li [a Sant u l-PL fil-Parlament Malti hi ta’ t[assib serju Dan hu ]mien straordinarju li qed jg[ixu l-popli tad-dinja karatterizzat u ddominat minn realtajiet internazzjonali ekonomi/i u finanzjarji li d-dinja

qed t[abbat wi//ha mag[hom u jkollha dejjem tibqa’ ta;;usta u ting[aqad aktar flimkien biex ilpopli jer;g[u jgawdu minn klima ekonomika b’sa[[ita u stabbli. Ambjent ekonomiku li jo[loq ix-xog[ol u jkabbar l-ekonomiji. Kien g[alhekk ta’ t[assib il-po]izzjoni li [a lPartit Laburista fil-Parlament li wara li qabel malpo]izzjoni tal-Gvern fuq il-pakkett u fuq il-ftehim li kien hemm qbil dwaru fost il-17-il mexxej taz-zona ewro, l-istess Partit Laburista [alla f’idejn l-eks mexxej Laburista Alfred Sant. Fis-sieg[a tal-verità Muscat [alla lil ta’ qablu jmexxi. Sant tkellem wa[du, g[an-nom tal-Oppo]izzjoni Laburista, fid-dibattitu li sar nhar l-Erbg[a tal;img[a l-o[ra u li baqa’ g[addej sas-1am, u li mbag[ad kellu ja;;orna g[at-Tnejn li g[adda fejn ukoll id-dibattitu fil-Parlament kompla g[addej sal11pm. Fuq dibattitu daqstant importanti g[all-popli tazzona ewro, Joseph Muscat [alla f’idejn Sant flaktar mument kritiku tad-dibattitu u fejn l-eks mexxej Laburista beda jqajjem diffikultajiet tekni/i wa[da wara l-o[ra. Mhux biss, i]da l-eks mexxej Laburista, g[ax kien wa[du fil-Parlament ming[ajr il-pre]enza la tal-Kap tal-Oppo]izzjoni u lanqas tad-deputat

mexxej Laburista li hu responsabbli wkoll g[allAffarijiet tal-Parlament, An;lu Farrugia, t[alla mill-Oppo]izzjoni Laburista jag[mel li jrid. Sa[ansitra staqsa fil-Parlament domandi sarkasti/i dwar l-ur;enza li kien qed juri l-Gvern g[allapprovazzjoni tal-pakkett g[at-tis[i[ tal-fond talemer;enza g[az-zona ewro. Ir-risposta dwar l-ur;enza lill-eks mexxej Laburista li g[adu u jibqa’ jemmen li pajji]na ma kellux jissie[eb fl-Unjoni Ewropea u wisq aktar fizzona ewro, ing[atatlu mhux biss dakinhar stess mill-Prim Ministru Lawrence Gonzi li kkonfrontah u mhux biss, spjega l-ur;enza g[az-zona ewro talapprovazzjoni tal-Parlament Malti u li warajna kien jonqos biss is-Slovakkja, i]da issa wkoll millpajji]i l-o[ra kollha taz-zona ewro li qed jappellaw u jinsistu dwar l-importanza li s-Slovakkja tifhem lur;enza ta’ dan il-fond ta’ emer;enza. L-appelli talpajji]i l-o[ra msie[ba biex is-Slovakkja tbiddel ilvot li ttie[ed nhar it-Tlieta u tapprovah fl-aqsar ]mien possibbli, huma wkoll risposta /ara g[allpo]izzjoni stramba u ta’ t[assib li [a Alfred Sant. L-appelli fi Slovakkja ma waqg[ux fuq widnejn torox u l-partiti lbiera[ stess la[qu ftehim. Joseph Muscat g[andu [afna x’jispjega Quddiem il-po]izzjoni li [a Alfred Sant u l-Partit Laburista fil-Parlament f’dan id-dibattitu, il-mexxej Laburista Joseph Muscat irid jag[ti spjegazzjoni. Bl-a;ir ta’ Sant fil-Parlament dwar dibattitu daqstant importanti g[az-zona ewro, il-mexxej

Laburista mhux ja[rab irid i]da jag[ti ra;uni g[aliex il-Partit Laburista re;a’ [alla l-politika ekonomika u Ewropea ta’ Sant ter;a’ tirkbu u tiddominah.

G[a]la akbar g[all-konsumatur Il-mewt ta’ Steve Jobs, wie[ed mill-fundaturi ta’ Apple, fakkritna lkoll fil-wirt enormi li [alla warajh. Jobs kien ]viluppa prodotti b’tikketta li ;;ib stampa ta’ tuffie[a u li llum saret ikona mag[rufa internazzjonalment. Dak li [oloq Steve Jobs bidel il-[ajja ta’ [afna nies. Mhux ta’ b’xejn li l-prodotti tal-kumpanija tieg[u jinsabu g[all-bejg[ ma’ kull rokna tad-dinja. I]da [afna jistag[;bu meta jsiru jafu li, sa ftit ilu liTunes, il-[anut elettroniku virtwali ta’ Apple, li permezz tieg[u jinbieg[u diski u prodotti o[ra minn fuq l-internet, ma kienx a//essibbli f’Malta. Din kienet sitwazzjoni frustranti g[al [afna Maltin li xtaqu jixtru l-mu]ika minn fuq l-internet. Bir-ra;un kienu jistaqsu g[aliex il-Maltin ma kinux jistg[u ju]aw servizz b[al dan b[al /ittadini o[ra Ewropej. G[aliex l-iTunes jiddiskrimina bejn konsumaturi minn pajji]i Ewropej differenti meta suppost li a[na lkoll parti minn suq wie[ed? Wara kollox, suq wie[ed ifisser mhux biss li l-impren-

dituri jbig[u f’liema pajjiz iridu fl-Ewropea, izda jfisser ukoll li anki l-konsumaturi jistg[u jixtru minn fejn iridu. Nir/ievi bosta lmenti dwar dan is-su;;ett u fil-fatt kont g[amilt ukoll mistoqsija parlamentari lill-Kummissjoni Ewropea proprju dwar dan u kont ukoll avvi/inajt direttament lill-kumpanija Apple blilmenti tal-kostitwenti tieg[i. Jidher li r-restrizzjonijiet kienu kkaw]ati minn ]ew; problemi.

minn Simon BUSUTTIL MEP

Proprjetà intellettwali

Wa[da minnhom hi lkwistjoni tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali u l-[tie;a li dawn id-drittijiet ma ji;ux injorati meta jsir bejg[ bejn pajji] u ie[or tal-Unjoni. Kumpanija li trid tbig[ prodotti b’kontenut kreattiv fil-pajji]i kollha tal-Unjoni Ewropea trid tikseb permess f’kull wie[ed minnhom qabel ma tit[alla tag[mel dan. Dan kapa/i jwassal biex jekk kumpanija ta[seb li ma jaqblilhiex tbig[ prodott f’xi pajji], allura t[alli dak ilpajji] barra billi ma tirre;istrax il-prodotti tag[ha fih. Il-li;i tal-copyright tal-

Unjoni Ewropea je[tie; tinbidel biex ti;i adattata g[allisfidi u opportunitajiet li n[olqu b[ala ri]ultat tal-bidliet teknolo;i/i u spe/jalment it-tixrid ta’ prodotti b’kontenut di;itali. Fil-fatt, f’Mejju li g[adda, il-Kummissjoni Ewropea adottat strate;ija wiesg[a dwar id-drtittijiet tal-Proprjetà Intellettwali u nidiet pro/ess ta’ konsultazzjoni dwar ilbejg[ bl-internet ta’ prodotti awdjovi]ivi. Kompetizzjoni ;usta

It-tieni problema tirrigwarda l-kompetizzjoni ;usta. G[ax meta kumpanija jkollha

po]izzjoni dominanti fis-suq, allura jkollha responsabbiltà akbar biex tara li l-konsumatur ma jmurx minn ta[t. Fid-dawl tal-popolarità taliTunes, staqsejt lillKummissjoni Ewropea jekk skont il-li;i tal-kompetizzjoni, l-Apple kellhiex dmir tpo;;i dan il-prodott g[addispo]izzjoni tal-konsumatur Malti u mhux taqbad u tirrifjuta li tbig[ lill-konsumaturi Maltin bi sku]a jew o[ra. Skont il-Kummissjoni, g[alkemm l-iTunes ta’ Apple kienet l-akbar servizz tal-bejg[ tal-mu]ika di;itali, ma kienx /ar li fil-pre]ent kienet tiddomina s-suq. Jien ma naqbilx. I]da li hu ]gur hu li lpressjoni tieg[i u ta’ o[rajn wasslet biex ftit tal-jiem ilu ;riet l-a[bar li sa fl-a[[ar Apple kienet se tifta[ isservizz tal-iTunes hawn Malta kif ukoll f’diversi pajjizi o[ra Ewropej. L-ewwel pass

Dan hu pass importanti i]da g[adu l-ewwel pass. Jien nippretendi li jitne[[ew l-ostakli kollha g[all-konsumatur. Difatti, proprju din il-

;img[a, il-Kummissjoni qed to[ro; b’inizjattiva ;dida mag[rufa b[ala “Li;i Komuni dwar ix-Xiri u l-Bejg[”. Ba]ikament din se dda[[al regoli komuni Ewropej li wie[ed jista’ jag[]el li ju]a meta jag[mel kuntratt ta’ xiri jew bejg[ bejn pajji] u ie[or fl-Ewropa. B’hekk ikun jaf sew fejn qieg[ed u jevita lin/ertezza ta’ li;ijiet u regoli differenti. Jien nappo;;ja din l-inizjattiva g[ax mhux l-ewwel darba li min ipprova jixtri minn fuq l-internet sab ma wi//u messa;; li jg[id li “dan ilprodott ma jistax jinbieg[ lilek”. Fil-fatt, madwar 40,000 konsumatur Malti jiltaqg[u ma’ dawn l-ostakli kull sena. I]da bil-“Li;i Komuni dwar ix-Xiri u l-Bejg[” din il-prattika tispi//a, g[ax kul[add ikun jaf fejn qieg[ed. Fil-Parlament Ewropew be[siebni nsegwi din l-inizjattiva bit-tir li nkomplu nne[[u kull xkiel li jiffa//jaw il-konsumaturi Maltin meta ji;u biex jixtru prodotti minn fuq linternet. Jien irrid li l-konsumatur Malti tabil[aqq ikollu l-istess drittijiet u g[a]la daqs il-konsumaturi f’pajji]i o[ra.


IN-NAZZJON Il-{amis, 13 ta’ Ottubru, 2011

12 Opinjoni#Ittri lill-Editur

Il-Funtana tat-Tritoni BERLUSCONI DWAR GADDAFI

Skont rapport tal-gazzetta The Telegraph (Londra), il-Prim Ministru Taljan Silvio Berlusconi afferma li Gaddafi kien ma[bub mill-poplu Libjan u r-ribelljoni li ne[[ietu mill-poter ma kinitx wa[da popolari. Din ma kinitx rivoluzzjoni b[al dawk li se[[ew fi stati o[ra tal-Afrika ta’ Fuq, fejn ir-ri[ talbidla beda jonfo[ mill-massa, kien rappurtat li qal Berlusconi. “Ir;iel ta’ poter u sa[[a dde/idew li jag[tu l-[ajja lill-era ;dida billi jeliminaw lill-Gaddafi. Meta ]ort il-Libja stajt nara li Gaddafi kien ma[bub minn niesu,” sostna l-kap tal-gvern Taljan. Din l-istqarrija ta’ Berlusconi ;;ib mag[ha l-mistoqsija dwar g[aliex dan id-diskors ma qalux qabel. Berlusconi (l-istess b[al Tony Blair), kien jifta[ar li kellu relazzjoni millaqwa mal-Kurunell, ikkulurita anki bis-soliti barzelletti tieg[u. Naturalment dan kien qed ifisser bosta vanta;;i politi/i u ekonomi/i, fosthom il-kuntratti kbar ta]-]ejt li kellha ENI. U issa l-PM Taljan qed jg[id li dak li waqqa’ lil Gaddafi ma kienx irvell popolari i]da r-ri]ultat tal-ambizzjoni ta’ “ir;iel ta’ poeter”. I]da Berusconi fforma parti mill-alleanza li farrket il-Libja u sradikat ir-re;im li kien hemm, bil-konsegwenza li Gaddafi beda jkun ikka//jat g[all-mewt mirribelli, mill-Qorti Kriminali Internazzjonali u mill-Interpol. Berlusconi lag[ab g[all-mument u g[a/-/irkostanzi, kejjel (ta’ negozjant gwapp li hu) il-bilan/i u ssie[eb mar-ribelli, “mal-ir;iel tal-poter u sa[[a” u mal-alleanza intervenzjonista. Fejn hi l-morali ta’ dan kollu? “Il-morali” tat-tkissir talLibja hi mfissra f’banju tad-demm wara l-ie[or, li [alla 50,000 katavru (wie[ed minn kull mija tal-popolazzjoni) [afna minnhom /ivili. Hu /ar li n-NATO kellha motivi /ari: li twaqqa’ r-re;im ta’ Gaddafi u tpo;;i jdejn il-gvernijiet tag[ha fuq il-vit ta]-]ejt tal-akbar produttur Afrikan. In-NATO tfarrak u r-ribelli jid[lu “rebbie[a”. Kull belt li waqg[et, twaqqg[et minn NATO u r-ribelli da[lu jg[ajtu li “reb[u”. U Berlusconi issa stqarr il-verità mal-media. I]da jdejh im/appsin bid-demm. LOG{OB G{ALL-POTER FIL-LIBJA

Sadattant The Telegraph ikkwotat lil Mahmoud Jibril, ilkap e]ekuttiv tal-Kunsill Nazzjonalli Transizzjonali. Wissa lir-ribelli biex ma jibdewx “log[biet politi/i” qabel ma jidher li l-gwerra tkun intemmet g[alkollox. Jibril qal li “l-log[ob” g[all-po]izzjonijiet ta’ poter fil-Libja minn fazzjonijiet differenti ta’ ribelli hu ta’ t[assib. U hedded li jirri]enja jekk irribelli ma jing[aqdux dwar il-missjoni biex jing[elbu l-fdalijiet tar-re;im ta’ Gaddafi.

IL-HRW U L-A:ENZIJI SIGRIETI

Issa bdew [er;in stejjer interessanti. Diversi stazzjonijiet ewlenin [abbru li l-Human Rights Watch (HRW) sabet dokumenti li jistg[u qed jippuntaw li l-Istati Uniti u l-Ingilterra, permezz tal-a;enziji sigrieti tag[hom kienu qed jg[inu lil Gaddafi jippersegwita lid-dissidenti Libjani. L-a[bar talHRW hi ba]ata fuq dokumenti sigrieti li nstabu fl-uffi//ji taleks spija ewlieni u Ministru g[all-Affarijiet Libjan Moussa Koussa. Id-dramm dwar il-Libja u l-alleati tar-re;im tal-Gema[irija, li mbag[ad saru g[edewwa implakkabbli, isir dejjem aktar intriganti. U min jaf x’g[ad irid jo[ro; fil-media. MILL-:DID PJAZZA TAHRIR

L-ewforija E;izzjana dehret tevapora meta f’nofs ix-xahar li g[adda re;g[u n;emg[u eluf kbar ta’ demostranti fil-pjazza ikonika Tahrir (Libertà). Kien ilu sejjer l-inkwiet minn ta[t, b’[afna qtajjiet tal-poplu, l-iktar ]g[a]ag[, [addiema, bdiewa u universitarji jiddikjaraw li r-rivoluzzjoni tag[hom in[atfet mill-:unta Militari, ibbakkjata mill-Istati Uniti. L-irvellijiet, li nfirxu mal-Kajr, Alessandria, Swejz u Shubra, [adu xejra g[all-ag[ar meta fuq l-iskrins rajna xeni ;odda vjolenti bejn il-pulizija u d-dimostranti, li waqqg[u [ajt li nbena x-xahar ta’ qabel mir-re;im militari biex jipprote;i l-Ambaxxata I]raeljana. Il-[ajt inbena mill-:unta li tappo;;ja l-politika I]raeljana. Il-media E;izzjana rrappurtat vjolenza mxerrda u l-g[ajjat ta’ slogans kontra l-Marixxal Tantawi, Kap tal:unta, li d-dimostranti qed iqabbluh ma’ Mubarak. Kollox juri li r-rivoluzzjoni fl-E;ittu g[adha g[addejja. MARIO AZZOPARDI marpardi@maltanet.net

Ng[addi kumment dwar ittra li ;;ib l-isem ‘A[bar tajba dwar il-Funtana tat-Tritoni’ minn George Maggi (In-Nazzjon, 21 ta’ Settembru 2011), fejn fost l-o[rajn, intqal dan il-kliem: “Dan l-a[[ar kont qed nisma’

Radju RTK u fi programm immexxi minn Tonio Bonello, i/-Chairman tal-Pro;ett g[arRijabilitazzjoni tal-Port il-Kbir g[amilha

Il-Libja u l-Labour

/ara, meta ta l-a[bar sabi[a, li l-Funtana tatTritoni, fil-Furjana, mhix se ti//aqlaq minn postha,” billi nistaqsi jekk uffi/jalment, ilKunsill Lokali Valletta kienx qabel li lFuntana tat-Tritoni ti//aqlaq minn fejn kienet.

Edward Torpiano

Il-Furjana

Il-Banda Leone f’Notte Bianca fil-Belt Valletta

Hemm b]onn ur;enti li dik l-informazzjoni dwar ilflus li [adu tal-Labour ming[and Gaddafi u r-relazzjonijiet daqshekk qrib malLibja, bil-konsegwenzi koroh kollha li [ar;u minn dawn il-fatti, u li dehret u g[adha tidher f’In-Nazzjon u il-mument tasal f’widnejn ilpoplu kollu, l-aktar i]]g[a]ag[. Dan g[andu jsir bil-mezzi kollha: gazzetti, radju, televi]joni, billboards u l-bqija. Nissu;;erixxi li fuq inNET issir sensiela ta’ dokumentarji dwar dan kollu, b[alma kienet is-sensiela ‘Storja ta’ Poplu’.

Li l-Banda ?ittadina Leone kull fejn tesegwixxi programm qieg[ed ikollha attendenza numeru]a, jafu kul[add. Hekk ;ara bil-parte/ipazzjoni tag[ha fin-Notte Bianca fil-bit[a tal-Palazz il-Belt permezz ta’ programm Leone Goes Pop, li g[al sieg[a s[i[a kien mimli melodiji mill-isba[ li paxxew il-widna ta’ dawk kollha pre]enti. Waqt dan il-kun/ert kien hemm atmosfera tal-;enn li diffi/li ssib a;;ettiv biex tiddeskriviha. Bit[a mballata b’Maltin, G[awdxin u wkoll numru kbir ta’ turisti kollha jkantaw ma’ dik il-mu]ika ferrie[a minn banda komposta minn mu]i/isti bravi ta[t id-direzzjoni tas-surmast abbli Kolin Attard. Permezz ta’ din l-ittra nixtieq nirringrazzja lill-kumitat tasSocjetà Filarmonika Leone li rnexxielu jtella’ programm ta’ livell hekk g[oli. Irrid nag[ti prosit ukoll lill-kumitat organizzattiv tan-Notte Bianca u lill-Kunsill Lokali tal-Belt Valletta g[all-mod u l-kapa/ità kbira li bihom irnexxielhom ibiddlu l-Belt Valletta f’lejla ta’ divertiment mill-aqwa. Irrid nie[u l-opportunità wkoll biex nissu;;erixxi lill-kumitat tas-So/jetà Leone, lill-kumitat organizzattiv tan-Notte Bianca u lill-Kunsill Lokali tal-Belt Valletta hux possibbli li jaqblu bejniethom li g[al darb’o[ra, kun/ert b[al dan jittella’ f’Misra[ San :or; jew fi Triq irRepubblika, fa//ata tal-Qorti :udizzjarja, il-Belt Valletta.

Il-Furjana

Ir-Rabat, G[awdex

G. L. Camilleri

Pawlu Lanzon

Mo[[ mag[luq tabil[aqq Waqt li l-Ministru talInfrastruttura, Trasport u Komunikazzjoni Austin Gatt, nhar l-Erbg[a 5 ta’ Ottubru, kien qed iniedi korsijiet ;odda fl-ICT fl-Università, ;ara in/ident mhux tas-soltu. Tfajla ta’ 20 sena li tinsab fl-a[[ar sena skolastika tag[ha spi//at, flok irringrazzjat lill-Ministru talli qed jag[mel xog[ol siewi fl-ICT,

insultatu bi kliem provokattiv li ma jag[milx ;ie[ lil min jisimg[u. Dan g[amlitu min[abba sservizz tat-trasport pubbliku li llum hu mmexxi mill-Arriva. Xi xtaqet din it-tfajla li mill[a]in immorru g[all-ag[ar? Din xi wa[da minn dawk li tara biss is-Super One? Jaqaw ;iet im;ieg[la tkun pre]enti waqt din il-laqg[a?

Grazzi lill-Mission Fund Nixtieq li permezz tal-gazzetta tieg[ek nirringrazzja lillMission Fund g[all-offerta ;eneru]a li r/evejt g[all-missjoni f’Tune]. B’dawn il-flus qed ng[inu familja li g[andha t-tifel tag[ha twieled bi spina-bifida, g[andu 6 snin, ma jimxix, tin[tie;lu operazzjoni kbira li fiha hemm tama li tirnexxi u li jista’ jimxi. Nirrakkomanda t-talb biex tirnexxi, il-;enituri g[andhom tama qawwija. G[alhekk nixtieq nitlob il-;enero]ità tal-Maltin biex ikomplu jg[inu lill-Mission Fund billi jibag[tu offerti ta’ flus, bolol u]ati, telecards, e//, biex b’hekk il-Mission Fund tkompli tg[in lillMissjunarji Maltin.

Sr. Concetta Dimech It-Tune]ija

L-ittri f’din il-pa;na

L-ittri g[all-pubblikazzjoni f’din il-pa;na jistg[u jintbag[tu bilposta (Ittri lill-Editur, In-Nazzjon, Triq Herbert Ganado, Tal-Pietà PTA 1450), bil-fax (numru 2124 2886 — Attn. Alex Attard) jew flindirizz elettroniku: alex.attard@media.link.com.mt L-ittri jridu jkunu akkumpanjati bl-isem u l-indirizz s[a[ ta’ min jibg[athom u ma jridux ikunu itwal minn 300 kelma. Ittri bin-nome-de-plume ma ji;ux ippubblikati. L-Editur i]omm id-dritt li jirrifjuta li jippubblika kull ittra li jir/ievi u li jqassar kull ittra, basta j]omm il-punt tag[ha.

Forsi veru li l-Arriva g[adha mhix qed tag[ti l100% i]da ]gur li mill-bidu ta’ Lulju sal-lum is-servizz tjieb. U hawn nappella lil din ittfajla li ma tibqax b’mo[[ha mag[luq, g[ax fuq din spi//at tefg[et lilha nnifisha u lil pajji]na f’dell ikrah.

Clayton Luke Mula

San :iljan

{ajku - 353 minn Oliver Friggieri Tag[laq mitt sena U ssirlek festa> }mienek suppost li g[adda.

?entru Nazzjonali g[at-Trasfu]joni tad-Demm

St. Luke’s Square, G’Mangia Tel> 25951244, 21234767, 21238756 Fax> 21250163

F’in/ident tat-traffiku ;ieli jintu]aw aktar minn tletin pinta demm fuq persuna wa[da. G[andna b]onnok. :ib il-karta ta’ l-identità u ejja ag[ti pinta. Ftu[ mit-8.00a.m. sas-7.00p.m. kuljum


13 TA’ OTTUBRU, 2011

SPE?JALI

DUN KARM PSAILA

(1871-1961)

IL-{AMIS

LA JIXJIE{ U LA JMUT

F’g[eluq il-50 sena mill-mewt tal-Poeta Nazzjonali Fil-pa;ni ta’ ;ewwa> ■ ■ ■

Il-profil ta’ Dun Karm Ri/erkatur u awtur kreattiv Tbe]bi]a lill-bniedem

■ ■ ■

L-ekopoetika f’Dun Karm Il-[sieb tat-tfulija f’Dun Karm Is-sens ta’ familja f’Dun Karm

■ ■

Dun Karm: Mera tal-mo[[ uman Il-poeziji mi;bura kollha bit-Taljan u bil-Malti ta’ Dun Karm

Koordinazzjoni: Joe MIKALLEF Kitbiet: Charles BRIFFA u Oliver FRIGGIERI


IN-NAZZJON Il-{amis, 13 ta’ Ottubru, 2011

14 Spe/jali Dun Karm Psaila

F’g[eluq il-50 sena mill-mewt tal-Poeta Nazzjonali

Titwila lejn [ajjet Dun Karm il-Poeta Nazzjonali Malti minn Charles BRIFFA charles.briffa@um.edu.mt

Dun Karm twieled {a]-}ebbu; fit18 ta’ Ottubru, 1871. “Il-programm tal-[ajja familjari jidher li kien sempli/i, meqjus, u reli;ju].” (Oliver Friggieri, 1989) • Missieru kien Filippu (Lippin) Psaila, }ebbu;i bin ir-raba’ imma sar negozjant tal-kpiepel tat-tiben u [wejje; tas-sog[da, u [ajtu qattag[ha jivvja;;a bejn Malta u l-Gre/ja. Miet meta Dun Karm kellu 21 sena fl1892, u ibnu l-poeta kitibu s-sunett A Mio Padre Morto. • Ommu kienet Lunzjata née Pisani, }ebbu;ija u bint ir-raba’ hi wkoll; kellha [anut tal-mer/a. Mietet fl-1909 meta Dun Karm kellu 38 sena. L-omm kellha influwenza kbira

fuq Dun Karm u titfa//a diversi drabi fil-poe]iji tieg[u. • L-ulied il-[ajjin kienu :u]eppa (1854), Nikol (1858), Toni (1860), Tere] (1867), Karmenu (1871), u Grezz (1875). Kien hemm o[rajn li mietu mat-twelid.

It-Tfulija

Ommu kienet [anina ma’ wliedha u meta Dun Karm kien g[adu tarbija fil-benniena kienet toqg[od tg[annilu biex traqqdu. Fl-istess [in, min[abba li l-missier kien isiefer spiss, l-omm kellha tie[u [sieb id-dixxiplina taddar hi. Ta’ erba’ snin Dun Karm tah qatg[a kelb u nqatag[lu nerv minn g[ajnu x-xellugija, u spi//a difettu] minn g[ajn wa[da g[al g[omru. Kien tifel imqareb u mibrum; s[abu kienu laqqmuh “l-o[xon”. Ma kellux kwiet u kien i[obb jilg[ab, ji;ri, u jaqbe], u jtajjar it-tajra (ara Wa[di).

L-Edukazzjoni

• Ta’ seba’ snin (1878) beda jmur liskola primarja tal-gvern. • Ta’ erbatax-il sena (1885) da[al is-Seminarju. • Ta’ sbatax-il sena (1888) beda kors g[al qassis fis-Seminarju Ma;;uri: studja l-Filosofija u tTeolo;ija. • Fl-1893 siefer g[all-ewwel darba. • Fl-1894, ta’ 23 sena, [a l-quddiesa.

I]-}g[o]ija

Dun Karm kien fuq tieg[u u ma kellux mistrie[. Kien i[obb jilg[ab: fis-Seminarju kien • jilg[ab il-futbol, • idoqq il-mandolina, u • jirre/ta fuq il-palk. U l-istudju kien i[obbu. Il-Karriera

ju

• 1894: sar qassis • 1894-1921: g[alliem • 1921-1923: assistent biblijotekar• 1923-1936: direttur tal-libreriji • 1936: irtira ta’ 65 sena

Wara li sar qassis fl-1894 beda jg[allem fis-Seminarju Minuri talFurjana u wara f’Tal-Imdina wkoll. G[allem il-Latin, it-Taljan, l-Ingli], il-:eografija, il-Kosmografija, u lAritmetika fis-Seminarju Minuri. G[allem l-Istorja tal-Knisja u lArkeolo;ija Nisranija lill-istudenti tat-Teolo;ija. Fil-31 ta’ Mejju 1921 intg[a]el biex ikun Assistent Biblijotekarju filBiblijoteka Nazzjonali.

Kien tifel imqareb u mibrum< s[abu kienu laqqmuh “l-o[xon”. Ma kellux kwiet u kien i[obb jilg[ab, ji;ri u jaqbe], u jtajjar it-tajra

Fl-1923 in[atar direttur tal-libreriji u baqa’ sa ma rtira fl-1936. Unuri

• 1920: intg[a]el biex ikun f’kummissjoni li kellha tistudja l-ortografija tal-Malti. • 1922: indaqq g[all-ewwel darba lInnu Malti. • 1927-1942: in[atar it-tieni president tal-G[aqda tal-Kittieba tal-Malti u editur ta’ Il-Malti. • 1935: Laurent Ropa jsejja[lu “poeta nazzjonali”. • 1941: l-Innu Malti ;ie a//ettat uffi/jalment b[ala l-innu nazzjonali mill-Gvern. g[al pa;na 15

(Fuq) Il-monument lil Dun Karm Psaila, il-Poeta Nazzjonali, li jinsab fil-Furjana. (Ta[t) Ritratt ta’ Lunzjata née Pisani, omm Dun Karm Psaila


IN-NAZZJON Il-{amis, 13 ta’ Ottubru, 2011

Spe/jali Dun Karm Psaila 15

F’g[eluq il-50 sena mill-mewt tal-Poeta Nazzjonali

}ew; ritratti li juru lil Dun Karm Psaila flimkien ma’ [bieb }ebbu;in. Hu fatt mag[ruf sew li Dun Karm Psaila dejjem kellu karattru ferrie[i u /ajtier u bosta kienu dawk li kienu jfittxu l-kumpanija tieg[u

Dun Karm> dejjem [abb u xerred im[abba g[al ilsien pajji]na • 1942: in[atar president onorarju tal-G[aqda tal-Kittieba tal-Malti g[al g[omru. • 1945: ing[ata l-grad ta’ D.Litt. (Honoris Causa) mill-Università ta’ Malta. • 1946: ing[ata l-Medalja :u]è Muscat Azzopardi g[all-[idma tieg[u b’risq il-Malti. • 1956: ing[ata t-titlu ta’ C.B.E. mir-Re;ina Eli]abetta II. • 1957: ing[ata pensjoni straordinarja ex gratia mill-gvern.

Ix-Xju[ija

Meta kiber kien iqatta’ ftit mill-[in liberu tieg[u jilg[ab il-karti u jilg[ab il-bo//i ma’ [bieb (ara Otia Aestival I, Otia Aestiva II). Kien i[obb jistrie[ [dejn il-ba[ar. Fi xju[itu baqa’ ;entili u /ajtier, u baqa’ mentalment attiv sal-a[[ar. “When I met Dun Karm he had recently entered upon his eighty-seventh year. I found him a frail old man, but still in full possession of his great mental faculties. Wearing the soutane of the priesthood, with the crucifix on his breast, he made a powerful impression of true Christian humility.” (il-Professur A.J. Arberry, 1961). Fi xju[itu l-poeta ried jibqa’ attiv u minkejja l-g[ajja tax-xju[ija ma riedx i[ossu xi[: ara Il-G[anja tas-Sebg[in u ?ajta tat-Tmenin. Karattru

Ta’ tifel Dun Karm kien imqareb u

attiv imma ma kellux qalbu [a]ina. Kien /ajtier u ferrie[i. B[ala ]ag[]ug[ baqa’ attiv u ferrie[i, u bil-karattru d[uli tieg[u kien jag[mel [abib ma’ kul[add. Jistqarr li kien jaqbe] g[ax-xju[. Meta kiber sar ra;el ;entili [afna u jaf imur ma’ kull xorta ta’ nies. Lill-familja kien i[obbha, spe/jalment ’l ommu; jistqarr li lil ommu qatt ma qalilha “le” f’[ajtu. Meta mietet ommu, wara li kien di;à tilef lil missieru, in[akem mis-solitudni g[ax [assu mhedded minn “i]olament fi]iku u psikolo;iku” (Oliver Friggieri, 1989). Fid-dinja poetika tieg[u Dun Karm • i]-]g[orija kien jaraha ]mien ta’ safa: “warda safja, b’xemx il-hena” fuqha (Lil Marija) li tferra’ “tjieba u dija” biex “Alla jixref u jid[ak lit-tarbija” (Univers Ie[or); • it-tfulija kien jarah ]mien ta’ hena: “;era [siebi lejn hena tfuliti,# I]-]mien [elu tal-[ajja bla [sieb,# Meta kollox hu safi mill-[tija,# Meta kollox ma’ qalbna jin;ieb” (Wa[di); • i]-]g[o]ija kien jaraha ]mien ta’ tama: “Meta ]g[o]iti kienet g[adha mieg[i# u minn [arsti, minn kelmti u minn mixjiti# kienet taqbe] is-sa[[a, oh x’nida [elwa# ta’ fer[, ta’ sliema kont ixxerred fuqi, # ja tama tassmewwiet!” (Il-Jien u lil hinn Minnu); u jsej[ilha “l-warda ta]]g[o]ija” (U Jiena Fra[t...); • ix-xju[ija kien jaraha ]mien ta’ perseverenza (Il-G[anja tas-Sebg[in)

u ta’ rassenjazzjoni (?ajta tatTmenin): tixjie[ meta //edi u toqg[od tistenna l-mewt u fl-istess [in tirringrazzja ’l Alla tal-img[oddi u ma te[odhiex bi kbir li tkun qed toqrob lejn il-mewt. Id-Djar • 1871-1894: Id-dar ta’ ommu u missieru kienet f’{a]-}ebbu;. • 1894-1910: Meta beda jg[allem kien joqg[od is-Seminarju, ilFurjana. • 1910-1936: Mar joqg[od fi Triq lIfran, il-Belt; fis-sajf ;ieli mar San Pawl il-Ba[ar. • 1936-1961: Mar joqg[od f’Lower Victoria Terrace, Tas-Sliema; fi ]mien il-gwerra n;abar {a]-}ebbu; ma’ niesu; fis-sajf ;ieli mar San :iljan.

• 1961: Fis-sajf in;abar l-Isptar talBlue Sisters fejn miet fit-13 ta’ Ottubru, 1961. Pubblikazzjonijiet

Il-kotba ewlenin li ppubblika Dun Karm huma: • Foglie d’alloro (1896) • Versi (1903) • }ew; An;li: Ine] u Emilja (traduzzjoni, 1934) • Il-G[ana ta’ Dun Karm - X’[abb u X’[aseb il-Poeta (1939) • Il-G[ana ta’ Dun Karm X’Emmen il-Poeta (1939) • Il-G[ana ta’ Dun Karm – X’G[amel i]jed il-Poeta (1940) • Liriche (1954) • Dizzjunarju Ingli]-Malti: A-G (1947), H-R (1951), S-Z (1955)

Meta kiber kien iqatta’ ftit mill-[in liberu tieg[u jilg[ab il-karti u jilg[ab il-bo//i mal-[bieb... kien i[obb ukoll jistrie[ [dejn il-ba[ar


IN-NAZZJON Il-{amis, 13 ta’ Ottubru, 2011

16 Spe/jali Dun Karm Psaila

F’g[eluq il-50 sena mill-mewt tal-Poeta Nazzjonali

Dun Karm Psaila kien ri/erkatur u awtur kreattiv minn Charles BRIFFA charles.briffa@um.edu.mt

Se nag[ti fil-qosor il-fa]ijiet ewlenin fil-karriera ta’ Dun Karm il-kittieb [alli narawh b[ala awtur-ri/erkatur u awtur kreattiv. Dun Karm Traduttur

Dun Karm ittradu/a }ew; An;li: Ine] u Emilja (1934), rumanz Taljan ta’ Domenico Caprile (Gli Angeli del Perdono), u ttradu/a xi poe]iji minn diversi lingwi, l-aktar mit-Taljan u mill-Ingli]. L-aqwa xog[ol tieg[u f’dan il-qasam huwa L-Oqbra (1936) traduzzjoni ta’ I Sepolcri ta’ Ugo Foscolo: ara l-istudju ta’ Oliver Friggieri, “Il-Kri]i Foscoljana”. Imma hawnhekk se n;ib din ittraduzzjoni qasira biex nuri lil Dun Karm b[ala poeta-traduttur (ji;ifieri, poeta li jittradu/i l-poe]iji minn ilsna o[ra; qabbel ma’ traduttur-poeta, ji;ifieri traduttur li jsir poeta meta jittradu/i l-poe]iji minn ilsna o[ra). F’Dun Karm hemm sens ta’ affinità tematika ma’ Hardy. Imma kif qeg[din naraw minn dawn it-testi paralleli, Dun Karm g[andu tendenza li jimponi xi ftit mill-istil poetiku tieg[u fit-traduzzjoni. Tant hu hekk li t-test mira, fil-bi//a l-kbira tieg[u, qisu xi poe]ija minn tieg[u stess g[ax ma tantx jirrifletti l-karatteristi/i stilisti/i ta’ Hardy. B’e]empju nsemmu, fost affarijiet o[ra, dawn li ;ejjin: • it-tieni Christmas Eve fit-test sors issir “dik il-lejla” fit-test mira, li hija fra]i nominali mtaqqla u mitmuma b’definitezza g[ax maqtug[a sewwa b’/arezza tal-avveniment tal-Milied; Our childhood used to know fit-test sors tg[addi mill-astratt g[all-konkret fit-“tfal, konna n]uru” fit-test mira li jag[fas fuq l-azzjoni biex it-tfulija tidher perjodu ta’ [idma u mhux perjodu ta’ [sieb; • In the lonely barton issir “filg[ura”: hawnhekk it-traduttur jie[u llibertà u jag[mel xift semantiku minn barton (terminu arkajku li jfisser “bit[a ma’ matmura#razzett”) g[al

“g[ura” (terminu arkajku li jfisser “g[ar ]g[ir”) – it-traduttur ]amm latmosfera arkajka imma biddel it-tif-

sira u jidhirli li [a riskju kbir g[ax “g[ura” fil-Malti tista’ tikkolloka ma’ vulgarità (naturalment, fil-kuntest ta’ din il-poe]ija din il-kollokazzjoni ma titwettaqx); u • yonder coomb (il-wied qasir ta’ hemmhekk) Dun Karm jag[]el li ma jittradu/ihiex. Hekk ja[dem il-poeta-traduttur tag[na li kien jemmen li poeta titwieled u ma ssirx u g[aldaqstant narah jaqbel ma’ dawk li kienu jemmnu li (Kien hemm [afna li ddikjaraw li trid tkun poeta biex tittradu/i poe]ija.

The Oxen (Thomas Hardy)

Barrin (traduzzjoni Dun Karm)

Christmas Eve, and twelve of the clock. “Now they are all on their knees,” An elder said as we sat in a flock By the embers in hearthside ease.

Lejlet il-Milied; nofsillejl, “Dalwaqt g[arkopptejhom qeg[din,” Qal wie[ed mill-kbar hemm kif konna Mal-ma;mar fid-dar mi;burin.

We pictured the meek mild creatures where They dwelt in their strawy pen, Nor did it occur to one of us there To doubt they were kneeling then.

St[ajjilna naraw dawk il-;wejjed G[o;iela fil-maqjel mifrux; [add minna m’g[addielu minn rasu Li hekk il-barrin ma kinux.

So fair a fancy few would weave In these years! Yet, I feel, If someone said on Christmas Eve, “Come; see the oxen kneel

Fi ]mienna ftit huma li jfantsu Did-dehra sabi[a! Imma jien In[oss li ’kk xi [add f’dik il-lejla Jg[id: “Imxu narawhom flimkien

“In the lonely barton by yonder coomb Our childhood used to know,” I should go with him in the gloom, Hoping it might be so.

L-ifrat g[arkopptejhom fil-g[ura Li, tfal, konna n]uru,” hemmhekk Jien mieg[u immur qalb id-dalma Fit-tama li jista’ jkun hekk.

Dun Karm Rakkontatur

Dun Karm f’waqtiet rari narawh ukoll b[ala rakkontatur fil-pro]a g[ax kiteb Il-Praspar ta’ }e]i (1932), rakkont b’bixra aneddotali, u I]-}jara Tieg[i lil G.K.C. (1934), rakkont ta’ tifkira. F’din il-pro]a narrattiva Dun Karm iressqilna karattri li jsiru lfowkus tar-rapport narrattiv. B[ala rakkontatur niltaqg[u mieg[u wkoll spiss fil-poe]ija: ara b’mod partikulari Il-Jien u Lilhinn Minnu (1938). Insemmi wkoll I]}jara lil :esù (1916) li nqisha li hija poe]ija-novella, g[ax hija rakkont awtobijografiku li j[addem innixxieg[a tal-[sieb bir-ritmu talendekasillabu kontinwu li jmexxi lperjodu lejn s[u[ija semantika u tmiem sintattiku: ritmu li ji;i qrib [afna r-ritmu tal-pro]a. G[alhekk inqisha b[ala espressjoni ta’ poeta novellier.

Dun Karm ikkompila English-Maltese Dictionary – Dizzjunarju Ingli]Malti fi tliet volumi bejn l-1936 u l-1955

Dun Karm Lessikografu

Dun Karm ikkompila EnglishMaltese Dictionary – Dizzjunarju Ingli]-Malti fi tliet volumi bejn l1936 u l-1955. Dan huwa dizzjunarju bilingwi komprensiv, imma huwa unidirezzjonali mill-Ingli] g[allMalti. Jag[ti lista tal-kliem Ingli] u ttraduzzjoni tieg[u bil-Malti. Issa lfunzjoni ta’ dizzjunarju bilingwi tista’ tkun (a) g[ajnuna biex il-qarrej jittradu/i minn lingwa g[al o[ra, u#jew (b) g[ajnuna biex il-qarrej jifhem testi bil-lingwa barranija. L-ewwel funzjoni tinvolvi li jkun hemm l-ekwivalenti u l-kollokazzjonijiet bil-Malti tat-termini Ingli]i. Imma d-dizzjunarju ta’ Dun Karm jag[fas l-aktar fuq it-tieni funzjoni: ji;ifieri, tfassal sabiex il-qarrej jifhem testi bl-Ingli], min[abba li spiss jinqeda bil-perifrasi. Dan ifisser li f’dan id-dizzjunarju spiss insibu l-kliem blIngli] mog[ti definizzjonijiet u tifsir bil-Malti. Il-Professur :u]è Aquilina (fid-dizzjunarju tieg[u) jg[id hekk fuq iddizzjunarju ta’ Dun Karm: “it is not free of an unjustifiable reluctance to adopt words which, though not current in spoken Maltese, are inevitable in certain literary, cultural, and scientific contexts. Psaila uses unacceptable periphrasis instead, but roundabout expressions instead of single

words are not adequate tools for a precise and concise self-expression.” Minkejja dan il-kumment id-dizzjunarju ta’ Dun Karm huwa landmark fil-;rajja ta’ lsienna u fil-bidu taddisg[inijiet ;ie a;;ornat minn :u]è Diacono. Dun Karm Kritiku Letterarju

Biex nifhmu a[jar il-poe]ija ta’ Dun Karm je[tie; nibdew billi naraw (ukoll jekk b’[arsa [afifa) kif kien ja[sibha fuq il-letteratura. F’diversi [ar;iet ta’ Il-Malti (ta’ bejn l-1927 u l-1940, meta Dun Karm kien il-president tal-G[aqda tal-Kittieba talMalti#l-Akkademja tal-Malti) u f’xog[lijiet o[ra nsibu l-[sibijiet letterarji ta’ Dun Karm. B’dawn l-ideat tieg[u ried iseddaq il-presti;ju tal-letteratura Maltija, imma je[tie; nifhmu wkoll li l-ideat ta’ Dun Karm fuq il-letteratura kienu dawk ta’ ]mienu. • G[al Dun Karm il-letteratura kienet “l-awtobijografija ta’ nazzjon” (Il-Malti, Settembru 1946). Iddikjara li l-letteratura hija prin/ipju importanti ta’ g[aqda fin-nazzjon: strument ta’ unità nazzjonali. Ji;ifieri, il-letteratura ]]omm l-identità nazzjonali [ajja “bi kliem tan-nar” (Il-Malti, Marzu 1926) li jrid isawwar il-[ajja mentali tal-poplu. g[al pa;na 17


IN-NAZZJON Il-{amis, 13 ta’ Ottubru, 2011

Spe/jali Dun Karm Psaila 17

F’g[eluq il-50 sena mill-mewt tal-Poeta Nazzjonali

Poe]ija b’validità universali ma[luqa minn mo[[ dejjiemi minn pa;na 16

• G[alhekk ida[[al kultura ta’ ;miel u [lewwa fil-poe]ija tieg[u u jwarrab il-vulgarità kulturali. Din ixxejra mentali tfakkarna f’dak li jg[id I.A. Richards (1893-1979, akkademiku letterarju fl-Università ta’ Cambridge): “The arts are our storehouse of recorded values.” (1924) La l-letteratura hija ma[]en ta’ valuri, trid twassal dawk l-esperjenzi li tqis li huma l-aktar prezzju]i. • G[al Dun Karm il-letteratura kellha x’tg[allimna. Jg[idilna: “Ilpoe]ija g[andha qawwa kbira fittiswir tal-karattru tat-tfal u ta]]g[a]ag[.” (Il-Malti, Marzu 1930) Ji;ifieri, il-letteratura hija g[ajn edukattiv g[ax g[andha l-qawwa tinterpreta l-[ajja f’termini ta’ ;miel. G[alih hija l-poe]ija li tag[ti sens lill-[ajja u tg[inna nikbru u nsiru s[a[ u bnedmin a[jar. • Dun Karm kien jara relevanza universali fil-poe]ija. Matthew Arnold (1822-1888, poeta Ingli], edukatur, u professur tal-poe]ija flUniversità ta’ Oxford) jg[id: “Without poetry, our science will appear incomplete.” (1880) Dan il[sieb Dun Karm jifta[ fuqu billi jg[id: “Ma’ ;enb ix-xjenza pratka li ta[seb g[all-b]onnijiet tal-;isem fil[ajja tieg[u – u tixbah lis-si;ar talfrott – hemm ukoll il-poe]ija, li nistg[u nsej[ulha l-;nien letterarju, g[aliex hi te]isti biex tag[ti lir-ru[ dak is-sens ta’ g[axqa, ta’ hena, ta’ fer[, li ma ji;ina qatt mix-xjenza pratka.” (Il-Malti, :unju 1934; cf Fil:onna tal-Mu]i). Fl-istess artiklu, “ilpoe]ija ta’ poplu” Dun Karm isej[ilha l-“[ob] tar-ru[ tieg[u”: din hija espressjoni li til[aq il-qu//ata tal-[sieb Dunkarmjan. • Dun Karm ra l-kultura Maltija mhedda serjament minn pro/ess ta’ sekularizzazzjoni: “il-kotra mog[mija#wara x-xe[[a w il-frug[a” (Dell u Dija) u “Le, le, mhix [tija tieg[ek (poeta)#Jekk id-dinja tal-lum ma taqbelx mieg[ek” (G[anni Poeta). Lill-poe]ija ried jag[tiha sehem kru/jali kwa]i semireli;ju]. Il-bniedem idur g[all-poe]ija sabiex jinterpreta l-[ajja, u sabiex il-poe]ija tikkonslah u tmantnih. “Il-poe]ija tirba[ bil-;miel, trabbi bil-[lewwa.” (Il-Malti, Marzu 1930) Titlob sensittività u rfinar intellettwali g[ax to[loq kultura dejjiema. Jekk nag[tuha widen, il-poe]ija ta’ Dun Karm niksbu sensittività kolta u atti-

Il-Poeta Nazzjonali Dun Karm Psaila g[andu xog[lijiet li mhux biss huma rilevanti g[al kull ]mien, imma huma ta’ importanza u validità universali

tudni ta’ rispett g[ad-dinja tag[na. Li jridna nag[mlu Dun Karm huwa li na[arbu mi]-]mien [a nittrasformaw ru[na f’/ittadini ta’ ambjent ideali li fih ikun hemm i]-]mien wieqaf biex a[na nkunu lkoll l-istess f’dawk il[wejje; essenzjali tal-umanità: din hija l-kultura Dunkarmjana g[al kull ]mien. • G[al Dun Karm il-pro]a kienet biex tikkomunika l-ideat u l-poe]ija biex tag[ti gost. Ji;ifieri, il-pro]a t[addem il-[effa u dak li hu popolari “biex il-[sieb... jidher b[al f’mera”; filwaqt li l-poe]ija tipprovdi [lewwa ta’ [oss u taf tkun intellettwali u sensittiva: “iddoqq g[all-widna, sabi[a g[all-mo[[, u qawwija fuq il-qalb”. (Il-Malti, Marzu 1925) In[oss li l-poe]ija ta’ Dun Karm g[andha validità universali ma[luqa minn mo[[ dejjiemi li “la jixjie[ u la jmut” (Non Omnis Moriar). Dun Karm Poeta Nazzjonali

Dun Karm beda jikteb il-poe]iji bit-Taljan imbag[ad fl-1912 beda jikteb il-poe]iji bil-Malti, imma baqa’ jikteb ukoll bit-Taljan. Il-Professur Oliver Friggieri huwa l-aktar kritiku letterarju li analizza u spjega fid-dettall ri/erkat il-poe]ija ta’ Dun Karm. L-aqwa xog[lijiet ta’ Friggieri fuq il-Poeta Nazzjonali huma: • Il-Kultura Taljana f’Dun Karm (1976), • Mekkani]mi Metafori/i f’Dun Karm (1978), • Dun Karm – Il-Bniedem fil-Poeta (1980),

• Dun Karm – Il-Poe]iji Mi;bura (1980), • Dun Karm – Il-Jien u lil hinn Minnu (1988 – edizzjoni annotata), • Dun Karm (1989). • Anali]i tal-Versi tal-Innu Malti (2009).

Anki fil-poe]iji ta’ Dun Karm nistg[u nilm[u fa]ijiet differenti. Friggieri jidentifika dawn it-tliet fa]ijiet ewlenin: • mill-1912 sa tmiem l-g[oxrinijiet: perjodu kkaratterizzat l-aktar bis-solitudni personali (Ming[ajr Omm 1912, It-Tba[[ir 1912, Wa[di 1914, Lill-Kanarin Tieg[i 1915) u b’riflessjoni pajsa;;istika (In-Nissie;a 1913, :unju 1914, It-Tifla tar-Raba’ 1915, Xenqet ir-Raba’ 1926); • is-snin tletin; perjodu kkaratterizzat l-aktar b’[erqa nazzjonalistika u reli;ju]a (G[al Dun Mikiel Xerri 1933, Lil Mikiel Anton Vassalli 1933, Il-Jien u lil hinn Minnu 1938); u • is-snin erbg[in sal-ewwel parti tal-[amsinijiet: perjodu kkaratterizzat

l-aktar b’bixra awgurali (Lil :u]è Galea 1947, Innu tas-So/jetà tadDuttrina Nisranija – Museum 1951). Il-Professur Friggieri wkoll ;abar g[all-ewwel darba l-poe]iji kollha ta’ Dun Karm bil-Malti (Dun Karm – IlPoe]iji Mi;bura, 1980) u bit-Taljan (Dun Karm – Le Poesie Italiane, 2007). Dun Karm kiteb l-kliem tal-Innu Malti b’mu]ika tas-Surmast Robert Samut; dan l-innu ndaqq g[all-ewwel darba fis-27 ta’ Di/embru 1922 u mbag[ad re;a’ f’attività tal-MUT nhar is-Sibt, 3 ta’ Frar 1923, u fl1941 ;ie a//ettat uffi/jalment b[ala linnu nazzjonali mill-Kunsill talGvern. Kien fl-1935 li l-G[awdxi Laurent Ropa (li kien joqg[od Pari;i) sejja[lu “poeta nazzjonali” titlu li baqag[lu sal-lum. Il-Professur A.J. Arberry, fid-da[la tal-ktieb tieg[u Dun Karm Poet of Malta (1961) jg[id hekk fuq il-Poeta Nazzjonali: “this was a poet of more than local importance; his art and his message must reach the world, to which they truly belonged.”

G[al Dun Karm il-letteratura kienet “l-awtobijografija ta’ nazzjon” (Il-Malti, Settembru 1946)


IN-NAZZJON Il-{amis, 13 ta’ Ottubru, 2011

18 Spe/jali Dun Karm Psaila

F’g[eluq il-50 sena mill-mewt tal-Poeta Nazzjonali

Mi;bura l-poe]iji kollha bil-Malti u bit-Taljan ta’ Dun Karm Psaila minn Oliver FRIGGIERI oliver.friggieri@um.edu.mt

Fl-ambjent tal-iskola governattiva ta’ {a]-}ebbu;, fejn Dun Karm Psaila (1871-1961) beda jie[u l-edukazzjoni tieg[u fl-1878, is-sistema tat-tag[lim kienet iddur madwar il-lingwa Taljana. Hu kompla l-istudji tieg[u fisSeminarju Minuri fejn i]-]ew; oqsma ewlenin tal-istudju kienu l-Latin u tTaljan, u hekk baqg[u g[al [afna g[exieren ta’ snin wara. Fis-Seminarju Ma;;uri, fejn huwa segwa l-kors biex isir qassis, it-tradizzjoni kulturali Taljana kienet fl-aqwa tag[ha. Il-kors letterarju ewlieni ma setax ma jkunx mibni fuq lg[arfien tal-Istorja tal-Letteratura Taljana, minn Dante u Petrarca sa g[allinqas ir-Romanti/i ewlenin, b[al Foscolo u Manzoni. Dawn u o[rajn Taljani huma b[allikieku l-persuna;;i li jimlew ittradizzjoni letterarja Maltija stess, u flambjent tematiku-formali tag[hom setg[et titrawwem il-kitba ;dida bil-lingwa lokali, imrawma hi wkoll, minn wara ]-]mien G[arbi ’l hawn, f’kuntest neoLatin. }mien twil wara, fl-1945, meta kien ilu madwar tlieta u tletin sena li beda jikteb bil-Malti, Dun Karm stqarr li t-Taljan kien l-ewwel ilsien li ;ie mg[allem lilu u kien jog[;bu [afna. Fil-fatt, il-kitba tieg[u bit-Taljan, anki dik li tmur lura sas-snin bikrija, hi e]empju ta’ lingwa m[addma tajjeb [afna. Aktar ma kompla jikteb il-poe]ija, aktar jidher li beda jitbieg[ed mill-mudelli rettori/i tal-letteratura klassika u neo-klassika. Minn stil klassike;;janti, elaborat anki bi skop ta’ eleganza fiha nnifisha, g[adda g[al espressjoni romantika, wisq eqreb lejn ilforom tat-ta[dit ta’ tmiem is-seklu dsatax u l-bidu tas-seklu g[oxrin. Mill-1912, meta beda jikteb bilMalti, huwa kompla jesprimi ru[u skont il-lezzjonijiet il-kbar tat-tradizzjoni g[anja li trabba fiha, u l-Malti tieg[u huwa e]empju ta’ poeta kolt [afna. Hemm wirt kulturali s[i[ li jispjega lidentità artistika tieg[u. Fl-introduzzjoni “L’identità culturale di Dun Karm”, li pprezentajt fil-bidu tal-volum Le poesie italiane, g[andha tidher sewwa l-firxa kulturali li torbtu b’mod storikamemt leali mad-dinja letterarja Taljana, il[amrija li fiha setg[et tinbet il-letteratura Maltija bil-Malti. Qabel dik il-fa]i, li Dun Karm jirrappre]entaha bl-opra tieg[u, hemm il-letteratura Maltija bitTaljan. Dan kollu tispjegah il-kritika komparata, u jinstab imlaqqa’ fil-person-

alità kumplessa ta’ dan il-poeta, f’salib it-toroq ta’ ]ew; esperjenzi, Maltija u Taljana, li issa kellhom jing[aqdu f’wa[da. Is-sena 1912 hi indikazzjoni ta’ din is-sintesi. Dun Karm kompla jikteb bit-Taljan anki wara li [a d-de/i]joni li jibda jikteb bil-Malti, kif turi l-kronolo;ija tal-kitbiet tieg[u. Madankollu huwa ma tantx kien ifittex li jippubblika jew ji;bor il-poe]iji. Kemm fil-ka] tal-poe]iji tieg[u bilMalti, u kemm fil-ka] tal-poe]iji bitTaljan, jien u nfittex ix-xog[lijiet imxerrdin tieg[u sibt li kienu diversi dawk ixxog[lijiet li issa kienu se jkunu ppubblikati g[all-ewwel darba, f’dawn il-;abriet kompleti. Poeta jista’ ji;bor hu stess il-poe]iji tieg[u matul [ajtu, jew inkella jkollhom ikunu l-kritici li jag[mlu dan g[alih, aktarx wara mewtu. Dan hu l-ka] ta’ Dun Karm, ka] ta’ xi [add li relattivament kiteb [afna, u li sa mewtu hu stess baqa’ ma ;abarx ix-xog[lijiet tieg[u (bilMalti, bit-Taljan, u anki l-ftit versi li kiteb b’gost partikolari bl-Ingli], u blEsperanto). B’dawn il-ftit [sibijiet nista’ nirrakkonta fil-qosor il-pro/ess twil li segwejt biex ;bart il-poe]iji li Dun Karm kiteb bit-Taljan bejn l-1889 u l-1946, u li kiteb bil-Malti bejn l-1912 u l-1954c. (skont data ta’ kitba, jew pubblikazzjoni). Dwar ix-xog[ol li jikkon/erna l;bir tal-poe]iji tieg[u bil-Malti wie[ed jista’ jara l-artiklu tieg[i “L-esperjenza tieg[i fl-istudju ta’ Dun Karm u fil-;bir tal-poe]ija tieg[u”, ippubblikat fil-ktieb Dun Karm Psaila – {sibijiet u Tifkiriet (ed., Emmanuel Cutajar, Pubblikazzjoni Kunsill Lokali - }ebbu;, 2001, pp. 2135). Il-b]onn ta’ ;abra s[i[a tal-poe]iji

Sa ma miet fl-1961 Dun Karm kien g[ad kellu l-poe]iji tieg[u, bit-Taljan u bil-Malti, imxerrdin sa fil-postijiet linqas mistennija. Kien hemm il-[tie;a li jin;abru, u dan kien pro;ett diffi/li [afna li jiena d[alt g[alih fil-bidu tas-snin sebg[in. Fil-bidu tas-snin sebg[in kont qieg[ed na[dem fuq it-te]i g[all-grad ta’ M.A. bl-isem “La cultura italiana in Dun Karm” (1975), li mbag[ad fl-1978 kienet ;iet ippubblikata b[ala volum minn Leo S.Olschki ta’ Firenze fil-Kullana ‘Biblioteca dell’Archivum Romanicum’, u bl-isem La cultura italiana a Malta Storia e influenza letteraria e stilistica

Il-Malti tieg[u hu e]empju /ar li Dun Karm Psaila hu poeta kolt [afna

Dun Karm Psaila jibqa’ jitqies b[ala wie[ed mill-pilastri ewlenin fil-letteratura Maltija grazzi g[ax-xog[lijiet imprezzabbli tieg[u

attraverso l’opera di Dun Karm. G[all-grad ta’ Ph.D. [dimt fuq ittema ‘La cultura italiana del romanticismo e la poesia maltese’. Din it-te]i, ippre]entata fl-1978, [ar;et b[ala volum bl-isem Storia della letteratura maltese mill-Edizioni Spes ta’ Milazzo fl-1986. Lit-test ori;inali Taljan tieg[i kont di;à qlibtu g[all-Malti sadanittant, biex [are; il-volum Storja tal-Letteratura Maltija mill-Klabb Kotba Maltin fl-1979. Parti importanti minn dan ix-xog[ol hi dwar lidentità romantika ta’ Dun Karm. Dan ifisser li kelli nassigura li jkolli quddiemi t-testi kollha ta’ Dun Karm, bil-Malti u bit-Taljan, poe]ija u pro]a, fosthom dawk li ma kienu xejn mag[rufa u lanqas ippubblikati, u o[rajn li setg[u jinstabu. B[ala punt ta’ tluq ittie[du ]-]ew; listi ta’ Ninu Cremona (1964) u :u]è Cardona (1967). Millkotba li Dun Karm xandar hu nnifsu u mit-tliet kotba ta’ :u]è Bonnici (1939-

40) u l-antolo;ija ta’ :u]è Aquilina (1946) stajt nibni l-kwadru tal-opra sa dak i]-]mien. Il-;bir tal-poe]iji bil-Malti

Bi pro;ett separat g[alkollox mirri/erka msemmija, kienet [a;a xierqa li tkun definita qabelxejn l-opra poetika tieg[u kollha bil-lingwa Maltija. Dan wassal g[all-[ru; g[all-ewwel darba talvolum tal-poe]iji tieg[u ‘kollha’ bilMalti fl-1980: Dun Karm - Il-Poe]iji Mi;bura (Klabb Kotba Maltin - Karmen Mikallef Bu[a;ar). Il-volum hu wie[ed mill-[afna merti kbar tal-Klabb Kotba Maltin. Fih, minbarra da[la twila dwar il-poeta, inkludejt ukoll lista kronolo;ika tal-poe]iji kollha. Ftit ]mien wara, fil-ktieb Dun Karm Il-Bniedem fil-Poeta, (1980), bijografija tal-poeta, ippubblikajt aktar poe]iji g[al pa;na 19


IN-NAZZJON Il-{amis, 13 ta’ Ottubru, 2011

Spe/jali Dun Karm Psaila 19

F’g[eluq il-50 sena mill-mewt tal-Poeta Nazzjonali

Dun Karm Psaila f’ritratt sinifikattiv ma’ kollegi tal-Akkademja tal-Malti

Dun Karm Psaila flimkien mal-[abib tieg[u – kittieb ukoll – Dun Frans Camilleri

L-eqdem poe]ija ta’ Dun Karm Psaila tmur lura g[all-1889 minn pa;na 18

tieg[u misjuba aktar tard f’manuskritt li ma kienx mag[ruf g[alija qabel (‘Pro Memoria – {sibijiet }g[ar’, manuskritt li Dun Karm stess kien ta lil Dun :u]epp Mangion). Kien Pawlu Mizzi tal-Klabb Kotba Maltin li g[arrafni b’dan il-manuskritt. Aktar poe]iji mhux ippubblikati bil-Malti, imbag[ad, sibthom f’manuskritt ie[or (‘Kollezzjoni Peter Vassallo’). Dan kien biss parti mixxog[ol fil-kostruzzjoni, g[ar-ri/erka tieg[i, tal-figura vera ta’ poeta, li ma tista’ tinstab imkien [lief fl-opra kompleta tieg[u. Il-;bir tal-poe]iji bit-Taljan

Kien jonqos li jsir fl-istess [in ixxog[ol tal-;bir tal-poe]iji bit-Taljan. Ilpro/ess kellu jitkompla anki billi jitfittxu fontijiet o[rajn, kemm manuskritti u kemm xog[lijiet stampati. Kelli nfittex kullimkien, f’kull tip ta’ pubblikazzjoni konvenzjonali, tipika tas-sekli dsatax u g[oxrin: minn folji volanti sa libretti, u fost l-o[rajn il-;abriet ta’ pubblikazzjonijiet tassew varji, illegati f’sett ta’ volumi li kienu kklassifikati b[ala “Miscellanea”, mi]mumin fit-Taqsima Melitensia tal-Biblijoteka tal-Università ta’ Malta. Okka]joni li nibqa’ niftakar hi s-sejba ta’ dik li nqis li hi l-ewwel poe]ija ppubblikata tieg[u, “La dignità episcopale”, imxandra b[ala ktejjeb fl1889, u li kont ippubblikajtha fl-1974 (“Il-Polz”, 26, 1974, pp. 4-7). Kienet mi;bura fil-volum “Miscellanea”, vol. IX, numru 23. Waqt li tlaqt mill-;abriet ]g[ar talpoeta, Foglie d’alloro (1896), Versi (1903) u Liriche (1954, ikkurata minn Giovanni Curmi), stajt nibda l-progett tal-iskoperta twila, diffi/li ta’ [afna opri o[rajn ippubblikati f’pstijiet varji, jew ikkonservati f’g[amla ta’ manuskritti jew kopji ttajpjati. Fost pubblikazzjonijiet

diversi li l-poe]iji tieg[u bit-Taljan baqg[u mxerrdin fihom hemm “L’amico dei giovani”, “L’amico della gioventù maltese”, “La diocesi”, “L’eco del Circolo Foedus”, “La palestra del seminarista”, “Santa Rita”, u “Il vessillo cattolico”. Konklu]joni b[al din tista’ tinkiseb wara li jkunu ;ew imfittxa r-rivisti kollha tal-epoka. Hi importanti l-‘Kollezzjoni Melitensia’ tal-Biblijoteka tal-Università ta’ Malta, fejn hemm ;abra ta’ manuskritti u kopji ttajpjati ta’ xog[lijiet tal-poeta. Il-‘Kollezzjoni Peter Vassallo’ hi wkoll importanti g[al numru ta’ poe]iji mhux-mag[rufa bil-Malti u bitTaljan, apparti versi minuri o[rajn. IlProfessur Peter Vassallo, qarib tal-poeta u studju] eminenti tal-Letteratura Ingli]a, kien ;entili [afna li [allieni nara lmanuskritti fil-kollezzjoni privata tieg[u. Dan kollu g[andu jkun ikkunsidrat fil-kuntest tal-[a]na mdaqqsa ta’ manuskritti u ta’ kopji ttajpjati ta’ Dun Karm. Hu kien i[obb jag[mel dik li hi mag[rufa b[ala ‘bella copia’, pulita, bla ebda tibdil jew qtug[, b’idu, b’kalligrafija /ara, kbira, jew bit-tajprajter. Fil-ka] ta’ edizzjoni fondamentali, ewlenija, ilbieb tat-tiftix jibqa’ dejjem miftu[, kif g[adu sal-lum fl-Ewropa fejn hemm lista s[i[a ta’ awturi li l-opra tag[hom in;abret f’edizzjoni kritika ]mien twil wara mewthom. Minkejja dan it-tiftix kollu, inqis xorta wa[da li dan hu qasam minnu nnifsu miftu[. Metodolo;iji u kriterji akkademi/i differenti jesi;u dan. {afna poe]iji mxerrdin f’[afna bnadi

Il-pro;ett tal-;bir tal-poe]iji kollha bit-Taljan ta’ Dun Karm ma kienx xog[ol fa/li. Kollox hu marbut mal-fatt li huwa, poeta veru, ma kellux [e;;a kbira li jippubblika, imqar f’perjodi/i, u wisq inqas kellu mezzi, kemm istituz-

zjonali u kemm personali. Dan jg[odd g[a]-]ew; ilsna ewlenin li [addem, u laktar g[at-Taljan. Hu kien spiss kuntent li jikkopja pulit, f’g[amla finali, numru ta’ poe]iji tieg[u, u j]ommhom g[andu. Ippruvajt ni;bor u nispjega fil-qosor dan kollu fil-prefazzjoni g[all-ktieb talpoe]iji mi;bura bit-Taljan Dun Karm Le poesie, italiane, pubblikazzjoni talMalta University Press (2007). Lista kronolo;ika tal-poe]iji bit-Taljan u bil-Malti

Fil-lista kronolo;ika, mibnija skont metodu mag[]ul u skont data ta’ kitba u pubblikazzzjoni skont il-ka], tidher ilkonsistenza li Dun Karm wera fil-kitba bit-Taljan. L-eqdem poe]ija li hi mag[rufa g[alija tmur lura sal-1889, u mbag[ad hemm diversi o[ran miktubin fl-a[[ar snin tas-seklu dsatax. Fost leqdem poe]iji li ma kinux ippubblikati qabel hemm “Carnevale” (1899), u “Alla mia stella” (1900). Dun Karm baqa’ jikteb bit-Taljan, minbarra qabelxejn bilMalti, g[allinqas sa madwar nofs lerbg[inijiet tas-seklu g[oxrin, waqt li hemm poe]iji li d-data tag[hom g[alija ma hix mag[rufa. Poe]iji o[rajn, bla data, fihom indikazzjoni ta]-]mien min[abba s-su;;ett tag[hom (e]empju, it-tieni gwerra dinjija). Il-;abra tal-poe]iji ta’ Dun Karm bilMalti u bit-Taljan hi okka]joni biex g[all-ewwel darba wie[ed ikollu l-firxa kollha tal-kitba tieg[u bejn tmiem isseklu dsatax u nofs is-seklu g[oxrin. Sa fejn hu possibbli, il-ktieb jinkludi l-post u d-data tal-kitba u l-pubblikazzjoni talpoe]ija li tkun. I]-]ew; ;abriet kompleti, bil-Malti u bit-Taljan, huma dokument

ta’ poeta wie[ed, konsistenti. It-tnejn huma opra wa[da ta’ poeta wie[ed. Nittama li xi darba ]-]ew; volumi, IlPoe]iji Mi;bura u Le poesie italiane, jin[ar;u f’volum wie[ed. Ix-xog[ol fuq il-;bir tal-pro]a hu mibdi wkoll. KOTBA TA’ OLIVER FRIGGIERI FUQ DUN KARM I. Edizzjonijiet kriti/i tal-kitbiet tal-poeta 1. Dun Karm - Il-Poe]iji Mi;bura, Malta, Klabb Kotba Maltin - Karmen Mikallef Bu[a;ar 1980. 2. Dun Karm - Le poesie italiane, Malta, Malta University Press 2007. 3. L-Ittri ta’ Dun Karm lil Karmen Mikallef Bu[a;ar, Malta, PEG Ltd. 1997.

II. Bijografija tal-poeta 4. Dun Karm – {ajja u Karattru, Malta, Sag[tar 1972. 5. Dun Karm - Il-Bniedem fil-Poeta, Malta, Klabb Kotba Maltin 1980. III. Sa;;istika kritika 6. La cultura italiana a Malta - Storia e influenza letteraria e stilistica attraverso l’opera di Dun Karm, Firenze, Leo S. Olschki 1978 (Biblioteca dell’Archivum Romanicum, vol. 142). 7. Storia della letteratura maltese, Milazzo, Edizioni Spes 1986. ( Dun Karm: pp. 181273). 8. Il-Kultura Taljana f’Dun Karm, Malta, Klabb Kotba Maltin 1976. 9. Mekkani]mi Metafori/i f’Dun Karm, Malta, Università ta’ Malta 1988. 10. Dun Karm - Il-Jien u Lilhinn Minnu (edizzjoni annotata, b’da[la u b’noti), Malta, Edizzjoni Toni Cortis 1988. 11. Dun Karm, Malta, Edizzjoni Toni Cortis 1989. 12. Anali]i tal-Versi tal-Innu Malti, Kunsill Lokali {a]-}ebbu;, 2009.

Il-pro;ett tal-;bir tal-poe]iji kollha ta’ Dun Karm Psaila ma kienx xog[ol fa/li


IN-NAZZJON Il-{amis, 13 ta’ Ottubru, 2011

20 Spe/jali Dun Karm Psaila

F’g[eluq il-50 sena mill-mewt tal-Poeta Nazzjonali

Is-sens ta’ familja f’Dun Karm Psaila minn Charles BRIFFA charles.briffa@um.edu.mt

Il-letteratura li tittratta xi aspetti so/jali jew il-[ajja ;enerali x’aktarx li tinbena fuq l-esperjenza umana u r-realtà ta’ madwarha, u g[alkemm tintg[a;en millimma;inazzjoni tal-awtur ma tkunx imsawra biss mill-fantasija g[ax spiss insibuha tiddeskrivi jew tikkummenta fuq dak li jkun qieg[ed ji;ri madwarha. Il-letteratura ssir rifless tal-[ajja: tirifletti kif din il-[ajja ting[ax u kif tidher f’g[ajnejn l-awturi li jirrappre]entaw lil nieshom. Is-sens ta’ osservazzjoni tag[hom jg[arbel kull [a;a li tolqothom u dan jinkiteb bil-qawwa tas-sin/erità. Mela, jekk niflu sew il-letteratura tag[na nsibu fiha mi;bura l-influwenzi tas-so/jetà fuq il-bniedem. Fiha nsibu l-esperjenzi personali tal-[ajja, u g[alhekk il-letteratura tpo;;ilna lill-bniedem f’ambjent jissara mal-[ajja. U g[ax il-letteratura tittratta l[ajja u l-esperjenzi umani, fiha nsibu bosta opportunitajiet biex nirriflettu fuqna nfusna. G[alhekk nistg[u ng[idu li l-letteratura fiha ;abra ta’ filosofija miktuba mill-bniedem, fuq il-bniedem, g[all-bniedem. Fost il-kittieba li g[andhom sens qawwi ta’ familja b[ala parti mill-mentalità so/jali tag[hom insibu lil Dun Karm. L-im[abba tal-familja tnissel sentimenti personali, nazzjonali, u spiritwali. Nistg[u nie[du [jiel ta’ dan is-sens mill-poe]ija monumentali tieg[u }jara lil :esù (1916): fiha Dun Karm ifissrilna kif, darba fost l-o[rajn, kien miexi fil-kampanja jitg[axxaq bil-[ajja [iemda li sserra[ il-mo[[, [ajja ra[lija u sempli/i imma sabi[a. Kienet atmosfera li serr[itu u fakkritu fi]-]mien tal-hena meta kien g[adu tifel f’dar missieru. Ftakart fik, ]mien [elu, meta kont f’dar missieri, u mejda wa[da kienet ti;borna lkoll, f’rabta ta’ m[abba, lili, lil [uti, u ‘l dawk illi nissluna; imma fik l-aktar, j’omm, li g[alkemm xwej[a ta’ tmenin sena, bqajt sal-a[[ar sieg[a sabi[a b[alma kont fl-a[jar minn tieg[ek, u bid-dawl ta’ g[ajnejk, li qatt ma ddellu, kont tfissirli x-xewqat li kellek f’qalbek, bla qatt ma g[edtli; ftakart fik u donni [assejt li ma kellix i]jed x’nambiha din il-[ajja li tajtni hekk g[a]i]a, la darba ma kont tista’, fer[ jew niket, taqsamha mieg[i, u ta[t l-art [anina fit-tg[anniqa tal-mewt xtaqt norqod mieg[ek. (v.34-48) Imbag[ad, b’dan il-[sieb tal-familja Dun Karm jid[ol f’esperjenza spiritwali. Il-mixja tieg[u twasslu sa kappella mwarrba qalb is-si;ar. Fiha ma jkun hemm [add g[ajr is-sagrament. Fil-[emda ta’ wa[du Dun Karm jifhem l-essenzjal tal-im[abba divina u

fit-telfa spiritwali li kien fiha taqbi]lu minn fommu t-talba tal-Missierna. U jifhem kemm kemm aktar lim[abba ta’ Alla g[ax ittalba tal-Missierna hija bba]ata fuq l-im[abba talmissier li ja[seb u jipprovdi g[all-familja - attitudni li Dun Karm kien mid[la tag[ha sew. Imma l-punt prin/ipali, hawnhekk, huwa li l-ispiritwalità tal-poetaqassis ixxettlet fuq lim[abba tal-familja. Dun Karm jil[aq din lestasi ta’ ;miel reli;ju] g[ax il-personalità tieg[u kienet mag[;una mill-kenn talim[abba mog[tija minn missieru u ommu. Din lim[abba, din il-;abra, jaraha Dun Karm Psaila okkupa wkoll il-kariga ta’ Assistent Librar tal-Biblijoteka b[ala n-novella ta’ [ajtu. (Alla b[ala bniedem) Dun Karm jimma;inaha u Tipprovdilu l-isfond artistiku biex ifisser il-kobor li j;arrabha fl-ist[ajjil tieg[u f’termini po]ittivi: ilhu jifhem li hemm fit-talba tal-Missierna. Il-kun/ett kobor tal-fidwa hi marbuta ma’ ti;rib il-bniedem tal-missier — essenzjali fl-idea tal-familja imma msejsa fuq il-kun/ett tal-familja. L-im[abba Dunkarmjana — jintrabat ma’ “mejda wa[da” li tal-”missier” g[al “uliedu” ni]]let lil “bin” Alla biex kienet ti;bor il-familja kollha “f’rabta ta’ m[abba”. isalva lil “[utu”. Il-fidwa tat l-g[aqda universali lillIl-missier huwa komplut bl-omm, “an;lu ta’ bnedmin. m[abba”, li tfisser ix-xewqat ta’ qalbha lil uliedha G[alhekk il-poeta mal-idea tal-missier jorbot ilmeta dawn isiru l-bastun psikolo;iku tax-xju[ija. kun/etti ta’ g[aqda u fidwa li jag[tu qawwa li ma Mhux it-twarrib, imma l-;abra hija l-qawwa taltistax titfisser g[ajr bil-vers: “oh ;enn ta’ m[abba! familja li g[andha d-definizzjoni tag[ha fil-jien + oh tjieba! oh tjieba! oh tjieba!” (v.109). L-estasi tas[uti + dawk illi nissluna — ;abra li anki l-g[asafar sentiment imqanqal mir-riflessjoni twassal g[a]jafu biha. U l-membri kollha jaqsmu ma’ xulxin il]amma tal-kelma u tisfoga biss fir-repetizzjoni. Ilfer[ u n-niket tag[hom. Ir-relevanza tal-missier g[all-[sieb tal-poe]ija tins- fra]i mtellta hija element ta’ intensifikazzjoni: turi lill-poeta fi stat ta’ tqanqil emozzjonali estrem. Lab fil-fatt li jipprovdi l-qofol tal-;rajja spiritwali. Ilim[abba hija kbira wisq g[all-kliem. konnessjoni metaforika tiddependi fuq l-asso/jazL-im[abba tal-familja lil Dun Karm tatu stabbiltà zjoni bejn Alla u l-missier (il-[abriek tal-familja), u fuq is-similarità ta’ sentimenti li t-tnejn li huma jqaj- mentali li g[enitu fil-[ajja spiritwali tieg[u. mu (b[al, ng[idu a[na, im[abba, kenn, u tama). Importanti wkoll li Dun Karm jippre]entahomlna lil Alla u lill-missier f’termini po]ittivi biex isa[[a[ilna lideat li g[andna b]onn. U allura d-diwi tal-Missierna jissi;illa l-argument fuq ittjubija u l-im[abba ta’ Alla li qieg[ed jitfisser bit-terminu uman ta’ “missier” f’din l-esperjenza reli;ju]a. Anki t-tbatija ta’ Kristu

L-im[abba tal-familja lil Dun Karm tatu stabbiltà mentali li g[enitu fil-[ajja spiritwali tieg[u

Dun Karm Psaila dekorat bil-Midalja :u]è Muscat Azzopardi g[as-sehem tieg[u b’risq il-Malti


IN-NAZZJON Il-{amis, 13 ta’ Ottubru, 2011

A[barijiet ta‘ Barra 21 minn Tonio Galea u Richie Cassar – foreign@media.link.com.mt

IL-FOND TAL-EMER:ENZA G{AZ-ZONA EWRO

L-ISTATI UNITI

L-Iran irid i[allas g[all-kumplott L-G[arabja Sawdita lbiera[ [alfet li l-Iran 'irid i[allas' dwar allegat kumplott biex jinqatel l-ambaxxatur Sawdi f'Washington u meta uffi/jali fl-Istati Uniti rreferew g[al inizjattiva potenzjali biex jitressqu ssanzjonijiet ;odda kontra lpajji] fundamentalista minna[a tan-Nazzjonijiet Uniti. L-Istati Uniti fil-lejl tatTlieta ]velat dan il-kumplott terroristiku fejn ing[ad li a;enti b'konnessjoni mal-Iran ippjanaw biex joqtlu lAmbaxxatur Sawdi g[al skop li g[adu mhux /ar. Sadattant, tressqu l-akku]i relattati fil-konfront ta' ]ew;t ir;iel – wie[ed minnhom Amerikan naturalizzat li qed jin]amm ta[t arrest u bl-

ie[or jissemma b[ala membru tal-Quds, element tal-Gwardja Rivoluzzjonarja tal-Iran u li ja[sbu qed jg[ix fil-pajji] inkwistjoni. L-Iran /a[ad b'rabja g[al dawn l-akku]i, i]da lPrin/ep Sawdi Turki alFaisal qal li 'l-provi huma kbar u bla dubju jindikaw responsabbiltà uffi/jali Iranjana, meta xi [add (flIran) se jkollu jag[mel ilkontijiet'. Il-Vi/i President Amerikan Joe Biden irrepeta dawn is-sentimenti u stqarr li l-Iran irid jin]amm 'kontabbli' anki waqt li Washington qed ja[dem g[al round ;did ta' sanzjonijiet internazzjonali fil-konfront ta' Tehran.

L-UKRAJNA

Temmen fil-ftehim mal-UE Il-Ministru Ukrajn g[allAffarijiet Barranin /a[ad li l-;uri tal-eks Prim Ministru Yulia Tymoshenko kien motivat b'sens politiku u jistenna li pajji]u, din issena jimxi ’l quddiem bi ftehim g[al koperazzjoni mal-Unjoni Ewropea. Qorti fi Kjev nhar it-Tlieta kundannat lil Tymoshenko g[al seba' snin [abs dwar 'abbu] ta' poter' relattat g[all-ftehim tal-gass tal2009 mar-Russja u li skont l-avversarji tag[ha wassal biex l-Ukrajna te[el lispejje] 'esa;erati'. L-Istati Uniti sadattant esprimiet di]appunt g[allverdett, bl-UE g[andha 'tirrifletti' fuq il-politika tag[ha rigward l-eks Repubblika Sovjetika.

I]da l-Ministru Ukrajn g[all-Affarijiet Barranin Kostyantyn Gryshchenko 'ma jarax [tie;a' g[al konnessjoni bejn Tymoshenko u t-ta[ditiet mal-UE u meta 'l-partiti politi/i Ukrajni kollha jridu rabtiet eqreb ma' Brussell'. Gryshchenko anki ddefenda l-verdett tal-qorti li skont hu 'iwassal messa;; li [add fl-Ukrajna, inklu] eks Prim Ministri, mhuma esklu]i li jwie;bu g[al azzjonithom'. I]da s-sostenituri ta' Yulia Tymoshenko jinsistu li l-;uri kien parti millpjani tal-President Ukrajn Viktor Yanukovich biex 'jelimina' lill-eks PM b[ala l-unika vera rivali g[allPresidenza.

L-I}RAEL

Bejn [altejn dwar l-iskambju ta' pri;unieri

Il-poplu I]raeljan qed jidher sodisfatt dwar ftehim ewlieni g[al skambju ta' pri;unieri mal-Palestinjani u li jfisser [elsien g[as-suldat Gilad Shalit li ilu jin]amm minn militanti g[al dawn la[[ar [ames snin. Intant, hemm anki I]raeljani m[assba dwar ftehim li jesi;i l-[elsien ta' elf Palestinjan wara negozjati spe/ifi/i malgrupp militanti I]lamiku tal-Hamas. Il-Ministru I]raeljan responsabbli mis-Sigurtà Interna Matan Vilnai qal lir-Radju tal-I]rael li g[alikemm il-ftehim kien wie[ed diffi/li kien 'l-a[jar wie[ed possibbli' fi//irkustanzi – 'u meta l-

Hamas (li qed i]ommu lil Shalit) ma kisbux kulma xtaqu' fin-negozjati. Il-[elsien ta' Shalit suppost li jsir fi kwistjoni ta' jiem u wara li l-Prim Ministru I]raeljan Benjamin Netanyahu kiseb l-approvazzjoni assoluta tal-Kabinett g[at-tpartit talpri;unieri waqt sessjoni spe/jali li baqg[et g[addejja sa kwa]i nofsillejl tat-Tlieta. Shalit kellu biss dsatax-il sena meta n[ataf minn militanti tal-Hamas f'in[awi tal-fruntiera I]raeljana ma' Gaza f':unju tal-2006. Intant, fl-a[[ar snin sfumaw sensiela ta' tentattivi sigrieti pre/edenti biex dan jing[ata l-libertà.

Ftehim bejn il-partiti tas-Slovakkja Il-Partiti Slovakki effettivament temmew il-kri]i li kienet qed thedded ilFa/ilità Ewropea g[allIstabbilità Finanzjarja (EFSF) meta l-avversarji politi/i fi Bratislava la[qu ftehim biex jirratifikaw il-pjan g[at-tis[i[ ta' dan il-fond ta' emer;enza g[all-Istati taz-zona ewro. Wara li waqa' l-kabinett tal-Prim Ministru Iveta Radicova b'konsegwenza talvot ta' nhar it-Tlieta – u li kien anki j[oll u jorbot g[allkoalizzjoni fi Bratislava – Robert Fico, b[ala l-Kap talPartit Smer fl-Oppo]izzjoni, kkonferma li l-ftehim talbiera[ jag[milha possibbli biex l-EFSF u l-li;ijiet marbuta mieg[u jkunu approvati. Dan mistenni jse[[ illejla jew g[ada, bil-vot spe/ifiku fil-Parlament jittie[ed immedjatament wara li tg[addi l-li;i kostituzzjonali li tippermetti [alli sSlovakkja torganizza elezzjonijiet bikrija f' Marzu. Is-swieq finanzjarji [adu nnifs b'din l-a[bar u wara li lPartit sas-sie[eb ]g[ir filkoalizzjoni ta' Radicova –

L-eks Prim Ministru Slovakk Robert Fico

kien ]amm il-vot dwar lEFSF milli jg[addi matul illejl tat-Tlieta. Intant, ilKabinett ta' Radicova spi//a xolt b[ala ri]ultat u peress li l-Prim Ministru kienet rabtet vot ta' fidu/ja fil-Gvern tag[ha mal-approvazzjoni talvot dwar l-EFSF misSlovakkja. Il-pjan dwar il-fond talemer;enza je[tie; ir-ratifika tas-sbatax-il pajji] taz-zona

ewro biex jid[lu fis-se[[ diversi bidliet importanti li jg[inu jikkumbattu l-kri]i tad-djun li qed tinfirex fost lIstati Membri. U wara laqg[at li kellu lbiera[ mal-Kapijiet ta' tliet partiti ta/-/entru-lemin filkoalizzjoni, il-Partit Smer – l-akbar entità flOppo]izzjoni – qabel biex jg[in g[al din ir-ratifika. Dan bi 'skambju' mal-impenn biex l-elezzjoni ;enerali li jmiss fis-Slovakkja ssir fl-10 ta' Marzu li ;ej minflok fl2014. Robert Fico ilu jtenn appo;; g[all-ftehim dwar ilfond tal-emer;enza li kienu la[qu l-Mexxejja Ewropea f'Lulju – madankollu dan astjena mill-vot ta' nhar itTlieta dwar ir-ratifika b[ala mossa tattika biex iwaqqa' lGvern. Kif inhi s-sitwazzjoni, ilkabinett ta' Radicova se jibqa' jiffunzjona f'kariga provi]orja sakemm jiffurmaw amministrazzjoni ;dida fi Bratislava – b'Fico jtenni li g[andu 'jkompli flOppo]izzjoni' sa dakinar talelezzjoni.

IZ-ZONA EWRO

Jintrodu/i pjan fil-konfront tal-kri]i Il-President talKummissjoni Ewropea Josè Manuel Barroso fassal pjan inti] li j;ib fi tmiem il-kri]i tad-dejn fiz-zona ewro u waqt diskors spe/ifiku fi Brussell sostna li l-banek je[tie;u jas[bu g[al aktar assi li jistg[u j[arsu kontra t-telf filfutur. Il-Kummissjoni qalet li lpjan g[andu jitqies b[ala 'reazzjoni komprensiva g[allkri]i' u li tinkludi [ames punti ta' azzjoni bil-[sieb li jinkiser 'i/-/irku vizzju]' tad-dubji dwar is-sostenibbiltà tad-dejn sovran; l-istabbilità tassistema bankarja u l-prospetti

tal-i]vilupp g[all-Unjoni Ewropea. Skont Barroso, il-pjan 'juri t-triq li trid taqbad l-Ewropa biex to[ro; mill-kri]i ekonomika' u meta ma jservux aktar reazzjonijiet 'parzjali u reattivi'. Il-[ames azzjonijiet politi/i li jesi;i l-pjan jinkludu fost o[rajn azzjoni de/i]iva dwar il-Gre/ja li 'tne[[i kull dubju' dwar is-sostenibbiltà ekonomika tal-pajji]. Dan fost il-[tie;a li ji;u implimentati mi]uri li ;ew miftiehma f'Lulju u li jinkludu ]ieda filfond tal-Fa/ilità Ewropea g[all-Istabbilità Finanzjarja

(EFSF) g[al 440 biljun ewro.

Xejn anqas importanti huwa l-impenn li ja//ellera lintroduzzjoni tas-sistema li trid tie[u post l-EFSF fuq ba]i permanenti – f'dan il-ka] il-Mekkani]mu g[al Azzjoni Kordinata fl-interessi talIstabbilità (finanzjarja) flEwropa u li g[andu jsa[[a[ il-banek fl-Ewropa. L-impenji l-o[rajn tal-pjan jinkludu spinta fil-politika li tkattar l-i]vilupp u listabbilità (fosthom il-ftehim g[al kummer/ [ieles) u [idma g[al integrazzjoni akbar fl-amministrazzjoni ekonomika tul iz-zona ewro.

IL-LIBJA

Tkompli l-isfida f'Sirte, bis-sitwazzjoni tidher impossibbli g[all-;ellieda ta' Gaddafi Il-;ellieda leali g[ad-dittatur Muammar Gaddafi sal-biera[ kienu g[adhom jisfidaw ilqawwiet tal-Kunsill Nazzjonali Transitorju Libjan fl-in[awi ta' Sirte i]da s-sitwazzjoni tag[hom tidher tassew iddisprata meta qed jikkontrollaw biss ]ew; distretti ]g[ar ta' din il-belt. Il-qawwiet tal-awtoritajiet Libjani ;odda rnexxielhom ja[tfu aktar territorju (f'Sirte) lill-fanati/i li baqg[u jappo;;jaw lil Gaddafi u lbiera[ anki dehru jikkonsolidaw posthom fittoroq tal-belt li sig[at qabel servew b[ala kamp ta' battalja. L-istess qawwiet sadattant

fittxew g[al [jiel tal-g[adu qalb id-djar imfarrkin u residenzi parzjalmentmeqruda; b'numru ta' /ivili jo[or;u mill-kantini ta' djarhom fost tamiet li jista' qed jinfeta[ kapitlu ;did u a[jar f'[ajjithom. Il-kmandanti militari talKunsill Transitorju qalu li llum [adu kontroll ta' aktar minn tmenin fil-mija ta' Sirte, i]da la[[ar ;gajtiet tar-re]istenza jidhru determinati li jfixklu kemm jistg[u il-pro/ess g[allbini ta' pajji] ;did. Il-Kunsill Libjan tenna li l[idma lejn id-demokrazija tista' tibda bis-serjetà biss ladarba l-qawwiet tieg[u

jie[du kontroll assolut ta' Sirte; belt ewlenija li Muammar Gaddafi kien ittrasforma fit-‘tieni kapitali’ tal-eks re;im. I/-Chairman tal-istess Kunsill Transitorju Abdel Jalil (li mar fl-in[awi ta' Sirte nhar it-Tlieta) qed jistenna 'li jg[addu mqar jumejn o[ra' biex i;ibu fix-xejn irre]istenza. Madankollu, jibqa' l-fatt li ssostenituri ta' Gaddafi f'Sirte – minkejja li //irkondati minn kull na[a – g[adhom qed jag[tu sfida qawwija; x'aktarx g[aliex jib]g[u minn dak li jista' ji;rilhom f'ka] li jinqabdu pri;uniera.


IN-NAZZJON

Il-{amis, 13 ta’ Ottubru, 2011

TV#Radju 23 minn Raymond Miceli - ray.miceli@media.link.com.mt EVIDENZA

Qatluh u tefg[uh fil-forn NET Television 21>32

Dione Borg imexxi diskussjoni li fiha se jie[du sehem l-espert forensiku u espert residenti tal-programm Anthony Abela Medici, ilpsikologu Anthony Dimech, il-;urnalist John Pisani u l-uffi/jal tal-Caritas Charles Miceli. Id-diskussjoni se tiffoka fuq l-aspetti kollha tal-qtil ta’ Gaetano Romani f’Bu;ibba t-Tnejn 2 ta’ April 2009 u tixxandar intervista ma’ Nicola Romano, missier Gaetano. Din l-intervista ttie[det fil[anut tal-familja f’Bu;ibba kif ukoll fil-ma[]en fejn ilqattiela ta’ Gaetano wettqu l-att tag[hom. Nicola Romano jispjega kif hu kien qed ikollu diversi messa;;i li kienu qed i[assbuh u kif lil ibnu sammrulu l-imsiermer f’rasu u tefg[uh fil-forn talma[]en fejn jin[adem il-;ibs.

Gaetano Romano

FIL-QOSOR • ANALI}I TAL-A{BAR (NET Television 21>00) - Is-su;;ett tal-programm dokumentarju tal-lum se jkun ‘Ekonomija Stabbli f’Mediterran Imqalleb’. Matulu g[add ta’ ekonomisti se janalizzaw il-qag[da ekonomika ta’ Malta hekk kif il-Mediterran mill-parti ta’ fuq g[addej minn kri]i eknomika u lejn il-parti ta’ isfel hemm kri]i politika. Jist[arre; ukoll il-politika tal-Gvern fi sfond li wara tliet snin ta’ ri/essjoni internazzjonali fe;;et kri]i o[ra o[ra internazzjonali, dik finanzjarja. Il-programm g[andu produzzjoni u pre]entazzjoni ta’ Roderick Agius meg[jun minn Simon Cassar u Mark Azzopardi. Il-produzzjoni e]ekuttiva hi ta’ John Zammit. • IL-MARA TAL-LUM (NET Television 13>20) - Gloria Mizzi tmexxi d-diskussjoni li matulha se jkunu trattatti t-ti;ijiet u l-preparamenti u x-xog[ol kollu li jrid isir g[al din il;urnata tant spe/jali fil-[ajja ta’ bosta nies. Jie[du sehem Victor Camilleri, li se jitkellem dwar l-ilbiesi tat-tie;, Vanessa Mcdonald li se tag[ti l-esperjenza ta’ omm li rat lit-tifla tag[ha ti]]ewwe; ftit ta’ ]mien ilu, Francesca Rizzo li hi esperta fil-make-up, Rowena Spiteri li tag[ti ftit ideat dwar il-catering, u Sarah Young li torganizza t-ti;ijiet. • BEJNI U BEJNEK (NET Television 23>30) - Josef Bonello llum se jlaqqag[na ma’ P.J. Xerxen (fir-ritratt fuq ix-xellug), li nafuh l-aktar fil-qasam tad-drama g[attelevi]joni. Hu kofundatur tal-kumpanija Pollo Loco li b[alissa fuq NET Television kull nhar ta’ Tnejn qed iwasslulna d-drama La Famiglia. Qabel kien involut fid-

drama La Farfalla u ;ieli ppre]enta wkoll xi programmi televi]ivi. {a sehem ukoll fil-festival tas-satira Bla Kondixin.

• XD (NET Television 15>40) - It-tfal ta’ XD jitkellmu dwar il-[elu. I[obbuh? Xi j[obbu l-iktar? Jekk xi [add jg[idilhom li mil-lum ’il quddiem mhux se jibqa’ iktar [elu fid-dinja, x’jag[mlu? • MALTA LLEJLA (NET Television 17>00) - Fil-jiem li ;ejjin f’Dar l-Ewropa fil-Belt Valletta se jkunu qed jintwerew numru ta’ films Ewropej b[ala parti mill-11-il edizzjoni talEuropean Film Festival (Malta). Uffi/jal minn Dar l-Ewropa tag[ti tag[rif dwar liema films se jintwerew u x’g[andu jag[mel wie[ed jekk jixtieq li jattendi. Stephanie Spiteri tlaqqag[na ma’ Margaret Mifsud minn {ad-Dingli li ;img[a ilu ng[atat il-Premju Anzjana tas-Sena. B’kollox kien hemm 21 nominazzjoni g[al dan il-Premju li /-/erimonja tieg[u saret filPalazz, il-Belt. Margaret intg[a]let min[abba x-xog[ol volontarju li twettaq. Naraw ukoll servizz dwar Dun Karm m]ejji minn Charles Camenzuli, dwar films li qed jintwerew fisswali ta/-/inema lokali, kif ukoll rokna mal-psikjatra Anton Grech. • IT-TNEJN L’HUMA (NET Television 11>45) - Kif tkun il-[ajja ta’ kuljum ta’ persuna li hi nieqsa mid-dawl? Biex titkellem dwar dan, Hector Bruno u Louise Tedesco se jkollhom b[ala mistiedna lil Bridget Micallef mill-Kummissjoni Nazzjonali g[al Persuni b’Di]abbiltà. Hi tirrakkonta kif tg[ix il-[ajja tag[ha, kif issiefer wa[idha u kif jirnexxilha tibbukkja biljetti tal-ajru u bosta affarijiet o[ra. Produzzjoni tal-programm Clarissa Ellul.


IN-NAZZJON Il-{amis, 13 ta’ Ottubru, 2011

24 TV#Radju THE TIME MACHINE

Xjenzjat jispi//a fil-futur

06>00 07>00 07>15 07>40 07>50

101 Breakfast Club A[barijiet (ikompli) 101 Breakfast Club Il-:urnali (ikompli) 101 Breakfast Club (b’waqfa g[all-A[barijiet fil-Qosor fit-08>00)

09>00 09>05

A[barijiet fil-Qosor Magazine 101 (b’waqfa g[all-A[barijiet fil-Qosor fl-10>00)

11>00 11>55 12>00 12.15 12>45 15>00 15>05

Italia 1 23:45 Film tal-fantaxjenza li n[adem fl-2002 li Biha jkun mar fil-futur fi ]mien meta l-bnieg[andu b[ala protagonist lix-xjenzjat Alexander dem safa maqsum fi tnejn, min ka//atur u min Hartdegen (Guy Pearce, fir-ritratt hawn ta[t vittma. flimkien ma’ Samantha Mumba) li jkun [oloq Il-film hu produzzjoni ta’ Dreamworks u magna ta]-]mien. Warner Brothers.

Wavelength Avvi]i tal-Mejtin A[barijiet X’G[andna g[all-Weekend The Big Show - Martin Sapiano A[barijiet fil-Qosor Hitsteria (b’waqfiet g[all-A[barijiet fil-Qosor fl-16>00)

17>00 17>55 18>00 18>15 20>00 21>00 23>00 24>00

Radju Malta • 93.7 FM 06:00 – Frank u Ron (jinkludi 07:00 A[barijiet, 07:30 Mill:urnali Lokali, 07:50 Avvi]i ta’ Mwiet, 07:58 Angelus, 08:00 A[barijiet fil-qosor) 09:00 BBC 09:05 – Familja Wa[da (jinkludi 10:00 A[barijiet filqosor, 11:00 BBC News) 11:50 Avvi]i ta’ Mwiet u l-Angelus 11:58 - Xi Qrajt, Xi Smajt 12:00 - Newsline 12:45 - Tifkiriet 13:30 - Qari bil-Malti 14:00 A[barijiet 14:05 – E M Live 15:50 - ?ama ?ama 16:00 A[barijiet 16:05 – Drivetime (jinkludi 17:00 A[barijiet) 18:00 - Bulettin tal-A[barijiet 18:15 – - Nwar 19:00 - Nitfa Kultura 19:50 – Avvi]i ta’ Mwiet 20:00 – A[barijiet 20:05 – Qari bilMalti (r) 20:30 - Nie[du {sieb Darna 21:00 - BBC News 21:05 Maltin Biss 22:00 - L-A[barijiet 22:05 - Night Moods 23:00 - Xi qrajt, xi smajt 23:00 – Ru]arju 23:30 - Classic Hits. ONE Radio • 92.7 FM 06:00 – ONE Breakfast (jinkludi 06:45 ONE News, 07:00 Radju Sports, 07:30 Mill-:urnali, 08:00 Igawdu l-{ajja ta’ Dejjem, 08:25 ONE Club Xewqat, 08:45 u 09:45 ONE News) 10:00 – Kartolina (jinkludi 10:30 F’{ames Minuti) 11:00 - Flimkien (jinkludi 11:10 Pariri G[alik) 11:45 ONE News 12:00 – Angelus 12:05 - Igawdu l-{ajja ta’ Dejjem 12:10 – Linja Diretta 13:15 – InNovella 13:45 - ONE News 14:00 – Problemi tal-Qalb 15:30 Drive Time 15:45 - ONE News 17:00 - Rush Hour 17:45 - ONE News 19:00 - Sport Action 19:15 – Ilwien 19:45 - ONE News 20:15 – G[alina l-Anzjani 20:45 – Rock Moods 21:45 - ONE News 22:00 – Radju Argument 24:00 – Soul Power. RTK • 103 FM) 06:30 Espresso 103 FM! (jinkludi 06:55 Fi {dan il-Mulej, 07:00 A[barijiet, 07:55 Imwiet # Qari # Angelus, 08:00 BBC News, 09:00 A[barijiet fil-Qosor) 09:15 G[alina Lkoll (jinkudi 10:00 BBC News, 11:00 RTK Qosor) 11:40 - Headlines 11:55 - Fi {dan il-Mulej 12:00 - RTK Bulettin 12:15 – Afternoon Favourites (jinkludi 13:00 u 15:00 RTK Qosor, 14:00 BBC News) 15:25 – Kaskata Kulturali 15:30 - Jg[idu Tag[hom i]}g[a]ag[ (jinkludi 16:00 BBC News) 16:40 - Headlines 17:00 RTK Bulettin 17:15 – LArgument Matul il-:img[a (jinkludi 18:00 RTK Qosor) 19:00 Fi {dan il-Mulej 19:05 Ru]arju 19:25 - Rakkont

Newsdesk Avvi]i tal-Mejtin A[barijiet Malli Jidlam Country Music Club Fuzzbox - Lito Newsdesk (r) Night Style - Joe Vella

19:40 – L-G[a]la Tieg[i u Tieg[ek 20:53 - Kaskata Kulturali 21:00 – Servizz b’Im[abba 22:00 – Il-Qaddis talJum 22:05 - Ru]arju 22:25 Ripetizzjonijiet – Jaqblu, Ma Jaqblux, Stilista, Fil-:nien, Upbringing, Cyber Crime. Campus FM • 103.7 FM 09:00 - Anali]i tal-;urnali 09:20 - Foreign News # News on Campus 09:30 - Faxxikli 10:00 BBC News Update 10:05 – I’m Alright! 11:00 - Classic FM 13:00 - Anali]i tal-;urnali 13:30 – Il[na mi/-.par 14:00 - BBC News Hour 15:00 - Classic FM 19:30 - Lorenzo Milani: Bejn ilbiera[ u llum 20:00 - Putumayo Radio Show 21:00 - BBC World Service. Radju Marija • 102.3 FM 07:00 - Ru]arju 07:30 - Quddiesa 08:00 - Angelus u Kuntatt 11:00 - Il-Qdusija fi }minijietna (r) 12:00 - Angelus u Ru]arju 12:30 - Ru]arju l-Erwie[ 13:00 Strument f’idejk 15:00 Kurunella {niena Divina 15:30 Marija fil-Litur;ija u l-Ordnijiet Reli;ju]i 16:00 - Il-Knisja: G[ajn ta’ G[erf 17:00 – {ajjitna (r) 17:15 - Bulettin ta’ A[barijiet Reli;ju]i 17:40 - G[asar 18:00 Angelus u Ru]arju 18:30 Quddiesa 19:00 - Fit-Toroq talKelma 20:00 - Lejn il-Qawmien 21:00 - Alla wa[du bi]]ejjed 22:00 - Klassi/i u Sagri 23:00 Ulied is-Sultan (r) 23:30 – Bullettin A[barijiet Reli;ju]i (r) 23:50 – Kompjeta. Bay Radio • 89.7 FM 06:30 - Bay Breakfast (jinkludi 07:30 - A[barijiet, 08:30 u 09:30 - A[barijiet fil-qosor) 10:30 Simon Pisani (jinkludi 11:30 A[barijiet fil-qosor) 13:30 – Ian Lang 15:30 - Nathan u Talitha 18:30 - News 18:40 - Bay Beats with Simon B 20:00 – Ben Glover 22:00 - Tiesto Club Live 24:00 – Eddie Halliwell. Bastjani]i FM • 95 FM 06:30 - Ru]arju 06:50 - {sieb tal-Jum 07:00 - Fil-kumpanija ta’ Tony (jinkludi 08:00 u 12:00 Angelus) 13:00 - Tempo on the Mix 17:00 – {annieqa :i]imin 17:30 - All Time Favourites 18:00 - Realtajiet Siekta 20:00 – All time Favourites 20:30 Country Fever. XFM • 100.2 FM 07:00 - The Big Breakfast 10:00 Midday Show 14:00 - 90’s Ninety 15:30 - Big Drive Home 18:30 - The XFM Overdrive.

TVM • melita 101 • GO Plus 101 07:00 - TVAM 09:00 - Mela Isma’ Din (r) 09:10 - Madwarna 09:20 - Kwizzun (r) 10:00 Purée (r) 11:00 - Asteriks 11:30 - Il-Li;i u Jien 12:00 - A[barijiet# rapport tat-temp 12:05 Sellili 14:00 - A[barijiet 14:05 (ikompli) Sellili 16:00 - A[barijiet 16:05 - I]-}ona 17:45 Mela Isma’ Din 18:00 - A[barijiet 18:10 - Kwizzun 18:55 Purée 20:00 - A[barijiet# sports# rapport tat-temp# rapport finanzjarju 20:40 - De/eduti 21:45 A[barijiet 21:50 - Bondi + 22:30 - Venere 23:15 - L-A[barijiet 23:30 - Gadgets (r). ONE • melita 103 • GO Plus 103 07:00 - Bon;u Bundy 10:00 Teleshopping 10:30 - Sieg[a }mien 12:00 - Teleshopping 12:45 - Kalamita 16:15 - Minuta Wa[da! 16:20 - Lapes u Karta 16:30 - Teleshopping 17:00 Sal-:ister 17:30 - ONE News Update 17:40 - Aroma Kitchen 19:05 - Londri 19:20 - Minuta Wa[da! 19:30 - ONE News 20:15 - Inbox 20:20 - Illostra 20:30 - Emilja 21:45 - Ilsien inNisa 23:15 - ONE News 23:40 Minuta Wa[da! 23:45 - Kalamita (r). Smash • melita 105 • GO Plus 105 08:00 - Er;a’ Lura 09:00 {abbejtek 10:00 - Fil-K/ina ma’ Farah 10:50 - Teleshopping 13:00 - 1046 Music 15:00 Teleshopping 16:20 - Fil-K/ina ma’ Farah (r) 17:10 - Er;a’ Lura 18:15 - Bingo 75 18:40 Teleshopping 19:00 - News 19:30 - Il-Parlament tal-Poplu 20:30 - Forum 21:30 - CNI 22:00 - News. Raiuno • melita 150 • GO Plus 201 06:45 - Unomattina (jinkludi Tg 1 fis-07:00, it-08:00 u d-09:00) 11:00 - Tg 1 11:05 - Occhio alla spesa 12:00 - La prova del cuoco 13:30 - Tg 1 14:00 - Tg 1 Economia 14:10 - Verdetto finale 15:15 - La vita in diretta 16:50 - Tg Parlamento 17:00 -

Tg 1 17:15 - Che tempo fa 18:50 - L’eredità 20:00 - Tg 1 20:30 - Qui Radio Londra 20:35 - Soliti ignoti 21:10 - Don Matteo 8 23:25 - Porta a porta 01:00 - Tg 1 notte 01:35 - Qui Radio Londra 01:40 - Sottovoce. Raidue • melita 151 • GO Plus 202 07:00 - Cartoons 10:00 Tg2punto.it 11:00 - I fatti vostri 13:00 - Tg 2 giorno 13:30 - Tg 2 costume e società 13:50 - Tg 2 medicina 33 14:00 - Italia sul due 16:10 - Ghost Whisperer (TF) 16:50 - Hawaii Five-O (TF) 17:45 - Tg 2 Flash L.I.S. 17:50 Tg sport 18:15 - Tg 2 notizie 18:45 - Numb3rs (TF) 19:30 Squadra Speciale Cobra 11 (TF) 20:30 - Tg 2 notizie 21:05 - Star Academy 00:10 - Tg 2 notizie 00:25 - Rai 150 anni 01:20 - Tg Parlamento 01:35 - Italia sul due. Raitre • melita 152 • GO Plus 203 07:00 - Tgr Buongiorno Italia 07:30 - Tgr Buongiorno regione 08:00 - Agorà 10:00 - La storia siamo noi (dok.) 11:00 Apprescindere 12:00 - Tg 3 sport 12:25 - Tg 3 fuori tg 12:45 - Le storie - diario italiano 13:10 - La strada per la felicità (soap) 14:00 - Tg regione 14:20 - Tg 3 14:50 - Tgr Leonardo 15:00 - Tg 3 L.I.S. 15:05 - Figu - Album di persone notevoli 15:10 - The Lost World (TF) 15:55 - Cose dell’altro Geo (attwalità) 17:40 Geo & Geo 19:00 - Tg 3 19:30 Tg Regione 20:00 - Blob 20:15 - Sabrina, vita da strega (TF) 20:35 - Un posto al sole (soap) 21:05 - Mi manda Raitre 23:15 C’era un volta 24:00 - Tg 3 linea notte 00:10 - Tg regione 01:05 Magazzini Einstein 01:35 - La musica di Raitre. Canale 5 • melita 154 • GO Plus 205 08:00 - Tg 5 mattina

08:40 - La telefonata di Belpietro 08:50 Mattino cinque 10:10 - Tg 5 ore 10 11:00 - Forum (attwalità) 13:00 - Tg 5 13:40 - Beautiful 14:10 - Centovetrine 14:45 Uomini e donne (reality) 16:20 Pomeriggio cinque 18:50 -

Avanti un’altro! 20:00 - Tg 5 20:30 - Striscia la notizia 21:10 Io canto 00:10 - Nonsolomoda 00:40 - Tg 5 notte 01:10 Striscia la notizia 01:30 Uomini e donne (talk show). Rete 4 • melita 153 • GO Plus 206 07:00 - Zorro 07:30 - Starsky & Hutch (TF) 08:30 - Hunter (TF) 09:55 - R.I.S. 3 - delitti imperfetti (TF) 10:50 - Ricette di famiglia (attwalità) 11:30 - Tg 4 12:00 Un detective in corsia (TF) 13:00 - La signora in giallo (TF) 13:50 - Il tribunale di Forum 15:10 - Hamburg Distretto 21 (TF) 16:15 - Sentieri (soap) 16:35 - Arabesque. Film ’66 18:55 - Tg 4 19:35 - Tempesta d’amore 20:30 - Walker Texas Ranger (TF) 21:10 - Blog - la versione di Banfi 23:30 - Attila flagello di Dio. Film ’82 01:35 Tg 4. Italia 1 • melita 155 • GO Plus 204 06:50 - Cartoons 08:55 - Nini (TN) 09:55 - Mistero files 10:55 - Deadly 60 (dok.) 11:55 - Spose extralarge 12:25 - Studio aperto 13:05 - Studio sport 13:40 Cartoons 15:00 - Big Bang Theory (sitcom) 15:35 - Chuck (TF) 16:30 - Glee (TF) 17:25 Cartoons 18:30 - Studio aperto 19:00 - Studio sport 19:25 - Dr House (TF) 20:20 - CSI: scena del crimine (TF) 21:10 Sherlock Holmes. Film 2009 23:45 - The Time Machine. Film 2002 01:45 - Poker1mania. La 7 • melita 156 • GO Plus 207 07:00 - Omnibus 07:30 - Tg La 7 09:40 - Coffee Break 10:35 L’aria che tira 11:05 - (Ah) ipiroso 12:00 - ‘G’ Day 12:25 I menu di Benedetta 13:30 - Tg La 7 (TF) 14:05 - Gli scassinatori. Film ’71 16:15 - Atlantide Storie di uomini e mondi 17:30 L’Ispettore Barnaby (TF) 19:30 ‘G’ Day 20:00 - Tg La 7 20:30 Otto e mezzo 21:10 Piazzapulita 24:00 - Tg La 7 00:10 - Crossing Jordon (TF) 01:00 - N.Y.P.D 02:00 - Otto e mezzo.


IN-NAZZJON Il-{amis, 13 ta’ Ottubru, 2011

TV#Radju 25 Education 22 • melita 22 # 104 07:00 - TVAM 09:00 - Euro News 11:00 – Prin/pijiet 11:30 Bijografiji 12:30 - EGOV4U 13:00 - Stretch 13:30 - G[a]liet 14:15 - 10 minunti 14:30 G[awdex illum 15:00 - 21st Century 15:30 - Prin/pijiet 16:00 - Bijografiji 17:00 - EGOV4U 17:30 - Strech 18:00 - G[a]liet 18:45 - 10 minuti 18:55 - A[barijiet g[al dawk Neqsin mis-Smig[ 19:00 – G[awdex illum 19:30 21st Century 20:00 - Strech 20:25 - A[barijiet bl-Ingli] 20:30 Prin/pijiet 21:00 - Bijografiji 22:00 - Il-Li;i u Jien 22:30 - Wirt Arti u Kultura 23:00 - G[a]liet 23:45 - 10 minuti. Favourite Channel • melita 31#108 • GO Plus 106 08:00 - Stenba[ 10:00 Teleshopping 11:45 - Reporter 12:05 - Favourite Link 12:10 Kont Taf? 12:15 - F. News 12:30 - Niskata 15:00 - Favourite Cinema 15:30 - Teleshopping 16:30 Nintrefa ‘l Fuq 17:30 - Jien u Int 18:15 – F. News 18:30 - (ikompli) Makura 19:45 - Reporter 20:05 Muftie[ 20:10 - Kont taf? 20:15 F. News 21:00 - Sfera 22:30 Storjografija 23:00 - Link 23:05 Kont taf? 23:15 - F. News. Calypso Music TV • GO Plus 107 07:00 - Total Request 09:00 – 80s Classics 10:00 - 90s Classics 11:00 – 2000s-2009s Classics 11:30 - Teleshopping 13:30 – 2010 Onwards 14:30 - Drama Bronx 15:00 - Wasal il-{in g[allMaltin 15:30 - Bell’Italia 16:00 – Romantica 17:00 – Teleshopping 18:00 – Total Request 20:00 Bingo 75 20:30 - Non Stop Music. La 5 • melita 162 12:55 - Extreme Makeover Home Edition 13:45 - Dharma & Greg 14:05 - Grey’s Anatomy (TF) 14:55 - Dawson’s Creek (TF) 15:40 - Eastwick (TF) 16:30 Settimo cielo 17:15 - La tata (sitcom) 18:10 - Dawson’s Creek (TF) 18.55 - Eastwick (TF) 19:45 - Grey’s Anatomy (TF) 20:30 - Extreme Makeover Home Edition 21:10 – The Vampires Diaries 23:10 -Moonlight (TF) 00:10 - Uomini e donne. BBC Entertainment • melita 300 07:00 - Charlie and Lola 07:10 Buzz and Tell 07:20 - Balamory 07:40 - Gigglebiz 07:55 - Me Too! 08:15 - Charlie and Lola 08:25 - Buzz and Tell 08:40 Keeping up Appearances 09:40 The Weakest Link 10:25 - Lark Rise to Candleford 11:15 - Doctors 11:45 - EastEnders 12:15 Casualty 13:10 - Keeping up Appearances 14:40 - Lark Rise to Candleford 15:30 - The Weakest Link 16:15 - Doctors 16:45 EastEnders 17:15 - Casualty

18:10 - Lark Rise to Candleford 19:00 - The Weakest Link 19:45 Doctors 20:15 - EastEnders 20:45 - Incredible Journeys with Steve Leonard 21:35 - Coast 22:35 True Dare Kiss 23:25 - Keeping up Appearances.

Made 19:40 - How Do They Do It? 20:05 - The FBI Files: Voice of Terror 21:00 - Nothing Personal: Green Widow 21:55 Paradise Lost 22:50 - Kidnap and Rescue: Hostage Terrorism 23:45 - Mythbusters: Operation Valkyrie.

TCM • melita 310 • GO Plus 701 07:00 - Rebel Without a Cause. Film ’55 (PG) 09:10 - The High Chaparral 10:15 - Gunsmoke 11:25 - Bombers B-52 (U) 13:30 The High Chaparral 14:35 Gunsmoke 16:00 - Cat on a Hot Tin Roof. Film ’58 (12) 18:10 Agatha Christie’s Murder in Three Acts. Film ’86 20:05 - Staying Alive. Film ’83 (PG) 22:00 - Don Juan DeMarco. Film ’95 (12) 23:55 - Full Metal Jacket. Film ’87. Film ’58 (18).

Melita Movies • melita 801 09:55 - Shanghai Knights. Film 2003 11:50 - Monsters vs Aliens:

MGM Movies • melita 312 • GO Plus 702 06:50 - Inherit the Wind. Film ’99 08:40 - Play Dirty. Film ’69 (PG) 10:40 - MGM’s Big Screen 10:55 - The Horse Soldiers. Film ’59 (U) 12:55 - Lawman. Film ’71 (15) 14:35 - Nashville Beat. Film ’89 16:05 - Book of Days. Film 2003 17:35 - Stanley & Iris. Film ’90 (15) 19:20 - From Noon Till Three. Film ’76 (PG) 21:00 Contamination.7. Film ’93 (15) 22:35 - Cannon for Cordoba. Film ’70 (PG). Diva Universal • melita 313 07:00 - Wind at My Back 08:50 Roots: The Next Generations 09:50 - Commander in Chief 10:44 - Great Women 10:50 Cento Vetrine 11:50 - McLeod’s Daughters 12:44 - Great Women 12:50 - Dallas 13:47 - Great Women 13:55 - Agatha Christie’s Poirot 15:55 - Dallas 16:55 Agatha Christie’s Poirot 19:00 McLeod’s Daughters 19:53 Great Women 20:00 - ER 21:00 Haven’t We Met Before? 22:47 Great Women 23:00 - Agatha Christie’s Poirot. Discovery Channel • melita 400 07:15 - Deadliest Catch: Stay Focused or Die 08:10 Mythbusters: President Obama’s Challenge 09:05 - Extreme Engineering: Building Mumbai’s Modern Airport 10:00 - How Do They Do It? 10:30 - Destroyed in Seconds 10:55 - Ultimate Survival: The Inside Story 11:50 Chop Shop: Congestion Buster 12:45 - Twist the Throttle: Bimota and Alpinestars 13:40 - American Chopper: Senior vs Junior: PJD Bike 14:35 - Dirty Jobs: Bridge Painter 15:30 - Deadliest Catch: Put Up or Shut Up 16:25 Mythbusters: Operation Valkyrie 17:20 - Extreme Engineering: Building Mumbai’s Modern Airport 18:15 - Ultimate Survival: Pacific Island 19:10 - How It’s

Mutant Pumpinks From Outer Space. Film 2009 12:20 Inspector Gadget II. Film 2003 13:50 - When In Rome. Film 2010 15:17 - Hollywood Buzz 15:40 Secrets of the Furious Five. Film 2008 16:05 - Vampires Suck. Film 2010 17:25 - Hollywood Buzz 17:50 - Mistaken. Film 2004 19:20 - Too Big To Fail. Film 2011 21:00 - Predators. Film 2010 22:45 - Mirrors 2. Film 2010 00:15 - Miss March. Film 2009. Melita More • melita 802 08:00 - Films & Stars 08:30 - Full House 09:00 - The West Wing 09:50 - ER 10:40 - Films & Stars 11:05 - Mike & Molly 11:30 Gossip Girl 12:15 - Chuck 13:00 - Days of Our Lives 13:45 - ER 14:30 - The West Wing 15:15 Fringe 16:00 - Brothers and Sisters 17:00 - Chuck 17:45 - S#*! My Dad Says 18:15 - Days of Our Lives 19:10 - Brothers and Sisters 20:00 - Mike & Molly 20:30 Desperate Housewives 21:15 Supernatural 22:05 - True Blood 23:10 - Boardwalk Empire 00:15 Entourage 00:45 - Game of Thrones 01:50 - Bored To Death. Biography Channel • melita 411 07:00 - America’s Court With Judge Ross: America’s Court With Judge Ross 1 08:00 - Parking Wars 08:30 - Hardcore Pawn: The Big Bet. Billy the Exterminator: 09:00 - Yellow Jackets and Pythons 09:30 - Squirrels in the Attic. 10:00 - Real Housewives of Beverly Hills: The Dinner Party From Hell. The Locator:11:00 A Daughter’s Promise 11:30 The Dad Who Didn’t Know. Snapped: Women Who Kill: 12:00 Cynthia George 12:30 - Erika Sifrit. 13:00 - Parking Wars 13:30 - Hardcore Pawn: Storm’s A-Brewin 14:00 - America’s Court With Judge Ross: America’s Court With Judge Ross 1. Billy the Exterminator: 15:00 - Yellow Jackets and Pythons 15:30 - Squirrels in the Attic. Snapped: Women Who Kill: 16:00 - Cynthia George 16:30 - Erika Sifrit. 17:00 - Real Housewives of Beverly Hills: The Dinner Party From Hell. The Locator: 18:00 - A Daughter’s Promise 18:30 - The Dad Who Didn’t Know. 19:00 - America’s Court With Judge Ross: America’s Court With Judge Ross 1 20:00 - Parking Wars 20:30 - Hardcore Pawn: Storm’s A-Brewin 21:00 - My Ghost Story: Hauntings Revealed 22:00 - Celebrity Ghost Stories.

G[at-tfal fuq il-Cable Jim Jam • melita 458 • GO Plus 406 09:05 - Connie the Cow 09:15 - The Mighty Jungle 09:30 - Mio Mao 09:40 - P.B. Bear and Friends 09:50 - Kipper 10:00 - James the Cat 10:05 - Fluffy Gardens 10:20 - James the Cat 10:25 - See The Sea 10:30 - Baby Antonio’s Circus 10:35 - Benjamin’s Farm 10:40 - Baby Antonio’s Circus 10:45 Benjamin’s Farm 10:50 - The Mighty Jungle 11:05 - Mio Mao 11:15 - Connie the Cow 11:25 - Kipper 11:35 - P.B. Bear and Friends 11:45 - Baby Antonio’s Circus 11:50 - Benjamin’s Farm 11:55 Baby Antonio’s Circus 12:00 - Jakers: The Adventures of Piggley Winks 12:25 - Tigga and Togga 12:35 - Rubbadubbers 12:45 - Oswald 13:00 - Barney and Friends 13:25 - Dorothy the Dinosaur 13:35 - Bob the Builder 13:45 - Thomas and Friends 14:00 - Bob the Builder 14:10 - Jarmies 14:25 Igloo-Gloo 14:40 - Rubbadubbers 14:50 - Oswald 15:05 - Anthony Ant 15:20 - Dorothy the Dinosaur 15:30 - Barney and Friends 15:55 - Tigga and Togga 16:05 - Igloo-Gloo 16:20 - Jarmies 16:35 - Kipper 16:45 - Fireman Sam 16:55 - Anthony Ant 17:10 Bob the Builder 17:20 - Thomas and Friends 17:35 - Jakers: The Adventures of Piggley Winks 18:00 -

Slim Pig 18:10 - Pingu 18:15 - Tiny Planets 18:20 - Pingu 18:25 - Tiny Planets 18:30 - The Hoobs 18:55 - Gazoon 19:00 - Tork 19:07 Dougie in Disguise 19:15 - The Magic Key 19:25 - Slim Pig 19:35 - Angelina Ballerina 19:50 - The Magic Key 20:00 - The Hoobs.20:00 - The Hoobs. Disney Channel • melita 450 • GO Plus 400 09:05 - The Suite Life of Zack and Cody 09:30 Phineas and Ferb 09:50 - Good Luck Charlie 10:15 - Phineas and Ferb 10:35 - The Suite Life on Deck 11:00 - Wizards of Waverly Place 11:25 - Sonny With a Chance 11:45 - Good Luck Charlie 12:10 Hannah Montana 12:30 - The Suite Life on Deck 12:55 - Wizards of Waverly Place 13:55 - Good Luck Charlie 14:20 - Phineas and Ferb 14:45 - Fish Hooks 15:10 - Shake it up 15:35 - The Suite Life of Zack and Cody 16:00 - Wizards of Waverly Place 16:25 - Good Luck Charlie 16:50 - Fish Hooks 17:15 - Shake it up 17:45 - The Suite Life on Deck 18:35 - Good Luck Charlie 19:00 - Wizards of Waverly Place 19:25 - Jake and Blake 19:50 Hannah Montana.

07>00 09>00 09>30 11>45 12>30 13>00 13>05 13.20 15>20 15>35 15>40 15>45 16>40 16>45 17>00 18>00 18>10 18>55 19>45 20>30 21>30 21>32 22>30 23>00 23>30

NET News Bejni u Bejnek (r) Teleshopping It-Tnejn l’Huma X’Hemm g[all-Ikel^ NET News Teleshopping Il-Mara tal-Lum Teleshopping Bla Kumment XD Cartoons Bla Kumment Teleshopping Malta Llejla NET News (ikompli) Malta llejla Kontra l-{in NET News Pack Leader NET News Evidenza Trott u Galopp NET News Bejni u Bejnek

Sport fuq il-Cable Eurosport • melita 600 • GO Plus 801 08:30 - Nations Cup Series Equestrian 09:30 - Euro 2012 Qual.: All Access 10:30 -

UEFA European Football Champ. 13:00 - Euro 2012 Qual.: All Access 14:00 Champ. WTA Tennis: Linz: Rd of 16 (live) 20:00 - The Battle 21:00 - Total KO 22:00 - Superkombat 23:00 - Clash Time 23:05 - This Week on World Wrestling Entertainment 23:35 - Clash Time 23:40 - Pro Wrestling 20:30 - Baseball Tonight 21:30 - SportsCenter 22:00 - Champ. Major League Baseball: ALCS#NLCS Game 4 or 5 (live). Go Sports 1 • GO Plus 851 07:00 - Samsung Diamond League: WeltKlasse Zurich: Highlights 08:00 - ATP 1000: Shanghai Rolex Masters: Last 16 (live) 16:00 - Euro 2012 Qual.: Czech Rep v Spain 18:00 Aviva Premiership: Rd 6: Nor-

thampton Saints v Exeter Chiefs 20:00 - Dextro Energy Triathlon WCS: Season Review 21:00 Barclays PL: Wk 8: Tottenham H v Arsenal 23:00 - ATP Matser 500: China Open: SF 2 02:00 - Samsung Diamond League: WeltKlasse Zurich: Highlights. Go Sports 2 • GO Plus 852 07:00 - Vincennes Horseracing 08:00 - PGA: Madrid Masters: Day 4 12:00 - ATP Matser 500: China Open: SF 2 15:00 PGA: Portugal Masters: Day 1 (live) 19:00 - Arsenal 360 19:30 - Trans World Sport 20:30 - PL World 21:00 Roma Channel. Melita Sports 1 • melita 701 19:00 - Bundesliga: Hoffenheim v Bayern Munich (r) 20:50 - La Liga: Valencia v Granada (r) 22:40 - Euro 2012 Qual.: Spain v Scotland (r) 00:30 Bundesliga: Hertha Berlin v 1.FC Koln (r). Malta Stars • melita 614 08:00 - BOV PL: Birkirkara v Sliema (r) 10:10 - MFA Futsal League - 1st Div.: White Eagles v Sportinmalta.com (r) 11:35 3 Pointer (r) 12:10 - Melita GFA 1st Div.: League: Zebbug v Xaghra (r) 14:00 - Malta Rugby Football Union: Alligators v Stompers (r) 15:30 BOV PL: Sliema v Marsaxlokk (r) 17:40 - 3 Pointer (r) 18:15 -

MBA Shield: Athleta v Siggiewi (r) 19:45 - MFA Futsal League - 1st Div.: White Eagles v Sportinmalta.com (r) 21:05 Malta Rugby Football Union: Alligators v Stompers (r) 22:30 - Melita GFA 1st Div.: League: Zebbug v Xaghra (r) 00:15 - 3 Pointer (r) 00:50 - MBA Shield: Athleta v Siggiewi (r). Football Stars 1 • melita 615 08:00 - Bundesliga: Hoffenheim v Bayern Munich (r) 09:55 npower Champ.: Cardiff City v Leicester City (r) 11:45 - La Liga: Valencia v Granada (r) 13:35 - Bundesliga: Hertha Berlin v 1.FC Koln (r) 15:30 npower Champ.: Cardiff City v Leicester City (r) 17:20 Carling Cup: Brighton v Liverpool (r) 19:10 - Euro 2012 Qual.: Spain v Scotland (r) 21:05 - La Liga: Real Madrid v Rayo Vallecano (r) 22:50 Bundesliga: Hertha Berlin v 1.FC Koln (r). Football Stars 2 • melita 616 08:00 - Bayern Munich TV 11:00 - Barca TV 14:10 - Euro 2012 Qual.: Spain v Scotland (r 16:10 - La Liga: Valencia v Granada (r) 18:00 - Bayern Munich TV 21:00 - Barca TV 00:00 - Bayern Munich TV. All Stars • melita 617 12:45 - Swedish ATG Horse Racing: V4 Race Meetings 13:50 - NBA: LA Lakers @ LA Clippers (r) 16:05 - Red Bull Cliff Diving: Boston Highlights (r) 16:40 - WMRT: Sweden Long Highlights (r) 17:35 Bouldering: Rockstars 2011 (r) 18:05 - Swedish ATG Horse Racing: V4 Race Meetings (r) 19:15 - WWE: NXT 20:05 WMRT: Long Highlights Korea (r) 21:00 - Pentathlon 2011: Russia: Women's Riding (r) 22:00 - TEVA Mountain Games 11: Part 2 (r) 22:30 WWE: NXT (r) 23:20 Swedish ATG Horse Racing: V65 Race Meetings.


IN-NAZZJON Il-{amis, 13 ta’ Ottubru, 2011

26 Passatemp

Tisliba

Sudoku Da[[al fil-kaxxi vojta ta’ kull ringiela, ta’ kull kolonna u ta’ kull kwadru ]g[ir ta’ 3 kaxxi bi 3 n-numri kollha mill-1 sad-9. Mimdudin>5. Wasal biex (5) 6. Plural ta’ seqer (5) 7. Kollox (5) 10. Kemxejn (5) 11. U]a l-pettne (5) 12. {all tnejn minn ;lieda (5) 14. Bi//a mil-log[ba ta//ess (5) 16. Qadim (5) 17. Bexbex (5) 18. Na[na[ (5)

Weqfin>1. Pejjep (6) 2. Da[al jg[ix f’post ;did (6) 3. Finalizzat (6) 4. Tisbit (6) 8. Nefaq il-flus g[al xi o;;ett (5) 9. A[bar (5) 12. Qalu baxx baxx fil-widnejn (6) 13. Fonqla (6) 14. Tqanna (6) 15. Inkwiet qawwi, [olma kerha (6)

Soluzzjoni tal-biera[ Mimdudin>- 5. Mormi; 6. Vampa; 7. Armat; 10. Skars; 11. Zekka; 12. Fjakk; 14. ?iera; 16. Sptar; 17. Minsk; 18. Pjaga. Weqfin>- 1. Immens; 2. u 13. Mikroskopiku; 3. Avvanz; 4. Ganfra; 8. Dafar; 9. ?kien; 12. Fatima; 14. ?lampu; 15. Avukat.

Minn quddiem … u minn wara Dawn l-erba’ tfajliet (A, B, ? u D) huma l-istess imma kif jidhru mill-ispalel (1, 2, 3, u 4) u mhux f’din l-ordni. X’inhuma l-akkoppjamenti?

Il-lo;ika tan-numri

Soluzzjonijiet

Irran;a wie[ed minn kull numru u wie[ed minn kull sinjal talaritmetika li jidhru fir-ringiela ta’ fuq fir-ringieli u l-kolonni biex tasal g[ar-ri]ultat indikat fl-a[[ar fuq il-lemin u isfel nett. Kull kalkulazzjoni trid issir pass pass.

G{AT-TFAL Sudoku Il-lo;ika tan-numri

A = 2; B = 4; ? = 1; D = 3.

Minn quddiem …u minn wara

Dawn i]-]ew; skuba kids sabu xi [a;a mhux tas-soltu filqieg[. G[aqqad it-tikek bin-numri mill-1 sas-17 u tkun taf g[al xiex skantaw b’dak li raw.

Ibda mill-ittra ‘B’ (mag[luqa fi kwadru), imxi ’l fuq jew ’l isfel jew lejn il-;enb lemini jew xellugi i]da QATT djagonalment u tiltaqa’ mal-passa;; li jag[tik disg[a u tletin isem ta’ tifel.

39 isem ta’ tifel

Disg[a u tletin isem ta’ tifel

Barnaby – Robin – Stephen – Douglas – Gregory – Benjamin – Frederick – Rupert – Raymond – Charles – Hugh – Pater – Jason – Adrian – Oliver – Maxwell – Humphrey – Daniel – Timothy – Michael – Cameron – Jasper – Nicholas – Henry – Julian – William – Thomas – Patrick – Robert – Vincent – George – Guy – Gordon – Miles – Andrew – Stuart M. Joseph – Stanley – Dennis.

Skantaw b’dak li raw


IN-NAZZJON Il-{amis, 13 ta’ Ottubru, 2011

Klassifikati 27 PROPRJETÀ

Bu;ibba

APPARTAMENT fit-tielet sular lest minn kollox, kbir [afna u spazju]. Open plan living u dining, k/ina fitted, box room, ]ew; kmamar talbanju, tliet kmamar tas-sodda doppji, terrazzin quddiem u ie[or wara. Parti mill-bejt u bl-u]u tal-lift. Prezz €129,000. ?emplu 79808405 jew 79957951.

{al Luqa

APPARTAMENTI u penthouses 225 metru kwadru, tliet kmamar tas-sodda, k/ina/living/sitting, utility. Prezz jibda minn €104,821 (Lm45,000). ?emplu 99803659 jew 79498824.

Is-Si;;iewi

GARAXX bil-front garden jesa’ ]ew; karozzi bil-permessi g[al [anut. ?emplu 99425809 jew 79441283.

I]-}urrieq, Bubaqra

TERRACED house kbira, erba’ kmamar tas-sodda, ]ew; kmamar tal-banju, k/ina, washroom, ]ew; terraces, ]ew; kmamar talistudju, kompluta b’garaxx ta’ 10 karozzi u ;nien ta’ 30 pied bil-bir. Prezz €338,000. ?emplu 99422082.

G{ALL-BEJG{ JEW KIRI

Poala

GARAXX fi Triq Ninu Cremona, fih 9.5 piedi wisa’ b’21 pied tul. ?emplu 21237303 jew 79211882.

{al Qormi

MA{}EN#garaxx ta’ 12-il karozza, 16-il filata g[oli. Appartamenti u garaxxijiet shell form. I]-}ejtun appartamenti u garaxxijiet semi-finished. Is-Swatar uffi/ini blistores mag[hom lesti minn kollox u Santa Venera maisonette lest minn kollox. ?emplu 99477271.

Renault Scenic

PETROL 1.6 16v 2002 b’mileage baxx, f’kundizzjoni perfetta, dejjem servisjata g[and Kinds, full extras u dejjem iggaraxxjata. Prezz mitlub €7500 negozjabbli. ?emplu 99527477.

AVVI}I

G[al kull xog[ol

G{ALL-BEJG{

Bu;ibba

Nixtri

Combination machine

FUQ erba’ roti u bins ta’ 120 litru u 240 litru fuq ]ew; roti, kollha ;odda, prezzijiet moderati. ?emplu lil Green For Ever 79221700.

{ANUT bil-permess fi Triq Santa Marija, po]izzjoni /entrali, ftit metri minn Islets Promenade. ?emplu 99425809 jew 79441283.

GARAXX in-na[a tal-iskola tal-Gvern, San Pawl il-Ba[ar. ?emplu 99887233.

Ni]barazza

FLATS kbar quddiem ilba[ar, b’veduti u bi tliet kmamar tas-sodda. ?emplu 79843698.

VETTURI

Nutara

Proprjetà

Range Rover

Tignè Seafront

APPARTAMENT kbir fuq medda ta’ 125sqm, b’veduta impekkabbli, bil-lift, tliet kmamar tas-sodda, u spazju ta’ karozza wa[da. ?emplu 99422082.

FRIDGES, freezers, washing machines, tumble dryers u dehumidifiers e//. B’sitt xhur garanzija fuq il-parts u labour. Bl-ir[as prezzijiet. Stima b’xejn minn qabel. Spare parts g[al kull tip ta’ appliances. ?emplu 21371559, 27371559, 21493285, 79884497 jew 99472570. Servizz fil-pront.

G{ALL-KIRI

Skips-on-Wheels

KUMMER?JALI bl-ilma, dawl u toilet fi Triq Wignacourt, Birkirkara. ?emplu 21441992 jew 79441992.

U artijiet g[all-i]vilupp. ?emplu 99473354 jew 21387082.

Tiswijiet fil-pront u fil-post

TA’ kostruzzjoni ta’ bini, alterazzjonijiet ta’ bini ta’ front gardens, ftu[ ta’ [itan bi travi tal-[adid, ftu[ ta’ bibien u twieqi, [nejjiet, bdil ta’ soqfa tal-konkos u xorok, u nikkavraw travi tal-[adid blinjam, qlug[ ta’ madum talart u tal-[ajt. Nag[mlu fa//ati ;ewwa u barra, fuq il-fil, bissejjie[, bil-qoxra, xog[ol ta’ invjar, tik[il u tibjid u rran;ar, u nraqqg[u soqfa talkonkos e//. Xog[ol ta’ ilma. Xog[ol b’esperjenza kbira u attenzjoni ta’ xog[ol. B’garanzija ta’ xog[ol filpront. ?emplu 79803496.

NI}BARAZZA djar u garaxxijiet, in;orr kull tip ta’ materjal, prezz ra;onevoli u Atlas highup sa 5 sulari bi truck 6 wheeler g[all-bejg[. ?emplu 21433352, 79081719 jew 99499619.

Marsaxlokk

ing machines, tumble-dryers, dishwashers, dehumidifiers u microwaves. Nag[tu, stimi b’xejn minn qabel bla [las u sitt xhur garanzija fuq kollox. Servizz il-;urnata kollha, blir[as prezzijiet. ?emplu 21447763, 21499183, 99478634 jew 99447763.

Garaxx

CLASSIC, 3 door V8 3.9 EFI, ;ewwa mibdul – soft dash. Prezz €5000 negozjabbli. ?emplu 79456174.

Renault Kangoo

PETROL 2006 g[all-u]u ta’ wheelchair f’kundizzjoni perfetta, full extras, prezz negozjabli. ?emplu 99497206 jew 79298837.

INFITTEX xog[ol ta’ nutara ma’ nutar jew ditta legali. ?emplu 79737974.

Ra;el

TA’ 46 sena jixtieq jiltaqa’ ma’ mara ta’ bejn 36 sena u 47 sena biex jibdew relazzjoni. Min hu interessat jibg[at sms fuq 99607196.

Tiswijiet fil-pront u fil-post TA’ fridges, freezers, wash-

Tiswijiet

MAGNI tal-[jata. G[al service u tiswijiet fil-pront ta’ magni tal-[jata /emplu 99422268 jew 21416705.

SINGLE PHASE radial armsaw, chiselmorters. ?emplu 21388856 jew 99195464.

Mejda tonda

TAL-a[mar mastizz. Dijametru ta’ metru, [xuna ta’ 3cm u b’erba’ saqajn. Kundizzjoni perfetta. Prezz €250. ?emplu 21246324 jew 99808522.

Mejda tal-pranzu

Kompluta b’sitt si;;ijiet, gi]er tal-ilma tal-elettriku, one seater sofa, ]ew; si;;ijiet tal-injam b’cushions bojod tal-;ilda, tliet si;;ijiet talinjam, tapit kbir a[dar bilkannella, monitor tal-kompjuter, libsa tal-bridesmaid, pitturi ori;inali mpittrin g[all-gosti tag[kom, kostum tal-Karnival g[all-kbar f’kundizzjoni tajba u elaborat, kien mixtri g[al show. ?emplu 79883916.

Mudell

TAT-TEATRU Rjal tal-;ebel mag[mul bl-idejn. Daqs ]ew; metri b’metru. ?emplu 79312397.

Tombla sheets

B’numri kbar u kuluri differenti, u kalendarji. Free delivery g[al G[awdex ukoll. Morru g[and BONNICI’S PRINTING PRESS (Pawlu Bonnici) – 3 Triq Melita, ilBelt Valletta. Kif issibuna – min-na[a tal-Barrakka ta’ Fuq g[al Triq Sant’Ursula. G[al xog[ol ta’ digital printing u offset, inviti tat-tie; etc u xog[ol ta’ embossing. ?emplu 21244627 jew 79373700 jew ibag[tu email fuq pbonnici@bonniciprint ingpress.com

KOMPJUTERS

Tlift

ID-DATA tal-kompjuter tieg[ek? Qed tinkwieta g[ax ma tafx kif se ;;ib lura d-data li hi ferm importanti g[alik? Mela /empel malajr 99422082.

JIN{TIE:U

Delivery Person

FULL time, Complete Supplies Ltd l-Imrie[el. Minn 21 sena ’l fuq. Ibag[tu CV fuq stores@completesupplies.com.mt


IN-NAZZJON Il-{amis, 13 ta’ Ottubru, 2011

Sport 29 TAZZA TAD-DNJA 2014 – L-AMERIKA T’ISFEL

L-Ar;entina meg[luba u l-Urugwaj jitla’ l-ewwel Il-Venezwela [adu l-ewwel punti lill-Ar;entina wara 19-il partita meta tawhom telfa millaktar xokkanti 1-0 fit-tieni round ta’ partiti ta’ kwalifikazzjoni g[at-Tazza tad-Dinja mill-Amerika t’Isfel li [alla lill-Urugwaj wa[edhom flewwel post. L-Urugwaj, biex Diego Forlan jiskorja rekord ta’ 32 goal g[al pajji]u, hu l-uniku tim b’erba’ punti wara draw 11 fil-Paragwaj waqt li /-?ile, it-tim li tilef bi skor kbir kontra l-Ar;entina 4-1 nhar il:img[a, g[olla l-moral talcoack tieg[u Claudio Borghi b’reb[a diffi/li 4-2 fuq il-Peru. Il-Kolombja, li l-:img[a ma kinux impenjati, a//ertaw minn reb[a imprezzabbli 2-1 g[and il-Bolivja fl-arja rqiqa ta’ La Paz f’g[oli ta’ kwa]i 4,000 metru bis-sostitut Radamel Falcao jiskorja fla[[ar battuti. L-Ar;entina u l-Venezwela g[andhom tliet punti kull wie[ed, kif g[andhom ilKolombja, i/-?ile, il-Peru u lEkwador li kien it-tim mhux impenjat. It-tim l-ie[or millAmerika t’Isfel, il-Bra]il mhux qed jie[u sehem fil-kwalifiki g[aliex se jkun qed jorganizza l-finali tal-2014. Id-difensur Fernando Amorebieta skorja l-uniku goal fi Puerto La Cruz g[al

Venezwela li kienu spi//aw irraba’ fil-Copa America f’Lulju u li din id-darba jidhru tajbin bi]]ejjed biex itemmu stennija twila u jikkwalifikaw g[allfinali g[all-ewwel darba. It-tieni goalkeeper talAr;entina, Mariana Andjar li lag[ab minflok l-imwe;;a’ Sergio Romero, g[amel dak kollu li seta’ biex i]omm liskor baxx. Forlan [a passa;; ta’ Luis Suarez u skorja fid-Defensores del Chaco Stadium biex a//erta li l-holders tal-Copa America l-Urugwaj, jie[du punt fi draw 1-1 fil-Paragwaj u waqqaf ukoll rekord ta’ 32 goal man-nazzjonal. Id-difensur Richard Ortiz kiseb id-draw g[all-Paragwaj meta skorja minn corner fil-[in mi]jud. Il-coach tal-Urugwaj Oscar Tabarez qal, “Dawn il-kwalifiki huma bilan/jati u [add ma jista’ j[ossu superjuri fuq lo[rajn.” Intant Borghi, li tant kien kritikat wara t-telfa ta/-?ile flewwel log[ba fi Buenos Asires, ma attendiex g[all-konferenza ta’ wara l-partita filMonumental ta’ Santiago. I/-?ile kellu bidu mill-aqwa meta Waldo Ponce skorja flewwel minuta u sa ]ew; minuti fit-tieni taqsima kienu 3-0 minn fuq b’goals ta’ Eduardo

Fernando Amorebieta (fin-nofs) tal-Venezwela jiskorja l-goal de/i]iv kontra l-Ar;entina fi Puerto La Cruz

Vargas fis-17-il minuta u Gary Medel nofs sieg[a wara. Il-Peru rrisponda b’]ew; goals f’g[axar minuti qabel issieg[a log[ob mill-attakkant Claudio Pizarro u l-winger Jefferson Farfan. Madankollu l-attakkant Humberto Suazo ta ]ew; goals vanta;; li/-?ile b’penalty fit-63 minuta wara li Jorge Valdivia twaqqa’ filkaxxa. Valdivia qal li ja[seb li lPeru kienu kunfidenti ]]ejjed wara li fil-Copa America kienu ssorprendew bit-tielet post u wara r-reb[a 2-0 fuq ilParagwaj il-:img[a, kif ukoll bit-tif[ir kollu li ng[ataw mill-

media. “Kien hemm [afna paroli, spe/jalment mill-media talPeru dwar ‘il-kwartett fantastiku’,” qal Valdivia meta rrefera g[al Juan Vargas, Farfan, Pizarro u Paolo Guerrero li skorjaw il-goals tal-Peru kontra l-Paragwaj. “Imma rnexxielna ninnewtralizzawhom u nie[du vanta;; mill-[effa tag[na mallinji. Na[seb li din kienet iddifferenza kollha fil-log[ba.” Il-kow/ tal-Peru, lUrugwajan Sergio Markarian qal, “Goal daqshekk kmieni kkomplika kollox g[aliex g[olla l-moral tal-avversarji.”

Ri]ultati

Bolivja v Kolombja ?ile v Peru Paragwaj v Urugwaj Venezwela v Ar;entina

1-2 4-2

1-1 1-0

Kif Jinsabu

Urugwaj Ar;entina Ekwador Kolombja Peru ?ile Venezwela Paragwaj Bolivja

L

2 2

R

D

T

1 1 0 1 0 1 1 1 0 0 1 1 0 0 2 1 0 1 2 1 0 1 2 1 0 1 2 0 1 1

F

5 4 2 2 4 5

K Pt

3 4 2 3 0 3 1 3 4 3 6 3 1 2 3 1 3 1 2 0 0 2 3 6 0

TAZZA TAD-DINJA 2014 – L-ASJA

Il-:appun u l-Awstralja fi klassi g[alihom Il-qawwiet tal-kontinent Asjatiku, il-:appun u lAwstralja, ikkonfermaw ilqawwa tag[hom fil-partita ta’ kwalifikazzjoni g[at-Tazza tad-Dinja tal-2014 miz-zona Asjatika b’reb[iet fit-tielet round. Il-:appun li t[abat biex reba[ 1-0 lill-Korea ta’ Fuq u ;ie draw 1-1 fl-Uzbekistan flewwel ]ew; partiti fi Grupp C, ;ab fix-xejn lit-Tajikistan b’reb[a 8-0 f’Osaka b’Mike Havenaar, Shinji Okazaki u lmidfielder Shinji Kagawa jiskorjaw ]ew; goals kull wie[ed. Fil-partita l-o[ra minn Grupp C l-Uzbekistan ]amm is-serje po]ittiva bla telfa meta Alexander Geynrikh tahom reb[a b’goal fl-ewwel taqsima kontra l-Korea ta’ Fuq fi Pyongyang. L-Awstralja g[elbu lillOman 3-0 f’Sydney u g[amlu pass kbir lejn il-fa]i li jmiss bit-tielet reb[a konsekuttiva li biha sa[[ew l-ewwel post fi Grupp D. Goal ta’ Brett Holman wara seba’ minuti u tnejn o[ra fittieni taqsima minn Josh Kennedy u Mile Jedinak g[arrqu lill-Oman. Younis Mahmoud skorja lgoal tar-reb[a fil-45 minuta f’Shenzhen hekk kif i/-?ina

tilfet 1-0 kontra l-Iraq b’g[axar plejers u mmexxija mill-Bra]iljan Zico. I/-?ini]i li g[andhom b[ala coach lill-Ispanjol Jose Antonio Camacho, naqsu milli japprofittaw mit-tke//ija ta’ Basem Abbas wara t-tieni karta safra fl-64 minuta u ;arrbu t-tieni telfa konsekuttiva fi Grupp A. L-organizzaturi tat-Tazza tad-Dinja tal-2022 il-Qatar, kellhom jit[abtu ferm f’Jakarta biex reb[u 3-2 kontra l-Indone]ja li darbtejn irkupraw l-i]vanta;;. Il-Qatar li ;ew draw flewwel log[ba fi Grupp D, marru fil-vanta;; minn Al Sulaiti fl-14-il minuta qabel il-plejer imwieled l-Urugwaj, Christian Gonzalez li sar /ittadin tal-Indonesja f’Novembru tas-sena l-o[ra, kiseb id-draw 12-il minuta wara. Il-Qatar re;a’ mar filvanta;; fit-32 minuta minn Khalfan Ibrahim imma Gonzales re;a’ kiseb id-draw tliet minuti wara. Finalment il-goal ta’ Mohammed Razak fid-59 minuta rri]ulta fil-goal rebbie[ hekk kif it-tim tal-Golf baqa’ mhux meg[lub. L-Arabja Sawdita, tliet darbiet Champions tal-Asja,

L-Awstraljan Brett Holman (xellug) ja[rab lil Mohammed Al Makhaini (fl-art) u Hassan Al Housni ta’ Oman.

komplew jiddi]appuntaw bi draw ming[ajr goals kontra tTajlandja fi Grupp D. It-tim immexxi minn Frank Rijkaard ried reb[a biex inaqqas id-distakk minn malAwstralja u t-Tajlandja imma t[abat ferm quddiem il-lasta avversarja u baqa’ fit-tielet post b’]ew; punti minn tliet partiti.

Auto-goal ta’ Hamdan Al Kamali u l-[ames goal talcaptain Park Chu-young filkwalifiki taw reb[a minima lill-Korea t’Isfel 2-1 fuq lEmirati G[arab Mag[quda. Park feta[ l-iskor wara [ames minuti mit-tieni taqsima u mbag[ad marru 2-0 minn fuq fit-63 minuta b’autogoal.

Ismael Matar skorja l-goal ta’ konsolazzjoni fil-[in mi]jud g[at-tim tal-Golf li ;arrab it-tielet telfa konsekuttiva. Il-:ordan kompla b’vena tajba bit-tielet reb[a konsekuttiva wara li g[eleb lilla[[ar tim fil-grupp, Singapore 3-0 u issa jinsab komdu flewwel post fi Grupp A.


IN-NAZZJON Il-{amis, 13 ta’ Ottubru, 2011

Sport 31 WATERPOLO - KAMPJONATI EWROPEW

Reb[a fa/li g[all-:ermanja f'pajji]na minn Stewart Said

Malta....................................6 :ermanja...........................15

(1-4),(1-4),(2-3),(2-4) (Agg 11-36) Il-:ermanja komplew fejn [allew f’darhom meta fit-tieni leg mill-kampjonati Ewropew g[elbu lit-tim Malti 15-6 wara li fl-ewwel leg f’darhom kienu reb[u 21-5. Il:ermani]i b'hekk g[addew g[all-fa]i li jmiss talKampjonati Ewropej. Huma qatt ma dehru f’diffikultà fejn mill-bidu tal-partita [adu

vanta;; komdu biex komplew i]idu mal-iskor totali. Il-kow/ tat-tim Malti Sergio Afric u l-assistent tieg[u Karl Izzo b[al donnhom kienu jafu minn qabel il-qawwa tal-avversarji u li t-tim Malti ma seta' qatt idawwar ir-ri]ultat tant li matul il-partita kuntrarju g[al dak li jag[mlu s-soltu kienu ferm kwieti. L-ewwel sessjoni ntreb[et mill-:ermani]i li dehru superjuri g[all-Maltin fejn marru erba’ gowls vanta;; bil-gowls jaslu minn tripletta ta’ Bukowski u Schulz. Luniku gowl g[all-Maltin f'din is-sessjoni skurjah Steve Camilleri.

Il-:ermani]i komplew fejn [allew meta reb[u t-tieni sessjoni bi skor identiku b[all-ewwel tmien minuti. G[alihom skorjaw Schlotterbeck, Politze flimkien ma’ doppjetta ta’Schulz. L-istess b[al lewwel sessjoni wara li qlajna erba’ gowls il-Maltin wettqu reazzjoni u skorjaw permezz ta’ Niki Lanzon. Malta rnexxilhom jikkontrollaw xi ftit il-furja tal-avversarji fejn g[alkemm tilfu wkoll din is-sessjoni ]ammew l-iskor baxx. G[allMaltin hawnhekk skorjaw Lanzon u Steve Camilleri bi]]ew; plejers jiskorjaw it-tieni gowl personali. L-a[[ar sessjoni ntreb[et ukoll mit-tim :ermani] b'gowls ta' Oeler, Schroedter, Bukowski u Pickert filwaqt li g[all-Maltin skorjaw Steve Camilleri u Michele Stellini. Malta: A. Borg Cole, N. Lanzon (2), T. Sullivan, M. Stellini (1), M. Meli, J. Soler, S. Camilleri (3) , J. Camilleri, C. Debono, A. Bianchi, P. Fava, D. Paolella, D. Camilleri. :ermanja: A. Tchigir, C. Theis, F. Schroedter (1), J. Real, H. Schulz (3), M.

Pawlu Fava jipprova xutt g[al Malta kontra l-:ermanja lbiera[ f’Tal-Qroqq (Ritratt> Martin Agius)

Politze (2), E. Bukowski (4), I. Pickert (1), T. Rohe, M. Oeler (3), A. Schlotterbeck (1), D. Eidner, T. Fischer Referees: B. Radonjic (SLO), A. David (FRA)

ITALJA

Totti se jitlef id-derby Il-captain ta' AS Roma Francesco Totti se jitlef iddery ta' Ruma l-{add kontra Lazio min[abba li we;;a' koxxtu. Totti hu l-[ames laqwa skorer ta' kull ]mien fisSerie A b'207 gowls. Hu skorja darbtejn f'Marzu, fl-a[[ar derby kontra Lazio li

issa ilhom [ames partiti ma' jirb[u lir-rivali tag[hom millistes belt. Roma jinsabu fis-sitt post fis-Serie A bi tmien punti daqs Lazio wara li rkupraw minn bidu inkonsistenti dan lista;un. LITWANJA – Il-kow/ tal-

Litwanja Raimondas Zutautas irri]enja mill-kariga jum wara li t-tim tieg[u tilef 4-1 kontra r-Repubblika ?eka fil-Euro 2012. Zutautas, li g[andu 39 sena u hu eks plejer tannazzjonal kien ilu fil-kariga fl-2010 wara li [a post ilPortugi] Josè Couceiro.

INGILTERRA

Liverpool iridu somma akbar mit-televi]joni Liverpool iridu somma akbar mis-sehem tag[hom mid-drittijiet televi]ivi barra mill-Ingilterra, li b[alissa qed ji;i negozjat b'mod kollettiv mal-Premier League f'isem il-klabbs u qed isostnu li lesti jinnegozjaw huma l-ftehim tag[hom. Id-direttur mani;erjali ta' Liverpool Ian Ayre kien kwotat li qal f'The Guardian li t-tqassim tal-ftehim fuq ix-xandir stabbilit g[allklabbs tal-og[la divi]joni 'hu dibattitu li jrid ise[[' fejn il-klabb ta' Anfield jidher li hu favur il-mudell ta' Spanja.

Il-1.4 biljun sterlina ta' drittijiet internazzjonali li jkopru l-perjodu 2010-13, jinqasam ugwali bejn ilklabbs kollha tal-Premier. Fi Spanja, Barcelona u Real Madrid jinnegozjaw ilkuntratti televi]ivi tag[hom b'mod individwali. The Guardian qal li Ayre jemmen li l-erba' klabbs ilkbar tal-Premier League – Liverpool, Manchester United, Chelsea u Arsenal – li jattiraw l-akbar udjenza, jimmeritahom li jaqsmu bejniethom id-d[ul mill2013 biex ikunu konformi mal-popolarità tag[hom. “Bl-akbar rispett lejn il-

kollegi l-o[ra fil-Premier, jekk tkun partitarju ta' Bolton, tixtri s-servizz ta' Sky g[ax trid tara lil Bolton u jekk t[obb lil Liverpool biex tara lil Liverpool. “Imma jekk int fi Kuala Lumpur, [add mhu se jixtri s-servizz tal-Astro jew ESPN biex jara lil Bolton, u jekk hemm dawn huma ftit. Il-ma;;oranza jixtru sservizz g[aliex iridu jaraw lil Liverpool, Manchester United, Chelsea u Arsenal,” qal Ayre li l-klabb tieg[u ssena l-o[ra r/ieva 17.9 miljuni mill-ftehim tattelevi]joni ta' barra kif [a kull klabb ie[or.

Il-Gvern Ingli] jag[ti ultimatum lill-FA Il-Gvern Ingli] qal lill-FA Ingli]a biex tfittex ta[dem malajr mal-imsie[ba tag[ha u tippubblika l-pjan kif se ttejjeb it-tmexxija tal-futbol sa Frar tal-2012. L-FA kienet kritikata bilqawwi wara li l-Ingilterra b'naqset milli tikseb id-dritt li torganizza t-Tazza tad-Dinja tal-2018. Anke l-bord anakronistiku tag[ha kien kritikat hekk kif ftit anqas minn nofs il-membri ;ejjin minn barra l-log[ba professjonali. “Nememn li hemm lok g[al titjib li jista' jsir b'arran;amenti mal-gvern wara li jidher li ma bqajniex mal-pass tal-log[ba moderna,” qal il-Ministru talIsport Ingli] Hugh Robertson. “Ma rridx li l-Gvern imexxi l-futbol u g[alhekk din hi opportunità g[all-familja talfutbol biex ta[dem flimkien g[all-benefi//ju tal-log[ba fuq perjodu twil.” Il-FIFA ]]omm sorveljanza

stretta biex tara li ma jkunx hemm ind[il mill-Gvernijiet fuq l-asso/jazzjonijiet tag[ha u meta dan se[[ dejjem tat pieni [orox. Il-Gvern fassal numru ta' rakkomandazzjonijiet g[allfutur tal-log[ba inklu] il[olqien ta' board modern, affidabbli u rappre]entattiv kif ukoll tibdil fl-istruttura ta' kif jittie[du dde/i]jonijiet. Dan sar wara rapport millmembri tal-Parlament Ingli] li kkritikaw it-tmexxija talfutbol wara li Portsmouth kien sar l-ewwel klabb talPremier League li da[al f'amministrazzjoni fl-2010. Il-FIFA wkoll kienet ta[t pressjoni biex tirriforma ru[ha wara serje ta' skandli ta' korruzzjoni imma /Chairman tal-FA David Bernstein, li ng[ata l-kariga sorpredenti li jmexxi l-futbol Ingli] f'Di/embru, qal li “ma kienx qed i]omm in-nifs” dwar xi tibdil globali.

McLeish jiddefendi r-regolamenti Il-manager ta' Aston Villa Alex McLeish iddefenda lmi]uri radikali li [a l-klabb tal-Midlands biex i;ieg[el lillplejers tieg[u jmorru jg[ixu vi/in il-ground ta' ta[ri; g[al ra;unijiet ta' sa[[a. Il-plejers miljunarji normalment jg[ixu mijiet ta' kilometri bog[od mill-ba]i tat-tim tag[hom ladarba jibdlu l-klabb tant spiss u kultant ikunu jridu jg[ixu mal-familja jew f'belt li jkunu jafu. “Irriduhom ikunu mhux aktar minn sieg[a bog[od millground ta' ta[ri;. Jekk se tivvja;;a aktar minn sieg[a jew tnejn filg[odu, it-traffiku qawwi jo[loqlok stress qawwi,” qal il-manager tal-klabb minn Birmingham.


2011_10_13