Page 1

‫ﻫﻮ‬ ‫‪121‬‬

‫ﻣﺸﺎرب اﻻذواق‬ ‫ﺷﺮح ﻗﺼﻴﺪه ﺧﻤﺮﻳﻪ اﺑﻦ ﻓﺎرض ﻣﺼﺮي در ﺑﻴﺎن ﺷﺮاب ﻣﺤﺒﺖ‬

‫ﻣﻴﺮ ﺳﻴﺪ ﻋﻠﻲ ﻫﻤﺪاﻧﻲ‬

‫‪ ‬‬

‫‪ ‬‬


‫‪ ‬‬ ‫‪ ‬‬

‫‪ ‬‬ ‫ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫ﺣﻤﺪ اﻋ‪‬ﻢ وﺛﻨﺎي اﺗﻢ ﺣﻀﺮت ودودي را ﻛﻪ ﺻﻔﺎي ﻣﻮدت و وﻓﺎي ﻣﺤﺒﺖ را ﺗﺎج و ﻃﻮق ﺟﺎﻧﻬﺎي ﺷﻴﻔﺘﮕﺎن‬ ‫ﻋﻜﺲ ﺟﻤﺎل‪ ،‬و ﻣﻔﺘﺎح ذوق ﺳﻮﺧﺘﮕﺎن ﺳﺒﺤﺎت ﺟﻼل ﺳﺎﺧﺖ‪ ،‬رؤﻓﻲ ﻛﻪ ﻣﺨﻤﻮران د‪‬رد‪ ‬د‪‬رد‪ ‬ﻓ‪‬ﺮاق‪ ،‬و ﻣﻬﺠﻮران‬ ‫ﺳﻮز اﺷﺘﻴﺎق را ﺑﻪ اﻗﺪاح اﻓﺮاح ﺷﺮاب اﻓﻀﺎل ﺑﻨﻮاﺧﺖ‪ ،‬ﻟﻄﻴﻔﻲ ﻛﻪ ﻟﻄﺎﻳﻒ ﺟﻮدش ﻧﺎﻗﺼﺎن ﻇﻠﻤﺖ ﺧﺎك را ﺑﺘﻮاﻟﻲ‬ ‫رﺷﺎش ﻛﺮم‪ ،‬ذروة ﻛﻤﺎل ﺑﺨﺸﻴﺪ‪ ،‬ﺟﻤﻴﻠﻲ ﻛﻪ از ﺳﺎﻗﻲ ﻋﻜﻮس اﻧﻮار ﺟﻤﺎﻟﺶ ﻣﻬﺠﻮران ﺑﺎدﻳﺔ ﻫﻴﻤﺎن‪ ،‬و رﻧﺠﻮران‬ ‫زاوﻳﺔ اﺣﺰان را ﺷﺮﺑﺖ وﺻﺎل رﺳﻴﺪ‪ ،‬ﺑﺎﻇﻬﺎر آﺛﺎر ﻧَﻔَﺲ رﺣﻤﺎﻧﻲ ﺳﺎﻳﺮان ﻋﺮﺻﺔ وﺟﻮد را ﺑﺎرﻋﺎم داد‪ ،‬و ﺑﺎ ﻣﻄﺎر‬ ‫اﺳﺮار ﺣﻘﺎﻳﻖ ﻋﺮﻓﺎﻧﻲ‪ ،‬و اﻟﻬﺎن ﺧ‪‬ﻄّﻪ ﺷﻬﻮد را آرام داد‪ ،‬و ﺻﻠﻮات زاﻛﻴﺎت و درود ﻧﺎﻣﻴﺎت ﺑﺮ ﺻﺎﺣﺐ ﻛﻮﺛﺮ‪ ،‬و‬ ‫ﻣﻘﺘﺪاي اﻫﻞ ﻣﺤﺸﺮ‪ ،‬ﺑﺤﺮ ﻋﺎﻟﻢ ﺗﻮﺣﻴﺪ‪ ،‬ﻓﻠﻚ ﺗﺤﻘﻴﻖ ﺳﻴﺪ اﻧﺒﻴﺎء ﻣﺤﻤﺪ ﻣﺼﻄﻔﻲ ﺻﻠﻮات اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪ ،‬و ﺑﺮ اﻫﻞ ﺑﻴﺖ‬ ‫او ﻛﻪ ﻛﺎﺷﻔﺎن اﺳﺮار ﻋﺮﻓﺎن و واﺻﻔﺎن اﻧﻮار وﺟﺪاﻧﻨﺪ )ﺑﺎد(‪.‬‬ ‫اﻣﺎ ﺑﻌﺪ‪ :‬ﻳﻘﻮل اﻟﻌﺒﺪ اﻟﻔﻘﻴﺮ اﻟﺠﺎﻧﻲ ﻋﻠﻲ ﺑﻦ ﺷﻬﺎب اﻟﻬﻤﺪاﻧﻲ ﻋ‪‬ﻔَﻲ اﷲُ ﻋ‪‬ﻨﻪ‪ ‬ﺑِﻜَﺮَﻣ‪‬ﻪ‪َ ،‬و َوﻓَّﻘَﻪ ﻟ‪‬ﺸُﻜﺮِ ﻧ‪‬ﻌ‪‬ﻤﻪ‪ ،‬ﭼﻮن‬ ‫ﻃﺎﻳﻔﻪ اي از اﻋﻴﺎن اوﻟﻴﺎء و وارﺛﺎن اﻧﺒﻴﺎء ﻋﻠﻴﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﻛﻪ واﻟﻬﺎن ﻋﺮﺻﺔ ﻫﻴﻤﺎن‪ ،‬و ﺷﺎرﺑﺎن ﻣﺪام ﻋﺮﻓﺎن اﻧﺪ‪ ،‬ﻗﻮﻣﻲ‬ ‫ﻛﻪ ارواح ﻃﺎﻫﺮه و اﺳﺮار ﺑﺎﻫﺮة اﻳﺸﺎن در ﺣﻈﺎﻳﺮ ﺳﺮﻣﺪي اﺳﺮار ﻗﺪ‪‬م دﻳﺪه و ذوق ﻟﺬت اُﻧﺲ از ﺟﺎم ﻣﻼﻃﻔﺎت‬ ‫ﻛﺮم ﭼﺸﻴﺪه‪ ،‬ﺑﺮاراﺋﻚ ﺷﻬﻮد در ﺳﺎﻳﻪ ﺳﺮادﻗﺎت ﺟﻤﺎل ﭘﺮورده‪ ،‬اﻗﺪاح ﺷﺮاب ﻣﺤﺒﺖ از دﺳﺖ ﺳﺎﻗﻲ ﻗﺮﺑﺖ‬ ‫ﺧﻮرده‪ ،‬ﭼﻮن آﻧﺠﺎ ﺑﺘﻌﺎﻗﺐ ﺗﺠﻠﻴﺎت اﺳﺮار ﺟﻤﺎل ﻣﺴﺖ وﺣﺪت ﮔﺸﺘﻨﺪ‪ ،‬اﻳﻨﺠﺎ از ﺑﻘﺎي ﺧﻤﺎر آن ﻣﺴﺘﻲ در‬ ‫ﻣﻴﺨﺎﻧﺔ ﻋﺸﻖ ﺣﺪﻳﺚ ﻣﺤﺒﺖ در ﭘﻴﻮﺳﺘﻨﺪ‪ ،‬و ﺣﻘﺎﻳﻖ اﺳﺮار اﺣﻮال اﻳﻦ ﻗﻮم در ﻟﺒﺎس ﻣﻲ و ﻣﻴﺨﺎﻧﻪ و زﻟﻒ وﺧﺎل‬ ‫ﺑﺮ ﻣﺴﺎﻣﻊ ارﺑﺎب ﻛﻤﺎل ﻋﺮﺿﻪ دادﻧﺪ‪ ،‬و ﮔﺮوﻫﻲ از ﻇﺎﻫﺮﺑﻴﻨﺎن ﻣﺤﺠﻮب ﻛﻪ ﺣﻮﺻﻠﺔ درك آن ﻣﻌﺎﻧﻲ ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ‪،‬‬ ‫اﺷﺎرات اﻳﻦ ﻗﻮم را ﻃﺎﻣﺎت ﺑﻲ ﺣﺎﺻﻞ ﭘﻨﺪاﺷﺘﻨﺪ‪ ،‬و از ﺳﺮ ﺟﻬﻞ و ﻋﻨﺎد ﻃﻌﻦ و اﻧﻜﺎر ﺑﺮ اﺣﻮال و اﻗﻮال اﻫﻞ ﺣﻖ‬ ‫روا داﺷﺘﻨﺪ‪.‬‬ ‫و ﭼﻮن ﻗﺼﻴﺪة ﻣﻴﻤﻴ‪‬ﺔ ﺷﻴﺦ ﻋﺎرف ﻣﺤﻘﻖ‪ ،‬اﺑﻮﺣﻔﺺ ﻋﻤﺮ ﺑﻦ ﻓﺎرض ﻣﺼﺮي ﻗﺪﺳﺖ اﺳﺮاره از آن ﺟﻤﻠﻪ ﺑﻮد‬ ‫ﻛﻪ اﺑﻮاب اﺑﻴﺎت آن ﻣﺸﺤﻮن ﻟﻄﺎﻳﻒ و ﺣﻘﺎﻳﻖ‪ ،‬و اﺻﺪاف اﻟﻔﺎظ آن ﻣﻤﻠﻮ‪ ‬ﺟﻮاﻫﺮ دﻗﺎﻳﻖ اﺳﺖ ﻣﺒﺘﻨﻲ ﺑﺮ اﺳﺘﻌﺎرات‬ ‫از ذﻛﺮ ﻣﺪام و ﻣﻴﺨﺎﻧﻪ و ﻛﺄس و ﺳﺎﻗﻲ‪ ،‬ﻣﺆﺳ‪‬ﺲ ﺑﺮ اﺷﺎرات ﺑﻨﺘﺎﻳﺞ آﺛﺎر ﺗﺠﻠﻴﺎت ﺟﻤﺎل وﺟﻪ ﺑﺎﻗﻲ‪ ،‬ﺑﺠﻬﺖ رد‪‬‬ ‫اﻧﻜﺎر ﻣﺤﺠﻮﺑﺎن ﺟﺎﻣﺪ‪ ،‬وردع اﺻﺮار ﻃﺎﻋﻨﺎن ﺟﺎﺣﺪ‪ ،‬ﺑﺮ اﺛﺮ ﻫﺮ ﺑﻴﺖ ﻛﻠﻤﻪ اي ﭼﻨﺪ ﺑﺮ ﺳﺒﻴﻞ اﺧﺘﺼﺎر ﺗﺤﺮﻳﺮ اﻓﺘﺎد‪،‬‬ ‫و ﺑﺮ ﺣﻘﺎﻳﻖ اﺷﺎرات و دﻗﺎﻳﻖ ﻣﺮﻣﻮزات ﻧﺎﻇﻢ‪ ،‬و ﻟﻄﺎﻳﻒ اﺳﺘﻌﺎرات و ﻏﺮاﻳﺐ ﻧﻜﺖ و اﺷﺎراﺗﻲ ﻛﻪ ﻣﻴﺎن اﻳﻦ ﻃﺎﻳﻔﻪ‬ ‫ﻣﺘﺪاول اﺳﺖ اﻳﻤﺎﺋﻲ ﻛﺮده ﺷﺪ‪ ،‬و ﺑﻪ ﻣﻘﺘﻀﺎي آﻧﻜﻪ ﻣﺒﺎﻧﻲ اﺷﺎرات و ﻣﻌﺎﻧﻲ ﻋﺒﺎرات اﻳﻦ ﺑﺎ ﻛﻮرة ﻏﻴﺒﻲ ﻣﺒﻴ‪‬ﻦ‬ ‫ﺗﻔﺎوت اذواق ﺳﺎﻟﻜﺎن‪ ،‬و ﻣﻌﻴ‪‬ﻦ ﺗﻨﻮ‪‬ع ﺣﺎﻻت ﻋﺎرﻓﺎن ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد‪ ،‬اﻳﻦ رﺳﺎﻟﻪ ﻣﺸﺎرب اﻻذواق ﻧﺎم ﻛﺮده ﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻪ‬ ‫ﻫﺮ ﺳﺎﻟﻜﻲ را از ﺣﻘﺎﻳﻖ ﻣﺸﺮب ﻋﺮﻓﺎن ذوﻗﻲ‪ ،‬و ﻫﺮ ذاﻳﻘﻲ را ﺷﺮﺑﻲ‪ ،‬و ﻫﺮ ﺷﺎرﺑﻲ را ﺳﻜﺮي ﺧﺎص ﺑﻮد‪ ،‬ﻛﻪ آن‬ ‫اﺧﺘﺼﺎص و اﻣﺘﻴﺎز ﺣﻤﺎء ﻋﺰّ او ﮔﺮدد‪ ،‬در ﺣﺪ‪‬ي از ﺣﺪود وﺟﻮد‪ ،‬و درﺟﻪ اي از درﺟﺎت ﺷﻬﻮد‪ ،‬وﻟَ ُﻜﻞٍ درﺟﺎت‬ ‫ﻣﻤﺎﻋﻤﻠﻮا‪.‬‬

‫‪   ٢‬‬ ‫‪ ‬‬


‫‪ ‬‬ ‫‪ ‬‬

‫ﭼﻮن ﻓﻬﻢ ﻣﻌﺎﻧﻲ اﻟﻔﺎظ اﻳﻦ ﻗﻮم ﻣﻮﻗﻮف اﺳﺖ ﺑﻤﻌﺮﻓﺖ اﺻﻄﻼﺣﺎﺗﻲ ﻛﻪ ﻣﺨﺼﻮص اﺳﺖ ﺑﺎ ﺣﻮال اﻳﻦ ﻓﺮﻳﻖ‪،‬‬ ‫و ﻣﻨﺴﻮب ﺑﻌﺒﺎرات اﻗﻮال اﻫﻞ اﻳﻦ ﻃﺮﻳﻖ‪ ،‬ﭘﻴﺶ از ﺷﺮوع در ﺷﺮح اﺣﺘﻴﺎج اﻓﺘﺎد ﺑﺘﻤﻬﻴﺪ ﻣﻘﺪﻣﻪ اي در ﺑﻴﺎن‬ ‫ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻣﺤﺒﺖ و ذوق و ﺷﺮب ور‪‬ي و ﺳ‪‬ﻜﺮ ‪ ،‬و اﺳﺎﻣﻲ و ﻣﺮاﺗﺐ و ﻟﻮازم و ﻋﻮارض و اﻗﺴﺎم و ﺣﻘﺎﻳﻖ آن‪،‬‬ ‫ﻓﺎﻗﻮل و ﺑﺎﷲ اﻟﺘﻮﻓﻴﻖ‪.‬‬ ‫‪ ‬‬

‫‪   ٣‬‬ ‫‪ ‬‬


‫‪ ‬‬ ‫‪ ‬‬

‫اﻟﻤﻘﺪﻣﻪ‬ ‫اي ﻋﺰﻳﺰ ﺑﺪاﻧﻜﻪ‪ :‬ﻧﺰد اﻳﻦ ﻃﺎﻳﻔﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻣﺤﺒﺖ ﻋﺒﺎرﺗﺴﺖ از ﻣﻴﻞ ﺟﻤﻴﻞ ﺣﻘﻴﻘﻲ ﺑﺠﻤﺎل ﻣﻄﻠﻖ ﺟﻤﻌﺎً و‬ ‫ﺗﻔﺼﻴﻼً‪ ،‬زﻳﺮا ﭼﻪ اﻧﺠﺬاب ﻫﺮ ﻓﺼﻠﻲ ﺑﺎﺻﻞ ﺧﻮد‪ ،‬و اُﻧﺲ ﻫﺮ ا‪‬ﻧﺴﻲ ﺑﺎ ﺟﻨﺲ ﺧﻮد ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻮد‪ ،‬و در اﺧﺒﺎر ﻧﺒﻮي‬ ‫ﺠﻤﺎل‪ ،‬و ﭼﻮن ﺟﻤﺎل ﺻﻔﺖ ازﻟﻲ ﺟﻤﻴﻞ ﻣﻄﻠﻖ اﺳﺖ‪ ،‬و اﺳﻢ ﺟﻤﻴﻞ ﻣﻄﻠﻘﺎ‬ ‫وارد اﺳﺖ ﻛﻪ‪ :‬ا‪‬نّ اﷲ ﺟ‪‬ﻤﻴﻞ ﻳ‪‬ﺤ‪‬ﺐ‪ ‬اﻟ ‪‬‬ ‫ﺟﺰ ﺣﻀﺮت ﺟﻠﻴﻞ را ﻋﺰّ ﺷﺎﻧﺔ ﺳﺰاوار ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﺟﻤﻴﻞ ﺑﺤﻘﻴﻘﺖ‪ ،‬ﻳﻜﻲ ﺑﻴﺶ ﻧﺒﻮده‪ ،‬و‪‬ﺣﺪ‪‬ه‪ ‬ﻟَﺎ ﺷَﺮﻳﻚ‪ ‬ﻟَﻪ‪ ،‬و ﻫﺮ‬ ‫ﺣ‪‬ﺴﻦ و ﺟﻤﺎل ﻛﻪ ﺑﺮ ﺻﻔﺤﺎت وﺟﻮد اﻓﺮد و اﺷﺨﺎص ﻣﺮاﺗﺐ اﻛﻮان و ﻣﺠﺎﻟﻲ اﻣﻜﺎن ﻇﻬﻮر ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﻫﻤﻪ‬ ‫ﻋﻜﻮس اﻧﻮار ﺟﻤﺎل آن ﺣﻀﺮت اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻣﺠﺎﻟﻲ و ﻣﻈﺎﻫﺮ اﺳﺘﻌﺪادات ﻇﺎﻫﺮ ﻣﻴﺸﻮد‪ ،‬و در ﻣﺮاﻳﺎي ﻗﺎﺑﻠﻴﺎت و‬ ‫ﺧﺼﻮﺻﻴ‪‬ﺎت ﻗﻮاﺑﻞ ﻣﻨﻌﻜﺲ ﻣﻲ ﮔﺮدد ﻛﻪ‪:‬‬ ‫و‪ ‬ﻛُﻞﱡ ﺟ‪‬ﻤﻴﻞٍ ﺣ‪‬ﺴﻨُﻪ ﻣ‪‬ﻦ ﺟ‪‬ﻤﺎﻟ‪‬ﻪ‬

‫ﻣ‪‬ﻌﺎر‪‬ﻟَﻪ‪ ‬ﺑ‪‬ﻞ ﺣ‪‬ﺴ‪‬ﻦ ﻛُﻞﱡ ﻣ‪‬ﻠَﻴﺤﻪ‬

‫و اﻳﻦ ﻣﻴﻞ ﻳﺎ از ﻣﻘﺎم ﺟﻤﻊ ﺑﻮد ﺑﻪ ﺟﻤﻊ‪ ،‬و آن ﺷﻬﻮد ﺟﻤﺎل ذات اﺳﺖ در ﻣﺮات ذات‪ ،‬ﻳﺎ از ﺟﻤﻊ ﺑﺘﻔﺼﻴﻞ‪ ،‬و‬ ‫اﻳﻦ ﻣﻌﻨﻲ ﻳﺎ در ﻣﺮﺗﺒﻪ اﻗﺮب ﺑﻮد‪ ،‬و آن ﺷﻬﻮد ﺟﻤﺎل اﺳﺖ در ﻣﺮاﻳﺎي ﺻﻔﺎت‪ ،‬ﻳﺎ درﻣﺮﺗﺒﻪ اوﺳﻂ‪ ،‬و آن ﺷﻬﻮد‬ ‫ﺟﻤﺎل اﺳﺖ در ﻣﺮاﻳﺎي اﻓﻌﺎل‪ ،‬ﻳﺎ در ﻣﺮﺗﺒﻪ اﻗﺼﻲ‪ ،‬و آن ﺷﻬﻮد ﺟﻤﺎل اﺳﺖ در ﻣﺮاﻳﺎي آﺛﺎر‪.‬‬ ‫و اﻳﻦ ﻏﺎﻳﺖ ﻇﻬﻮرات اﻟﻬﻲ‪ ،‬و ﻧﻬﺎﻳﺖ ﺑﺮوزات ﺣﻀﺮت ﻧﺎﻣﺘﻨﺎﻫﻲ اﺳﺖ‪ ،‬و در اﻳﻦ ﻋﺎﻟﻢ‪ ،‬اﻣﺮ ﻣﻨﻌﻜﺲ ﮔﺮدد‪ ،‬و‬ ‫ﻃﻐﺮاي ﻳ‪‬ﺤ‪‬ﺒﻬﻢ اﻗﺘﻀﺎء ﻳﺤ‪‬ﺒﻮﻧﻪ ﻛﻨﺪ‪ ،‬اﮔﺮ ﭼﻪ اﻛﺜﺮ اﻓﺮاد ﻣﻤﻜﻨﺎت و اﻋﻴﺎن ﻛﺎﺋﻨﺎت ﻋﻜﺲ اﻳﻦ ﺣﻘﻴﻘﺖ را در ﻣﺮاﻳﺎي‬ ‫ﺗﻔﺎﺻﻴﻞ آﺛﺎري ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﺟﻤﺎل ﻣﻘﻴﺪ زاﻳﻞ را ﻣﻘﺼﻮد ﻛﻠﻲ داﻧﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻠﺬت وﺻﺎل ﺧﻮرﺳﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺪرد ﻫﺠﺮ‬ ‫و ﻓﺮاق ﺑﻨﺪ ﮔﺮدﻧﺪ‪ ،‬ﻟﻴﻜﻦ ﺷﻬﻮد ﺑﻌﻀﻲ از ﺧﻮاص در ﻣﺮآت اﻓﻌﺎل ﺑﻮد‪ ،‬و ﻗﺼﻮر اﺧﺺ‪ ‬ﻣﺎﻟﻊ ﺻﻔﺎت‪ ،‬و ﻓﻨﺎء‬ ‫وﺟﻮد ﺧﻼﺻﺔ اﺧﺺ‪ ‬ﺳﺒﺤﺎت اﻧﻮار ذات‪ ،‬و ﭼﻮن ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻣﺤﺒﺖ اﻣﺮي روﺣﺎﻧﻲ اﺳﺖ‪ ،‬ﺣﺼﻮل ان ذوﻗﻲ و‬ ‫وﺟﺪاﻧﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ذاﺋﻖ ﺣﻘﻴﻘﺖ آن ﻫﺮ ﭼﻨﺪ اﻛﻤﻞ واﺻﻔﻲ ﺑﻮد‪ ،‬اﺳﺮار اﻳﻦ ﺻﻔﺖ او را اﺗﻢ‪ ‬واﻋﻠﻲ ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ‬ ‫ﺣﻘﻴﻘﺖ اﻳﻦ ﺑﺎﺻﺎﻟﺖ ذات واﺟﺐ را ﺑﻮد ﻋﺰّ ﺷﺄﻧُﻪ‪ ،‬و ﺑﻪ ﺗﺒﻌﻴ‪‬ﺖ ﻣﻤﻜﻦ را‪ ،‬اﻻﻣﺜﻞ ﻓﺎﻻﻣﺜﻞ‪ ،‬ﭼﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻣﺤﺒﺖ‬ ‫اﺧﺺ‪ ‬اﺣﻜﺎم ﺳﻠﻄﻨﺖ ﻣﺮﻳﺪ اﺳﺖ‪ ،‬و ارادت ﺻﻔﺘﻲ )اﺳﺖ( ﺑﺬات ﻗﺪﻳﻢ ﻗﺎﺋﻢ‪ ،‬و وﺟﻮد آن ﺑﺪوام ذات داﺋﻢ‪ ،‬و‬ ‫ﺧﻮاﺳﺖ ﻫﻤﻪ از اﻳﻦ اﻫﻞ ﺧﻮاﺳﺖ‪ ،‬و ﻋﻨﺎﻳﺖ ﻳﺤﺒ‪‬ﻬﻢ ﻣﻔﺘﺎح درِ دوﻟﺘﺨﺎﻧﻪ ﺑﺤﺒ‪‬ﻮﻧﻪ آﻣﺪ‪ ،‬و ﺣﺪﻳﺚ ﻗﺪﺳﻲ ﻛﻪ‪ :‬اَﻻ‬ ‫ﻃﺎلَ ﺷُﻮقُ اﻻَﺑﺮارِ اﻟﻲ ﻟ‪‬ﻘﺎﺋﻲ‪ ،‬و‪ ‬ا‪‬ﻧّﻲ ا‪‬ﻟَﻴﻬِﻢ ﻻَﺷَﺪ‪ ‬ﺷُﻮﻗﺎً ﺗﻨﺒﻲ اﺳﺖ ﺑﺮ ﻣﺤﺒﺖ ذاﺗﻲ واﺟﺐ‪ ،‬ﻣﻈﺎﻫﺮ ﻣﻤﻜﻨﺎت را‪.‬‬ ‫اﻣﺎ ﻣﺤﺒﺖ ﺧﻠﻖ ﺣﻀﺮت ﺻﻤﺪ‪‬ﻳﺖ را‪ ،‬اﮔﺮﭼﻪ ﺟﻤﻌﻲ از ﻗﺼﻮر ﻧﻈﺮ اﻧﻜﺎر آن روا داﺷﺘﻪ اﻧﺪ‪ ،‬اﻣﺎ ﻧﺰد اﻫﻞ‬ ‫ﻛﺸﻒ و ﺗﺤﻘﻴﻖ ﻣﻘﺎم ﻣﺤﺒﺖ اﺷﺮف ﺻﻔﺎت‪ ،‬و اﺗّﻢ ﻛﻤﺎﻻت ﺑﻨﺪه اﺳﺖ‪ ،‬و ﭼﻮن اﻃﻼق اﻳﻦ اﺳﻢ در ﻧﺺ‪ ‬ﻛﻼم‬ ‫وارد اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺪﻟﻴﻞ ﻋﻘﻠﻲ و ﻛﺸﻔﻲ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺤﺒﺖ ﺛﻤﺮة ﻣﻌﺮﻓﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﺮ ﻛﻪ را ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﺬات‬ ‫ﻣﻌﺮوف ﺑﻴﺸﺘﺮ‪ ،‬ﻣﺤﺒﺖ او ﻛﺎﻣﻠﺘﺮ‪ ،‬و اﺳﺒﺎب ﻣﺤﺒﺖ ﭘﻨﺞ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫اول ﻣﺤﺒﺖ ﻧﻔﺲ و ﺑﻘﺎ و ﻛﻤﺎل آن‪ ،‬دوم ﻣﺤﺒﺖ ﻣﺤﺴﻦ‪ ،‬ﺳﻮم ﻣﺤﺒﺖ ﺻﺎﺣﺐ ﻛﻤﺎل‪ ،‬ﭼﻬﺎرم ﻣﺤﺒﺖ ﺟﻤﻴﻞ‪،‬‬ ‫ﭘﻨﺠﻢ ﻣﺤﺒﺖ ﺣﺎﺻﻠﻪ از ﺗﻌﺎرف روﺣﺎﻧﻲ‪.‬‬

‫‪   ۴‬‬ ‫‪ ‬‬


‫‪ ‬‬ ‫‪ ‬‬

‫اول ﻣﺤﺒﺖ ﻧﻔﺲ‪ ،‬اﻳﻦ ﺑﻀﺮورت ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ ﻛﻪ ﺟﻤﻴﻊ اﻓﺮاد و اﺷﺨﺎص ﺑﺸﺮي ﻃﺎﻟﺐ ﺑﻘﺎء ﺧﻮ داﻧﺪ‪ ،‬و‬ ‫اﻫﺘﻤﺎم ﻫﻤﻪ در ﺟﺬب ﻣﻨﺎﻓﻊ و دﻓﻊ ﻣﻀّﺎر‪ ،‬ﺑﺠﻬﺖ اﺑﻘﺎء وﺟﻮد اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ﭼﻮن ﻣﺤﺒﺖ وﺟﻮد ﺟﺒ‪‬ﻠﻲ اﻧﺴﺎن اﺳﺖ‪،‬‬ ‫ﻣﺤﺒﺖ ﻣﻮﺟﺪ وﺟﻮد ﻛﻪ اﺻﻞ وﺟﻮد اﺳﺖ و ﻣ‪‬ﻈﻬﺮ آن ﺑﻄﺮﻳﻖ اوﻟﻲ‪.‬‬ ‫دوم ﻣﺤﺒﺖ ﻣﺤﺴﻦ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻮن ﺗﺄﻣﻞ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ اﺣﺴﺎن ﻣﺤﺴﻦ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺗﻘﻠّﺐ اﺣﻮال اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺘﻘﻠّﺐ ﺷﺌﻮن‬ ‫اﻟﻬﻲ و ﺗﺼﺎرﻳﻒ ﺗﺴﺨﻴﺮات اﺳﺒﺎب رﺑ‪‬ﺎﻧﻲ ﺑﺎﻋﺜﺔ ﻋﻠﻤﻲ ﻗﻄﻌﻲ ﺑﺮ ﻟﻮح ﺳﺮّ ﻣﺤﺴﻦ ﺛﺒﺖ ﻣﻲ ﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪ ،‬ﻛﻪ ﺳﻌﺎدت او‬ ‫در اﻳﺼﺎل ﻧﺘﺎﻳﺞ اﺣﺴﺎﻧﺴﺖ ﺑﻪ ﻣﺤﺴﻦ اﻟﻴﻪ‪ ،‬و ﻣﺤﺴﻦ را در اﻳﺼﺎل اﺣﺴﺎن ﭼﻨﺎن ﻣﻀﻄّﺮ ﻣﻲ ﮔﺮداﻧﺪ ﻛﻪ ﻧﺘﻮاﻧﺪ ﻛﻪ‬ ‫ﻧﺮﺳﺎﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺟﻨﺎب آن ﺣﻀﺮت ﺑﻪ ﻣﺤﺒﺖ اوﻟﻲ‪.‬‬ ‫ﺳﻮ‪‬م ﻣﺤﺒﺖ ﺻﺎﺣﺐ ﻛﻤﺎل اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻮن ﺷﺨﺼﻲ ﻛﻪ ﺑﺼﻔﺘﻲ از اوﺻﺎف ﻛﻤﺎﻟﻴﻪ ﻣﻮﺻﻮف اﺳﺖ از ﻋﻠﻢ و‬ ‫ﺳﺨﺎء و ﺗﻘﻮي و ﻏﻴﺮه‪ ،‬آن ﺻﻔﺖ ﻛﻤﺎل ﻣﻮﺟﺐ ﻣﺤﺒﺖ ﻣﻲ ﮔﺮدد‪ ،‬ﺣﻀﺮﺗﻲ ﻛﻪ ﻣﻨﺒﻊ ﺟﻤﻴﻊ ﻛﻤﺎﻻﺗﺴﺖ و ﻣﺠﻤﻮع‬ ‫ﻣﻜﺎرم اﺧﻼق‪ ،‬و ﻣﺤﺎﻣﺪ اوﺻﺎف رﺷﺤﺔ از ﻓﻴﺾ ﻛﻤﺎل آن ذات اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻣﺤﺒﺖ اوﻟﻲ‪.‬‬ ‫ﭼﻬﺎرم ﻣﺤﺒ‪‬ﺖ ﺟﻤﻴﻞ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻮن ﺟﻤﺎل ﻋﺎرﻳﺘﻲ ﻛﻪ در ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺟﺰ ﻋﻜﺴﻲ و ﺧﻴﺎﻟﻲ ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ از ﭘﺲ ﭘﺮده‬ ‫ﻗﺎذورات و ﺣﺎﺟﺰ ﻧﺠﺎﺳﺎت ﻣﻲ آﻳﺪ‪ ،‬و ﻣﻊ ذﻟﻚ در ﻫﺮ آﻧﻲ و زﻣﺎﻧﻲ ﺑﺤﺪوث اﻧﺪك ﻋﺎرﺿﻪ اي ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻣﻲ ﭘﺬﻳﺮد‪،‬‬ ‫و ﻓﻲ ذاﺗﻪ ﻣﺤﺒﻮﺑﺴﺖ‪ ،‬ﭘﺲ ذات ﺟﻤﻴﻠﻲ ﻛﻪ ﺟﻤﺎل ﺟﻤﻴﻊ ﻣﻤﻜﻨﺎت ﻋﻜﺴﻲ از ﻋﻜﻮس اﻧﻮار ﺟﻤﺎل اوﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ‬ ‫ﻣﺤﺒﺖ اوﻟﻲ‪.‬‬ ‫ﭘﻨﺠﻢ ﻣﺤﺒﺖ ﻧﺎﺷﻴﻪ از ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺗﻌﺎرف روﺣﺎﻧﻲ‪ ،‬ﭼﻮن اﻳﻦ ﻣﻌﻨﻲ ﻣﻮﺟﺐ ﻣﺤﺒﺖ ﻣﻲ ﮔﺮدد‪ ،‬و ﻣﻘﺪ‪‬ري ﻛﻪ در ازل‬ ‫ﺗﻘﺪﻳﺮ ارﺗﺒﺎط اﻳﻦ اﺳﺒﺎب ﻓﺮﻣﻮد ﺑﻲ ﻋﻠّﺘﻲ و اﺳﺘﺤﻘﺎﻗﻲ‪ ،‬ﻫﺮ آﻳﻨﻪ ﺑﻪ ﻣﺤﺒﺖ اوﻟﻲ‪.‬‬ ‫اي ﻋﺰﻳﺰ‪ :‬ﭼﻮن از اﻳﻦ ﻣﻘﺪﻣﺎت ﺛﺒﻮت راﺑﻄﺔ ﻣﺤﺒ‪‬ﺖ ﻣﻴﺎن ﺑﻨﺪه و ﺣﻖ ﺑﺪﻻﻳﻞ ﻋﻘﻠﻲ و ﻧﻘﻠﻲ ﻣﺒﺮﻫﻦ ﮔﺸﺖ‪ ،‬و‬ ‫ﻣﻌﻠﻮم ﺷﺪ ﻛﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻣﺤﺒﺖ ﻋﺒﺎرﺗﺴﺖ از ﻣﻴﻞ ﻧﻔﺲ ﺑﻪ ﻣﻼﻳﻢ‪ ،‬ﺑﺪاﻧﻜﻪ ﻣﺤﺒﺖ ذات ﻣﺘﻌﺎﻟﻴﻪ ﻋﺰّ ﺷﺄﻧﺔ ﺑﻨﺪه را از‬ ‫اﻳﻦ روي ﻣﺤﺎل اﺳﺖ‪ ،‬و ﻧﻮع اﻋﺘﻘﺎد ﺳﻴﺮت ﺟﻬﺎل اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﻣﺤﺒﺖ ﺣﻖ ﺑﻨﺪه را ﻋﺒﺎرﺗﺴﺖ از ﺗﺠﻠﻲ ﻧﻔﺤﺎت‬ ‫اﻟﻄﺎف رﺑﺎﻧﻲ ﻛﻪ از ﻣﻬ‪‬ﺐ ﺑﻮادي ﻋﻨﺎﻳﺖ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺗﻼﻃﻢ اﻣﻮاج درﻳﺎي ارادت ﻛﻪ ﺑﺮزخ ﻏﻴﺐ و ﺷﻬﺎدت اﺳﺖ‪ ،‬و از‬ ‫اﺻﻮل اﻳﺠﺎد اﻛﻮان و ﻣﻔﺎﺗﻴﺢ ﻏﻴﺐ اﻋﻴﺎن اﺳﺖ‪ .‬ﻣﻨﺒﻌﺚ ﻣﻲ ﮔﺮدد‪ ،‬و ﺑﺎ ﻣﻈﺎﻫﺮة ﻇﺎﻫﺮه و ﻣﺠﺎﻟﻲ زاﻛﻴﻪ ﻛﻪ ﻗﻮاﺑﻞ‬ ‫آﺛﺎر ﻗﺪﺳﻲ و ﺣﻮاﻣﻞ اﺳﺮار ﻏﻴﺒﻲ اﻧﺪ ﺗﻌﻠﻖ ﻣﻲ ﮔﻴﺮد‪ ،‬و ﻣﺮاﻳﺎي ﺑﻮاﻃﻦ ﻣﺴﺘﻌﺪ‪‬ان ﻗﺒﻮل ﻓﻴﺾ ﺟﻤﺎﻟﻲ را از‬ ‫ﻛﺪورت آﺛﺎر ﻣﺤﺎل ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ و ﻇﻠﻤﺖ ﻏﺒﺎر ﺷﻬﻮات ﻧﻔﺴﺎﻧﻲ ﭘﺎك ﻣﻲ ﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻮاﺳﻂّ رﻓﻊ ﺣﺠﺎب ﻋﻼﻳﻖ و‬ ‫ﻋﻮاﻳﻖ‪ ،‬و دﻓﻊ ﻋﺬاب ﻗﻮاﻃﻊ و ﻣﻮاﻧﻊ ﺑﻪ ﺑﺴﺎط ﻗﺮب ﻣﻲ رﺳﺎﻧﺪ‪ ،‬و ﺟﺎﻧﻬﺎي ﻣﺘﻌﻄﺸﺎن زﻻل وﺻﺎل را در ﻣﻘﺎم‬ ‫ﺷﻬﻮد ﻟﺬت‪ ،‬ﺷﺮاب روح و اﻧﺲ ﻣﻲ ﭼﺸﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫و ﻣﺤﺒﺖ ﺑﻨﺪه ﺣﻀﺮت ﺻﻤﺪﻳﺖ را ﻋﺒﺎرﺗﺴﺖ از اﻧﺠﺬاب ﺳﺮّ ﺳﺎﻟﻚ ﻣﺸﺘﺎق ﺑﺘﺤﺼﻴﻞ اﻳﻦ ﻣﻌﺎﻧﻲ‪ ،‬ﻛﻪ ﻣﻨﺸﺎء‬ ‫ﺳﻌﺎدات ﻃﺎﻟﺒﺎن و ﻣﻨﺒﻊ ﻛﻤﺎﻻت راﻏﺒﺎﻧﺴﺖ‪ ،‬و ﻣﻴﻞ ﺑﺎﻃﻦ ﻃﺎﻟﺐ ﺑﺪرك ﻧﺘﺎﻳﺞ اﻳﻦ ﺣﻘﺎﻳﻖ ﻛﻪ ﺟﻤﺎل ﺣﺎل او از‬ ‫زﻳﻮر آن ﻋﺎري‪ ،‬و ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﻓﻘﺪ اﻳﻦ دوﻟﺖ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻨﺪ ﻣﺬﻟﺖ و ﺧﻮاري اﺳﺖ‪ ،‬و اﻳﻦ ﻣﻴﻞ و اﻧﺠﺬاب ﻛﻪ آﻧﺮا‬ ‫ﻣﺤﺒﺖ ﺧﻮاﻧﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺮ ﭼﻬﺎر ﺑ‪‬ﺮج ﺟﻤﺎل ﻣﻴﻨﻤﺎﻳﺪ‪ ،‬و در ﭼﻬﺎر ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺑﻈﻬﻮر ﻣﻲ آﻳﺪ‪ ،‬ﺧﺎص و ﻋﺎم و اﺧﺺ‪ ‬و اﻋﻢ‪.‬‬

‫‪   ۵‬‬ ‫‪ ‬‬


‫‪ ‬‬ ‫‪ ‬‬

‫اﺧﺺ‪ ‬آﻧﺴﺖ ﻛﻪ ﻃﻠﻮع آن ﻧﺘﻴﺠﺔ ﻣﻄﺎﻟﻌﺔ روح ﻗﺪﺳﻲ ﺑﻮد ﺗﺠﻠﻴﺎت ﺟﻤﺎل ذاﺗﻲ را در ﻋﺎﻟﻢ ﺟﺒﺮوت‪ ،‬و اﻳﻦ‬ ‫ﻣﻘﺎم ﺻﺪﻳﻘﺎﻧﺴﺖ‪ ،‬و ﺧﺎص آﻧﻜﻪ ﺑﺮوز آن ﺑﻮاﺳﻄﺔ ﻣﻜﺎﺷﻔﺔ ﻗﻠﺒﻲ ﺑﻮد ﺣﻘﺎﻳﻖ ﺟﻤﺎل ﺻﻔﺎﺗﻲ را در ﻋﺎﻟﻢ ﻣﻠﻜﻮت‪ ،‬و‬ ‫اﻳﻦ ﻣﻘﺎم ﻣﻘﺮﺑﺎﻧﺴﺖ‪ ،‬و ﻋﺎم آﻧﻜﻪ ﻇﻬﻮر آن ﺑﺴﺒﺐ ﻣﻼﺣﻈﺔ ﻧﻔﺲ ﺑﻮد ﺧﺼﺎﻳﺺ ﺟﻤﺎل اﻓﻌﺎل را در ﻋﺎﻟﻢ ﻏﻴﺐ و‬ ‫ﻣﺜﺎل‪ ،‬و اﻳﻦ ﻣﻘﺎم ﺳﺎﻟﻜﺎﻧﺴﺖ‪ ،‬و اﻋﻢ آﻧﻜﻪ ﺻﺪور آن از راه ﻣﺸﺎﻫﺪة ﺣﺴ‪‬ﻲ ﺑﻮد در ﻋﺎﻟﻢ ﺷﻬﺎدت‪ ،‬و اﻳﻦ ﺑﺪاﻳﺖ‬ ‫ﻣﻘﺎم ﻃﺎﻟﺒﺎﻧﺴﺖ‪ ،‬و ﻣﺤﺒﺖ ذاﺗﻲ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﻐﻴ‪‬ﺮ و ﺗﺒﺪ‪‬ل ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﭼﻪ آﻧﺠﺎ ﻛﺸﺘﻲ وﺟﻮد ﻣﺤﺒﺖ در ﺑﺤﺮ اﺣﺪﻳﺚ ﻏﺮق‬ ‫ﮔﺸﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻫﺴﺘﻲ ﺻﻔﺎت ﻣﻮﻫﻮم او ﺑﺪرﻳﺎي ﻓﻨﺎ ﭘﻴﻮﺳﺘﻪ‪ ،‬و د‪‬رِ ﻫﺎوﻳﺔ ﺑﻮد و ﻧﺎﺑﻮد ﺑﺴﺘﻪ‪ ،‬و از دام ﻧﺎم و ﻛﺎم‬ ‫رﺳﺘﻪ‪ ،‬و اﺳﻤﺎء و ﺻﻔﺎت ﻣﺘﻘﺎﺑﻠﻪ در اﻳﻦ ﺣﻀﺮت رﻧﮓ وﺣﺪت ﮔﺮﻓﺘﻪ‪.‬ﻣﺜﻨﻮي‬ ‫ﺗﺎ ﺗﻮ ﺑﺎﺷﻲ ﻧﻴﻚ و ﺑﺪ آﻧﺠﺎ ﺑﻮد‬

‫ﭼﻮن ﺗﻮ ﮔﻢ ﮔﺸﺘﻲ ﻫﻤﻪ ﺳﻮدا ﺑﻮد‬

‫ﻫﺮ ﻛﻪ او در آﻓﺘﺎب ﺧﻮد رﺳﻴﺪ‬

‫ﺗﻮ ﻳﻘﻴﻦ ﻣﻲ دان ﻛﻪ ﻧﻴﻚ و ﺑﺪ ﻧﺪﻳﺪ‬

‫و ﻣﺤﺒ‪‬ﺖ ﺟﻤﺎل ﺻﻔﺎﺗﻲ از ﻗﻴﺪي ﺧﺎﻟﻲ ﻧﺒﻮد‪ ،‬زﻳﺮا ﻛﻪ ﺷﻬﻮد ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺻﻔﺎت ﻣﺘﺒﺎﻳﻨﻪ اﻗﺘﻀﺎء ﺗﻤﺎﻳﺰ ﻛﻨﺪ‪ ،‬و ﻃﻴﺮان‬ ‫ﻫﻤﺖ ﺻﺎﺣﺐ اﻳﻦ ﻣﻘﺎم ﺑﻪ ﻣﺠﺮد ﺻﻔﺎت ﻟﻄﻔﻲ دون اﺣﺘﻈﺎظ ﺑﻮﺻﻮل آﺛﺎر آن ﻣﺎﻳﻞ ﺑﻮد‪ ،‬و ﺟﻤﺎل اﻓﻌﺎل ﺑﻤﻌﺮض‬ ‫زوال ﻧﺰدﻳﻜﺘﺮ از ﺟﻤﺎل ﺻﻔﺎت‪ ،‬و ﻣﺤﺒ‪‬ﺖ ﺟﻤﺎل اﻓﻌﺎل ﺑﻘﻴﺪ اﻫﺘﻤﺎم وﺻﻮل آﺛﺎر ﻓﻴﺾ اﺣﺴﺎن درﺑﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺎﺳﺘﻜﻤﺎل‬ ‫ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺗﺼﺎرﻳﻒ و ﺷﺌﻮن ﻓﻀﻞ و اﻣﺘﻨﺎن ﺧﻮرﺳﻨﺪاﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺤﺒﺖ اﻳﻦ دو ﻓﺮﻳﻖ ﺑﺤﺴﺐ ﺣﺼﻮل ﻣﻄﻠﻮﺑﺎت و‬ ‫وﺻﻮل ﻣﻬﺮوﺑﺎت از ﺷﺎﻳﺒﺔ ﺗﺤﻮ‪‬ل و ﺗﻐﻴ‪‬ﺮ اﻳﻤﻦ ﻧﺒﻮد‪ ،‬و اﺷﺎرت ﺗﻨﺰﻳﻞ رﺑﺎﻧﻲ ﻛﻪ‪ :‬و ﻣﻦ اﻟﻨﺎس ﻣﻦ ﻳﻌﺒﺪاﷲ ﻋﻠﻲ‬ ‫ﺣﺮف‪ ،‬ﻓﺎن اﺻﺎﺑﻪ ﺧﻴﺮ اﻃﻤﺄنّ ﺑﻪ‪ ،‬و ان اﺻﺎﺑﺘﻪ ﻓﺘﻨﺔ اﻧﻘﻠﺐ ﻋﻠﻲ وﺟﻬﻪ‪ ،‬ﺷﺎﻫﺪ اﻳﻦ ﻣﻌﻨﻲ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻣﺎ ﺟﻤﺎل آﺛﺎر ﻛﻪ آن ﻋﻜﺴﻲ از اﺷﻌﻪ اﻧﻮار آﻓﺘﺎب ﺟﻤﺎل ذات اﺣﺪﻳﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ از ﭘﺲ ﭼﻨﺪﻳﻦ ﻫﺰار ﺣﺠﺐ‬ ‫اﺳﻤﺎﺋﻲ و ﺻﻔﺎﺗﻲ و اﻓﻌﺎﻟﻲ و آﺛﺎري ﺑﻮاﺳﻄﺔ ﺗﺠﻠّﻲ ﺣﺴﻦ ﺻﻮر روﺣﺎﻧﻲ در ﻣﺮآت ﻗﺎﻟﺐ ﺗﻨﺎﺳﺐ ﻇﻬﻮر ﻛﺮده‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺤﺎﺳﻦ زﻟﻒ و ﺧﺎل و ﻣﺤﺎﻣﻞ ﻏﻨﺞ و دﻻل ﻣﺤﺒﻮﺑﺎت ﺻﻮري ﮔﺸﺘﻪ‪ ،‬ﺷﺮاك دام ﻃﺎﻟﺒﺎن ﻛﻤﺎل ﺟﻤﺎل‪ ،‬و‬ ‫ﺧﻮاﻃﻒ ﻫﻤﻢ ﻣﺴﺘﺴﻘﻴﺎن زﻻل وﺻﺎل اﺳﺖ‪ ،‬ﺗﺎ ﺳﺎﻛﻨﺎن ﻇﻠﻤﺖ ﻃﺒﻴﻌﺖ‪ ،‬و ﻇﺎﻋﻨﺎن ﺑﻮادي ﻏﻔﻠﺖ ﺗﻬﻴﻴﺞ ﻧﺎﻳﺮة ﻋﺸﻖ‬ ‫ﻣﺠﺎزي را ﻗﻨﻄﺮة ﻣﺤﺒﺖ ﺣﻘﻴﻘﻲ ﺳﺎزﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻴﻤﻦ ﻇﻼل اﻳﻦ ﻫﻤﺎي ﻫﻤﺎﻳﻮن‪ ،‬و ﻓﺮّ اﻗﺒﺎل اﻳﻦ رﻓﺮف ﻣﻴﻤﻮن‪ ،‬ﻣﺮﻛﺐ‬ ‫ﻫﻤﺖ از ﻇﻠﻤﺖ آﺑﺎد ﻧﺎﺳﻮﺗﻲ‪ ،‬ﺑﻪ روح آﺑﺎد ﻓﻀﺎء ﻻﻫﻮﺗﻲ راﻧﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﺪام و داﻧﺔ ﺣﺴﻦ و ﻣﻼﺣﺖ ﺣﺴ‪‬ﻲ‪ ،‬و ﻓﺮﻳﺐ‬ ‫و ﺑﻬﺎﻧﺔ ﺟﻤﺎل و ﺻﺒﺎﺣﺖ ﺻﻮري‪ ،‬ﻛﻪ از ﭘﺲ ﭘﺮدة ﻧﺠﺎﺳﺖ و وﻋﺎء ﺧﺒﺎﺛﺖ ﺟﻠﻮه ﮔﺮي ﻣﻲ ﻛﻨﺪ از ﻃﻠﺐ ﻛﻤﺎل‬ ‫ﺣﻘﻴﻘﻲ ﺑﺎز ﻧﻤﺎﻧﻨﺪ‪ ،‬ﺷﻌﺮ‪:‬‬ ‫در ﻋﺸﻖ روي او ﺗﻮ ﺣﺪوث و ‪‬ﻗﺪم ﻣﺒﻴﻦ‬

‫ﮔﺮ ﺳﺎﻟﻚ رﻫﻲ ﺗﻮ وﺟﻮد و ﻋﺪم ﻣﺒﻴﻦ‬

‫از ﭘﺮﺗﻮ ﺟﻤﺎل ﺣﻘﻴﻘﻲ ﺑﺴﻮز ﭘﺎك‬

‫ﮔﻢ ﮔﺮد در ﻓﻨﺎ و دﮔﺮ ﺑﻴﺶ و ﻛﻢ ﻣﺒﻴﻦ‬

‫ﻣﺮداﻧﻪ ﺑﮕﺬر از ازل و از اﺑﺪ ﺗﻤﺎم‬

‫ﺳﺮّ از ل ﻣﺨﻮان و ﺗﻮ ﻟﻮح و ﻗﻠﻢ ﻣﺒﻴﻦ‬

‫ﻫﺮ ﺣ‪‬ﺴﻦ ﻳﻚ رﻗﻢ زﻛﺘﺎب ﺟﻤﺎل اوﺳﺖ‬

‫در دﻓﺘﺮ ﺟﻤﺎل ﺗﻮ ﮔُﻢ ﺷﻮرﻗﻢ ﻣﺒﻴﻦ‬

‫ج‬

‫اي ﻋﺰﻳﺰ ﺑﺪاﻧﻜﻪ‪ :‬ﺟﻤﻌﻲ از روﻧﺪﮔﺎن راه ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺳﺒﻖ ﻛﺸﻮف اﻳﺸﺎن ﺑﺮ اﺟﺘﻬﺎد در ﻣﺮﺗﺒﺔ ﻣﺤﺒﻮﺑﺎن ﺑﺎﺷﻨﺪ‪ ،‬و‬ ‫ﻃﺎﻳﻔﺔ ﻃﺎﻟﺒﺎن ﺑﺴﺒﺐ ﺳﺒﻖ اﺟﺘﻬﺎد در درﺟﺔ ﻣﺤﺒ‪‬ﺎن‪ ،‬و ﻧﺴﺒﺖ ﻣﺤﺒ‪‬ﻲ و ﻣﺤﺒﻮﺑﻲ از ﻟﻮازم و ﻋﻮارض ذات ﻣﺤﺒ‪‬ﺖ‬ ‫‪   ۶‬‬ ‫‪ ‬‬


‫‪ ‬‬ ‫‪ ‬‬

‫اﺳﺖ‪ ،‬و ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻣﺤﺒﺖ در ﻋﻴﻦ ذات ﺧﻮد از ﺗﻘﻴ‪‬ﺪ و ﺗﻨﺰّه ﻣﺒ‪‬ﺮا و ﻣﻨﺰّه‪ ،‬و ﺳﺮﻳﺎن ﻓﻴﺾ او ﺑﻬﻤﻪ ﻣﺤﺒﻮﺑﺎن واﺻﻞ‪،‬‬ ‫و آﺛﺎر ﻓﻴﺾ او ﻫﻤﻪ ﻣﺤﺒ‪‬ﺎن را ﺷﺎﻣﻞ‪ ،‬اﮔﺮ آﻓﺘﺎب ﻣﺤﺒﺖ از ﻓﻠﻚ ﻋﻨﺎﻳﺖ ﺑﻪ ﺻﺤﺮاي وﺟﻮد ﻧﺘﺎﻓﺘﻲ‪ ،‬ﻫﻴﭻ ﻣﺤ‪‬ﺐ در‬ ‫ﺑﺎدﻳﺔ ذلّ ﻃﻠﺐ‪ ،‬ﻋﺰّ ﺳﺎﻳﺔ ﻫﻤﺎي وﺻﻞ ﻧﻴﺎﻓﺘﻲ‪ ،‬و اﮔﺮ ﺳﺮﻳﺎن آﺛﺎر ﻣﺤﺒ‪‬ﺖ ﻣﺮاﻳﺎي ﻗﻮاﺑﻞ ﻣﺤﺒﻲ و ﻣﺤﺒﻮﺑﻲ را ﺷﺎﻣﻞ‬ ‫ﻧﺒﻮد‪ ،‬اﺷﻌﺔ ﺷﻤﻮس ﺟﻤﺎل ﺣﻘﻴﻘﻲ از اوج ﻋﺰّ ﻣﺤﺒﻮﺑﻲ در ﺣﻀﻴﺾ ذلّ ﻣﺤﺒ‪‬ﻲ ﻛﻲ رخ ﻧﻤﻮدي؟‬ ‫ﭼﻮن ﺑﺪﻻﻳﻞ ﻋﻘﻠﻲ ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ ﻛﻪ ﻋﺰّ و اﻓﺘﺨﺎر ﺷﻌﺎر ﻣﺤﺒﻮب اﺳﺖ‪ ،‬و ذلّ و اﻓﺘﻘﺎر د‪‬ﺛﺎر ﻣﺤ‪‬ﺐ‪ ،‬و اﻳﻦ دو‬ ‫ﺻﻔﺖ ﻣﺘﻀﺎداﻧﻨﺪ‪ ،‬و اﺟﺘﻤﺎع ﺿﺪﻳﻦ ﻣﺤﺎل‪ ،‬ﻣﮕﺮ در ﺣﻘﻴﻘﺘﻲ ﻛﻪ ﺟﺎﻣﻊ اﺿﺪاد ﺑﻮد‪ ،‬و آن ﻣﺤﺒﺖ اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ اﮔﺮ‬ ‫ﺳﻄﻮت ﺧﻮاﻃﻒ ﺑﺮوق ﻣﺤﺒﺖ‪ ،‬ﻛﺴﻮت ﻣﺴﺘﻌﺎر از ﺳﺮ ﻣﺤﺒﻲ و ﻣﺤﺒﻮﺑﻲ ﺑﺮﻧﻜﺸﻴﺪي‪ ،‬ﻫﻴﭻ ﻣﺤﺐ در ﺑﺰم اﺗﺼﺎل‬ ‫ﺷﺮﺑﺖ وﺻﺎل ﻧﭽﺸﻴﺪي‪ ،‬و از اﻳﻨﺠﺎﺳﺖ ﻛﻪ اﻫﻞ ﻛﺸﻒ در ﻣﺤﺐ‪ ‬ﺑﻮﺋﻲ از ﻣﺤﺒﻮﺑﻲ ﺷﻨﻮﻧﺪ‪ ،‬و در ﻣﺤﺒﻮب رﻧﮕﻲ‬ ‫از ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻣﺤﺒ‪‬ﻲ ﺑﻴﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﻧﺴﺒﺖ ﻣﺤﺒ‪‬ﻲ و ﻣﺤﺒﻮﺑﻲ اﻣﺮي ﻣﺒﻬﻢ داﻧﻨﺪ‪ ،‬زﻳﺮا ﭼﻪ ﻫﻴﭻ ﻣﺤﺐ ﻗﺪم ﻧﻴﺎز در ﺑﺎدﻳﺔ‬ ‫ﻣﺤﺒﺖ ﻧﺘﻮاﻧﺪ ﻧﻬﺎد‪ ،‬اﻻّ ﺑﻮاﺳﻄﺔ ﺟﺬب ﻣﺤﺒﻮب ﺻﻮرةً اَو ﻣ‪‬ﻌﻨﻲ‪ ،‬و ﻫﻴﭻ ﻣﺤﺒﻮب ﻋ‪‬ﻠَﻢ ﻧﺎز در ﻣﻴﺪان ﻋﺰّ ﺑﺮﻧﺪاﺷﺖ‪،‬‬ ‫اﻻّ ﺑﻮاﺳﻄﺔ ﺗﻌﻠﻖ ﻣﺤﺒﺖ ﻣﺤﺐ ﻋ‪‬ﻠﻤﺎً و ﻋﻴﻨﺎً‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﺤﻘﻴﻘﺖ ﻫﺮ ﻣﺤﺒﻮﺑﻲ ﻣﺤﺐ‪ ‬ﺑﻮد‪ ،‬و ﻫﺮ ﻣﺤﺒ‪‬ﻲ ﻣﺤﺒﻮب ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و‬ ‫اﻳﻦ ﻣﻌﺎﻧﻲ از ﻏﺮاﺋﺐ اﺳﺮار ﻣﺤﺒ‪‬ﺖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﺎز ﭼﻮن آﻓﺘﺎب ﻣﺤﺒﺖ از ﺑﺮج وﺣﺪت ﺑﺘﺎﺑﺪ‪ ،‬ﻇﻼل ﻧ‪‬ﺴ‪‬ﺐ و اﺿﺎﻓﺎت ﺑﺴﻮي ﻋﺪم ﺷﺘﺎﺑﺪ‪ ،‬ﻋﺎرف ﻣﺤﺐ و‬ ‫ﻣﺤﺒﻮب و ﻣﺤﺒﺖ را ﺟﺰ ﻳﻚ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻧﻴﺎﺑﺪ‪ ،‬ﻧﻈﻢ‪:‬‬ ‫ﺗﻮ ﻣﺮا ﻣﻮﻧﺲ روان ﺑﻮدي‬

‫ﻟﻴﻜﻦ از ﭼﺸﻢ ﺳ‪‬ﺮ ﻧﻬﺎن ﺑﻮدي‬

‫از ﺗﻮ ﻣﻲ ﻳﺎﻓﺘﻢ ﺧﺒﺮ ﺑﻪ ﮔﻤﺎن‬

‫ﭼﻮن ﺷﺪم ﺑﻲ ﺧﺒﺮ ﻋﻴﺎن ﺑﻮدي‬

‫ﻣﻦ ﺧﻮد اﻧﺪر ﺣﺠﺎب ﺧﻮد ﺑﻮدم‬

‫ور ﻧﻪ ﺑﺎ ﻣﻦ ﺗﻮ در ﻣﻴﺎن ﺑﻮدي‬

‫ﺟﺎﻧﻢ اﻧﺪر ﺟﻬﺎن ﺗﺮا ﻣﻲ ﺟﺴﺖ‬

‫ﺗﻮ ﺧﻮد اﻧﺪر ﻣﻴﺎن ﺟﺎن ﺑﻮدي‬

‫اي ﻋﺰﻳﺰ ﺑﺪاﻧﻜﻪ‪ :‬ﺑﻌﻀﻲ از اﻫﻞ ﻋﺮﻓﺎن اﺻﻮل و ﻣﺮاﺗﺐ و ﺻﻔﺎت ﻣﺤﺒﺖ را ﺑﺎﻋﺘﺒﺎرات ذﻛﺮ ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻮن‬ ‫ﺻﺒﺎﺑﺖ و ﺷﻮق و ر‪‬ﻣ‪‬ﻘَﻪ و و‪‬ﻣ‪‬ﻘَﻪ و و‪‬د‪ ‬و ﺧُﻠﱠﺖ و ﺣﺐ‪ ‬و ﺗَﻮ‪‬ﻗﺎن و ﻋﺸﻖ و ﻫﻮي و ﻏﻴﺮه‪.‬‬ ‫او‪‬ل ان ﻟﺤﻈﻪ و رﻣﻘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و آن ﻣﺎده ﻣﺤﺒﺖ و اﺻﻞ ﻣﻮدت اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻌﻀﻲ آن را از ﻣﺮاﺗﺐ ﻣﺤﺒ‪‬ﺖ ﺷﻤﺮﻧﺪ‬ ‫و ﻧﻪ ﭼﻨﺎن اﺳﺖ‪ ،‬زﻳﺮا ﻛﻪ ﻟﺤﻈﻪ و رﻣﻘﻪ ﻣﺤﺒﺖ را ﺑﻤﺜﺎﺑﺖ ﻧﻄﻔﻪ اﺳﺖ ادﻣﻲ را‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻧﻄﻔﻪ را آدﻣﻲ ﻧﺨﻮاﻧﻨﺪ‪،‬‬ ‫ﻫﻤﭽﻨﺎن ر‪‬ﻣﻘﻪ و ﻟﺤﻈﻪ را ﻣﺤﺒﺖ ﻧﮕﻮﻳﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺮﺗﺒﻪ دوم و‪‬ﻣ‪‬ﻘَﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و آن ﻣﻴﻞ ﻧﻔﺲ اﺳﺖ ﺑﺠﻬﺖ ﺗﺘّﺒﻊ ﻛﻴﻔﻴﺖ آﻧﭽﻪ ﻗﻮ‪‬ت ﻣﺪرﻛﻪ را از راه ﺣﺲ‪ ‬ﺣﺎﺻﻞ‬ ‫ﮔﺸﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺳﻮم ﻫﻮي اﺳﺖ‪ ،‬و آن اول ﺳﻘﻮط ﻣﻮدت‪ ،‬و ﺑﺪاﻳﺖ ﻇﻬﻮر ﻣﺤﺒﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و اﻳﻦ ﺻﻔﺖ از ﻣﺮاﺗﺐ ﻋﻴﻦ‬ ‫ﻣﺤﺒﺖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﺮﺗﺒﻪ ﭼﻬﺎرم و‪‬د‪ ‬اﺳﺖ‪ ،‬و آن اﺛﺒﺎت آن ﺳﺮّ اﺳﺖ ﻛﻪ از ﺳﻘﻮط ﻫﻮي در ﺑﺎﻃﻦ ﻣﺤﺐ ﺣﺎﺻﻞ ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﭘﻨﺠﻢ ﺧُﻠّﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و آن اﺷﺘﺒﺎك ﻣﻮد‪‬ت و ﺗﺨﻠّﻞ اﺳﺖ در ﺧﻼل ﻗﻮاي روﺣﺎﻧﻲ ﻣﺤﺐ‪.‬‬

‫‪   ٧‬‬ ‫‪ ‬‬


‫‪ ‬‬ ‫‪ ‬‬

‫ﺷﺸﻢ ﺣﺐ اﺳﺖ‪ ،‬و آن ﺗﺨﻠّﺺ ﺳﺮّ ﻣﺤﺐ اﺳﺖ از ﺗﻌﻠﻖ ﺑﻪ ﻏﻴﺮﻣﺤﺒﻮب‪ ،‬و ﺗﺼﻔﻴﻪ آﻳﻨﺔ دل از ﻋﻜﺲ ﻧﻘﺶ ﻣﺎ‬ ‫ﺳﻮي اﻟﻤﻄﻠﻮب‪.‬‬ ‫ﻫﻔﺘﻢ ﻋﺸﻖ اﺳﺖ‪ ،‬و آن اﻓﺮاط ﻣﺤﺐ اﺳﺖ‪ ،‬و از اﻳﻦ ﺟﻬﺖ ﻟﻔﻆ ﻋﺸﻖ را ﺑﺮ ﺣﻀﺮت ﺻﻤﺪﻳﺖ اﻃﻼق ﻧﻜﻨﻨﺪ‪،‬‬ ‫ﭼﻪ در آن ﺣﻀﺮت اﻓﺮاط و ﺗﻔﺮﻳﻂ را ﻣﺠﺎل ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬و اﺷﺘﻘﺎل ﻋﺸﻖ از ﻋ‪‬ﺸَﻘَﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و آن ﮔﻴﺎﻫﻴﺎﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮ‬ ‫درﺧﺖ ﭘﻴﭽﺪ و درﺧﺖ را ﺑﻲ ﺑﺮو و ﺧﺸﻚ و زرد ﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻋﺸﻖ درﺧﺖ وﺟﻮد ﻋﺎﺷﻖ را در ﺗﺠﻠﻲ‬ ‫ﺟﻤﺎل ﻣﻌﺸﻮق ﻣﺤﻮ ﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﭼﻮن ذﻟﺖ ﻋﺎﺷﻘﻲ ﺑﺮﺧﻴﺰد‪ ،‬ﻫﻤﻪ ﻣﻌﺸﻮق ﻣﺎﻧﺪ‪ ،‬و ﻋﺎﺷﻖ ﻣﺴﻜﻴﻦ را از آﺳﺘﺎﻧﻪ ﻧﻴﺎز‬ ‫در ﻣﺴﻨﺪ ﻧﺎز ﻧﺸﺎﻧﺪ‪ ،‬و اﻳﻦ ﻧﻬﺎﻳﺖ ﻣﺮاﺗﺐ ﻣﺤﺒﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺷﻮق و ﺻﺒﺎﺑﻪ وﺗﻮﻗﺎن و ﻫﻮي و اﺷﺠﺎن و ﻏﻴﺮه‪ ،‬ﻫﻤﻪ‬ ‫از ﻋﻮارض و ﻟﻮازم ﻣﺤﺒﺖ اﻧﺪ ﻧﻪ ﻧﻔﺲ ﻣﺤﺒﺖ‪ ،‬و ﭼﻮن ﺑﺮق و وﺟﺪ و ذوق و ﺷﺮب وري و ﺳﻜﺮ از ﻣﻘﺪﻣﺎت و‬ ‫ﻋﻮارض و ﻟﻮازم ﻣﺤﺒﺖ اﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺤﻘﻴﻘﺖ ﻫﺮ ﻳﻚ اﺷﺎرﺗﻲ ﻛﺮده ﺷﻮد‪ ،‬و ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﺗﻌﺮﻳﻒ و ﺗﻔﻬﻴﻢ اﻳﻤﺎﺋﻲ ﻛﺮده آﻳﺪ‪.‬‬ ‫اي ﻋﺰﻳﺰ ﺑﺪاﻧﻜﻪ‪ :‬ﺑﺮق ﻧﻮﺑﺎة ﺣﺪاﺋﻖ ﻋﺎﻟﻢ ﻏﻴﺐ اﺳﺖ‪ ،‬ﻛﻪ از ﺑﻮادي ﻛﺮم ﺑﻮاﺳﻄﺔ ﺳﺎﺑﻘﺔ ﻋﻨﺎﻳﺖ ﺑﻪ ﺟﺎﻧﻬﺎي‬ ‫ﻣﺴﺘﻌﺪ‪‬ان ﻛﻤﺎﻻت روﺣﺎﻧﻲ ﻣﻲ رﺳﺪ و در ﺣﻘﺎﻳﻖ ﻧﺎﺳﻮﺗﻲ ﻣ‪‬ﻌ‪‬ﻘّﺐ و‪‬ﺟﺪ ﻣﻲ ﮔﺮدد‪.‬‬ ‫و وﺟﺪ ﻋﺒﺎرﺗﺴﺖ از واردي ﻏﻴﺒﻲ ﻛﻪ ﺑﻮاﻃﻦ ﻃﺎﻟﺒﺎن را ﺑﺎﻣﻴﺪ ﺣﺼﻮل آﺛﺎر ﺑﺮوق ﻋﻨﺎﻳﺖ و ﺧﻮف ﻓﻮت آن‬ ‫ﺑﻠﺬّت ﺳﺮور ﻳﺎ ﻧﻜﺒﺖ ﺣﺰن ﻣﺘﺄﺛّﺮ ﻣﻲ ﮔﺮداﻧﺪ‪.‬‬ ‫و ذوق ﻋﺒﺎرﺗﺴﺖ از ﻣﺒﺎدي ﺗﺠﻠﻴﺎت اﻓﻌﺎﻟﻲ‪ ،‬و ﺷﺮب ﻧﺘﺎﻳﺞ آﺛﺎر اواﺳﻂ ﺗﺠﻠﻴﺎت ﺻﻔﺎﺗﻲ‪.‬‬ ‫و ر‪‬ي‪ ‬ﻧﻬﺎﻳﺖ آﻧﻜﻪ‪ :‬ﺳﺠﺎﻳﺎي ﻋﻘﻮل ﺳﺎﻟﻜﺎن و ﻣﺮاﻳﺎي ﻗﻠﻮب ﻋﺎرﻓﺎن از ﻛﺌﻮس اﺳﺮار ﺗﺠﻠﻴﺎت اﻓﻌﺎﻟﻲ و‬ ‫ﻋﻜﻮس اﻧﻮار ﺗﺠﻠﻴﺎت ﺻﻔﺎﺗﻲ اﺳﺘﻔﺎﺿﻪ ﺗﻮاﻧﺪ ﻛﺮد‪.‬‬ ‫و ﺳ‪‬ﻜﺮ ﻋﺒﺎرﺗﺴﺖ از ورود واردي ﻣﺪﻫﺶ‪ ،‬ﻛﻪ ﺑﺼﻮﻟﺖ اﺳﺘﻴﻼء ﻣﺎﻧﻊ ﺣﺲ‪ ‬ﮔﺮدد از ادراك ﻣﺤﺴﻮس‪ ،‬و ذاﻫﻞ‬ ‫ﻧﻔﺲ ﺷﻮد از ﺗﻤﻴ‪‬ﺰ ﻣﻴﺎن ﻣﻄﻠﻮب و ﻣﻬﺮوب‪ ،‬و ﻣﻮﺟﺐ ﻓﺮق ﻣﻴﺎنِ ﺳﻜﺮ ﺻﻮري و ﻣﻌﻨﻮي ﺗﻤﺎﻳﺰ ﺳﺒﺐ ﺗﺒﻌﻴﺪ ﺷﻌﺎع‬ ‫اﻧﻮار ﻋﻘﻞ اﺳﺖ از ﻋﺎﻟﻢ ﻧﻔﺲ و ﺣﺲ‪ ،‬ﭼﻪ اﺳﺘﺘﺎر ﻧﻮر ﻋﻘﻠﻲ ﺑﻮاﺳﻄﺔ ﻏﺸﻴﺎن ﻇﻠﻤﺖ ﻃﺒﻴﻌﺖ‪ ،‬و ﺗﻐﻴ‪‬ﺮ ﻣﺰاج ﺳﺒﺐ‬ ‫ﺳﻜﺮ ﺻﻮري اﺳﺖ‪ ،‬و اﻧﻘﻬﺎر آن ﺑﺴﺒﺐ ﺳﻄﻮت ﻏﻠﺒﺎت ﻧﻮر ﺷﻬﻮد‪ ،‬ﻣﻮﺟﺐ ﺳﻜﺮ ﻣﻌﻨﻮي اﺳﺖ‪ ،‬زﻳﺮا ﭼﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ‬ ‫ﻧﻮر ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺑﻮرد ﻇﻠﻤﺖ ﺳﺎﺗﺮ ﻣﺴﺘﻨﻴﺮ ﻣﻲ ﮔﺮدد‪ ،‬ﺑﻄﻠﻮع ﻧﻮر ﻗﺎﻫﺮ ﻫﻢ ﻣﺘﻮاري ﻣﻲ ﺷﻮد‪ ،‬و ﻣﺤﻞ ﺳﻠﻄﻨﺖ اﻳﻦ‬ ‫وارد در ﻣﺒﺎدي ﺷﻬﻮد ﺑﻮد‪ ،‬اﻣﺎ ﭼﻮن ﺣﺎل ﻣﺸﺎﻫﺪ از ﺷﺎﻳﺒﺔ ﺗﺤﻮل اﻳﻤﻦ ﮔﺮدد‪ ،‬و ﺑﻄﺮﻳﻖ ﺗﻜﺮار و اﺳﺘﻤﺮار ﻣﻘﺎم‬ ‫ﺳﺎﻟﻚ ﺷﻮد‪ ،‬و ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻣﺸﻬﻮد ﺑﺎﺳﺘﻤﺮار ﺷﻬﻮد اﻧﻴﺲ ﺷﺎﻫﺪ ﮔﺮدد‪ ،‬ﻫﺮ ﺟﺰوي از اﺟﺰاي وﺟﻮد واﺟﺪ‪ ،‬ﺑﺴﺒﺐ‬ ‫ﺣﺼﻮل اﻧﺲ ﺑﻮﺻﻮل ﺟﻨﺲ ﺑﺎﺻﻞ ﺧﻮد ﺑﺎزﮔﺮدد‪ ،‬و ﻣﺠﺎل ﺟﻮﻻن ﺗﺼﺮﻓﺎت ﺣﺴ‪‬ﻲ و ﻧﻔﺴﻲ ﺑﺸﻌﺎع ﻧﻮر ﻗﻌﻞ ﻣﻨﻮ‪‬ر‬ ‫ﺷﻮد‪ ،‬و ﺑﺎز ﺗﻤﻴﺰ ﻣﻴﺎن ﻣﺘﻔﺮﻗﺎت و ﻣﺤﺴﻮﺳﺎت ﭘﻴﺪا آﻳﺪ‪ ،‬و اﻳﻦ ﺣﺎل را ﺻﺤﻮ ﺛﺎﻧﻲ و ﺟﻤﻊ اﻟﺠﻤﻊ ﺧﻮاﻧﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﭼﻮن اﻳﻦ ﻣﻘﺪﻣﺎت ﻣﺤﻘﻖ ﮔﺸﺖ‪ ،‬ﺑﻌﺪ از اﻳﻦ در ﺷﺮح اﺑﻴﺎت ﺷﺮوع ﻛﺮده آﻳﺪ‪ ،‬ﺑﻌﻮن اﷲ و ﺣ‪‬ﺴﻦ ﺗﻮﻓﻴﻘﻪ‪.‬‬ ‫ﻗﺎل رﺣﻤﺔ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬ ‫ﺷَﺮِ ﺑﻨﺎ ‪‬ﻋﻠﻲ ذ‪‬ﻛ‪‬ﺮ اﻟﺤ‪‬ﺒﻴﺐ ﻣ‪‬ﺪاﻣ‪‬ﺔً‬

‫ﺳ‪‬ﻜ‪‬ﺮﻧﺎﺑِﻬﺎ ﻣ‪‬ﻦ َﻗﺒﻞِ اَن ‪‬ﻳﺨ َﻠﻖَ اﻟﻜَﺮُم‬

‫ﺑﺪان اي ﻋﺰﻳﺰ‪ :‬اَو‪‬ر‪‬د‪‬ﻧَﺎ اﷲُ و‪ ‬اﻳ‪‬ﺎك‪ ‬ﻳ‪‬ﻨﺎﺑﻴﻊ ز‪‬ﻻلِ اﻟﻌ‪‬ﺮﻓﺎن‪ ،‬و‪ ‬ﺟ‪‬ﻌ‪‬ﻠﻨﺎ و‪ ‬اﻳ‪‬ﺎك‪ ‬ﻣ‪‬ﻦ اَﻫﻞِ اﻻﻳﻘﺎنِ‪ ،‬ﻛﻪ ﭼﻮن ﺣﻖ ﺟﻞّ و‬ ‫ﻋﻼء ﺑﻪ ﻣﻘﺘﻀﺎي وﺟﻮد‪ ،‬اﻓﺮاد و اﺷﺨﺎص ﻣﺮاﺗﺐ اﻣﻜﺎن را از ﻇﻠﻤﺖ آﺑﺎد ﻧﺎﺑﻮد ﺑﻪ ﺻﺤﺮاي وﺟﻮد آورد‪ ،‬ﺑﻌﻤﻮم‬ ‫‪   ٨‬‬ ‫‪ ‬‬


‫‪ ‬‬ ‫‪ ‬‬

‫ﺗﺠﻠﻴﺎت رﺣﻤﺎﻧﻲ ﻫﺮ ﻛﺲ را ﻻﻳﻖ اﺳﺘﻌﺪاد او اﻣﺘﻴﺎزي ﺑﺨﺸﻴﺪ‪ ،‬ﻫﺮ ذاﻳﻘﻲ از ﻳﻨﺒﻮع آن اﺧﺘﺼﺎص ذوق اﻣﺘﻴﺎزي‬ ‫ﭼﺸﻴﺪ‪ ،‬و ﺑﺨﺼﻮص ﺗﺠﻠّﻲ رﺣﻴﻤﻲ ﺟﻤﻌﻲ را از ﻧﻮع اﻧﺴﺎن ﺑﺨﻠﻌﺖ ﻫﺪاﻳﺖ اﻳﻤﺎن‪ ،‬و ﻛﺮاﻣﺖ‪ ‬ﻋﻨﺎﻳﺖ‪ ‬ﻋﺮﻓﺎن‬ ‫ﻣﺸﺮّف ﮔﺮداﻧﻴﺪ‪ ،‬و از ﺣﻀﻴﺾ ﻣﻨﺎزل درﻛﺎت و ﻫﻤﻲ و ﻋﻠﻤﻲ و ﻋﻘﻠﻲ‪ ،‬ﺑﻪ ذروة ﻣﺮاﺗﺐ درﺟﺎت ذوﻗﻲ و ﻋﻴﻨﻲ و‬ ‫ﺷﻬﻮدي رﺳﺎﻧﻴﺪ‪ ،‬و ﭼﻮن ﺣﺼﻮل اﻳﻦ ﻛﻤﺎل ﺟﺰ ﺑﻪ ﻓﻨﺎي ﺻﻔﺎت اﺿﺎﻓﻲ و ﺗﻌﻴ‪‬ﻦ ذاﺗﻲ ﻣﻴ‪‬ﺴﺮ ﻧﻤﻴﺸﻮد‪ ،‬و اﻧﺨﻼع از‬ ‫ﻟﺒﺎس ادﺑﺎر ﻫﺴﺘﻲ و ﺗﺸﺒﺜّﺎت ﺻﻔﺎت ﻧﻔﺴﻲ ﻣﻤﻜﻦ ﻧﻴﺴﺖ اﻻّ ﺑﺴﻄﻮت ﺳﻜﺮ ﺷﺮاﺑﻲ ﻛﻪ از ﻧﺘﺎﻳﺞ ﻓﻴﺾ آﺛﺎر ذﻛﺮ‬ ‫ﻣﺤﺒﻮب ﺣﻘﻴﻘﻲ در ﺻﺒﺎح و رواح ﺑﻪ ﻣﺬاق ﺟﺎن و اﻟﻬﺎن ﺻﺤﺮاي ﻣﺤﺒﺖ‪ ،‬و ﺗﺎﺋﻬﺎن ﺑﺎدﻳﺔ ﻣﻮدت ﻣﻲ رﺳﺪ‪ ،‬و‬ ‫ﻛﻤﺎل ﺣﻜﻤﺖ ﻓﺎﻃﺮ ﺣﻜﻴﻢ آن اﻗﺘﻀﺎ ﻛﺮد ﻛﻪ ذوق ﺷﺎرﺑﺎن ﻣﺸﺎرب ﻋﺮﻓﺎن در ﻗَﺪم اول از ﻋﻴﻦ ﺳﻠﺴﺒﻴﻠﻲ و اﻣﺘﺰاج‬ ‫زﻧﺠﺒﻴﻠﻲ ﺑ‪‬ﻮد‪ ،‬ﺗﺎ ﺷﺪ‪‬ت ﺣﺮارت ﻧﺎرﻃﻠﺐ‪ ،‬ﻣﺤﺮق ﺻﻔﺎت ﺳﺎﻟﻚ ﮔﺮدد‪ ،‬ﭘﺲ ﻏُﻠّﺖ ﺗﻌﻄّﺶ آن ﻣﺴﺘﺴﻘﻴﺎن ﺑﺎدﻳﺔ‬ ‫ﻃﻠﺐ را ﺑﺸﺮاب ﻛﺎﻓﻮري ﺗﺴﻜﻴﻦ دﻫﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﺑﻮاﺳﻄﺔ ﺣﺼﻮل ﺑﺮداﻟﻴﻘﻴﻦ‪ ،‬ﻓﻨﺎء ﻣﻦ ﻟﻢ ﻳﻜﻦ‪ ،‬و ﺑﻘﺎء ﻣﻦ ﻟﻢ ﻳﺰل‬ ‫ﻣﺸﺎﻫﺪه اﻓﺘﺪ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ﺑﺎ ﻓﺎﺿﺔ رﺣﻴﻖ ﻣﻤﺴﻚ واردات ﻏﻴﺒﻲ و ﻣﺴﺎﻣﺮات ﺳﺮّي‪ ،‬ﻣﺸﺎم ﺟﺎن ﺷﺎﻫﺪان ﻣﺸﺎﻫﺪه ﺟﻤﺎل‪ ،‬و ﻗﺎﺻﺪان‬ ‫ﻣﻘﺎﺻﺪ آﻣﺎل ﻣﻌﻄّﺮ ﮔﺮداﻧﻨﺪ‪ ،‬و اﻟﺴﻨﺔ ﻧﻄﻖ و ﺑﻴﺎن اﻫﻞ ﺟﺬﺑﺎت را ﻛﻪ ﻋﺮاﻳﺲ اﺑﻜﺎر و ﻣﺨﺪ‪‬رات ﭘﺮدة اﺳﺮاراﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ‬ ‫ﻣ‪‬ﻬﺮ ﻣ‪‬ﻦ ﻋ‪‬ﺮَف اﷲُ ﻛُﻞﱠ ﻟ‪‬ﺴﺎﻧﻪ‪ ‬ﺧﺘﻢ ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬و اﻳﻦ ﺳﻪ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﻣﻘﺮون ﺑﻮد ﺑﻪ ذﻛﺮ ﻣﺤﺒﻮب‪ ،‬ﻛﻪ آن ﻣﻬﻴ‪‬ﺞ ﻧﺎﻳﺮة ﺷﻮق‬ ‫ﻋﺎﺷﻘﺎن‪ ،‬و ﻣﻜﻤ‪‬ﻞ و‪‬ﺟﺪ واﺟﺪان‪ ،‬و ﻣﻮرث دﻫﺸﺖ ﻫﺎﻳﻤﺎن اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺮاد از اﻳﻦ ذﻛﺮ ﺛﻤﺮة ﻣﻜﺎﺷﻔﺎت ﺳﺎﻟﻜﺎن و‬ ‫ﻧﺘﻴﺠﺔ ﻣﺸﺎﻫﺪات ﻋﺎرﻓﺎﻧﺴﺖ‪ ،‬ﻧﻪ آﻧﭽﻪ ﻣﻴﺎﻧﺔ ﻋﺎﻣﺔ ﺧﻠﻖ ﻣﺘﻌﺎرف اﺳﺖ‪ ،‬ﭘﺲ در ﻣﺮﺗﺒﺔ ﭼﻬﺎرم‪ ،‬اﺷﺠﺎر وﺟﻮد ﻛﺎﻣﻼن‬ ‫ﻣﻜﻤ‪‬ﻞ ﻛﻪ ﻣﻘﺮﺑﺎن ﺑﺎرﮔﺎه ﻋﻨﺎﻳﺖ و ﻣﺸﺮﻓﺎن ﻋﺮﺻﺔ وﻻﻳﺖ اﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﻠﻘﻴﺢ ﻫﺒﻮب ﻧﺴﻨﻴﻢ ﻧﺴﻤﺎت روح‪ ،‬اﺳﺮار ﻗﺮﺑﺖ‪،‬‬ ‫و ﺗﺤﻘﻴﻖ ﻧﻔﻮذ ﺳﺮﻳﺎن اﻧﻮار وﺣﺪت‪ ،‬ﻣﺜﻤﺮ ﺗﻜﻤﻴﻞ ﻧﺎﻗﺼﺎن اﻣﺮاض ﻃﺒﻴﻌﻲ‪ ،‬و ﺳﺒﺐ ﺗﻬﺬﻳﺐ ﻣﺪ‪‬ﻧﺴﺎن ادﻧﺎس ﺑﻬﻴﻤﻲ‬ ‫ﮔﺮدد‪ ،‬و در اﻳﻦ ﻣﺮﺗﺒﻪ وﺟﻮد رﺳﻤﻲ ﻧﻤﺎﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﺗﺼﺤﻴﺢ اﻳﻦ ﻣﻘﺎم ﺑﻌﺪ ﻓﻨﺎء ﻫﺴﺘﻲ ﻣﻮﻫﻮم ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﺤﻘﻴﻖ ﻇﻬﻮر‬ ‫وﺟﻮد ﺣﻘﻴﻘﻲ‪ ،‬و اﻧﺪراج وﺟﻮد ذاﻛﺮ در ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻣﺬﻛﻮر‪ ،‬و از اﻳﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻔﻬﻮم ﮔﺮدد ﻛﻪ ذوق ﺷﺮاب زﻧﺠﺒﻴﻠﻲ‬ ‫ﺗﺤﻔﺔ ذاﻛﺮان ﻟﺴﺎﻧﻲ ﺷﺪ‪ ،‬و ﻛﺎﺳﺎت ﺷﺮاب ﻛﺎﻓﻮري ﻧﺼﻴﺐ ارﺑﺎب ﻗﻠﻮب آﻣﺪ‪ ،‬و ﺗﺠﺮّع اﻗﺪاح رﺣﻴﻖ ﻣﺨﺘﻮم‪ ،‬ﻧُﺰل‬ ‫روﺣﺎﻧﻴﺎن ﮔﺸﺖ‪.‬‬ ‫اي ﻋﺰﻳﺰ‪ :‬ﻣﺮاد اﻳﻦ ﻃﺎﻳﻔﻪ از ﺷﺮاب‪ ،‬ﻗﺒﻮل اﻓﺮاد و اﻋﻴﺎن ﻣﺮاﺗﺐ وﺟﻮد اﺳﺖ دوام ﻓﻴﺾ ﺗﺠﻠﻴﺎت ذاﺗﻲ و‬ ‫ﺻﻔﺎﺗﻲ و اﻓﻌﺎﻟﻲ را در ﻣﻨﺎزل ﻋﺎﻟﻢ اﻓﻌﺎل و ﻣﺪارج ﺳﻤ‪‬ﻮ ﺻﻔﺎت و ﻣﻌﺎرج ﻋﻠّﻮ ذات ﺑﻘﺪر اﺳﺘﻌﺪادات و ﻗﺎﺑﻠﻴﺎت‪،‬‬ ‫ﺗﺎ اﻳﻦ ﻣﻌﺎﻧﻲ ﺳﺒﺐ ﻇﻬﻮر و اﻇﻬﺎر ﻛﻤﺎﻻت اﺳﺮار ﻣﻠﻜﻮﺗﻲ و اﻧﻮار ﺟﺒﺮوﺗﻲ ﮔﺮدد در ﻣﻈﺎﻫﺮ ﻋﻨﺼﺮي و ﻣﻨﺎﻇﺮ‬ ‫ﺑﺸﺮي‪ ،‬و ﻋﻴﺎران ﻛﻮي ﻃﺮﻳﻘﺖ و ﻣﺒﺎرزان ﻣﻴﺪان ﺣﻘﻴﻘﺖ‪ ،‬اﻳﻦ ﺷﺮاب در ﻣﺠﻠﺲ اﻟﺴﺖ از دﺳﺖ ﺳﺎﻗﻲ ﻣﺸﻴ‪‬ﺖ‬ ‫ﻧﻮﺷﻴﺪﻧﺪ‪ ،‬و آﺛﺎر ﻧﺸﻮة آن ﺷﺮاب در ﻧﺸﺄة دﻧﻴﻮي ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺸﺖ‪ ،‬و ﻧﺸﺎﻧﻨﺪة ﺧُﻤﺎر اﻳﻦ ﺳﻜﺮ در ﻣﻮﻃﻦ اﺧﺮوي ﺟﺰ‬ ‫ﺷﺮﺑﺖ وﺻﺎل ﻣﻮﻋﻮد ﻧﻴﺴﺖ‪.‬‬ ‫اي ﺳﺎﻗﻲ از آن ﻣﻲ ﻛﻪ دل و دﻳﻦ ﻣﻦ اﺳﺖ‬

‫ﺑﻲ ﺧﻮﻳﺸﻢ ﻛﻦ ﻛﻪ ﻣﺴﺘﻲ آﺋﻴﻦ ﻣﻦ اﺳﺖ‬

‫ﻧﻔﺮﻳﻦ ﺗﻮ ﺧﻮﺷﺘﺮ از دﻋﺎي دﮔﺮي‬

‫زﻳﺮا ﻛﻪ دﻋﺎي ﻏﻴﺮ ﻧﻔﺮﻳﻦ ﻣﻦ اﺳﺖ‬

‫ج‬

‫ج‬

‫ﻗﺎل رﺣﻤﺔ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬ ‫‪   ٩‬‬ ‫‪ ‬‬


‫‪ ‬‬ ‫‪ ‬‬

‫ﻟَﻬﺎ اﻟَﺒﺪ‪‬ر ﻛﺄس‪ ‬و‪ ‬ﻫ‪‬ﻲ ﺷَﻤﺲ‪ ‬ﻳ‪‬ﺪﻳﺮُﻫﺎ‬

‫‪‬ﻫﻼلٌ و‪ ‬ﻛَﻢ ﻳ‪‬ﺒﺪو‪ ‬ا‪‬ذا ﻣ‪‬ﺰِﺟ‪‬ﺖ ﻧَﺠﻢ‪‬‬

‫ﺿﻤﻴﺮ ﻟﻬﺎ ﻋﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻣ‪‬ﺪاﻣﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺪر ﻣﺒﺘﺪا اﺳﺖ و ﺧﺒﺮ وي ﻛﺄس‪ ،‬و‪ ‬واو و‪‬ﻫﻲ ﺣﺎل راﺳﺖ‪ ،‬و ﺿﻤﻴﺮ در‬ ‫ﻳﺪﻳﺮﻫﺎ ﻋﺎﻳﺪ اﺳﺖ ﺑﻪ ﺷﻤﺲ‪ ،‬و ﻫﻼلَ و ﻧﺠﻢ ﻓﺎﻋﻞ ﻳﺪﻳ‪‬ﺮ و ﻳﺒﺪو‪ ،‬ﺗﻘﺪﻳﺮ ﻛﻼم اﻳﻦ ﺑﻮد‪ :‬اَﻟﺒ‪‬ﺪر‪ ‬ﻛﺄس‪ ‬ﻟ‪‬ﻠُﻤﺪاﻣ‪‬ﺔ ‪ ،‬و‪‬‬ ‫اﻟﺤﺎلُ اَﻧﺒﺸﻬﺎ ﺷﻤﺲ‪ ‬ﻳ‪‬ﺪﻳ‪‬ﺮﻫﺎ اﻟﻬﻼل‪ ،‬و‪ ‬ﻛَﻢ ﻣ‪‬ﻦ ﻧﺠﻢٍ ﻳ‪‬ﺒﺪ‪‬و ا‪‬ذا ﻣ‪‬ﺰِﺟ‪‬ﺖ‪ ‬اﻟﻤ‪‬ﺪاﻣ‪‬ﺔُ ﺑِﺎﻟﻤﺎء‪ ،‬ﺷَﺒ‪‬ﻪ اﻟﺴ‪‬ﺎﻗﻲ‪ ‬ﺑِﺎﻟﻬِﻼلِ ﻻ‪‬دار‪‬ﺗﻪ‬ ‫اَﻟﻜﺄس‪ ‬ﻋﻠﻲ اَﻫﻞِ اَﻟﻤﺠﻠ‪‬ﺲ‪ ،‬ﺷﺎﻳﺪ ﻛﻪ ﻣﺮاد ﻧﺎﻇﻢ از اﻳﻦ ﻣﻌﺎﻧﻲ اﻋﻴﺎن ﺧﺎرﺟﻲ ﺑﻮد‪ ،‬و ﺷﺎﻳﺪ ﻛﻪ ﺑﺪﻳﻦ ﻋﺒﺎرت‬ ‫ﺣﻘﺎﻳﻘﻲ ﻧﻔﺴﻲ ﺧﻮاﻫﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﻘﺪﻳﺮ اول ﻣﺮاد از ﺑﺪر روح ﻣﺤﻤﺪي ﺑﻮد ﻛﻪ ﻣﻈﻬﺮ آﻓﺘﺎب اﺣﺪﻳﺖ و وﻋﺎء ﺣﻘﻴﻘﺖ‬ ‫ﻣﺤﺒﺖ اﺳﺖ‪،‬و ﻣﺮاد از ﻫﻼل اﻣﻴﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﻴﻦ ﻋﻠﻲ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺴﻼم ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺳﺎﻗﻲ ﻛﺄس ﺷﺮاب ﻣﺤﺒﺖ ذواﻟﺠﻼل‪ ،‬و‬ ‫ﻣﻮﺻﻞ ﻣﺘﻌﻄّﺸﺎن ﻓﻴﺎ ﻓﻲ آﻣﺎل ﺑﻪ ﻣﻮرد زﻻل وﺻﺎل اوﺳﺖ ﻛﻪ‪ :‬اَﻧَﺎ ﻣ‪‬ﺪﻳﻨَﺔُ اﻟﻌ‪‬ﻠﻢ و‪ ‬ﻋ‪‬ﻠﻲ‪ ‬ﺑﺎﺑ‪‬ﻬﺎ‪ ،‬و ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻫﻼل ﻏﻴﺮ‬ ‫ﺑﺪر ﻧﻴﺴﺖ‪ ،‬ﺑﻠﻜﻪ ﺟﺰوي از اوﺳﺖ‪ ،‬ﺳﻴﺪ اوﻟﻴﺎ را ﺑﺎ ﻣﻬﺘﺮ اﻧﺒﻴﺎء ﻫﻤﻴﻦ ﺣﻜﻢ اﺳﺖ ﻛﻪ‪ :‬ﺧُﻠﻘ‪‬ﺖ‪ ‬اَﻧَﺎ و‪ ‬ﻋ‪‬ﻠَﻲ ﻣ‪‬ﻦ ﻧُﻮرٍ‬ ‫واﺣﺪ‪ ‬ﻋ‪‬ﻠﻲ‪ ‬ﻣ‪‬ﻨﻲ‪ ‬و‪ ‬اَﻧَﺎ ﻣ‪‬ﻨ ‪‬ﻪ‪ ،‬و ا زاﻣﺘﺰاج اﺣﻜﺎم ﺷﺮاﻳﻊ ﻣﺼﻄﻔﻮي‪ ،‬و اﻋﻼم ﺣﻘﺎﻳﻖ ﻣﺮﺗﻀﻮي‪ ،‬ﻧﺠﻮم ﻣﺸﺎرب اذواق‬ ‫اﻋﻴﺎن اوﻟﻴﺎء ﻋﻠﻴﻬﻢ اﻟﺴﻼم ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺸﺖ‪ ،‬و آﻧﻜﻪ ﺳﻴﺪاﻧﺒﻴﺎء در ﺣﻖ ﻣﻬﺘﺮ اﺻﻔﻴﺎء ﻓﺮﻣﻮد‪ :‬اَﻧَﺎ و‪ ‬اَﻧﺖ‪َ ‬اﺑ‪‬ﻮا ﻫﺬه‪ ‬اﻟُﺎﻣ‪‬ﺔ‬ ‫اﺷﺎرت ﺑﺪﻳﻦ ﻣﻌﻨﻲ اﺳﺖ‪ ،‬زﻳﺮا ﻛﻪ ﻣﻨﺒﻊ اﺳﺮار ﻣﻌﺎرف ﺗﻮﺣﻴﺪ‪ ،‬و ﻣﻄﻠﻊ اﻧﻮار ﻣﻘﺎم ﺗﺤﻘﻴﻖ اوﺳﺖ‪ ،‬و ﺣﺼﻮل ﻛﻤﺎل‬ ‫درﺟﺎت اﺳﺮار ﺟﻤﻴﻊ اﻫﻞ ﻛﺸﻒ و ﺷﻬﻮد از ﻳﻨﺒﻮع ﻫﺪاﻳﺖ او ﺑﻮد و ﻫﺴﺖ و ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد ﻛﻪ‪ :‬اَﻧَﺎ اﻟﻤ‪‬ﻨﺬ‪‬ر‪ ‬و‪ ‬ﻋﻠﻲ‪‬‬ ‫اﻟﻬﺎدي‪ ،‬و‪ ‬ﺑِﻚ‪ ‬ﻳﺎ ﻋ‪‬ﻠّﻲ‪ ‬ﻳ‪‬ﻬﺘَﺪيِ اﻟﻤ‪‬ﻬﺘَﺪو‪‬ن‪.‬‬ ‫و ﭼﻮن اﻳﻦ ﺳﺮّ ﺑﺮ ﺗﻮ ﻣﻜﺸﻮف ﺷﻮد ﺑﺪاﻧﻲ ﻛﻪ ﻃﻮاﻟﻊ اﻧﻮار ﺣﻘﺎﻳﻖ ﻫﺮ وﻟﻲ ﻣﻘﺘﺒﺲ از ﻣﺸﻜﻮة وﻻﻳﺖ ﻋﻠﻲ‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺎ وﺟﻮد اﻣﺎم ﻫﺎدي‪ ،‬ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ ﻏﻴﺮ از اﺣﻮﻟﻲ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫و ﺑﺘﻘﺪﻳﺮ دوم ﻣﺮاد از ﺑﺪر روح ﻗﺪﺳﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ در ﻣﺮﺗﺒﺔ اﺿﺎﻓﺖ ﻣﺴﺘّﻤﺪ ﺣﻘﺎﻳﻖ اﺳﺮار ﺟﺒﺮوﺗﻲ و ﻣﻠﻜﻮﺗﻲ ﻣﻲ‬ ‫ﮔﺮدد از ﻣﻨﺒﻊ ﻻﻫﻮﺗﻲ در ﻣﻘﺎم ﺧﻼﻓﺖ‪ ،‬و ﻧﺘﺎﻳﺞ و اﺛﺎر آن ﻓﻴﺾ ﺑﺴﺎﻛﻨﺎن ﻋﺎﻟﻢ ﺷﻬﺎدت و ﺳﺎﺋﺮان راه ﺳﻌﺎدت ﻣﻲ‬ ‫رﺳﺎﻧﺪ‪ ،‬و ورود آن ﻓﻴﻮض ﺳﺒﺐ ﻇﻬﻮر ﻛﻤﺎﻻت ﺣﻘﺎﻳﻖ ﻧﺎﺳﻮﺗﻲ و ﺑﺮوز ﺣﺎﻻت رﻏﺒﻮﺗﻲ ﻣﻲ ﮔﺮدد‪ ،‬و از ﻫﻼل‬ ‫ﻗﻠﺐ ﻣﺮاد ﺑﻮد ﻛﻪ ﺳﺮّ ﻟﻄﻴﻔﺔ روح اﻧﺴﺎﻧﻲ و ﻣﺮﺑ‪‬ﻲ ﻗﻮاي ﻧﻔﺴﺎﻧﻲ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺪﻳﺮ اﻗﺪاح ﺷﺮاب اﺳﺮار ﻗﺪﺳﻲ در‬ ‫ﻣﺠﻠﺲ ﺣﻘﺎﻳﻖ ﻗﻮاي ا‪‬ﻧﺴﻲ اوﺳﺖ‪ ،‬و ﭼﻮن آﺛﺎر اﺧﺒﺎر ﻣﺸﺎﻫﺪ ﻗﺪﺳﻲ و رواﻳﺢ ﻛﺎﺳﺎت ﺷﺮاب ﻣﻮاﻳﺪ اُﻧﺴﻲ‬ ‫ﺑﻮاﺳﻄﺔ ﺗﺼﺮﻓﺎت روﺣﻲ و ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت ﻗﻠﺒﻲ اﻣﺘﺰاج ﻳﺎﺑﺪ‪ ،‬از آن ﺟﻤﻠﻪ دﻗﺎﻳﻖ ﺿﺮوب اﻋﻤﺎل و ﺣﻘﺎﻳﻖ ﻧﺠﻮم‬ ‫اﺣﻮال ﺑﻈﻬﻮر ﭘﻴﻮﻧﺪﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﺠﻠﻲ ﺟﻤﺎﻟﺶ را ﻣﻈﺎﻫﺮ در وﺟﻮد آرد‬

‫وﻟﻲ ﭼﻮن ﭘﺮده ﺑﮕﺸﺎﻳﺪ ﻋﺪم ﺑﺮ ﻣﻈﻬﺮ اﻧﺪازد‬

‫ﻗﺎل رﺣﻤﺔ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬ ‫وﻟﻮ ﻻ ﺷﺬا ﻫﺎﻣﺎ اﻫﺘﺪﻳﺖ ﻟﺤﺎﻧﻬﺎ‬

‫وﻟﻮﻻ ﺳﻨﺎﻫﺎ ﻣﺎ ﺗﺼﻮرﻫﺎ اﻟﻮﻫﻢ‬

‫‪   ١٠‬‬ ‫‪ ‬‬


‫‪ ‬‬ ‫‪ ‬‬

‫ﺷﺬا راﻳﺤﺔ ﻃﻴﺒ‪‬ﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺣﺎن دﻛﺎن ﻣﻲ ﻓﺮوش را ﮔﻮﻳﻨﺪ‪ ،‬و ﺿﻤﻴﺮ ﻣﺆﻧﺚ در ﭼﻬﺎر ﻛﻠﻤﻪ ﺑﻴﺖ ﻋﺎﻳﺪ اﺳﺖ ﺑﻪ‬ ‫ﻣﺪاﻣﻪ‪ ،‬واﻟﻮﻫﻢ ﻓﺎﻋﻞ ﺗﺼﻮر ﺑﻮد‪ ،‬ﺗﻘﺪﻳﺮ ﻛﻼم اﻳﻦ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ‪ :‬وﻟﻮﻻ راﻳﺤﺔ ﺗﻠﻚ اﻟﻤﺪاﻣﺔ ﻣﺎ اﻫﺘﺪﻳﺖ اﻟﻲ ﺣﺎﻧﻬﺎ‪ ،‬و‬ ‫ﻟﻮﻻﺿﻴﺎ ؤﻫﺎ ﻣﺎ ﻗﺪ‪‬راﻟﻮﻫﻢ ان ﻳﺘﺼﻮرﻫﺎ ﻣﻦ ﻏﺎﻳﺔ ﻟﻄﺎﻓﺘﻬﺎ‪.‬‬ ‫اي ﻋﺰﻳﺰ ﺑﺪاﻧﻜﻪ‪ :‬ﻣﺮاد از ﺣﺎن ﻣﻘﺎم ﻣﺤﺒﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و از راﻳﺤﺔ ﻃﻴ‪‬ﺒﻪ آﺛﺎر اﻧﻮار ﺟﻤﺎل ﻣﻄﻠﻖ ﻣﻲ ﺧﻮاﻫﺪ ﻛﻪ‬ ‫ﻋﻜﻮس ﺗﺠﻠﻴﺎت آن ﺑﺮ ﻣﺮاﻳﺎي ذرات وﺟﻮد ﻣﻲ ﺗﺎﺑﺪ‪ ،‬و ﻫﺮ ﻓﺮدي از اﻓﺮاد ﻋﺎﻟﻢ اﻣﻜﺎن از آﺛﺎر ﻋﻜﻮس آن ﺟﻤﺎل‬ ‫ﻛﻤﺎﻟﻲ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﺪ‪ ،‬ﭘﺲ اﮔﺮ ﺳﻄﻮت ﺗﺄﺛﻴﺮات آن ﺟﻤﺎل ﺑﺮ آﻳﻨﻪ ﻧﻔﺴﻲ و ﻗﻠﺒﻲ و ﺳﺮّي ﻇﻬﻮر ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﺣﻘﻴﻘﺘﻲ ﻛﻪ‬ ‫ﺣﺎﺻﻞ اﻳﻦ ﻣﻌﺎﻧﻲ ﺑﻮد ﺣﺴﻦ ﺳﻴﺮت ﺧﻮاﻧﻨﺪ‪ ،‬و اﮔﺮ ﺑﺮ ﻇﻮاﻫﺮ ﺻﻔﺤﺎت ﻟﻄﺎﻳﻒ ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ و ﻗﻮاﻟﺐ ﺟﺜﻤﺎﻧﻲ ﻣﺒﻴ‪‬ﻦ‬ ‫ﮔﺮدد‪ ،‬ﺣﺴﻦ ﺻﻮرت ﻧﺎﻣﻨﺪ‪ ،‬ﭼﻪ ﺑﻄﻮن اﻳﻦ ﺗﺠﻠﻲ ﻣﻨﺘّﺞ ﻓﺼﺎﺣﺖ‪ ،‬و ﻇﻬﻮر آن ﻣﺜﻤﺮ ﺻﺒﺎﺣﺖ اﺳﺖ و ﻟﻄﺎﻓﺖ‪،‬‬ ‫ﺣﺴﻦ و ﺟﻤﺎل و ﻣﻼﺣﺖ‪ ،‬ﺧﺪ‪ ‬و ﺧﺎل و ﭼﺸﻢِ دل ﻓﺮﻳﺐ و اﺑﺮوي ﻫﻼل ﻣﺜﺎل در ﺻﻮر ﻣﻌﺎﺷﻴﻖ ﭘﺮادﻻل‪ ،‬از آﺛﺎر‬ ‫ﻋﻜﻮس آن ﺟﻤﺎل اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻧﺎﻇﻢ ﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬ ‫و‪ ‬ﻣﺎ ذَاك‪ ‬ا‪‬ﻻّ اَن ﺑ‪‬ﺪ‪‬ت ﺑِﻤ‪‬ﻈﺎﻫ‪‬ﺮِ‬

‫ﻓَﻈَﻨﱡﻮا ﺳ‪‬ﻮاﻫﺎ‪ ،‬و‪ ‬ﻫ‪‬ﻲ ﻓﻴﻬﺎ ﺗَﺠ‪‬ﻠﱡﺖ‬

‫ﭘﺲ ﻣﺮاد از ﺣﺎن ﻛﻪ ﻣﻨﺒﻊ رواﻳﺢ ﻃﻴﺒﻪ اﺳﺖ ﺟﻤﺎل ﻣﻄﻠﻖ ﺑﻮد‪ ،‬و ﺷﺬا اﺷﺎرت ﺑﻪ ﺟﻤﺎل ﻣﻘﻴ‪‬ﺪ‪ ،‬و‪ ‬اَﻟﻤ‪‬ﺠﺎز‪ ‬ﻗَﻨَﻄﺮةُ‬ ‫اَﻟﺤﻘﻴﻘَﺔ ﻣﻴﺪان‪ ،‬و اﺳﺮار ﺗﺠﻠﻴﺎت ﺟﻤﺎﻟﻲ ﺑﺮ ﻣﺠﺎﻟﻲ اﻟﻮاح وﺟﻮد ﻣﻲ ﺧﻮان‪ ،‬و در ﺳﻴﺮ ﻣﻨﺎزل ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺑﺎﻗﺪام ﺳﻌﻲ‬ ‫ﻣﻲ ﻛﻮش‪ ،‬و ﻃﻠﻌﺖ ﺟﻤﺎل ﻣﺨﺪرات ﻏﻴﺒﻲ از دﻳﺪة وﻫﻢ ﻫﺮ ﻧﺎاﻫﻞ ﻣﻲ ﭘﻮش‪.‬‬ ‫ﻧﻮر‬

‫اﻳﻦ ﺳﺮ ﻧﻪ زﻫﺮ ﺳﺮي ﺗﻮان ﻳﺎﻓﺖ‬

‫ﺗﺎ‬

‫ﻫﺮ ﻛﺲ ﻛﻪ ﺑﺼﻮرت آدﻣﻲ ﺷﺪ‬

‫ﺧﺎﺻﻴﺖ‬

‫ﻳﻘﻴﻦ‬

‫ﻛﺮا‬

‫آدﻣﺶ‬

‫ﻧﻬﺎدﻧﺪ‬ ‫ﻧﺪادﻧﺪ‬

‫ج‬

‫ﻗﺎل رﺣﻤﺔ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬ ‫ﺤﻲ‪ ‬اَﺻﺒ‪‬ﺢ‪ ‬اَﻫﻠُﻪ‪‬‬ ‫و‪ ‬ا‪‬ن ذُ ‪‬ﻛﺮت ﻓ‪‬ﻲ اﻟ ‪‬‬

‫ﻧَﺸﺎوي‪ ،‬و‪ ‬ﻻ ﻋﺎر‪ ‬ﻋﻠﻴﻬﻢ و‪‬ﻻ ا‪‬ﺛُﻢ‬

‫ﺿﻤﻴﺮ ﻣﺆﻧﺚ در ذُﻛ‪‬ﺮت ﻋﺎﻳﺪ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻣﺪاﻣﻪ‪ ،‬و ﺿﻤﻴﺮ اﻫﻠﻪ ﻋﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺣﻲ‪ ،‬و ﻧﺸﻮه‪ ،‬اول درﺟﻪ ﺳﻜﺮ اﺳﺖ‪،‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻲ‪ :‬ﻟﻮ ذُﻛﺮت اﻟﻤﺪاﻣﺔ ﻓﻲ ﺣﻲ‪ ‬ﻻﺻﺒﺢ اﻫﻞ ذﻟﻚ اﻟﺤﻲ‪ ‬ﺳﻜﺎري ﻣﻦ ﻟﺬة ﺳ‪‬ﻤﺎﻋﻬﺎ‪ ،‬و ﻻ ﻳﻠﺤﻘﻬﻢ ﺑﺬﻟﻚ اﻟﺴﻜﺮ‬ ‫ﻋﺎروﻻ اﺛﻢ‪.‬‬ ‫ﻣﺮاد از ﺣﻲ‪ ‬ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ اﻧﺴﺎﻧﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺣﻴﺎت ﻣﻌﺎرف ذات و ﺻﻔﺎت اﻟﻬﻴﺖ ﻣﻮﺻﻮف اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﻪ ادراك‬ ‫ﺣﻘﺎﻳﻖ ﺷﺌﻮن و ﺗﺼﺮﻓﺎت ذات ﻧﺎﻣﺘﻨﺎﻫﻲ ﻣﻌﺮوف‪ ،‬و اﻫﻞ ﺣﻲ ﻗﻮاي ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ و روﺣﺎﻧﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و ذﻛﺮ ﻳﺎ ﺟﻬﺮي‬ ‫ﺑﻮد ﻳﺎ ﻗﻠﺒﻲ‪ ،‬ﻳﺎ ﺳﺮّي ﻳﺎ روﺣﻲ‪ ،‬ذﻛﺮ ﺟﻬﺮي ﻣﺮﺗﻔﻊ ﻗﻮاي ﺣﺴﻲ‪ ‬ﺑﻮد ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﻗﻮت ﺳﺎﻣﻌﻪ‪ ،‬ذﻛﺮ ﻗﻠﺒﻲ ﻣﻨﺒﻊ ﺻﻔﺎي‬ ‫ﻗﻮاي ﻧﻔﺴﻲ ﺑﻮﺳﻴﻠﺖ اﺣﻀﺎر ﺣﺎﻓﻆ‪ ،‬ذﻛﺮ ﺳﺮّي ﻣﻮرد ﻗﻮاي روﺣﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﻣﻮرد زﻻل ﻋﺮﻓﺎﻧﻲ‪ ،‬ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﻣﺴﺎﻣﺮات‬ ‫ﻣﻔﻜّﺮه‪ ،‬ذﻛﺮ روﺣﻲ ﻣﻄﻠﻘﻊ ﻟﻤﻌﺎن ﺣﻴﺎت ﻋﻠﻤﻲ‪ ،‬و ﺳﺮﻳﺎن آن ﺑﺤﺴﺐ ﻣﻨﺎﻏﺎت ﻏﻴﺒﻲ ﻛﻪ آن ﻟﺴﺎن ﻃﻠﺐ ﻗﺎﺑﻠﻴﺎت‬ ‫اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪   ١١‬‬ ‫‪ ‬‬


‫‪ ‬‬ ‫‪ ‬‬

‫ﭘﺲ ذوق ذﻛﺮ ﺻﻮري ﻧُﺰل ﻣﻨﻬﺎج ﻃﺎﻟﺒﺎن آﻣﺪ‪ ،‬و ﻧﺸﻮة ذﻛﺮ ﻗﻠﺒﻲ ﻧﻮر ﻣﺼﺒﺎح ﺳﺎﻟﻜﺎن‪ ،‬وري‪ ‬ذﻛﺮ ﺳﺮّي ﺑﺮاق‬ ‫ﻣﻌﺮاج ﻋﺎﺷﻘﺎن‪ ،‬و ﺳﻜﺮ ذﻛﺮ روﺣﻲ ﻓﺘﻮح ﻣﻔﺘﺎح ﻋﺎرﻓﺎن‪ ،‬ﻓﻲ اﻟﺠﻤﻠﻪ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻫﺮ ﻳﻚ از ﺣﻮاس ﻇﺎﻫﺮه را ﻣﺸﺮب‬ ‫ﺳﻜﺮ و ﻟﺬا از ﻗﺴﻤﺘﻲ از اﻗﺴﺎم ﻋﺎﻟﻢ ﺷﻬﺎدت اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻮن ﻟﺬت ﻗﻮت ﺑﺎﺻﺮه از ادراك اﻟﻮان و اﺷﻜﺎل‪ ،‬و ﻟﺬت‬ ‫ﺳﺎﻣﻌﻪ از ادراك ﻧﻐﻤﺎت اﺻﻮات‪ ،‬و ﻟﺬت ﻗﻮت ذاﺋﻘﻪ از ادراك ﻃﻌﻮم‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﻣﻨﺒﻊ ﺣﺼﻮل ﻟﺬت و ﺳﻜﺮ ﻫﺮ‬ ‫ﻗﻮ‪‬ﺗﻲ از ﻗﻮاي ﺑﺎﻃﻨﻪ‪ ،‬ﺣﻘﻴﻘﺘﻲ از ﺣﻘﺎﻳﻖ ﻏﻴﺒﻲ‪ ،‬و ورود ﺳﺮّي از اﺳﺮار ﻣﻠﻜﻮﺗﻲ ﺑﻮد‪ ،‬ﻛﻪ ﻇﻬﻮر آن ﻣﺎ ﺣﻲ اﺛﻢ و‬ ‫ﻋﺎرﺷﺎر ﺑﺎن ﺷﺮاب ﻋﺮﻓﺎﻧﻲ‪ ،‬و ﻣﺜﺒﺖ ﻋﺰّ و اﻓﺘﺨﺎر ﺷﺎﻫﺪان ﻣﺸﺎﻫﺪ اﺣﺴﺎﻧﻲ اﺳﺖ‪ ،‬ﻗﺎل رﺣﻤﺔ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬ ‫‪‬وﻟَﻢ ﻳ‪‬ﺒﻖِ ﻣ‪‬ﻨﻬﺎ ﻓﻲِ اﻟﺤ‪‬ﻘﻴﻘَ ‪‬ﻪ ا‪‬ﻻّ ا‪‬ﺳﻢ‪‬‬

‫و‪ ‬ﻣ‪‬ﻦ ﺑ‪‬ﻴﻦِ اَﺣﺸﺎء اﻟﺪ‪‬ﻧﺎنِ ﺗَﺼﺎﻋ‪‬ﺪ‪‬ت‬

‫ﺗﺼﺎﻋﺪت ﺑﻤﻌﻨﻲ ﻇﻬﺮت ﺑﻮد ﺑﻄﺮﻳﻖ ﻣﺠﺎز‪ ،‬و ﺿﻤﻴﺮ آن راﺟﻊ ﺑﻪ ﻣﺪاﻣﻪ‪ ،‬و ﺿﻤﻴﺮ ﻣﻨﻬﺎ ﻋﺎﻳﺪ ﺑﺤﻘﺎﻳﻖ ﻇﺎﻫﺮه از‬ ‫دﻧﺎن‪ ،‬ﺗﻘﺪﻳﺮ ﻛﻼم اﻳﻦ ﺑﻮد ﻛﻬﻚ و اﻟﺤﺎل ان ﺗﻠﻚ اﻟﻤﺪامھة ﻣﻦ ﺑﻴﻦ اﺣﺸﺎء اﻟﺪﻧﺎن ﻇﻬﺮت ﺛﻢ اﺧﺘﻔﺖ ﺑﻤﺬاق‬ ‫اذواق اﻟﺸﺎرﺑﻴﻦ‪ ،‬ﺑﺤﻴﺚ ﻟﻢ ﻳﺒﻖ ﻣﻨﻬﺎ ﻓﻲ اﻟﺤﻘﻴﻘﺔ اﻻّ اﺳﻤﻬﺎ‪.‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻲ ﺣﻘﻴﻘﺖ آن ﺷﺮاب از دﻧﺎن ﺑﻮاﻃﻦ ﺷﺎرﺑﺎن ﻛﻤ‪‬ﻞ ﺟﻮش ﺑﺮآورد‪ ،‬و ﺣﻘﺎﻳﻖ آﺛﺎر آن ﺑﺮ ﺻﻔﺤﺎت وﺟﻮه‬ ‫اوﻟﻴﺎء و ﻓﻠﺘﺎت اﻟﺴﻨﺔ اﺻﻴﻔﺎء ﺑﺠﻬﺖ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻃﺎﻟﺒﺎن و ﺗﻨﺒﻴﻪ ﻏﺎﻓﻼن ﻇﺎﻫﺮ ﮔﺸﺖ‪ ،‬و از ﻏﺎﻳﺖ ﻟﻄﺎﻓﺖ ﭼﻨﺎن در‬ ‫ﻣﺴﺎﻣﺎت اﺳﺘﻌﺪادات ﻗﻮاﺑﻞ ﻧﻔﻮذ ﻛﺮد‪ ،‬و در ﺧﺼﻮﺻﻴﺎت اﺷﺨﺎص ﻣﺨﺘﻔﻲ ﮔﺸﺖ ﻛﻪ از ﻛﻴﻔﻴﺖ آن ﺗﺼﺮﻓﺎت ﺟﺰ‬ ‫اﺳﻤﻲ ﺑﺎﻗﻲ ﻧﻤﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫و ﺟﻤﻌﻲ ﻛﻪ اﻳﻦ ﺑﻴﺖ را ﺑﺮ ﻧﻔﻲ وﻻﻳﺖ ﺣﻤﻞ ﻛﺮدﻧﺪ‪ ،‬آن از ﻗﺼﻮر ﻧﻈﺮ اﻳﺸﺎن ﺑﻮد‪ ،‬زﻳﺮا ﻛﻪ ﺑﺪﻟﻴﻞ ﻛﺸﻔﻲ و‬ ‫ﻧﻘﻠﻲ ﺛﺎﺑﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﻫﺮ ﻋﺼﺮ و زﻣﺎن ﺟﻤﺎﻋﺘﻲ از ﻣﺨﺼﻮﺻﺎن ﻋﻨﺎﻳﺖ اﻟﻬﻲ‪ ،‬و ﺑﺮﻛﺸﻴﺪﮔﺎن اﻟﻄﺎف ﻧﺎﻣﺘﻨﺎﻫﻲ‬ ‫ﺑﺎﺷﻨﺪ از اﻗﻄﺎب و اﻓﺮاد و او ﺗﺎ دو اﺑﺪال و ﻏﻴﺮ ﻫﻢ‪ ،‬ﻛﻪ اﺑﺪان زاﻛﻴﻪ اﻳﺸﺎن ﺳﺒﺐ ﻧﻈﻢ ﺟﻬﺎن ﻓﺎﻧﻲ‪ ،‬و اﻧﻔﺎس ﻃﻴ‪‬ﺒﻪ‬ ‫اﻳﺸﺎن ﻣﺮّد ﺑﻠﻴﺎت آﺳﻤﺎﻧﻲ ﺑﻮد‪ ،‬و ﺣﺪﻳﺚ ﻧﺒﻮي ﺷﺎﻫﺪ اﻳﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ‪ :‬ﻻ ﻳ‪‬ﺰالُ ﻃﺎﻳﻘَﻪ‪ ‬ﻣﻦ اُﻣﺘّﻲ ﻋ‪‬ﻠَﻲ اﻟﺤ‪‬ﻖِ ﻇﺎﻫﺮﻳ‪‬ﻦ‪،‬‬ ‫ﻻ ﻳ‪‬ﻀﱡﺮﻫ‪‬ﻢ ﻣ‪‬ﻦ ﺧﺎﻟَﻔَﻬ‪‬ﻢ ﺣﺘﻲ ﻳﺎﺗﻲ او اﷲِ‪ ،‬و دﻟﻴﻞ ﺑﺮ ﺿﻌﻒ ﺗﺼﻮ‪‬ر اﻳﻦ ﻗﻮم آﻧﻜﻪ‪ :‬در ﻋﺼﺮ ﻧﺎﻇﻢ ﭼﻨﺪﻳﻦ ﻛﺲ از‬ ‫ﻣﺸﺎﻫﻴﺮ ﻛﻤ‪‬ﻞ ﻣﻮﺟﻮد و ﻣﻌﺮوف ﺑﻮدﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻮن ﺷﻴﺦ ﺳﻌﺪ اﻟﺪﻳﻦ ﺣﻤﻮي و ﺷﻴﺦ ﺳﻴﻒ اﻟﺪﻳﻦ ﺑﺎﺧﺮزي و ﺷﻴﺦ‬ ‫ﺷﻬﺎب اﻟﺪﻳﻦ ﺳﻬﺮوردي و ﺷﻴﺦ ﻧﺠﻢ اﻟﺪﻳﻦ رازي اﻟﻤﻌﺮوف ﺑﻪ داﻳﻪ‪.‬‬ ‫ﻧﻘﻞ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﺎﻇﻢ ﻋﻠﻴﻪ اﻟﺮﺣﻤﺔ ﻣﺪت ﺷﺶ ﻣﺎه در ﻣﺤﺮوﺳﺔ ﻣﺼﺮ ﺟﺎﻣﻊ از ﻫﺮ ﻣﻌﺘﻜﻒ ﺑﻮد‪ ،‬و ﺷﻴﺦ ﻣﺤﻲ‬ ‫اﻟﺪﻳﻦ ﻋﺮﺑﻲ در ﻃﺒﻘﻪ ﻋﻠﻴﺎ ﻫﻢ در آن اﻳﺎم ﻣﻌﺘﻜﻒ ﺑﻮد‪ ،‬و ﻣﻴﺎن اﻳﺸﺎن ﻣﻼﻗﺎت اﺗﻔﺎق ﻧﻴﻔﺘﺄ‪ ،‬و ﻣﺪﻋﺎي ﻧﺎﻓﻲ آﻧﺴﺖ‬ ‫ﻛﻪ آن زﻣﺎن‪ ،‬زﻣﺎن ﻇﻬﻮر وﻻﻳﺖ ﺑﻮد‪ ،‬ﭘﺲ ﻧﺎﻇﻢ در زﻣﺎنِ ﻇﻬﻮر ﻧﻔﻲ ﻇﻬﻮر ﻛﺮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و اﻳﻦ ﻣﺤﺎل اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻧﺒﻮدي‬

‫ﺣﺪﻳﺚ اول و آﺧﺮ ﻧﺒﻮدي‬

‫ﺗﺮ از ﺻﺤﺒﺖ ﺗﻮ ﻛﺎرﺧﺎم اﺳﺖ‬

‫و ﮔﺮﻧﻪ ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻃﻦ ﻛﺪام اﺳﺖ؟‬

‫ﺗﺮا‬

‫ﮔﺮدﻳﺪه‬

‫اﺣﻮل‬

‫ﺟﺞ‬

‫ﺟﺠﺞ‬

‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬ ‫ﺧ َﻄﺮَت ‪‬ﻳﻮﻣﺎً ﻋ‪‬ﻠﻲ ﺧﺎﻃ‪‬ﺮِ اﻣﺮِئ‬ ‫و‪ ‬ان َ‬

‫اَﻗﺎ ‪‬ﻣﺖ ِﺑﻪ اﻻَ ﻓﺮاح‪ ‬و ار َﺗﺤ‪‬ﻞَ اﻟ ‪‬ﻬﻢ‪‬‬

‫‪   ١٢‬‬ ‫‪ ‬‬


‫‪ ‬‬ ‫‪ ‬‬

‫از ﺧﻄﺮت ﻗﻠﺐ ﻣﺮاد اﺳﺖ‪ ،‬و اﻳﻦ ﺗﺴﻤﻴﺔ ﻣﺤﻞ ﺑﻮد ﺑﻪ اﺳﻢ ﺣﺎل‪ ،‬و ﻓﺎﻋﻞ آن ﻣﺪاﻣﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺎ در ﺿﻤﻴﺮ – ﺑﻪ‬ ‫– ﺳﺒﺒ‪‬ﻴﺖ راﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺮاد از روز ﻧﺰار ﺑﺎب ﻛﺸﻒ و ﺷﻬﻮد وﻗﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ آن را – آن – ﺧﻮاﻧﻨﺪ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ اﮔﺮ آﻧﻲ‬ ‫از اوان ﺗﻬﻴﺔ ﻗﻠﺐ‪ ،‬ﺗﻌﺮﱡض ﻫﺒﻮب ﻧﻔﺤﺎت را ﻧﺴﻴﻤﻲ از ﻧﺴﻤﺎت ﻓﻀﺎي ﺣﻈﺎﻳﺮ ﻗﺪﺳﻲ‪ ،‬و روﺣﻲ از رواﻳﺢ ﻟﻄﺎﻳﻒ‬ ‫ﻣﺸﺎﻫﺪ اﻧﺴﻲ‪ ،‬ﺑﻪ رﻳﺎض ﻗﻠﻮب ﻣﺨﻤﻮران ﺷﺮاب ﺟﺎﻣﺎت روﺣﺎﻧﻲ‪ ،‬و ﻣﻬﺠﻮران ﺟﻮار ﻗﺮب رﺣﻤﺎﻧﻲ ﮔﺬر ﺳﺎزد‪،‬‬ ‫ﺧﻤﺎر اﺣﺰان و ﻣﺤﻨﺖ ﻫﺠﺮان ﺑﺮاﺣﺖ اﻓﺮاح اﻗﺪاح زﻻل وﺻﺎل ﻣﺒﺪ‪‬ل ﮔﺮدد‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻧﺎﻇﻢ ﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬ ‫ﻣ‪‬ﻨﻬﺎ‬

‫ﺑِﺮَد‪ّ‬‬

‫ﺗَﺤ‪‬ﻴ‪‬ﺘﻲ‬

‫ﻧَﻬﺎري اَﺻﻴﻞٌ ﻛُﻠﱡﻪ ا‪‬نّ ﺗَﻨﺴ‪‬ﻤ‪‬ﺖ‬

‫اَواﺋﻴ ُﻠﻪ‪‬‬

‫ﺿﻴﺖ ﻋ‪‬ﻨّﻲ ﻓَﻌ‪‬ﻤ‪‬ﺮي ﻛﻠﻪ‬ ‫و‪ ‬ا‪‬ن ر‪َ ‬‬

‫زﻣﺎن اﻟﺼ‪‬ﺒﺎ ﻃَﻴ‪‬ﺒﺎً ‪‬و ﻋ‪‬ﺼ‪‬ﺮ اﻟﺸﱠ ‪‬ﻴﺒﺔِ‬ ‫ج‬

‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬ ‫و‪‬ﻟُﻮ ﻧَ َﻈﺮَ اﻟَﻨﺪ‪‬ﻣﺎنُ ﺧَﺘﻢ‪ ‬ا‪‬ﻧﺎﺋ‪‬ﻬﺎ‬

‫ﻚ اﻟﺨَﺘﻢ‪‬‬ ‫ﻟَﺎَﺳﻜَﺮَ ‪‬ﻫﻢ ﻣ‪‬ﻦ دو‪‬ﻧﻬﺎ ذﻟ‪ ‬‬

‫ﻧﺪﻣﺎن رﻓﻴﻘﺎن ﻣﺠﻠﺲ ﺷﺮب را ﮔﻮﻳﻨﺪ‪ ،‬و آن ﺟﻤﻊ ﻧﺪﻳﻢ اﺳﺖ‪ ،‬و دون در اﻳﻦ ﻣﺤﻞ ﺑﻤﻌﻨﻲ ﺟ‪‬ﺰ اﺳﺖ‪ ،‬و‬ ‫ﺿﻤﻴﺮ آن راﺟﻊ ﺑﻪ ﻣﺪاﻣﻪ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ اﮔﺮ ارﺑﺎب ﻗﻠﻮب و اﺻﺤﺎب ﻣﻜﺎﺷﻔﺎت ﻏﻴﻮب ﻛﻪ ﺷﺎرﺑﺎن زﻻل ﻛﻤﺎل‪ ،‬و ﺷﺎﻫﺪان‬ ‫ﻣﺠﻠﺲ وﺻﺎل اﻧﺪ‪ ،‬ﻧﻈﺮ اﺳﺘﺒﺼﺎر ﺑﺮ ﻃﻠﺴﻢ ﮔﻨﺞ ﻣﺨﻔﻲ اﻧﺪازﻧﺪ ﻛﻪ ﻣ‪‬ﻬﺮ اﻧ‪‬ﺎء آن ﺷﺮاب اﺳﺖ‪ ،‬ﻇﻬﻮر ﻟﻤﻌﻪ اي از‬ ‫ﻟﻮاﻣﻊ ﺗﺠﻠﻴﺎت ﺟﻤﺎﻟﻲ رﺳﻮم ﻃﻴﺮان ﻫﻤﻤﻒ ﻫﻤﻪ را در ﺑﺤﺮ ﺣﻴﺮت و ﻫﻴﻤﺎن ﻏﺮق ﮔﺮداﻧﺪ‪.‬‬ ‫اي ﻋﺰﻳﺰ ﭼﻮن ﺟﻤﺎل ﺻﻮري ﻛﻪ ﻋﻜﺴﻲ از اﺷﻌﻪ‪ ‬اﻧﻮار ﺟﻤﺎل ﺣﻘﻴﻘﻲ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺎ آﻧﻜﻪ در ﺗﺮددات ﻫﺒﻮﻃﻲ ﺑﺮ‬ ‫ﭼﻨﺪﻳﻦ ﻫﺰار ﻣﺮاﺗﺐ روﺣﺎﻧﻲ و ﻣﻨﺎزل ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ ﮔﺬر ﻛﺮده‪ ،‬و از ﻫﺮ ﻳﻚ ﻏﺒﺎري از آﺛﺎر ﺑﻌﺪ‪ ،‬و ﻛﺪورﺗﻲ از ﻣ‪‬ﺤ‪‬ﻦ‬ ‫ﻓ‪‬ﺮاق ﺑﺎ او ﻫﻤﺮاه ﮔﺸﺘﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺑﺎ ﻣﻈﺎﻫﺮ ﻣﻈﻠﻤﺔ ﻛﺜﻴﻔﻪ اﻣﺘﺰاج ﻳﺎﻓﺘﻪ‪ ،‬ﭼﻮن ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺧﻮد را ﺑﺮ ﻧﻈﺮ ارﺑﺎب ﻋﻘﻮل‬ ‫ﺟﻠﻮه ﻣﻲ دﻫﺪ‪ ،‬ﻋﻘﻮل و ﻧﻔﻮس ﻣﻠﻪ را ﻣﺨﻄﻮف و ﻣﺠﺬوب و ﻣﺠﻨﻮن ﻣﻲ ﺳﺎزد‪ ،‬و ﺟﺎن ﻫﺎ در ﺑﻮﺗﺔ ﻣﺤﻦ ﻣﺤﺒﺖ‬ ‫ﻣﻴﮕﺪازد‪ ،‬اﻳﻨﺠﺎ ﺑﺪاﻧﻲ ﻛﻪ ﺷﺮح اذواق ﺷﺎﻫﺪان ﺣﻘﺎﻳﻖ ﺟﻤﺎل ﻣﻄﻠﻖ‪ ،‬و واﺻﻼن ذروة ﻛﻤﺎل ﻣﺤﻘﻖ در ﺣﻴ‪‬ﺰ ﺑﻴﺎنِ‬ ‫زﺑﺎن ﻧﮕﻨﺠﺪ‪ ،‬و ﻟﺴﺎن ﻣﻴﺰانِ ﻫﻴﭻ ﻋﻘﻞ آن را ﺑﺮﻧﺴﻨﺠﺪ‪.‬‬ ‫ﺣﺮف ﻋﺸﻖ از ﺳ‪‬ﺮِ زﺑﺎن دور اﺳﺖ‬

‫ﺷﺮح اﻳﻦ آﻳﺖ از ﺑﻴﺎن دور اﺳﺖ‬

‫ﻫﺮ ﺧﺴﻲ ﻛﻲ رﺳﺪ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻲ ﻋﺸﻖ؟‬

‫ﻃﺎﻟﺐ ﻛﺎم زﻳﻦ ﻧﺸﺎن دور اﺳﺖ‬

‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬ ‫و‪‬ﻟَﻮ ﻧَﻀَﺤ‪‬ﻮا ﻣ‪‬ﻨﻬﺎ ﺛَﺮي ﻗَﺒﺮِ ﻣ‪‬ﻴ‪‬ﺖ‪‬‬

‫ﻟَﻌﺎد‪‬ت ا‪‬ﻟﻴﻪ ا‪‬ﻟﺮّوح‪ ‬و اﻧَ َﺘﻌ‪‬ﺶ‪ ‬اﻟﺠِﺴﻢ‪‬‬

‫ﻧﻀﺢ ﭘﺎﺷﻴﺪن آﺑﺴﺖ‪ ،‬و ﺛﺮي ﺧﺎك ﻧﻤﻨﺎك‪ ،‬و اﻧﺘﻌﺎش ﺑﺮﺧﻮاﺳﺘﻦ‪ ،‬و ﺿﻤﻴﺮ اول ﻋﺎﻳﺪ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻣﺪاﻣﻪ‪ ،‬و ﺛﺎﻧﻲ‬ ‫ﺑﻪ ﻣﻴ‪‬ﺖ‪ ،‬و اﻟﺮوح و اﻟﺠﺴﻢ ﻓﺎﻋﻞ ﻋﺎدت و اﻧﺘﻌﺶ‪.‬‬

‫‪   ١٣‬‬ ‫‪ ‬‬


‫‪ ‬‬ ‫‪ ‬‬

‫ﻳﻌﻨﻲ اﮔﺮ آ ﺷﺎرﺑﺎن زﻻل ﻋﺮﻓﺎن ﻛﻪ ﻧﺪﻣﺎء ﻣﺠﻠﺲ ﺷﻬﻮداﻧﺪ ﻧﻐﺒﻪ اي از اﻗﺪاح ﻋﻨﺎﻳﺖ‪ ،‬و ﻧﻔﺜﻪ اي از ﻣﺼﺒﺎح‬ ‫ﻫﺪاﻳﺖ ﻛﻪ ﻣﺤﻴﻲ ﻗﻠﻮب و ارواح ﻣﻨﻮ‪‬ر‪ ،‬و ﻧﻔﻮس و اﺷﺒﺎح اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﺮ ﺣﺎل ﻏﺎﻓﻠﻲ از ﻣﺮدﮔﺎن ﻣﻘﺒﺮة ﻏﻔﻠﺖ و‬ ‫ﺟﻬﺎﻟﺖ ﮔﻤﺎرﻧﺪ‪ ،‬ﺑﻪ ﺣﻴﺎت ﻣﻌﻨﻮي زﻧﺪه ﮔﺮدد‪ ،‬و ﺑﻪ ﻣ‪‬ﺪد ر‪‬وح ر‪‬وح ﻋﺮﻓﺎﻧﻲ‪ ،‬از ﻗﺒﺮ ﺟﻬﺎﻟﺖ و ﺣﺮﻣﺎن ﺑﺮاﻧﮕﻴﺨﺘﻪ‬ ‫ﺷﻮد‪ ،‬و آﺗﺶ ﺗﺄﺳ‪‬ﻒ ﻓﻮت ﻣﻄﻠﻮب‪ ،‬ﻣﻘﻮ‪‬ي ﻃﻠﺐ او ﮔﺮدد‪.‬‬ ‫ﺗﻮ آن اﻧﻔﺎس رﺣﻤﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺟﺎﻧﻬﺎ از دﻣﺖ ﻳﺎﺑﻨﺪ‬

‫ﺗﻮ آن درﻳﺎي ﻏﻔﺮاﻧﻲ ﻛﻪ ﻣﻲ ﺷﻮﻳﺪ ﺧﺠﺎﻟﺖ ﻫﺎ‬

‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬ ‫ﺣﻮاﻓﻲ ﻓَﻴﻲِ ﺣﺎﺋﻂ‪َ ‬ﻛﺮِﻣﻬﺎ‬ ‫‪‬وﻟَﻮ ﻃﺮَ ‪‬‬

‫‪‬ﻋﻠﻴﻼً ‪‬و ﻗَﺪ اَﺷﻔﻌﻲ ﻟَﻔﺎر‪‬ﻓَﻪ‪ ‬اﻟﺴ‪‬ﻘﻢ‪‬‬

‫اﺷﻔﻲ اي ﻗَﺮُب‪ ‬ﻣﻦ اﻟﻬﻼك‪ ،‬ﻋﻠﻴﻼً ﻣﻔﻌﻮل ﻃﺮﺣﻮا ﺑﻮد‪ ،‬و ﺿﻤﻴﺮ اﺷﻔﻲ ﻋﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻋﻠﻴﻞ‪.‬‬ ‫اي ﻋﺰﻳﺰ ﺑﺪاﻧﻜﻪ‪ :‬ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻓﻴﻲء ﺳﺎﻳﺔ ﻫﻤﺎي ﻛﺎﻣﻞ ﻣﻜﻤﻞ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺣﺎﻳﻂ ﺑﺪن ﻣﺠﻌﻮل ﻣﺮﺷﺪ ﻛﻪ وﻋﺎء ﺣﻘﺎﻳﻖ‬ ‫و اﺳﺮار‪ ،‬و اﻧﺎء ﻣﻌﺎرف و اﻧﻮار اﺳﺖ‪ ،‬و ﻛَﺮم دل ﺻﺎﺣﺐ ﻛﺸﻒ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻣﻮرد ﺧﻄﺎب ﺣﻜﻤﺖ‪ ،‬و ﻣﻨﺒﻊ ﺷﺮاب‬ ‫ﻣﺤﺒﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺮاد از ﻋﻠﻴﻞ ﻣﺤﺠﻮب ﻏﺎﻓﻞ و ﻣﺤﺮوم ﻋﺎﻃﻞ اﺳﺖ‪ ،‬ﻳﻌﻨﻲ اﮔﺮ ﻣﺮﻳﻀﻲ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﻏﻔﻠﺖ و‬ ‫ﺣﺮﻣﺎن‪ ،‬و ﺳﻘﻴﻤﻲ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺷﻘﺎء و ﺟﻬﻞ و ﺧﺴﺮان‪ ،‬در ﻇﻠﻤﺖ ﺗﻴﻪ ﺑ‪‬ﻌﺪ و ﺟﻬﺎﻟﺖ ﺑﻪ ﻫﻼك اﺑﺪي ﻧﺰدﻳﻚ ﺷﺪه‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﭼﻮن در ﺳﺎﻳﺔ ﻛﺎﻣﻠﻲ از ﻣﺸﺮﻓﺎن وﻻﻳﺖ وﻃﻦ ﺳﺎزد‪ ،‬ﺑﻪ ﻋﻮن ﺿﻴﺎء آن ﺻﺎﺣﺐ دوﻟﺖ از ﻇﻠﻤﺖ اﻣﺮاض‬ ‫ﺷﻜﻮك و ﺟﻬﺎﻟﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﻓﺴﺤﺖ ﻓﻀﺎء اﻧﻮار ﻳﻘﻴﻦ و ﻣﻄﺎﻟﻌﺔ ﻛﻤﺎﻻت اﺳﺮار دﻳﻦ ﻣﺼ‪‬ﺤﺢ و ﻣﺰﻳ‪‬ﻦ ﮔﺮدد‪.‬‬ ‫ﺟﺎﻧﺎ زﻣﻲ ﻋﺸﻖ ﻳﻜﻲ ﻗﻄﺮه ﺑﻪ دل ده‬

‫ﺗﺎ در دو ﺟﻬﺎن ﻳﻚ دل ﺑﻴﻤﺎر ﻧﻤﺎﻧﺪ‬

‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬ ‫و‪‬ﻟَﻮ ﻗَﺮﱠﺑﻮا ‪‬ﻣﻦ ﺣﺎﻧ‪‬ﻬﺎ ﻣ‪‬ﻘ ‪‬ﻌﺪاً ﻣ‪‬ﺸﻲ‬

‫‪‬و ﻳ‪‬ﻨﻄ‪‬ﻖُ ﻣ‪‬ﻦ ذ‪‬ﻛﺮي ﻣ‪‬ﺪاﻗَﺘ‪‬ﻬﺎ اﻟﺒ‪‬ﻜﻢ‪‬‬

‫ﻓﺎﻋﻞ ﻣ‪‬ﺸﻲ ﺿﻤﻴﺮي اﺳﺖ راﺟﻊ ﺑﻪ ﻣ‪‬ﻘﻌ‪‬ﺪ‪ ،‬و ﻓﺎﻋﻞ ﻳﻨﻄﻖ ﺑ‪‬ﻜﻢ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺿﻤﻴﺮ ﺣﺎن و ﻣﺬاق ﻋﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻣﺪاﻣﻪ‪.‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻲ اﮔﺮ ﻣﺤﺠﻮﺑﻲ ﻋﺎﺟﺰ ﻛﻪ ﺑﺮودت ﻫﻮاي ﻧﻔﺴﺎﻧﻲ اﻗﺪام ﻫﻤﺖ او را از ﺳﻴﺮ اﻟﻲ اﷲ ﻣﻌﻄﻞ ﻛﺮده ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬ﻳﺎ‬ ‫ﻧﻘﺼﻲ ﻛﻪ از ﻗ‪‬ﻠﱠﺖ‪ ‬اﺳﺘﻌﺪاد ﻓﻄﺮي ﻟﺴﺎن ﻣﻘﺎل او از اﺑﺮاز دﻗﺎﻳﻖ ﻣﻌﺎﻧﻲ و اﺧﺮاج ﺣﻘﺎﻳﻖ ﻋﺮﻓﺎﻧﻲ از ﻣﺪارج ﺧﺰاﻳﻦ‬ ‫روﺣﺎﻧﻲ ﻗﺎﺻﺮ ﺑﻮد‪ ،‬اﮔﺮ ﺑﺠﻮار ﻗﺮب ﺣﺎﻧﻮت وﻻﻳﺖ ﻣﺸﺮف ﮔﺮدد‪ ،‬آﺛﺎر ﺗﺮﻳﺎق ﺻﻔﺎي ﻣﺤﺒﺖ‪ ،‬ﻣﺰﻳﻞ اﻣﺮاض و‬ ‫اﻓﻼج او ﮔﺮدد‪ ،‬و ﺑﺎﻋﺜﺔ اداي ﺣﻘﻮق ﻣﻮد‪‬ت ﻣﺤﺮّك ﺳﻴﺮ او ﺷﻮد‪ ،‬و ﻛﻨﻮز ﺟﻮاﻫﺮ ﻣﻌﺎرف و ﻳﻨﺎﺑﻴﻊ اﺳﺮار ﺣﻜﻤﺖ‬ ‫ﻛﻪ در زﻣﻴﻦ اﺳﺘﻌﺪاد ﻣﺪﻓﻮن و ﻣﺴﺘﻮر ﺑﻮد‪ ،‬ﺑﻪ ﺗﺤﻘﻴﻖ اﺧﻼص در ﻣﺠﺎري ﻧﻄﻖ او ﺑﻪ ﻇﻬﻮر ﭘﻴﻮﻧﺪﻧﺪ‪.‬‬ ‫زﻣﻦ اي دوﺳﺖ اﻳﻦ ﻳﻚ ﭘﻨﺪ ﺑﭙﺬﻳﺮ‬

‫ﺑﺮو‬

‫ﻛﻪ ﻗﻄﺮه ﺗﺎ ﺻﺪف را درﻧﻴﺎﺑﺪ‬

‫ﻧﮕﺮدد‬

‫اﺳﺎس ﻛﺎر وﻗﺘﻲ ﻣﺤﻜﻢ اﻓﺘﺎد‬

‫ﻛﻪ ﻣﻮﺳﻲ ﺧﻀﺮ را ﻣﻲ ﮔﺮدد اﺳﺘﺎد‬ ‫ج‬

‫‪   ١۴‬‬ ‫‪ ‬‬

‫ﻓﺘﺮاك‬ ‫ﮔﻮﻫﺮ‬

‫ﺻﺎﺣﺐ‬ ‫و‬

‫دوﻟﺘﻲ‬ ‫روﺷﻦ‬

‫ﮔﻴﺮ‬ ‫ﻧﺘﺎﺑﺪ‬


‫‪ ‬‬ ‫‪ ‬‬

‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬ ‫و‪‬ﻟُﻮ ﻋ‪‬ﺒِﻘَﺖ ﻓ‪‬ﻲ اﻟﺸﱠﺮق اَﻧﻔﺎس‪ ‬ﻃﻴﺒﻬﺎ‬

‫‪‬و ﻓ‪‬ﻲ اﻟﻐَﺮبِ ﻣ‪‬ﺰﻛُﻮم‪ ،‬ﻟَ ‪‬ﻌﺎد ﻟَﻪ‪ ‬اﻟﺸﱠﻢ‪‬‬

‫ﻓﺎﻋﻞ ﻋﺒﻘﺖ اﻧﻔﺎس اﺳﺖ‪ ،‬و اﻟﺸّﻢ ﻓﺎﻋﻞ ﻋﺎد‪ ،‬و ﺿﻤﻴﺮ اول ﻋﺎﻳﺪ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻣﺪاﻣﻪ‪ ،‬و ﺛﺎﻧﻲ راﺟﻊ ﺑﻪ ﻣﺰﻛﻮم‪ ،‬و از‬ ‫ﺷﻢ‪ ‬ﻗﻮ‪‬ه ﺷﺎﻣ‪‬ﻪ ﻣﺮاد اﺳﺖ‪ ،‬و ﺗﻌﺒﻴﻖ ﺑﻮﺋﻴﺪن ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و اﻳﻨﺠﺎ ﻋ‪‬ﺒِﻘَﺖ ﺑﻤﻌﻨﻲ ﻫ‪‬ﺒ‪‬ﺖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻲ اﮔﺮ ﻧﺴﻴﻤﻲ از ﻧﻔﺤﺎت رﺑﺎﻧﻲ‪ ،‬و ﻧﻔﺤﻪ اي از ﺗﺠﻠﻴﺎت رﺣﻤﺎﻧﻲ‪ ،‬از ﻣﺸﺮق ﻏﻴﺐ ﻻﻫﻮﺗﻲ ﻃﻠﻮع ﻛﻨﺪ‪ ،‬و در‬ ‫ﻣﻐﺮب ﺟ‪‬ﺜّﺔ ﻧﺎﺳﻮﺗﻲ ﻣﻔﻠﺴﻲ ﻓﺎﺳﺪ اﺳﺘﻌﺪاد ﺑﻪ ﺣﻜﻢ اﺗﻔﺎق ﻣﺤﺎذي آن ﻧﺴﻴﻢ‪ ،‬ﻏﺮوب ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﺑﺘﺎﺛﻴﺮ ﻧﻔﻮذ ﺳﺮﻳﺎن ﻃﻴﺐ‬ ‫آن ﻧﺴﻴﻢ‪ ،‬ﻗﻮاي ﻣﺪرﻛﺔ او ﺣﻴﺎت اﺑﺪي ﻳﺎﺑﺪ‪ ،‬و ﺷﻬﻮد ﺑﺮوق ﺗﺠﻠّﻲ ﺟﻤﺎﻟﻲ‪ ،‬ﻣﺸﻌﻞ ﻧﻴﺮان ﺷﻮق آن ﺑﻴﺠﺎره ﺷﻮد‪ ،‬و‬ ‫در اﻧﺰﻋﺎج ﻃﻠﺐ‪ ،‬و در اﺑﺘﻬﺎج ﻃﺮب‪ ،‬ﻗﺎﺑﻞ واردات ﻏﻴﺒﻲ‪ ،‬و ﺣﺎﻣﻞ اﺳﺮار ﺗﺠﻠﻴﺎت رﺑﺎﻧﻲ ﮔﺮدد‪.‬‬ ‫اﮔﺮ آن ﺷﻪ ﻧﻈﺮ ﻳﻜﺪم ﺑﻪ ﻛﺎر ﻣﻦ دراﻧﺪازد‬

‫ﻫﺰاران ﻃﺎﻳﺮ ﻗﺪﺳﻲ ﺑﻪ ﭘﻴﺶ ﻣﻦ ﺳﺮ اﻧﺪازد‬

‫ﮔﺮ آن ﺧﻮرﺷﻴﺪ ﺑﻨﻤﺎﻳﺪ ﺟﻤﺎل از ﻣﻄﻠﻊ وﺣﺪت‬

‫ﺷﺐ ﺗﺎرﻳﻚ ﻫﺴﺘﻲ را ﭼﻮ ﺳﺎﻳﻪ ﺑﺮ ﺳﺮ اﻧﺪازد‬

‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬ ‫ﺲ‬ ‫ﻒ ﻻﻣ‪ٍ ‬‬ ‫ﻀﺒ‪‬ﺖ ﻣ‪‬ﻦ ﻛَﺄﺳ‪‬ﻬﺎ ﻛَ ‪‬‬ ‫و‪‬ﻟُﻮ ﺧُ ‪‬‬

‫ﻞ ﻓﻲ ﻟَﻴﻞٍ ‪‬و ﻓﻲ ‪‬ﻳﺪه‪ ‬اﻟﻨﱠﺠﻢ‪‬‬ ‫ﻟَﻤﺎﺿَ ﱠ‬

‫ﻣﻔﻌﻮل ﻣﺎﻟﻢ ﻳﺴ‪‬ﻢ ﻓﺎﻋﻠﻪ‪ ،‬ﺧُﻀ‪‬ﺒﺖ ﻛﻒ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻓﺎﻋﻞ ﺿﻞّ ﺿﻤﻴﺮي ﺑﻮد ﻋﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻻﻣﺲ‪ ،‬ﻣﺮاد از ﻛﻒ ﻗﻠﺐ‬ ‫اﺳﺖ و از ﻧﺠﻢ ﻛﺄس‪.‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻲ‪ :‬اﮔﺮ ﺟﺎم ﻣﺤﺒﺖ ﻛﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ آن ﻧﺠﻤﻲ از ﻧﺠﻮم ﺗﺠﻠﻴﺎت ﻟﻄﻔﻲ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﻼﻗﻲ دل ﻃﺎﻟﺒﻲ ﮔﺮدد‪ ،‬از ﻏﺎﻳﺖ‬ ‫ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻟﻄﺎﻓﺖ آن ﺟﺎم‪ ،‬آﻳﻨﺔ دل ﻃﺎﻟﺐ ﻣ‪‬ﺼ‪‬ﻔﺎ و ﻧﻮراﻧﻲ ﮔﺮدد‪ ،‬و از اﻣﺮاض اﺧﻼق ﺑﺸﺮي و ادﻧﺎس ﺻﻔﺎت ﺑﻬﻴﻤﻲ‬ ‫ﺧﻼص ﻳﺎﺑﺪ‪ ،‬و اﺳﺘﺼﺤﺎب آﺛﺎر آن ﺗﺠﻠﻲ ﻫﺎدي ﻣﻨﻬﺞ ﺳﺎﻟﻚ ﮔﺮدد ﻛﻪ‪ :‬و‪ ‬ﺑِﺎﻟﻨﱠﺠﻢِ ﻫ‪‬ﻢ ﻳ‪‬ﻬﺘَﺪون‪.‬‬ ‫ﺑﻨﻮر ﻋﺸﻖ ﺗﻮان در ﻃﺮﻳﻖ ﺟﺎن رﻓﺘﻦ‬

‫ﺑﭙﺎي ﻋﻘﻞ در اﻳﻦ راه ﻛﻲ ﺗﻮان رﻓﺘﻦ‬

‫ﺟﻨﺎن ﺟﺎن ﻧﺘﻮان ﻳﺎﻓﺘﻦ ﺑﻪ وﻫﻢ و ﺧﻴﺎل‬

‫ﺑﻪ ﺑﻮي دوﺳﺖ ﺗﻮان اﻧﺪر آن ﺟﻨﺎن رﻓﺘﻦ‬

‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬ ‫و‪‬ﻟُﻮ ﺟ‪‬ﻠﻴ‪‬ﺖ ‪ّ‬ﺳﺮاً ﻋ‪‬ﻠﻲ اَﻛَﻤ‪‬ﻪ‪ ‬ﻏَﺪا‬

‫ﺼ ‪‬ﻢ‬ ‫ﻊ اﻟ ‪‬‬ ‫ﺑ‪‬ﺼﻴﺮاً‪ ،‬و‪ ‬ﻣ‪‬ﻦ راو‪‬وﻗﻬﺎ ﻳﺴﻤ‪ ‬‬

‫ﺟﻠﻴﺖ ﺻﻴﻐﻪ ﻣ‪‬ﺒﻨّﻲ ﻟﻠﻤﻔﻌﻮل‪ ،‬واﻛﻤﻪ ﻛﻮر ﻣﺎدرزاد را ﮔﻮﻳﻨﺪ‪ ،‬و راووق آﻧﻜﻪ ﺷﺮاب ﺑﺪان ﺻﺎف ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬و ﺿﻤﻴﺮ‬ ‫راووق و ﻓﻌﻞ ﻣﺎ ﻟﻢ ﻳﺴ‪‬ﻢ ﻓﺎﻋﻠﻪ راﺟﻊ ﺑﻪ ﻣﺪاﻣﻪ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻲ‪ :‬اﮔﺮ ﺣﻘﻴﻘﺘﻲ از ﺣﻘﺎﻳﻖ آن ﺗﺠﻠّﻲ اﺳﺘﻌﺪاد ﺑﺨﺶ ﻛﻪ ﻓﻴﺾ اﻗﺪس ﻋﺒﺎرت از آﻧﺴﺖ‪ ،‬ﺑﺮ ﺑﻲ ﺑﺼﻴﺮﺗﻲ از‬ ‫اﺟﻼف ﺑﺎدﻳﺔ ﻏﻔﻠﺖ ﻇﺎﻫﺮ ﻛﺮده ﺷﻮد‪ ،‬ﺑﺘﺄﻳﻴﺪ آن ﺣﻘﻴﻘﺖ دﻳﺪة دل او ﺑﻨﻮراﷲ اﺳﺮار ﺑﻴﻦ ﮔﺮدد‪ ،‬و ﺑﻮﺳﻴﻠﺖ راووق‬

‫‪   ١۵‬‬ ‫‪ ‬‬


‫‪ ‬‬ ‫‪ ‬‬

‫ﻣﺠﺎﻫﺪات ﻃﻠﺐ‪ ،‬ﺻﻤﺎخ ﻓﻬﻢ ﻃﺎﻟﺐ ﻛﻪ ﺳﻤﻊ ﻟﻄﻴﻔﺔ ﻗﻠﺒﻲ اﺳﺖ‪ ،‬واﻋﻲ اﺧﺒﺎر رﺑ‪‬ﺎﻧﻲ و ﻣﺪرك اﺳﺮار روﺣﺎﻧﻲ ﺷﻮد‬ ‫ﻛﻪ‪ :‬ﻻ ﻳ‪‬ﺰالُ اﻟﻌ‪‬ﺒ‪‬ﺪ ﻳ‪‬ﺘَﻘّﺮب‪ ‬ا‪‬ﻟﻲ‪ ‬ﺑِﺎﻟﻨّﻮاﻓ‪‬ﻞِ ﺣﺘّﻲ اُﺣ‪‬ﺒ‪‬ﻪ‪ ،‬ﻓَﺎذ‪‬ا اَﺣﺒ‪‬ﺒﺘُﻪ ﻛُﻨﺖ‪ ‬ﻟَﻪ‪ ‬ﺳ‪‬ﻤﻌ‪‬ﺎً و‪‬ﺑﺼﺮاً‪ ...‬اﻟﺤﺪﻳﺚ‪.‬‬ ‫اي ذره اي از ﻧﻮر ﺗﻮ ﺑﺮ ﻋﺮش اﻋﻈﻢ ﺗﺎﻓﺘﻪ‬

‫از ﻋﺮش اﻋﻈﻢ درﮔﺬر‪ ،‬ﺑﺮ ﻫﺮ دو ﻋﺎﻟﻢ ﺗﺎﻓﺘﻪ‬

‫آن ذره ذرﻳ‪‬ﺖ ﺷﺪه‪ ،‬ﺧﻮﺷﻴﺪ ﺧﺎﺻﻴﺖ ﺷﺪه‬

‫ﺳﺮ ﺗﺎ ﻗﺪم زﻳﻨﺖ ﺷﺪه ﺑﺮ ﻫﺮ دو ﻋﺎﻟﻢ ﺗﺎﻓﺘﻪ‬

‫ﺑﺮ ﻋﺎﺷﻘﺎن روي ﺗﻮ‪ ،‬ﺑﺮ ﺳﺎﻛﻨﺎن ﻛﻮي ﺗﻮ‬

‫از ﭘﺮﺗﻮ ﻳﻚ ﻣﻮي ﺗﻮ‪ ،‬ﻛﺎر ﻣﻌ ّﻈﻢ ﺗﺎﻓﺘﻪ‬

‫ج‬

‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬ ‫ﺿﻬﺎ‬ ‫و‪‬ﻟُﻮ اَنّ ر‪‬ﻛﺒﺎً ﻳ‪‬ﻤ‪‬ﻤ‪‬ﻮا ﺗُﺮب‪ ‬اَر ‪‬‬

‫‪‬و ﻓ‪‬ﻲ اﻟﺮّﻛﺐِ ‪‬ﻣﻠﺴ‪‬ﻮع‪ ‬ﻟَﻤﺎ ﺿَﺮﱠه‪ ‬اﻟﺴ‪‬ﻢ‪‬‬

‫ﻳﻤ‪‬ﻤﻮا اي ﻗﺼﺪوا‪ ،‬و ﺳﻢ‪ ‬ﺑﻔﺘﺢ و ﺿﻢ‪ ‬زﻫﺮ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻟَﻤﺎ ﺟﻮاب ﻟَﻮاﺳﺖ‪ ،‬و ﺳﻢ‪ ‬ﻓﺎﻋﻞ ﺿﺮّه‪ ،‬و ﺿﻤﻴﺮ ارض‬ ‫ﻋﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻣﺪاﻣﻪ‪.‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻲ‪ :‬ﭼﻮن ﺟﻤﻌﻲ از ﻃﺎﻟﺒﺎن ﻋﺘﺒﻪ ﺟﻼل‪ ،‬و ﻓﺮﻳﻘﻲ از ﻗﺎﺻﺪان ﻣﻘﺎﺻﺪ آﻣﺎل‪ ،‬در ﺳﻴﺮ ﻣﻨﺎزل ﻋﺎﻟﻢ ﻋﻠﻮي ﻗﺼﺪ‬ ‫ﺟﻮار ﺣﻀﺮت ﻣﻮﻟﻲ ﻛﻨﻨﺪ‪ ،‬و در ﻣﻴﺎن اﻳﺸﺎن ز‪‬ﻣﻨ‪‬ﻲ ﻣﻠﺴﻮع ﺑﻮد ﻛﻪ ﻧﻴﺶ اﻓﻌﻲ ﻫﻮي ﭼﺸﻴﺪه‪ ،‬و ا‪‬ﻟَﻢ زﻫﺮ ﻣﺤﺒﺖ‬ ‫دﻧﻴﺎ ﺑﺒﺎﻃﻦ او رﺳﻴﺪه‪ ،‬و ﺑﺎﺳﺒﺎب ﻫﻼك و ﺧﺴﺮان اﺑﺪي آرﻣﻴﺪه‪ ،‬ﺑﻪ اﻟﺘﻴﺎم آﺛﺎر ﺗﺮﻳﺎق ﻣﺤﺒﺖ‪ ،‬و ﻳﻤﻦ اﺟﺘﻤﺎع ﻫﻤﻢ‬ ‫ﻫﻤﺎﻳﻮن آن ﻋﻴﺴﻲ ﻧَﻔَﺴﺎن ﺧﻀﺮ ﺻﻔﺖ‪ ،‬وﺣﺸﺖ ﺷﻘﺎوت ا‪‬ﻟَﻢ ﺑﻌﺪ آن رﻧﺠﻮر ﻣﻬﺠﻮر‪ ،‬ﺑﻪ اُﻧﺲ و ﻟﺬت و ﺳﻌﺎدت‬ ‫ﻗﺮﺑﺖ ﻣﺒﺪل ﮔﺮدد ﻛﻪ‪ :‬ﻫ‪‬ﻢ ﻗُﻮم‪ ‬ﻻﻳ‪‬ﺸﻘﻲ ﺑِﻬﻢِ ﺟ‪‬ﻠﻴﺴﻬ‪‬ﻢ‪.‬‬ ‫زآدم آن دﻣﺖ ﮔﺮ ﮔﺸﺖ ﺣﺎﺻﻞ‬

‫ﺑﺮﻳﻦ درﻳﺎ روي ﻫﻤﭽﻮن ﺣﻮاﺻﻞ‬

‫از آن ﻛﺎر ﺗﻮ آﻣﺪ ﭘﻴﭻ در ﭘﻴﭻ‬

‫ﻛﺰ آن ﻣﺮﻏﺎن ﻗﻔﺺ دﻳﺪي دﮔﺮ ﻫﻴﭻ‬

‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬ ‫و‪‬ﻟُﻮ‪ ‬ر‪‬ﺳ‪‬ﻢ‪ ‬اﻟﺮّاﻗﻲ ﺣ‪‬ﺮُوف‪ ‬اﺳﻤ‪‬ﻬﺎ ‪‬ﻋﻠﻲ‬

‫ﺟ‪‬ﺒﻴﻦِ ﻣ‪‬ﺼﺎبٍ ﺟ‪‬ﻦﱠ اَﺑﺮَأه‪ ‬اﻟﺮﱢﺳﻢ‪‬‬

‫ﻓﺎﻋﻞ ر‪‬ﺳ‪‬ﻢ‪ ،‬اﻟﺮّاﻗﻲ ﺑﻮد‪ ،‬و ﻓﺎﻋﻞ اَﺑﺮَأه‪ ،‬اَﻟﺮﱠﺳﻢ‪ ،‬و ﺟ‪‬ﻦّ ﻓﻌﻞ ﻣﺎ ﻟﻢ ﻳﺴ‪‬ﻢ ﻓﺎﻋﻠﻪ‪ ،‬و ﺿﻤﻴﺮ ﻣﻀﻤﺮ در وي و ﺿﻤﻴﺮ‬ ‫اَﺑﺮأه راﺟﻊ ﺑﻪ ﻣﺼﺎب‪ ،‬و ر‪‬ﺳ‪‬ﻢ ﻧﻘﺶ اﺳﺖ و ﻣﺼﺎب دﻳﻮزده اﺳﺖ‪ ،‬و از ﺟﺒﻴﻦ ﻗﻮت ﺣﺎﻓﻈﻪ ﻣﺮاد ﺑﻮد ﻛﻪ ﺣﻘﺎﻳﻖ‬ ‫اﺳﺮار ﻣﻠﻜﻮﺗﻲ و ﺟﺒﺮوﺗﻲ ﺑﺮ ﻟﻮح او ﻣﺮﺗَﺴﻢ ﻣﻲ ﺷﻮد‪ ،‬و اوﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺪرك و ﺿﺎﺑﻂ ﻣﻌﺎﻧﻲ ﻣﻌﻘﻮﻻﺗﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻲ اﮔﺮ ﻣﺮﺷﺪي ﻛﺎﻣﻞ اﺳﺮار ﺗﻔﺎﺻﻴﻞ اﺳﻤﺎء و ﺻﻔﺎت ﻣﺤﺒﺖ را از ﺧﻮاص و ﺣﻘﺎﻳﻖ ﻣﺮاﺗﺐ ﻋﻠﻮﻳﺎت و‬ ‫ﺳﻔﻠﻴﺎت‪ ،‬و ﺷﺮاﻳﻂ و آداب ﺳﻴﺮ ﺳﺎﻟﻚ در ﻣﻨﺎزل روﺣﺎﻧﻴﺎت و ﺟﺴﻤﺎﻧﻴﺎت‪ ،‬و ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺗﺮﻗﻲ و وﺻﻮل ﺑﻪ ﻣﻘﺎم‬ ‫ﻗﺮب‪ ،‬ﺑﻪ دﺳﺖ ﻛﺎري ﺗﺮﺑﻴﺖ و ﻧﺼﻴﺤﺖ و ﻗﻠﻢ ارﺷﺎد‪ ،‬ﺑﺮ ﺻﻴﺤﻔﺔ ﺑﺎﻃﻦ ﻣﺼﺮوع ﺣﺮص و رﻳﺎ‪ ،‬و ﻣﺠﻨﻮن ﺳﻜﺮ‬ ‫ﺷﻬﻮت و ﻫﻮي‪ ،‬و ﻣﺼﺎب ﻣﺼﺎﺋﺐ ﻫﻤﻮم دﻧﻴﺎ رﻗﻢ ﻓﺮﻣﺎﻳﺪ‪ ،‬از ﻋﻠﺖ ﺗﺼﻮرات و ﻫﻤﻲ و ﺗﺨﻴﻼت ﻧﻔﺴﻲ ﺧﻼص‬ ‫ﻳﺎﺑﺪ‪.‬‬ ‫دوش ﻣﺮا ﮔﻔﺖ ﻳﺎر‪ ،‬ﭼﻮﻧﻲ از اﻳﻦ روزﮔﺎر؟‬

‫ﭼﻮن ﺑﻮد آن ﻛﺲ ﻛﻪ ﻳﺎﻓﺖ دوﻟﺖ ﺧﻨﺪان ﺧﻮﻳﺶ؟‬

‫‪   ١۶‬‬ ‫‪ ‬‬


‫‪ ‬‬ ‫‪ ‬‬

‫ﺑﺎد ﺳﻌﺎدت رﺳﻴﺪ‪ ،‬داﻣﻦ ﻣﺎ را ﻛﺸﻴﺪ‬

‫ﺑﺮ ﺳﺮ ﮔﺮدون زدﻳﻢ ﺧﻴﻤﻪ و اﻳﻮان ﺧﻮﻳﺶ‬

‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬ ‫ﻻَ ﺳ َﻜﺮَ ﻣ‪‬ﻦ ﺗَﺤﺖ‪ ‬اﻟﻠﱠﻮا ذﻟ‪‬ﻚ‪ ‬اﻟﺮﱠﻗﻢ‪‬‬

‫و‪َ ‬ﻓﻮقَ ﻟ‪‬ﻮاء ا‪‬ﻟﺠِﻴﺶِ َﻟﻮر‪ ‬ﻗﻢ‪ ‬اﺳﻤ‪‬ﻬﺎ‬

‫ﻻَﺳﻜﺮ ﺟﻮاب ﻟَﻮ ﺑﻮد‪ ،‬و اﻟﺮّﻗﻢ ﻓﺎﻋﻞ او‪ ،‬و ﻣﻦ ﺗﺤﺖ اﻟﻠﻮاء ﻣﻔﻌﻮل او‪ ،‬از ﻟﻮاﻇّﻞَ وﺟﻮد ﻣﺮاد اﺳﺖ ﻛﻪ‪،‬‬ ‫اﻟﻤﺘﺤﺎﺑ‪‬ﻮن ﻓﻲ ﻇﻠﻲ‪ ،‬و از ﺟﻴﺶ ارواح ﻣﺘﻌﻴ‪‬ﻨﻪ و اﺷﺒﺎح ﻣﺘﺸﺨّﺼﻪ‪ ،‬و از رﻗﻢ ﻛﻴﻔﻴﺖ ﺳﺮّ ﺗﻌﻠﻖ ﻗﺪرت ﺑﻪ‬ ‫ﻣﻘﺪورات‪.‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻲ اﮔﺮ ﺣﻘﻴﻘﺖ آﻧﺶ راب ﻣﻐﺮق ﻣﺪﻫﺶ ﻛﻪ ﺳﺮّ ﻗَﺪر ﻋﺒﺎرت از آﻧﺴﺖ‪ ،‬ﺑﺮ ﺳﻄﺢ ﻟﻮاء وﺟﻮد ﻣﺮﺗﺴﻢ ﺷﻮد‪،‬‬ ‫وﻋﺮاﻳﺲ اﺑﻜﺎر اﺳﺮار ازﻟﻲ ﺑﺮ اراﺋﻚ ازﻣﻨﻪ و اﻣﻜﻨﻪ ﻛﻪ ﻣﻮاد ﻇﻞّ وﺟﻮد و ﻣﻈﺎﻫﺮ ﻟﻮاء ﺟﻮداﻧﺪ‪ ،‬ﺟﻤﺎل ﻃﻠﻌﺖ ﺑﺮ‬ ‫ﺑﺼﺎﻳﺮ ﻟﺸﻜﺮ ﻣﻘﺮّﺑﺎن و ﺻﺪﻳﻘﺎن ﻛﻪ و اﻟﻬﺎن ﺳﺒﺤﺎت ﺟﻤﺎل‪ ،‬و ﺗﺎﻳﻬﺎن ﺑﻴﺪاء ﺟﻼل اﻧﺪ ﺟﻠﻮه دﻫﻨﺪ‪ ،‬ﻫﻤﻪ ﻣﺴﺖ‪‬‬ ‫اﺳﺮار ﻋﻨﺎﻳﺖ ازﻟﻲ‪ ،‬و ﭘﺎي ﺑﺴﺖ آﺛﺎر ﻛﻔﺎﻳﺖ اﺑﺪي ﮔﺮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫اي ﻫﺮ دو ﻛﻮن روﺷﻦ‪ ،‬از آﻓﺘﺎب روﻳﺖ‬

‫وي ﻧﻪ ﺳﭙﻬﺮ ﭼﻮن ﻣﺮع‪ ،‬در دام زﻟﻒ وﺧﺎﻟﺖ‬

‫ﺑﺮ ﺑﺎد داده دل را‪ ،‬آوازة ﻓﺆاﻗﺖ‬

‫در ﺧﻮاب ﻛﺮده ﺟﺎن را‪ ،‬اﻓﺴﺎﻧﻪ ﺟﻤﺎﻟﺖ‬

‫ﻋﻘﻞ ﻳﻜﻪ در ﺣﻘﻴﻘﺖ‪ ،‬ﺑﻴﺪار ﻣﻄﻠﻖ آﻣﺪ‬

‫ﺗﺎ ﺣﺸﺮ ﻣﺴﺖ ﺧﻔﺘﻪ‪ ،‬در ﺧﻠﻮت ﺧﻴﺎﻟﺖ‬

‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬ ‫ﺗَﻬ‪‬ﺬّب‪ ‬اَﺧﻼقَ اﻟ ﱠﻨﺪاﻣﻲ ﻓَﻴ‪‬ﻬﺘﺪ‪‬ي‬

‫ﺑِﻬﺎ ﻟ‪‬ﻄَﺮﻳﻖِ اﻟﻌ‪‬ﺰمِ‪ ،‬ﻣ‪‬ﻦ ﻻ ﻟَﻪ‪ ‬ﻋ‪‬ﺰم‪‬‬

‫ﻓﺎﻋﻞ ﺗﻬﺬب ﺿﻤﻴﺮي اﺳﺖ راﺟﻊ ﺑﻪ ﻣﺪاﻣﻪ‪ ،‬و اﺧﻼق ﻣﻔﻌﻮل او‪ ،‬و ﻓﺎﻋﻞ ﻳﻬﺘﺪي ﻣﻦ‪ ،‬و ﺿﻤﻴﺮ ﺑﻬﺎ ﻋﺎﻳﺪ ﺑﻪ‬ ‫اﺧﻼق‪ ،‬و ﺑﺎء ﺳﺒﺒﻴ‪‬ﺖ راﺳﺖ‪ ،‬و ﻻمِ ﻃﺮﻳﻖ ﺑﻪ ﻣﻌﻨﻲ آﻟﻲ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻻ ﻟَﻪ‪ ‬ﺑﻤﻌﻨﻲ وﻟﻴﺲ‪.‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻲ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺷﺮب ﺷﺮاب ﺻﻮري ﻣﺰﻳﻞ ﻣﻮاد ﻣ‪‬ﺘ‪‬ﻌ‪‬ﻔﱢﻨَﻪ و ﻓﻀﻼت ﻓﺎﺳﺪه اﺳﺖ از ﺑﻮاﻃﻦ ﻣﻌﻠﻮﻻن اﻣﺮاض‬ ‫ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ‪ ،‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺷﺮب ﺷﺮاب ﻣﻌﻨﻮي ﺑﻮاﻃﻦ ﻣﺴﺘﻌ‪‬ﺪان ﻛﻤﺎﻻت ﺣﻘﻴﻘﻲ را از اﻣﺮاض او ﺻﺎف ﻣﻬﻠﻜﻪ و‬ ‫اﺧﻼق ﻣﺒﻌﺪه از ﺣﺮص و ﺣﺴﺪ و ﺑﺨﻞ و رﻳﺎء و ﻛﺒﺮ و ﻋ‪‬ﺠﺐ‪ ،‬ﻛﻪ از ﻟﻮازم ﻗﻮاي ﺑﻬﻴﻤﻲ و ﺳﺒﻌﻲ‪ ،‬و ﻣﻮاد‬ ‫اﻣﺮاض ﻗﻠﺒﻲ و روﺣﻲ اﺳﺖ ﻣﻬﺬّب و ﻣﺼﻔّﺎ ﻣﻲ ﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬و ﺑﻄﻼن ﺣﻀﻴﺾ ﻛﺴﺎﻟﺖ را از ﻣﻀﻴﻖ ﻓﺘﺮت ﺑﻪ ﻓﻀﺎء‬ ‫ﺳﻴﺮ‪ ،‬و از ﻓﻀﺎء ﺳﻴﺮ ﺑﻪ ذُروة اﻋﻼي ﻃﻴﺮ ﻣﻲ رﺳﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﻮ‬

‫اي‬

‫ﺑﻨﺪه‬

‫اي‬

‫ﮔﻨﺞ‬

‫دواي‬

‫از‬

‫ﺟﺬب‬

‫ﻛﺸﻴﺪن‬

‫ﻋﺎﺷﻖ‬

‫وي ﭘﻨﺪ ﺗﻮ ﮔﻮﺷﻮار ﻋﺎﺷﻖ‬

‫ﻏﻤﮕﺴﺎر‬ ‫رأﻓﺖ‬

‫ﺗﻮ‬

‫از‬

‫ﻋﺎﺷﻖ‬

‫ﻏﻢ‬

‫ﺗﻮ‬

‫ﻫﺮ زﻳﺐ ﻧﻈﺎم ﻛﺎر ﻋﺎﺷﻖ‬

‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬

‫‪   ١٧‬‬ ‫‪ ‬‬

‫ﺑﻬﺮ‬

‫ﺗﻦ‬

‫ﻧﺰار‬


‫‪ ‬‬ ‫‪ ‬‬

‫و‪‬ﻳ‪‬ﻜُﺮم‪ ‬ﻣﻦ ﻟَﻢ ‪‬ﻳﻌﺮِف‪ ‬اﻟﺠ‪‬ﻮد‪ ‬ﻛَﻔﱡﻪ‬

‫‪‬و ﻳ‪‬ﺤ‪‬ﻠُﻢ ﻋ‪‬ﻨﺪ‪ ‬اﻟﻐَﻴﻆ‪ ‬ﻣ‪‬ﻦ ﻻ ﻟَﻪ‪ ‬ﺣ‪‬ﻠﻢ‪‬‬

‫ﻓﺎﻋﻞ ﻳﻜﺮم ﻣﻦ اﺳﺖ در ﻣﻦ ﻻﻳﻌﺮف‪ ،‬و ﻓﺎﻋﻞ ﻳﺤﻠﻢ ﻣﻦ اﺳﺖ در ﻣ‪‬ﻦ ﻻ ﻟَﻪ ﺣ‪‬ﻠﻢ‪ ،‬و ﻛﻒ ﻓﺎﻋﻞ ﻳﻌﺮف‪.‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻲ ﭼﻮن ﺗﺄﺛﻴﺮات ﺧﻮاص ﺷﺮاب ﻣﻌﻨﻮي ﻣﻮاﻗﻊ ﺗﺼﺮﻓﺎت ﺳﺮّي و ﻗﻠﺒﻲ را از ﻇﻠﻤﺎت اﺧﻼق ﺣﺮص و ﺑﺨﻞ‬ ‫وادﻧﺎس اوﺻﺎف ﻛﺒﺮ و ﻋ‪‬ﺠﺐ ﻛﻪ از ﻟﻮازم ﺻﻔﺎت ﺑﻬﻴﻤﻲ و ﺳﺒﻌﻲ اﻧﺪ‪ ،‬در ﻣﻘﺎم ﺗﺤﻠﻴﻪ و ﺗﺰﻛﻴﻪ ﻣﺰﻛّﻲ و ﻣﺼ‪‬ﻔﺎ ﻣﻲ‬ ‫ﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬ﺑﺎز در ﻣﻘﺎم ﺗﺤﻠﻴﺔ ﺳﺮّ‪ ،‬وﺟﻮد ﺳﺎﻟﻚ را ﺑﺤﻠﻞ ﺟﻮد و ﺳﺨﺎ‪ ،‬و زﻳﻮر ﺣﻠﻢ و ﺣﻴﺎ ﻣﺤﻠّﻲ و ﻣﺰﻳ‪‬ﻦ ﻣﻲ‬ ‫ﮔﺮداﻧﺪ‪ ،‬و ﺧﻠﻴﻔﺔ روح را در ﺑﺎرﮔﺎه ﻗﻠﺐ‪ ،‬ﺑﺮ ﺳﺮﻳﺮ روح و ﺻﻔﺎ ﻣﻲ ﻧﺸﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻴﺎ ﻛﺎﻳﻦ ﻋﺎﺷﻘﻲ از ﺳﺮ ﮔﺮﻓﺘﻴﻢ‬

‫ﺟﻬﺎﻧﻲ ﺧﺎك را در زر ﮔﺮﻓﺘﻴﻢ‬

‫زﻣﻴﻦ و ﻛﻮه و دﺷﺖ و ﺑﺎغ ﺟﺎن را‬

‫ﻫﻤﻪ در ﺣ ّﻠﺔ اﺧﻀﺮ ﮔﺮﻓﺘﻴﻢ‬

‫زﻣﻴﻦ را از ﺑﻬﺎران ﺑﺮگ ﺑﺮ ﺷﺪ‬

‫زﺳﺮّ ﺧﻮﻳﺶ ﺑﺮگ و ﺑﺮ ﮔﺮﻓﺘﻴﻢ‬

‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬ ‫و‪‬ﻟُﻮ ﻧﺎلَ ﻓَﺪم‪ ‬اﻟ َﻘﻮمِ ﻟَﺜﻢ‪ ‬ﻓ‪‬ﺪاﻣ‪‬ﻬﺎ‬

‫ﻻَ ﻛَﺴ‪‬ﺒﻪ‪ ‬ﻣ‪‬ﻌﻨﻲ ﺷَﻤﺎﺋﻠ ِﻬﺎ اﻟﻠّﺜَﻢ‪‬‬

‫ﻓﺪم ﺑﻠﻴﺪ ﻛُﻨﺪ ﻓﻬﻢ را ﮔﻮﻳﻨﺪ‪ ،‬و ﻓﺪام دﻫﺎن ﺑﻨﺪ ﺧﻢ را‪ ،‬و ﻟﺜﺎم دﻫﺎن ﺑﻨﺪ آدﻣﻲ را‪ ،‬و ﺷﻤﺄﻳﻞ اﺧﻼق ﺣﻤﻴﺪه را‪،‬‬ ‫ﻓﺎﻋﻞ ﻧﺎل ﻟﺜﻢ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻓﺪم ﻣﻔﻌﻮل وي‪ ،‬و ﻟﺜﻢ دوم ﻓﺎﻋﻞ اَﻛﺴ‪‬ﺒ‪‬ﻪ و ﺿﻤﻴﺮ ﻣﺘّﺼﻞ ﺑﻪ وي‪ ،‬و ﻣﻌﻨﻲ ﺷﻤﺎﺋﻠﻬﺎ ﻣﻔﻌﻮل‬ ‫دوم وي‪ ،‬از ﻓﺪام ﺗﻘﻮي و ﺷﺮع ﻣﻮاد اﺳﺖ ﻛﻪ ﺣﺎﺟﺰ و ﻣﺎﻧﻊ و ﻋﺎء وﺟﻮد ﻣﺮﻳﺪ ﺻﺎدق ﻣﻲ ﮔﺮدد از ﺗﻘﺮب‬ ‫ﺷﺒﻬﺎت‪ ،‬و ﻣﺮاد از ﻟﺜﺎم ارﺷﺎد ﺷﻴﺦ ﻋﺎرف اﺳﺖ ﻛﻪ دﻫﺎن ﻧﻔﺲ اﻣ‪‬ﺎرة ﻃﺎﻟﺒﺎن را ﺑﻪ ﻧﺼﻴﺤﺖ و ارﺷﺎد از اﻗﺘﺮاف‬ ‫ﺷﻬﻮات ﻧﻔﺴﺎﻧﻲ و ﻟﺬات ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ ﻣﻲ ﺑﻨﺪد‪.‬‬ ‫ﺣﺎﺻﻞ ﻛﻼم آﻧﺴﺖ ﻛﻪ‪ :‬اﮔﺮ ﻏﺎﻓﻠﻲ ﺑﻠﻴﺪ ﻛﻪ ﺑﺮ اﻋﻼم و اﺧﻄﺎر ﻣﻨﺎزل ﺳﻴﺮ ﺳﺎﻳﺮان ﺟﺎدة ﻛﻤﺎل اﻃﻼع ﻧﻴﺎﻓﺘﻪ‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ‪ ،‬و اﺳﺮار ﺣﻘﺎﻳﻖ ﻋﺮﻓﺎﻧﻲ ﻛﻪ در ﺟﺒﻠﺖ و اﺳﺘﻌﺪاد او ﻣﺮﻛﻮز اﺳﺖ ﺑﻪ ﻇﻬﻮر ﻧﭙﻴﻮﺳﺘﻪ‪ ،‬و ﺗﺼﺮﻓﺎت ﺑﺼﻴﺮت او‬ ‫از ﻗﻮت ﺑﻪ ﻓﻌﻞ ﻧﻴﺎﻣﺪه‪ ،‬ﭼﻮن ﺑﻪ ﻣﻔﺘﺎح ﻋﺰاﻳﻢ ﺗﻘﻮي و ﺷﺮع‪ ،‬و ﻣﺼﺒﺎح ﻧﻴﺎز و د‪‬رد‪ ،‬ﻣ‪‬ﻬﺮ ﻣﻮاﻧﻊ از دﻫﺎن ﺳ‪‬ﺮِ ﻛﺎﻣﻞ‬ ‫ﻣﺮﺷﺪ ﺑﺮدارد‪ ،‬ﻓﻴﺾ اﺳﺮار وﻻﻳﺖ ﻣﺮﺷﺪ ﺳﺒﺐ اﻛﺘﺴﺎب ﻛﻤﺎل او ﮔﺮدد‪.‬‬ ‫ﮔﺮ ﺳﺮ ﺳﻮداي او داري‪ ،‬ﺳﺮي‬

‫ﻫﺮ زﻣﺎن ﺑﺮ آﺳﺘﺎن ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺪت‬

‫ور ﺳﺮ ﺑﺎزار او داري‪ ،‬دﻟﻲ‬

‫ﻓﺎرغ از ﺳﻮد و زﻳﺎن ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺪت‬

‫رﺳﻲ‬

‫ﻫﺮ زﻣﺎن درد ﻧﻬﺎن ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺪت‬

‫ﺗﺎ‬

‫زﻣﺎﻧﻲ‬

‫زو‬

‫ﺑﺪرﻣﺎﻧﻲ‬

‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬ ‫ﺻﻔﻬﺎ‪ ،‬ﻓَﺄﻧﺖ‪ ‬ﺑﻮ‪‬ﺻﻔﻬﺎ‬ ‫ﻳ‪‬ﻘﻮﻟُﻮنَ ﻟﻲ‪ :‬‬

‫ﺧَﺒﻴﺮٌ‪ ،‬اَﺟ‪‬ﻞ ﻋ‪‬ﻨﺪي ﺑِﺎُوﺻﺎﻓ‪‬ﻬﺎ ﻋ‪‬ﻠﻢ‪‬‬

‫ﺻ‪‬ﻔﺎء‪ ‬و‪ ‬ﻻ ﻣﺎء‪ ،‬و‪ُ ‬ﻟﻄﻒ‪ ‬و‪ ‬ﻻ ‪‬ﻫﻮاً‬

‫‪‬وﻧُﻮر‪ ‬و‪ ‬ﻻ ﻧﻮر‪ ،‬و‪ ‬ر‪‬وح‪ ‬و‪ ‬ﻻ ﺟﺴﻢ‪‬‬ ‫‪   ١٨‬‬

‫‪ ‬‬


‫‪ ‬‬ ‫‪ ‬‬

‫ﻓﺎﻋﻞ ﻳﻘﻮﻟﻮن ﻣﺒﺘﺪﻳﺎن ﻃﻠﺐ ﻛﻤﺎل اﻧﺪ‪ ،‬و ﺻﻔﺎء ﺧﺒﺮ ﻣﺒﺘﺪاي ﻣﺤﺬوف اﺳﺖ‪ ،‬اي ﻫﻲ ﺻﻔﺎء ﻻ ﻛﺼﻔﺎء اﻟﻤﺎء‪ ،‬ﺑﻞ‬ ‫ﻫﻲ اﺻﻔﻲ ﻣﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﻣﺮاﺗﺐ ﻏﻴﺮﻣﺤﺼﻮرة‪ ،‬و ﻟﻄﻒ و ﻻ ﻛﻠﻄﻒ اﻟﻬﻮاء‪ ،‬ﺑﻞ ﻫﻲ اﻟﻄﻒ ﻣﻨﻬﺎ ﺑﺪرﺟﺎت ﻏﻴﺮﻣﺘﻨﺎﻫﻴﻪ‪ ،‬و‬ ‫ﻧﻮر ﻟﻴﺲ ﻧﻮرﻳ‪‬ﺘﻪ ﻛﻨﻮرﻳ‪‬ﻪ اﻟﻨﺎر‪ ،‬اﻧﻬﺎ ﺗﺴﺘﻠﺰم اﻻﺣﺮاق و اﻻﻓﻨﺎء‪،‬ﺑﻞ ﻣﻦ ﺷﺄن ﻧﻮر اﺿﺎﺋﻪ اﻟﻮﺟﻮد و اﻟﻜﻤﺎل و اﻟﺤﻴﻮة و‬ ‫اﻟﻌﻠﻢ و اﻟﻤﻌﺮﻓﻪ ﻋﻠﻲ اﻻﺑﺪان و اﻟﻘﻠﻮب‪ ،‬و ﻗﻮﻟﻪ‪ :‬اﺟﻞ ﻋﻨﺪي ﺑﺎوﺻﺎﻓﻬﺎ اﻟﻌﻠﻢ‪ ،‬اﺷﺎرت اﺳﺖ ﺑﺪاﻧﻜﻪ ﻣﺮﺷﺪ ﻛﺎﻣﻞ‬ ‫ﻧﺘﻮاﻧﺪ ﻛﻪ آﻧﭽﻪ ﻻﻳﻖ ﺣﻮﺻﻠﺔ ﻃﺎﻟﺐ ﺻﺎدق ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺪو ﻧﺮﺳﺎﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻪ اﻳﻦ ﻣﻌﻨﻲ ﻇﻠﻢ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬ ‫ﻣ‪‬ﺤﺎﺳ‪‬ﻦُ ﺗَﻬﺪ‪‬ي اﻟﻮاﺻ‪‬ﻔﻴﻦَ ﻟ‪‬ﻮ‪‬ﺻﻔ‪‬ﻬﺎ‬

‫ﻓَﻴ‪‬ﺤﺴ‪‬ﻦُ ﻓَﻴﻬﺎ ﻣ‪‬ﻨﻬ‪‬ﻢ‪ ‬اﻟﻨﱠﺜﺮُ و‪ ‬اﻟ َﻨ ّﻈﻢ‪‬‬

‫ب ﻣ‪‬ﻦ ﻟَﻢ ﻳ‪‬ﺪرِﻫﺎ ﻋ‪‬ﻨﺪ‪ ‬ذ‪‬ﻛﺮِﻫﺎ‬ ‫و‪ ‬ﻳﻄﺮَ ‪‬‬

‫َﻛﻤ‪‬ﺸﺘﺎقِ ﻧَﻌﻢٍ ﻛﻠُﻤ‪‬ﺎ ذُﻛَﺮِت ﻧَﻌﻢ‪‬‬ ‫ج‬

‫ﻣﺤﺎﺳﻦ ﺧﺒﺮ ﻣﺒﺘﺪاي ﻣﺤﺬوف اﺳﺖ‪ ،‬اي ﻟَﻬﺎ ﻣ‪‬ﺤﺎﺳ‪‬ﻦ‪ ،‬و ﻓﺎﻋﻞ ﺗﻬﺪي ﺿﻤﻴﺮي اﺳﺖ ﻋﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻣﺤﺎﺳﻦ‪ ،‬و‬ ‫ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺿﻤﻴﺮ ﻟﻮﺻﻔﻬﺎ و ﻓﻴﻬﺎ‪ ،‬و ﺿﻤﻴﺮ ﻣﻨﻬﻢ راﺟﻊ ﺑﻪ واﺻﻔﻴﻦ‪ ،‬و اﻟﻨﺜﺮ ﻓﺎﻋﻞ ﻳﺤﺴﻦ‪ ،‬و ﻻم در ﻟﻮﺻﻔﻬﺎ ﺑﻤﻌﻨﻲ‬ ‫اﻟﻲ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣ‪‬ﻦ ﻓﺎﻋﻞ ﻳﻄﺮب‪ ،‬و ﻧﻌﻢ ﺑﻪ ﻓﺘﺢ اﻟﻨﻮن وﺳﻜﻮن اﻟﻌﻴﻦ‪ ،‬اﺳﻢ ﻳﻜﻲ از ﻣﻌﺎﺷﻴﻖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻲ‪ :‬اﻳﻦ ﺷﺮاب را ﺧﻮاص ﺣﻤﻴﺪه ﺑﺴﻴﺎر اﺳﺖ‪ ،‬و از ﺟﻤﻠﻪ ﺧﻮاص آن ﻳﻜﻲ آﻧﺴﺖ ﻛﻪ واﺻﻔﺎﻧﺮا ﺑﻪ وﺻﻒ‬ ‫و ﺛﻨﺎء ﺧﻮد دﻻﻟﺖ ﻛﻨﺪ‪ ،‬ﺗﺎ ﺑﻠﺒﻞ زﺑﺎن ﻣﺸﺘﺎﻗﺎن ﺣﻀﺮت ﺻﻤﺪﻳﺖ در رﻳﺎض اﺳﺮار ﺑﺬﻛﺮ ﻣﺤﺎﻣﺪ ﻻ اﺣﺼﻲ ﺛﻨﺎء‬ ‫ﻋﻠﻴﻚ‪ ،‬ﺳﺮاﺋﻴﺪن ﮔﺮد‪ ،‬و ﺑﻪ ﻟﺬّت اﺳﺘﻤﺎع و ذوق آن اﺳﺮار‪ ،‬ﺷﺠﺮة وﺟﻮد ﺳﺎﻣﻊ در اﻫﺘﺰاز آﻳﺪ‪ ،‬اﮔﺮﭼﻪ ذوق‬ ‫ﺣﻘﻴﻘﺖ آن ﻧﭽﺸﻴﺪه ﺑﻮد‪ ،‬و ﺟﻤﺎل ﻃﻠﻌﺖ آن ﻧﺪﻳﺪه‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻋﺎﺷﻖ ﻣﺸﺘﺎق ﺑﻪ اﺳﺘﻤﺎع ذﻛﺮ ﻣﻌﺸﻮق در ﻃﺮب ﻣﻲ‬ ‫آﻳﺪ‪ ،‬و او را از آن ﻃﺮب آﺗﺶ ﻣﺤﺒﺖ ﻣﻲ اﻓﺰاﻳﺪ‪.‬‬ ‫ﭼﻮ ﻳﺎد او ﺷﻮد ﻣﻮﻧﺲ‪ ،‬زﺟﺎن اﻧﺪوه ﺑﺴﺘﺎﻧﺪ‬

‫ﭼﻮ اﻧﺪوﻫﺶ ﺷﻮد غ ﺧﻮر‪ ،‬زدل ﺗﻴﻤﺎ ﺑﺮﺧﻴﺰد‬

‫ﻧﻮاي ﻣﻄﺮب ﻋﺸﻘﺶ اﮔﺮ در ﮔﻮش ﺟﺎن اﻓﺘﺪ‬

‫زﻛﻮﻧﻴﻦ دﺳﺖ ﺑﻔﺸﺎﻧﺪ‪ ،‬ﻗﻠﻨﺪر وار ﺑﺮﺧﻴﺰد‬

‫ﺻﺒﺎ ﮔﺮ از ﺳﺮ زﻟﻔﺶ ﺑﮕﻮرﺳﺘﺎن ﺑﺮدﺑﻮﺋﻲ‬

‫زﻫﺮ ﮔﻮري دو ﺻﺪ ﺑﻲ دل‪ ،‬ﺑﻪ ﺑﻮي ﻳﺎر ﺑﺮﺧﻴﺰد‬

‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬ ‫ﻼ و‪ِ‬اﻧﱠﻤﺎ‬ ‫و‪ ‬ﻗﺎﻟُﻮا َﺷﺮِﺑﺖ‪ ‬اﻻ‪‬ﺛﻢ‪ ،‬ﻛَ ّ‬

‫ﺷَﺮِﺑﺖ‪ ‬اﻟﱠﺪي ﻓﻲ َﺗﺮِﻛﻬﺎ ﻋ‪‬ﻨﺪ‪‬ي اﻻﺛﻢ‪‬‬

‫ﭼﻮن ﺑﻌﻀﻲ از ﺣﻜﻤﺎي ﻋﺮب ﺧﻤﺮ ﺻﻮري را ا‪‬ﺛﻢ ﻣﻲ ﻧﺎﻣﻨﺪ ﺑﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﺗﻨﺰﻳﻞ رﺑﺎﻧﻲ ﻛﻪ‪ :‬ا‪‬ﺛﻤ‪‬ﻬ‪‬ﻤ‪‬ﺎ اَﻛَﺒﺮَ ﻣ‪‬ﻦ‬ ‫ﻧَﻔﻌ‪‬ﻬِﻤﺎ‪ ،‬ﻳﺎ ﺧﻮد ﺑﻪ ﻣﻘﺘﻀﺎي آﻧﻜﻪ ﺳﻜﺮي ﻛﻪ ﺣﺎﺻﻞ آﻧﺴﺖ ﻣﺰﻳﻞ ﺷﺮف ﻋﻘﻞ ﻧﻈﺮي‪ ،‬و ﻓﺎﺿﺢ اوﺻﺎف ﺑﺸﺮي‬ ‫اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ ﺟﻬﺖ رد‪ ‬ﺗﻬﻤﺖ ﻣﺤﺠﻮﺑﺎن ﻣﻲ ﮔﻮﻳﺪ ﻛﻪ‪ :‬ﻣﺴﺘﻲ ﺻﺎف ﻧﻮﺷﺎن ﺻﻔّﺔ ﺻﻔﺎﻧﻪ از ﺷﺮاب ﺧﻤﺮ اﻧﮕﻮري و‬ ‫آاﺷﺎﻣﻴﺪن ﻣﻲ ﺻﻮري اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻪ رﻏﺒﺖ آن ﺧﻤﺮاز ﻛﻮري‪ ،‬ﺷﺎرب آن از اﺻﻞ ﺳﻌﺎدت و ﻣﻨﺒﻊ ﻛﻤﺎل در ﻏﺎﻳﺖ‬ ‫دوري اﺳﺖ‪ ،‬و ﺷﺮب آن ﺷﺮاب ﻧﺘﻴﺠﺔ ﺿﻼل و ﻣﻌﻘّﺐ ﻋﺬاب ﻧﻜﺎل اﺳﺖ‪ ،‬و ﺷﺮب ﺷﺮاب ﻣﺤﺒﺖ ﻣﻮرث وﺻﺎل‬

‫‪   ١٩‬‬ ‫‪ ‬‬


‫‪ ‬‬ ‫‪ ‬‬

‫اﺳﺖ و ﻣﻨﺘﺞ ﻛﻤﺎل‪ ،‬آن ﻣﻮﺟﺐ ﻫﻮان و ﺧﺴﺎر‪ ،‬و اﻳﻦ ﻣ‪‬ﻈﻬﺮ ﻋﺰّ و اﻓﺘﺨﺎر‪ ،‬ﺷﺮب آن ﺷﺮاب ﭘﺬﻳﺮت ﺟﻬﺎل و‬ ‫اﺷﺮار‪ ،‬ﺗﺤﺼﻴﻞ ذوق اﻳﻦ ﺷﺮاب ﺷﻴﻮه ارﺑﺎب ﻗﻠﻮب و اﺧﻴﺎر‪.‬‬ ‫از ﺷﺮاب ﻻﻳﺰاﻟﻲ ﺟﺎن ﻣﺎ ﻣﺨﻤﻮر ﺑﻮد‬

‫ﭘﻴﺶ از آن ﻛﺎﻧﺪر ﺟﻬﺎن ﺑﺎغ و ﻣﻲ و اﻧﮕﻮر ﺑﻮد‬ ‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬ ‫ﻫﻴﻨﺌﺎً ﻻَﻫ‪‬ﻞِ اﻟﺪ‪‬ﻳﺮﻛَﻢ ‪‬ﺳﻜَﺮُواﺑﻬﺎ‬

‫‪‬و ﻣﺎ ﺷَﺮَ ‪‬ﺑﻮاﻣﻨﻬﺎ‪ ،‬و‪‬ﻟﻜ‪ ‬ﱠﻨﻬ‪‬ﻢ ﻫ‪‬ﻤﻮا‬

‫و‪ ‬ﻋ‪‬ﻨﺪ‪‬ي ﻣ‪‬ﻨﻬﺎ ﻧَﺸﻮ‪ ٌ‬ﻗَﺒﻞَ ﻧَﺸﺄﺗَﻲ‬

‫ﻣ‪‬ﻌﻲ اَﺑ‪‬ﺪاً ﺗَﺒﻘﻲ‪ ،‬و‪ ‬ان ‪‬ﺑﻠَﻲِ اﻟ ‪‬ﻌﻈﻢ‪‬‬

‫ﻧﺸﻮه ﻣﺒﺘﺪاﺳﺖ و ﻋﻨﺪي ﺧﺒﺮ وي‪ ،‬و ﻓﺎﻋﻞ ﺗﺒﻘﻲ ﺿﻤﻴﺮي اﺳﺖ ﻋﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻧﺸﻮه‪ ،‬و ﻣﺮاد از اﻫﻞ دﻳﺮ ﻣﻼزﻣﺎن‬ ‫آﺳﺘﺎﻧﺔ ﺟﻼل ﻣﺠﺎوران ﺑﺎرﮔﺎه ﺟﻤﺎل اﻧﺪ‪ ،‬ﻛﻪ ﺑﺴﺒﺐ ﺑﻘﺎﻳﺎي وﺟﻮد رﺳﻤﻲ از ﭘﺲ ﭘﺮه ﻫﺎي اﻓﻌﺎل و ﺻﻔﺎت‪،‬‬ ‫ﻧﻐﻤﺎت ﻟﻄﺎﻳﻒ ﻣﻌﺎرف ﻣﻲ ﺳﺮاﻳﻨﺪ‪ ،‬و ﺑﻪ ﺗﻌﺒﻴﻖ رواﻳﺢ ﻧﻔﺤﺎت اﺳﺮار ذاﺗﻲ‪ ،‬ﻣﺴﺘﻲ ﻣﻲ ﻓﺰاﻳﻨﺪ‪ ،‬و از ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺷﺮب‬ ‫اﺳﺮار ﺗﺠﻠﻴﺎت ذاﺗﻲ ﻛﻪ ﻣﺤﺮق دﻳﺮ و ﻣﻔﻨﻲ ﻏﻴﺮ اﺳﺖ ﻫﻨﻮز ﺧﺒﺮ ﻧﻴﺎﻓﺘﻪ اﻧﺪ‪ ،‬ﭼﻪ اﮔﺮ ﭘﺮواﻧﺔ ﻫﻤﻢ اﻳﻦ ﻗﻮم ﻣ‪‬ﺮﻛﺐ‬ ‫ﺷﻮق ﺑﺮ ﻋﻴﻦ ﺷﻤﻊ ﺳﺒﺤﺎت ﺟﻼل ذاﺗﻲ راﻧﺪ‪ ،‬از ﺣﻘﻴﻘﺖ اﺳﻢ و رﺳﻢ دﻳﺮ و دﻳﺎر آﺛﺎر ﻧﻤﺎﻧﺪ‪.‬‬ ‫و در ﺑﻴﺖ دوم از ﻣﺸﺮب ﺧﻮد ﺧﺒﺮ ﻣﻲ دﻫﺪ ﻛﻪ‪ :‬آﺛﺎر آن ﻣﺴﺘﻲ ﻛﻪ روح ﻗﺪﺳﻲ در ﻣﺠﻠﺲ وﺻﺎل ﺷﺮاب‬ ‫ﻣﺤﺒﺖ ﻣﻲ ﻧﻮﺷﻴﺪو ﻛﻤﺎل ﺟﻤﺎل اﺣﻮال از ﻧﻈﺮ اﻏﻴﺎر ﻣﻲ ﭘﻮﺷﺪ ‪ ،‬و ﻟﺬت ذوق آن ﺟﺎم ﻛﻪ در ﺑﺰم اﺣﺪﻳﺖ‪ ،‬ﻛﻪ در‬ ‫ﺑﺰم اﺣﺪﻳﺖ از دﺳﺖ ﺳﺎﻗﻲ ﻋﻨﺎﻳﺖ ﺑﻪ ﻛﺎم ﺟﺎن آدﻣﻲ ﻣﻲ رﺳﻴﺪ‪ ،‬ﺗﺎ اﺑﺪ اﻧﻘﻄﺎع ﭘﺬﻳﺮ ﻧﻴﺴﺖ‪.‬‬ ‫و ﻟﻴﺲ ﺣﺪﻳﺚُ اﻟﻌ‪‬ﻬﺪ‪ ‬ﺷﻮﻗﺎً و ﻟﻮﻋﻪ‪‬‬

‫ﺣ‪‬ﺪﻳﺚُ ﻫ‪‬ﻮاﻛُﻢ ﻓﻲ ﺣ‪‬ﺸﺎي‪َ ‬ﻗﺪﻳﻢ‪‬‬

‫و ﻣﺎ د‪‬ﻣﺖ‪ ‬ﺣﻴ‪ً ‬ﺎ ﻟَﺴﺖ‪ ‬اﻧَﺴﻲ و دادﻛُﻢ‬

‫‪‬و ﻟَﻮ ﻛُﻨﺖ‪ ‬ﻣ‪‬ﻴﺘﺎً ‪‬و اﻟ ‪‬ﻌﻈﺎم‪ ‬ر‪‬ﻣﻴﻢ‬

‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬ ‫ﻋ‪‬ﻠَﻴﻚ‪ ‬ﺑِﻬﺎ ﺻ‪‬ﺮﻓﺎً و‪ ‬ا‪‬ن ﺷ‪‬ﺌﺖ‪ ‬ﻣﺰﺟ‪‬ﻬﺎ‬

‫ﻓَﻌ‪‬ﺪ‪‬ﻟُﻚ‪ ‬ﻋ‪‬ﻦ ﻇَﻠﻢِ اﻟﺤ‪‬ﺒﻴﺐِ ﻫ‪‬ﻮ‪ ‬اﻟﻈُ ّﻠﻢ‪‬‬

‫ﺿﻤﻴﺮ اول و ﺛﺎﻧﻲ ﻋﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻣﺪاﻣﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و ﻇَﻠﻢ ﺑﻪ ﻓﺘﺢ ﻇﺎء و ﺳﻜﻮن ﻻم‪ ،‬ﺑﻴﺎض دﻧﺪان اﺳﺖ‪ ،‬و ﻣﺮاد از ﺻﺮف‬ ‫ﻣﺤﺒ‪‬ﺖ ذاﺗﻲ اﺳﺖ‪ ،‬و از ﻣﻤﺰوج ﻣﺤﺒﺖ ﺻﻔﺎﺗﻲ‪ ،‬و از ﺑﻴﺎض دﻧﺪان‪.‬‬ ‫ﻇﻬﻮر ﻧﻔﺤﺎت رﺑﺎﻧﻲ وﺻﻴﺖ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﺳﺎﻟﻚ را ﺑﻪ ﺗﺤﺼﻴﻞ ذروة ﻛﻤﺎل و ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻛﻌﺒﺔ آﻣﺎل ﻛﻪ آن ﻣﺤﺒﺖ‬ ‫ذاﺗﻲ اﺳﺖ‪ ،‬و ﺳﺒﺤﺎت ﺗﺠﻠّﻲ آن ﻋﺎﻟﻢ ﻣ‪‬ﻔﻨﻲ ا‪‬ﻧﻴ‪‬ﺖ و ﻣﺤﺮق ادﺑﺎر ﭘﺮدة ﻏﻴﺮﻳ‪‬ﺖ اﺳﺖ‪ ،‬و اﮔﺮ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﻗﺼﻮر ﻋﺰم‬ ‫و ﺿﻌﻒ اﺳﺘﻌﺪاد آن ﺳﻌﺎدت ﻣﻴ‪‬ﺴﺮ ﻧﺸﻮد‪ ،‬ﺑﺎري ﺗﻌﺮض ﻧﻔﺤﺎت ﺻﻔﺎﺗﻲ ﻛﻪ آن ﻫﻢ از وﺟﻬﻲ ﻋﻴﻦ ذات اﺳﺖ‬ ‫ﻏﻨﻴﻤﺖ دارد‪ ،‬ﭼﻪ دون اﻳﻦ ﻣﻘﺎم ﻋﺎﻟﻢ ﻛﺜﺮت اﻓﻌﺎل و اﺣﺘﺠﺎب ﺗﻠﺒﻴﺴﺎت اﻫﻞ ﺿﻼل اﺳﺖ‪.‬‬ ‫و‪ ‬اﻧّﻲ ﻟَﺎﺗﻲ آرﺿ‪‬ﻜُﻢ ﻛُﻞﱡ ﻟَﻴﻠَﻪ‪‬‬

‫ﻟَﻌﻠَّﻲ اَراﻛُﻢ اَواَري ﻣ‪‬ﻦ ﻳ‪‬ﺮاﻛُ ‪‬ﻢ‬

‫‪   ٢٠‬‬ ‫‪ ‬‬


‫‪ ‬‬ ‫‪ ‬‬

‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬ ‫‪‬ﻋﻠﻲ ﻧَﻐَﻢِ اﻻﻟَﺤﺎنِ‪ ،‬ﻓَﻬ‪‬ﻲ ﺑِﻬﺎ ﻏُﻨُﻢ‬

‫و‪ ‬د‪‬وﻧَﻜَﻬﺎ ﻓ‪‬ﻲ اﻟﺤﺎنِ ‪‬و اﺳﺘَﺠﻠ‪‬ﻬﺎ ِﺑﻪ‬

‫و دوﻧﻜﻬﺎ اي ﺧﺬﻫﺎ‪ ،‬و ﺿﻤﻴﺮ آن ﻋﺎﻳﺪ اﺳﺖ ﺑﻪ ﻣﺪاﻣﻪ‪ ،‬و ﻧﻐﻢ ﺟﻤﻊ ﻧﻐﻤﻪ‪ ،‬و ﺑﺎء در – ﺑﻪ – ﺑﻤﻌﻨﻲ ﻓﻲ اﺳﺖ‪،‬‬ ‫ﺿﻤﻴﺮ او ﻋﺎﻳﺪ اﺳﺖ ﺑﻪ اﻟﺤﺎن‪ ،‬وﻫﻲ ﻋﺎﻳﺪ ﺑﻤﺪاﻣﻪ‪ ،‬از ﺟﺎن ﻣﻘﺎم ﻣﺤﺒﺖ و ﺷﻮق ﻣﻲ ﺧﻮاﻫﺪ‪.‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻲ ﻣﻼزم ﻣﻘﺎم ﻣﺤﺒﺖ ﻣﻴﺒﺎش‪ ،‬و رﺷﺎش ﺣﻴﺎت ﻋﻠﻤﻲ ﺑﺮ اﻣﻮات ﻗﺒﻮر ﺟﻬﺎﻟﺖ ﻣﻲ ﭘﺎش‪ ،‬زﻳﺮا ﻛﻪ ﻣﻼزﻣﺖ‬ ‫اﻳﻦ ﻣﻘﺎم ﺑﻪ اﺳﻤﺎع ﻧﻐﻤﺎت واردات ﻏﻴﺒﻲ و ﻣﺨﺎﻃﺒﺎت ﺳﺮّي و ﻗﻠﺒﻲ ﻏﻨﻴﻤﺖ ﻋﺎرﻓﺎن‪ ،‬و ﺳﺒﺐ ﻇﻬﻮر ﻛﻤﺎﻻت‬ ‫ﺳﺎﻟﻜﺎن اﺳﺖ‪ ،‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻧﺎﻇﻢ ﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬ ‫‪‬و اَﻃﺮَب‪ ‬ﻓﻲ ﺳ‪‬ﺮّي و‪ ‬ﻣ‪‬ﻨﱠﻲ ﻃَﺮﺑ َﺘﻲ‬

‫َﻓﺎﻋﺠ‪‬ﺐ‪ ‬ﻣ‪‬ﻦ ﺳ‪‬ﻜﺮي ﺑِﻐَﻴﺮ ﻣ‪‬ﺪاﻣ‪ ‬ﻪ‬

‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬ ‫ﻊ اﻟﻨ‪ّ‬ﻐﻢ‪ ِ‬اﻟﻐَﻢ‪‬‬ ‫ﻚ ﻟَﻢ ﻳ‪‬ﺴﻜُﻦ‪ ،‬ﻣ‪ ‬‬ ‫َﻛﺬﻟ‪ ‬‬

‫ﻓَﻤﺎ ﺳ‪َ ‬ﻜﻨَﺖ و‪‬اﻟﻬ‪‬ﻢ‪ ‬ﻳ‪‬ﻮﻣﺎً ﺑِﻤ‪‬ﻮﺿ‪‬ﻊٍ‬

‫ﻓﺎﻋﻞ ﺳﻜﻨﺖ ﻣﺪاﻣﻪ اﺳﺖ‪ ،‬و اﻟﻬ‪‬ﻢ ﻋﻄﻒ اﺳﺖ ﺑﺮ وي‪ ،‬و ﻓﺎﻋﻞ ﻟﻢ ﻳﺴﻜﻦ‪ ،‬اﻟﻐّﻢ‪ ،‬و از ﻳﻮم وﻗﺖ ﻣﺮاد اﺳﺖ‪ ،‬و‬ ‫از ﻏﻢ ﺣﺠﺎب‪.‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻲ‪ :‬ﺷﺎرﺑﺎن ﻣﺸﺎرب ﻋﺮﻓﺎﻧﻲ را در ﺣﺎﻟﺖ ﻣﻼﺣﻈﺔ ﻟﻄﺎﻳﻒ ﻣﺨﺎﻃﺒﺎت رﺑ‪‬ﺎﻧﻲ و ﻣﺴﺎﻣﺮات روﺣﺎﻧﻲ‪ ،‬ﻫﻤﻮم و‬ ‫اﺣﺰان ﻛﻪ از ﻧﺘﺎﻳﺞ ﺗﻌﻠﻘﺎت ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ و ﺗﺸّﺒﺜﺎت ﻧﻔﺴﺎﻧﻲ اﺳﺖ ﻣﺰاﺣﻢ ﻧﮕﺮدد‪ ،‬و ذوق ﺷﻬﻮد اﺳﺮار رﻳﺎض ﻗﺪﺳﻲ‬ ‫و ﺣﺠﺐ ﻏﻤﻮم ﻋﻮارض ﺣﺴ‪‬ﻲ در ﻳﻚ ﺣﺎل ﺟﻤﻊ ﻧﺸﻮد‪.‬‬ ‫درﺑﺎرﮔﺎه دردت درﻣﺎن ﭼﻪ ﺑﺎر ﻳﺎﺑﺪ؟‬

‫ﺑﺎ ﺟﻠﻮه ﮔﺎه وﺻﻠﺖ اﻳﻤﺎن ﭼﻪ ﻛﺎر دارد؟‬

‫ﺑﺎ روح وﺻﻠﺖ اي ﺟﺎن‪ ،‬ﻏﻢ ﻛﻴﺴﺖ ﺗﺎ ﻧﻬﺪ ﭘﺎي‬

‫ﺑﺎ ﻛﻔﺮ ‪‬ﺑﺖ ﭘﺮﺳﺘﺎن اﻳﻘﺎن ﭼﻪ ﻛﺎر دارد؟‬

‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬ ‫و‪ ‬ﻓﻲ ‪‬ﺳﻜﺮَ ٍة ﻣ ‪‬ﻨﻬﺎ و‪ ‬ﻟَﻮ ﻋ‪‬ﻤﺮَ ﺳﺎﻋﻪ ٍ‬

‫ﺗَﺮَي اﻟﺪ‪‬ﻫﺮَ ﻋ‪‬ﺒﺪاً ﻃﺎﺋ‪‬ﻌﺎً ‪‬وﻟَﻚ‪ ‬اﻟﺤ‪‬ﻜﻢ‪‬‬

‫ﻳﻌﻨﻴﻚ اﮔﺮ ﺳﺎﻋﺘﻲ در ﻣﺪت ﺳﻠﻮك ﺑﻮاﺳﻄﺔ ﺳﻜﺮً ﺷﺮاب ﻣﺤﺒﺖ در ﻓﻨﺎء ﻓﻲ اﷲ از ادﺑﺎر ﻫﺴﺘﻲ ﻣﻮﻫﻮم‬ ‫ﺧﻼص ﻳﺎﺑﻲ‪ ،‬ﺑﻪ ﺷﺮف ﺧﻠﻌﺖ ﺑﻘﺎي ﺣﻘﻴﻘﻲ ﺑﺎﻗﻲ ﮔﺮدي ﻛﻪ‪ :‬ﻣﻦ ﻗَﺘَﻠَﺘﻪ‪ ‬ﻣﺤ‪‬ﺒ‪ّ‬ﺘَﻲ ﻓَﺎَﻧَﺎ د‪‬ﻳ‪‬ﺘُﻪ‪ ،‬ﭘﺲ ﺑﻪ ﺣﻜﻢ‪ :‬و‪ ‬ﻣﺎ ر‪‬ﻣ‪‬ﻴﺖ‪‬‬ ‫ا‪‬ذر‪‬ﻣ‪‬ﻴﺖ‪ ‬و‪‬ﻟ ّﻜ‪‬ﻦ اﷲ ر‪‬ﻣﻲ‪ ،‬در آن ﺣﺎل ﻫﺮ ﺗﺼﺮﻓﻲ ﻛﻪ از ﺗﻮ ﻇﺎﻫﺮ ﺷﻮد آن ﻇﻬﻮر ﺗﺼﺮﻓﺎت و ﺷﺌﻮن ﺣﻖ ﺑﻮد در‬ ‫ﻣﻈﻬﺮ ﻧﺎﺳﻮﺗﻲ ﺗﻮ‪ ،‬و ﭼﻮن روزﮔﺎر ﻣﻄﻴﻊ اﺣﻜﺎم ﺗﺼﺮﻓﺎت ﺣﻘّﺎﻧﻲ اﺳﺖ‪ ،‬ﺑﻪ وﺳﻴﻠﺖ ﻣﻘﺎم ﺧﻼﻓﺖ ﻣﺤﻜﻮم اﺣﻜﺎم‬ ‫ﺗﻮ ﮔﺮدد‪.‬‬ ‫در اﻳﻦ درﻳﺎ ﻓﻜﻦ ﺧﻮد را ﻣﮕﺮ د‪‬ر‪‬ي ﺑﺪﺳﺖ آري‬

‫ﻛﺰﻳﻦ درﻳﺎي ﺑﻲ ﭘﺎﻳﺎن ﮔﻬﺮ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺮﺧﻴﺰد‬

‫‪   ٢١‬‬ ‫‪ ‬‬


‫‪ ‬‬ ‫‪ ‬‬

‫و ﮔﺮ ﻣﻮﺟﻴﺖ‪ ‬ﺑﺮ ﺑﺎﻳﺪ‪ ،‬ﭼﻪ دوﻟﺖ ﻣﺮ ﺗﺮ ازان ﺑﻪ‬

‫ﻛﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﭘﻴﺶ ﻗﺪر ﺗﻮ ﭼﻮ ﺧﺪﻣﺘﻜﺎر ﺑﺮﺧﻴﺰد‬ ‫ج‬

‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬ ‫ﻓَﻼ ﻋﻴﺶ‪ ‬ﻓ‪‬ﻲ اﻟﺪ‪ّ‬ﻧﻴﺎ ﻟَﻤ‪‬ﻦ ﻋﺎش‪ ‬ﺻﺎﺣﻴﺎً‬

‫‪‬و ﻣ‪‬ﻦ ﻟَﻢ ﻳ‪‬ﻤ‪‬ﺖ ﺳ‪‬ﻜﺮًاﺑِﻬﺎ‪ ،‬ﻓﺎﺗَﻪ‪ ‬اﻟﺤ‪‬ﺰم‪‬‬

‫ﺻﺎﺣﻴ‪‬ﺎَ و ﺳﻜﺮاَ ﻫﺮ دو ﻣﻨﺼﻮب ﺑﻪ ﺣﺎل اﺳﺖ‪ ،‬و ﺿﻤﻴﺮ ﻣﺘّﺼﻞ ﺑﻪ ﻓﺎت ﻣﻌﻤﻮل وي اﺳﺖ و ﻋﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﻣﺘﻦ‪ ،‬و‬ ‫اﻟﺨﺮم ﻓﺎﻋﻞ وي‪.‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻲ‪ :‬ﭼﻮن ﺷﺮف ﻣﻘﺎم ﻣﺤﺒﺖ ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﺘﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺴﺒﺐ ﺣﺼﻮل واردي از واردات اﺳﺮار آن ﻣﻘﺎم ﻛﻪ‬ ‫ﻋﺒﺎرت از ﺳ‪‬ﻜﺮ اﺳﺖ‪ ،‬ﻃﺎﻟﺐ را از درﻛﺔ ذلّ زوال و ﻓﻨﺎء‪ ،‬ﺑﻪ اﻋﻼ درﺟﺎت ﻛﻤﺎل و ﺑﻘﺎء ﻣﻲ رﺳﺎﻧﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﺮ ﻛﻪ ﺑﻪ‬ ‫ﻗﺼﻮر ﺧﻮدي ﻋﺎري اﺳﺖ از اﻳﻦ ﺷﻬﻮد‪ ،‬ﻋﺪم آن ﻛﺲ ﺑﻪ از وﺟﻮد‪ ،‬و از ﻫﺮ ﻛﻪ در ﻓﻨﺎء ﻓﻲ اﷲ در اﺳﺘﺒﺪال ذﻟﺖ‬ ‫ﻓﻨﺎي ﻋﺒﺪاﻧﻲ ﺑﻪ ﻋﺰت‪ ‬ﺑﻘﺎي ﺣﻘﺎﻧﻲ ﻧﻜﻮﺷﺪ‪ ،‬آﻧﻜﺲ را ﺣﺎزم و ﻋﺎﻗﻞ ﻧﮕﻮﻳﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﺗﺎ ﺟﺎن دارم ﺑ‪‬ﻮم‪ ‬ﺑﻪ ﮔﻔﺖ و ﮔﻮﻳﺖ‬

‫وﻳﻦ ﻋﻤﺮ ﺑﻪ ﺳﺮ ﺑﺮم ﺑﻪ ﺟﺴﺖ و ﺟﻮﻳﺖ‬

‫ﺑﺎ ﺑﺎد ﺻﺒﺎ دﺳﺖ ﺑﻪ ﭘﻴﻤﺎن آرم‬

‫ﺗﺎ از ﭘﻲ ﻣﻦ ﺑﻪ ﺧﺎﻛﻢ آرد ﺑﻮﻳﺖ‬

‫ﻗﺎل رﺣﻤﻪ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ‪:‬‬ ‫ﻋ‪‬ﻠﻲ ﻧَﻔﺴ‪‬ﻪ َﻓﻠﻴ‪‬ﺒﻚ‪ ‬ﻣ‪‬ﻦ ﺿﺎع‪ ‬ﻋ‪‬ﻤﺮُه‪‬‬

‫‪‬و ﻟَﻴﺲ‪ ‬ﻟَﻪ‪ ‬ﻓﻴﻬﺎ ﻧَﺼﻴﺐ و‪ ‬ﻻ ‪‬ﺳﻬﻢ‪‬‬

‫ﭼﻮن اﻋﻈﻢ آﻻت اﻛﺘﺴﺎب ﻛﻤﺎل‪ ،‬و اﻛﺮم ﺣﺎﻻت ﻧﻴﻞ ﻓﻀﻞ و ﻧﻮال‪ ،‬اوان ﮔﻨﺞ ﺣﻴﺎت و زﻣﺎن ﺟﻮاﻫﺮ اﻧﻔﺎس و‬ ‫ﺳﺎﻋﺎت اﺳﺖ‪ ،‬ﻛﻪ ﻃﺎﻟﺐ ﻟﺒﻴﺐ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﺖ آن اﻛﺘﺴﺎب ﺳﻌﺎدات اﺑﺪي‪ ،‬واﺻﻄﻴﺎد ﻛﻤﺎﻻت ﺳﺮﻣﺪي ﺗﻮاﻧﺪ ﻛﺮد‪ ،‬و‬ ‫ﻧﻔﺲ ﻋﺰﻳﺰ ﺧﻮد را از ﮔﺮﻓﺘﺎري ﺗﻴﻪ ﺧﺴﺮان و ﻇﻠﻤﺖ وﺣﺸﺖ ﺣﺮﻣﺎن‪ ،‬ﺑﻪ ﻧﻌﻴﻢ رﻳﺎض ﻋﺮﻓﺎن و ﻟﺬت ﺣﺼﻮل‬ ‫اﻧﻮار ﻣﺪارج اﻳﻘﺎن ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﺪ رﺳﺎﻧﻴﺪ‪ ،‬ﭘﺲ ﻫﺮ ﻛﻪ ﺑﺎ وﺟﻮد اﺳﺘﻌﺪاد و ﻓﺮﺻﺖ ﻃﻠﺐ ﻣﺮاد‪ ،‬از ﺗﺤﺼﻴﻞ اﻳﻦ ﺳﻌﺎدت‬ ‫ﺑﺎزﻣﺎﻧﺪ‪ ،‬و زﻣﺎم اﻫﺘﻤﺎم ﺑﺪﺳﺖ ﺗﺼﺎرﻳﻒ اﻣﻮر ﻓﺎﻧﻲ ﻣﻜﺪ‪‬ر ﻣﻨّﻐﺺ دﻧﻴﻮي داد‪ ،‬ﺑﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ از ﻣﺮدودان ﻣﻨﻜﻮس و‬ ‫ﻣﺨﺬوﻻن ﻣﻨﺤﻮس اﺳﺖ‪ ،‬ﻛﻪ ﻣﻬﺮوب را ﻣﻄﻠﻮب داﺷﺘﻪ‪ ،‬و ﻣﻄﻠﻮب را ﻣﻬﺮوب اﻧﮕﺎﺷﺘﻪ‪ ،‬اوﻟﺌﻚ‪ ‬اﻟﺬّﻳﻦَ ﺧَﺴ‪‬ﺮُوا‬ ‫اﻧﻔُﺴ‪‬ﻬ‪‬ﻢ و‪ ‬ﺿَﻞﱠ ﻋ‪‬ﻨﻬ‪‬ﻢ ﻣﺎﻛﺎﻧُﻮا ﻳ‪‬ﻔﺘَﺮون‪ ،‬ﻻ ﺟ‪‬ﺮَم‪ ‬اَﻧّﻬﻢ ﻓ‪‬ﻲ اﻻﺧ‪‬ﺮَة ﻫ‪‬ﻢ‪ ‬اﻻ ﺧﺴ‪‬ﺮو‪‬نَ‪.‬‬ ‫و ﻛﺪام ﻏﺒﻦ و ﺣﺴﺮت ﻋﻈﻴﻢ ﺗﺮ از آن ﻛﻪ‪ :‬اﺣﻤﻘﻲ ﺑﺎ وﺟﻮد اﺳﺘﻌﺪاد ﺗﺤﺼﻴﻞ ﺳﻴﺎدت ﭘﺎدﺷﺎﻫﻲ‪ ،‬و ﻓﺮﺻﺖ‬ ‫اﻛﺘﺴﺎب ذوق ﺳﻌﺎدت ﻧﺎﻣﺘﻨﺎﻫﻲ‪ ،‬ﻣﺤﻨﺖ ﺧﺎرﻛﺸﻲ و ﻣﺬﻟّﺖ ﻛﻨّﺎﺳﻲ اﺧﺘﻴﺎر ﻛﻨﺪ‪ ،‬و ﻣﺪﺑ‪‬ﺮي ﻛﻪ ﺣﻴﺮان ﻏَﺒ‪‬ﺶ ﺿﻼل‬ ‫و ﻟﻬﻔﺎن ﻋﻄﺶ زﻻل از ﻣﻔﺎوز ﺑﻴﺪاء ﻋﺪم ﺑﻪ ﺳﻮاﺣﻞ درﻳﺎي ﻛﺮم وارد ﮔﺮدد‪ ،‬و اوﻗﺎت ﻏﻨﻴﻤﺖ ﻧﺪارد‪ ،‬و ﺳﺎﻋﺎت‬ ‫ﻣﻬﻠﺖ ﺑﻪ ﺳﻬﻮ و ﻏﻔﻠﺖ و ﻟﻌﺐ ﺷﻬﻮت ﮔﺬارد‪ ،‬و ﺑﺎﺧﺮ ﺟﻤﺎل ﺗﺠﻠﻴﺎت ﻧﻔﺤﺎت رﺑ‪‬ﺎﻧﻲ ﻧﺎدﻳﺪه‪ ،‬و ذوق ﺷﺮاب‬ ‫ﻣﺤﺒﺖ از اﻗﺪاح اﺳﺮار ﻋﺮﻓﺎﻧﻲ ﻧﺎﭼﺸﻴﺪه‪ ،‬ﺑﺎﻧﻔﻴﺮ ﺣﺴﺮت ﺣﺮﻣﺎن‪ ،‬و زﻓﻴﺮ داغ ﺧﺴﺮان ﺑﺎ ﻟﺐ ﺧﺸﻚ و دﻳﺪة‬ ‫ﮔﺮﻳﺎن‪ ،‬ﺑﻪ ﻇﻠﻤﺖ ﺧﺎﻧﺔ ﻋﺪم ﺑﺎزﮔﺮدد‪ ،‬ﺟﺎي آﻧﺴﺖ ﻛﻪ زﻣﻴﻨﻴﺎن از ﺣﺎل او ﻋﺒﺮت ﮔﻴﺮﻧﺪ‪ ،‬و آﺳﻤﺎﻧﻴﺎن از ﻧﻜﺎل او‬

‫‪   ٢٢‬‬ ‫‪ ‬‬


‫‪ ‬‬ ‫‪ ‬‬

‫ﻧﻮﺣﻪ درﮔﻴﺮﻧﺪ‪ ،‬ﺟ‪‬ﻌ‪‬ﻠَﻨﺎ اﷲ ﻣ‪‬ﻤ‪‬ﻦُ ﺳ‪‬ﻌ‪‬ﺪ ﺑﻄﺎﻋ‪‬ﺘ‪‬ﻪ‪ ،‬و‪ ‬ﻓَﺎز‪ ‬ﺑﻤ‪‬ﺤﺒ‪‬ﺘﻪ‪ ،‬و ﻻ ﻳ‪‬ﻮﻗَﻌ‪‬ﻪ‪ ‬اﻟﻬ‪‬ﻮي ﻓﻲ ﺧُﺴﺮان اﻟﻔَﻮت‪ ،‬و‪ ‬ﻻ ﻳ‪‬ﺤﻞﱡ ﺑِﻪ‬ ‫ﺣ‪‬ﺴﺮ ًة ﺑ‪‬ﻌﺪ‪ ‬اﻟﻤ‪‬ﻮت‪ ،‬ا‪‬ﻧﱠﻪ اﻟﻮاﻫ‪‬ﺐ‪ ‬اﻟﻤ‪ّ‬ﻨﺎن‪ ،‬ذُواﻟﻔَﻀﻞ و‪ ‬اﻻﺣ‪‬ﺴﺎن‪ ِ،‬و‪ ‬اﻟﺠ‪‬ﻮ ‪‬د و‪ ‬اﻻﻣ‪‬ﺘﻨ‪‬ﺎن‪ ،‬و‪ ‬اﻟﺤﻤﺪ‪ ‬ﷲِ و‪‬ﺣﺪ‪‬ه‪ ،‬و‪ ‬اﻟﺴ‪‬ﻼم‪‬‬ ‫ﻋ‪‬ﻠَﻲ ﻣ‪‬ﻦ اﺗﱠﺒ‪‬ﻊ‪ ‬اﻟﻬ‪‬ﺪي‪.‬‬

‫‪   ٢٣‬‬ ‫‪ ‬‬


ktab  

ktabixwbbaraiswma

Advertisement
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you