Page 1

ALLES INTERBELLUM

30

31

Repo r t age

Repo r t age

DE BIJZONDERE BOEKENCLUB VAN ESTHER GERRITSEN

Net als vele Nederlanders zit onze gasthoofdredacteur in een leesclub, en in wat voor een! Speciaal voor het Boekenweekmagazine mocht Maite Karssenberg er een keertje bij zijn, en at van tevoren een bord Elzasser zuurkool mee. “We zijn dan wel met vier vrouwen, maar verwacht geen pompoensoep en salade.”

TEKST MAITE KARSSENBERG BEELD CLAIRE WITTEVEEN

W

e zitten aan een grote, fraai gedekte tafel in een souterrainwoning aan de statige Sarphatistraat in Amsterdam. Tussen glazen wijn, borden en bestek zwerven stapels boeken. Uit de pannen op het fornuis in de open keuken klinkt een zacht gepruttel, dat regelmatig wordt overstemd door uitbundig gelach. Welkom bij de ‘Interbellum-leesclub’ van Esther Gerritsen, Marjolijn van Heemstra, Marijke Schermer en Matin van Veldhuizen. Een leesclub met maar één voorwaarde: alle te lezen boeken zijn verschenen in of gaan over het Interbellum, de periode tussen de Eerste en de Tweede Wereldoorlog. Een tijdperk dat zijn naam kreeg door wat ervoor en erna kwam, maar dat desondanks kan rekenen op de niet aflatende fascinatie van de leden van de club. Iedere bijeenkomst staat in het teken van een land, en dat is dit keer, heel toevallig, Duitsland. Maar voordat Bertolt Brecht, Sebastian Haffner en Robert Musil ter hand worden genomen, komt eerst het eten op

tafel. Een Duits menu welteverstaan. “We zijn dan wel met vier vrouwen, maar verwacht geen pompoensoep en salade,” aldus Esther. Matin, tevens bekend van de klassieker Koken met hasj uit 1969, is de kok van vanavond. Ze serveert dampende schalen eendenbout, venkelworstjes in wijnsaus, Elzasser zuurkool en aardappelpuree. De club draait niet alleen om boeken. De leden kijken ook films, nodigen gastsprekers uit en maken uitstapjes. Het laatste uitje bracht hen naar Westerveld, een bijzondere historische begraafplaats voor mensen van ‘alle gezindten’ en de locatie van het eerste crematorium van Nederland. “We bezochten de graven van communist Henk Sneevliet en Aletta Jacobs en namen rare

kiekjes bij het monument voor Multatuli,” vertelt Esther. “Wist je dat Sneevliet nog heeft geholpen bij het opzetten van de communistische partij in China?” In het oude, door kaarsen verlichte huis, gevuld met de geur van zuurkool en aardappelen, is het haast alsof we ons niet in Amsterdam anno 2015 bevinden, maar in het Berlijn van 1925. Alleen de lange dunne damessigaretten en jazzmuziek ontbreken. Terwijl de wijn wordt bijgeschonken, leest Esther voor uit een stukgelezen exemplaar van Het verhaal van een Duitser 1914-1934 van Sebastian Haffner. Het fragment is voor de vier vrouwen aanleiding voor een enthousiast filosoferen over


32

33

Repo r t age

Repo r t age

MATIN, TEVENS BEKEND VAN HET BOEKJE KOKEN MET HASJ UIT 1969, IS DE KOK VAN VANAVOND.

de psyche van de Duitse burger van na 1918. En dat blijft niet beperkt tot het decadentisme van de roaring twenties – integendeel. Het gesprek gaat over oorlog, dood, geweld, pijn, granaten, instortende wereldbeelden, angst en eenzaamheid. Opengeslagen boeken vliegen over de tafel en regelmatig klinkt een opgetogen: “Dat zoeken we op!” Op zulke momenten wordt de illusie van het Interbellum even doorbroken door het schijnsel van een smartphone-schermpje.

Ondanks de ernst van de thema’s blijft de sfeer vrolijk en lichtvoetig. Esther vertelt over een boek met de intrigerende titel Schlump: “Het manuscript van dit boek is ingemetseld en 85 jaar later opnieuw ontdekt. Het had het grote anti-oorlogsboek moeten zijn, naast Im Westen nichts Neues van Erich Maria Remarque, maar had veel minder succes en is onlangs opnieuw uitgegeven. Het boek is op een vreemde manier gruwelijk, sprookjesachtig en humoristisch tegelijk.” Ze leest voor: “Haar gezicht was zo zwart als de binnenkant van een oven, en rond haar mond groeide in losse plukjes een lange zwartgrijze snor, zodat dat deel van haar gezicht eruitzag als een Engels park.” Iedereen ligt nu dubbel. Een ander citaat is niet meer te vinden in Esthers door mini-post-its belegerde boek. “Hè,” zegt ze teleurgesteld, “ik heb er weer te veel plakkertjes in gedaan.” “Im Westen nichts Neues was één van de eerste

boeken die op de brandstapel gingen,” vertelt Marijke. De roman gaat over een klas Duitse schooljongens die de gruwelen van de loopgraven van de Eerste Wereldoorlog meemaken. “Een prachtig boek; alle woorden die Remarque gebruikt zijn van de jongens zelf.” Esther knikt: “Het gaat niet alleen over de oorlog, maar over een basale vorm van menselijkheid. Het deed me denken aan dat boek van Robert Antelme over de Tweede Wereldoorlog. Hij kon dingen schrijven als hoe je jaloers kunt zijn op een boom, omdat die meer levend is dan jij.” Naast klassieke oorlogsromans lezen de leden ook de meer (of totaal) onbekende titels. Die Frau von Morgen wie wir sie wünschen is een boekje dat Esther bij een schimmig online antiquariaat heeft besteld. “Het is een bundel essays uit 1929 over de toekomstige vrouw, geschreven door alleen maar mannelijke schrijvers.” Marjolein trekt een vies gezicht: “Wat een raar boekje, vast allemaal onbekende schrijvers.” Esther noemt wat namen: Stefan Zweig, Robert Musil, Max Brod. “Deden die eraan mee?!” Esther declameert in gedragen Duits: “Sehr anders wird sie sein, das ist gewiss. Denn sie hat ein ungeheuere Entwicklung zu volenden: die endgültige Befreiung von die männliche, einzeitige Moral.“ “En dat door alleen maar mannen, wat erg!” Nu is Matin aan de beurt. “Pas op hoor,” waarschuwt Esther, “Matin sjoemelt altijd met de regels.” “Ik heb Rainer Maria Rilke gelezen,” begint Matin, “maar nu blijkt dat hij van oorsprong Tsjechisch is; in Praag geboren.” Hoofdschuddend gelach. “Rilke schreef prachtige brieven aan Lou Salomé,” vervolgt Matin. “Zij was bevriend met Freud, en Nietzsche deed haar een huwelijksaanzoek. Ze is half Duits, half Russisch,maar in Rusland geboren...”

BOEKENTIPS VAN DE LEESCLUB VAN ESTHER:

SEBASTIAN HAFFNER

VERHAAL VAN EEN DUITSER 1914-1934 RAINBOW

H A N S H E R B E RT G R I M M

SCHLUMP AMBO|ANTHOS

Wederom gelach. “En ik las Robert Musil, maar hij blijkt een Oostenrijker.” “Onze anarchist!” roept Esther.

ERICH MARIA REMARQUE

VAN HET WESTELIJK FRONT GEEN NIEUWS UITGEVERIJ BIJLEVELD / OOK ALS LUISTERBOEK BIJ RUBINSTEIN

LOU ANDRE A S SALOMÉ

TERUGBLIK OP MIJN LEVEN DE ARBEIDERSPERS, VERKRIJGBAAR VIA DE BIBLIOTHEEK

R AINER MARIA RILKE

DE AANTEKENINGEN VAN MALTE LAURIDS BRIGGE UITGEVERIJ BALANS, VERKRIJGBAAR VIA DE BIBLIOTHEEK

R O B E RT M U S I L

DE MAN ZONDER EIGENSCHAPPEN MEULENHOFF

MA X WEBER

WETENSCHAP ALS BEROEP & POLITIEK ALS BEROEP UITGEVERIJ VANTILT

Terwijl Matin voorleest uit Rilke, haalt Esther drie Duitse kaasjes en brood uit de keuken. “Is er port?” Die is er niet, maar Matin heeft wel een alternatief. Ze haalt een wodkafles met karmozijnrode inhoud uit de kast. Er zit slechts een klein etiketje op, waar in zwierig handschrift Guignolet 2014 op staat geschreven. Esther brengt haar neus naar de opening van de fles. “Het ruikt naar… amandelspijs.” Matin schenkt glaasjes van de eigengestookte kersenlikeur in. “Proost!” Marjolijn heeft zich voor deze keer in “toneelschrijver, vrouwenverslinder, communist en geldwolf” Bertolt Brecht verdiept. Ze laat op haar laptop een fragment van de verfilmde Driestuiversopera zien. “Kijk, allemaal mensen die een fabriek ingaan en die het dan heel slecht hebben. Deze film was toen best wel een hit.” Na een korte beschouwing van zijn politieke overtuiging en zijn lelijke voorkomen (“Marjolijn bespreekt ook altijd het uiterlijk van de schrijvers”) komt het gesprek op Brechts revolutionaire invloed op het theater, en zijn dichtkunst. “Zijn beste gedichten doen denken aan de gedichten van Wislawa Szymborska,” vertelt

“MARJOLIJN BESPREEKT OOK ALTIJD HET UITERLIJK VAN DE SCHRIJVERS.”

Marjolijn. Als ze Brechts ‘Aan wie na ons komen’ voorleest, is het even heel stil. Terwijl Marijke vertelt over Max Webers Wetenschap als beroep, vouwt Bosie, de stoffig-grijze kat van Matin, zijn witte-sokkenpootjes onder zich en... valt in slaap in zijn mand. Vier titels verder is het voor de leesclub tijd om hetzelfde te doen. De over tafel verspreide boeken gaan terug naar hun eigenaar of worden aan een ander uitgeleend. En met het dichtklappen van de boeken en het afruimen van de tafel verdwijnt ook de sfeer van het Interbellum, om bij de volgende bijeenkomst weer op te laaien.

Profile for Maite Karssenberg

Alles Interbellum. De bijzondere boekenclub van Esther Gerritsen  

Reportage Maite Karssenberg Boekenweekmagazine 2016

Alles Interbellum. De bijzondere boekenclub van Esther Gerritsen  

Reportage Maite Karssenberg Boekenweekmagazine 2016

Advertisement