Issuu on Google+

‫ﻫﻮ‬ ‫‪121‬‬

‫رﺳﺎﻟﻪ ﻋﺸﻖ و ﻋﻘﻞ‬ ‫ﻣﻌﻴﺎر اﻟﺼﺪق ﻓﻲ ﻣﺼﺪاق اﻟﻌﺸﻖ‬

‫ﺷﻴﺦ ﻧﺠﻢ اﻟﺪﻳﻦ رازي‬


‫ﺑﺴﻢ اﷲ اﻟﺮﺣﻤﻦ اﻟﺮﺣﻴﻢ‬ ‫ﺣﻤﺪ و ﺛﻨﺎ و آﻓﺮﻳﻦ ﺑﻲ ﻣﻨﺘﻬﺎ آﻓﺮﻳﺪﮔﺎري را ﻛﻪ ﺑﺘﺪﺑﻴﺮ ﺣﻜﻤﺖ ازﻟﻲ و ﺗﺄﺛﻴﺮ ﻗﺪرت ﻟﻢ ﻳﺰﻟﻲ از ﻧﺎﺑﻮد ﻣﺤﺾ ﺑﻮد‬ ‫دو ﻋﺎﻟﻢ ﻏﻴﺐ و ﺷﻬﺎدت ﭘﻴﺪا ﻛﺮد؛ و از ازدواج ﻏﻴﺐ و ﺷﻬﺎدت ﭼﻨﺪﻳﻦ ﻫﺰار ﻋﺎﻟﻢ ﻣﺨﺘﻠﻒ از اﻣﺮ و ﺧﻠﻖ ﭘﺪﻳﺪ‬ ‫آورد؛ و ﺷﺨﺺ اﻧﺴﺎﻧﻲ را زﺑﺪة ﺟﻤﻠﮕﻲ ﻋﻮاﻟﻢ ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻣﺮ و ﺧﻠﻖ ﮔﺮداﻧﻴﺪ »أﻻ ﻟﻪ اﻟﺨﻠﻖ و اﻻﻣﺮ ﺗﺒﺎرك اﷲ رب‪‬‬ ‫اﻟﻌﺎﻟﻤﻴﻦ‪ «.‬و رود ﺑﻲ ﻏﺎﻳﺖ و ﻣﺤﻤﺪت ﺑﻲ ﻧﻬﺎﻳﺖ ﻣﺮﺟﻤﻠﮕﻲ اﻧﺒﻴﺎء و رﺳﻞ را ﻛﻪ ﺑﺮ ﺷﺨﺺ اﻧﺴﺎﻧﻲ اﻋﻀﺎء رﺋﻴﺴﻪ‬ ‫ﺑﻮدﻧﺪ و درﻳﻦ ﺻﺪف در ﻧﻔﻴﺴﻪ ﺧﺼﻮﺻﺎً ﺑﺮ ﺳﻴ‪‬ﺪ وﻟﺪ آدم و ﺧﻼﺻﺔ آﻓﺮﻳﻨﺶ ﻋﺎﻟﻢ ﻣﺤﻤ‪‬ﺪ ﻣﺼﻄﻔﻲ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ ﻛﻪ‬ ‫دل ﺷﺨﺺ اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺑﻮد و اﻧﺴﺎن اﻟﻌﻴﻦ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﻲ‪.‬‬ ‫و اﻣ‪‬ﺎ ﺑﻌﺪ »اﻳ‪‬ﻬﺎ اﻟﺼ‪‬ﺪﻳﻖ اﻟﺼ‪‬ﺪﻳﻖ و اﻟﺮّﻓﻴﻖ اﻟﺸّﻔﻴﻖ زﻛﻲ اﷲ ﻧﻔﺴﻚ ﻋﻦ دﻧﺲ اﻻوﺻﺎف اﻟﺬّﻣﻴﻤﻪ و ﺣﻼﻫﺎ ﺑﺤﻠﻴﺔ‬ ‫اﻻﺧﻼق اﻟﻜﺮﻳﻤﺔ و ﺻﻔﻲ ﻗﺒﻠﻚ ﻋﻦ ﺷﻴﻦ ﻃﺒﻊ اﻟﻄّﺒﻊ و ]رﻳﻦ[ ﻧﻔﺲ اﻟﻨّﻔﺲ و ﻧﻮ‪‬ره ﺑﺄﻧﻮار ﺗﺠﻠّﻲ ﺻﻔﺎﺗﻪ ﺑﻤﻨّﻪ و ﻛﺮﻣﻪ«‬ ‫اﻟﺘﻤﺎﺳﻲ ﻛﻪ از اﻳﻦ ﺿﻌﻴﻒ ﻓﺮﻣﻮده اي و اﺳﺘﺪﻋﺎ ﻧﻤﻮده در ﺗﻘﺮﻳﺮ ﺷﺮح ﻛﻤﺎل ﻋﺸﻖ و ﻛﻤﺎل ﻋﻘﻞ ﺗﺎ ﻫﻴﭻ ﻣﻀﺎدﺗﻲ ﻣﻲ‬ ‫ﺗﻮان ﺑﻮد در ﻛﻤﺎﻟﻴ‪‬ﺖ ﻫﺮ دو ﻳﺎ ﻧﻪ؛ و ﻓﺮﻣﻮده اي ﻛﻪ ﻣﺎ ﻫﺮ ﻛﺠﺎ ﻋﻘﻞ ﺑﻴﺸﺘﺮ و ﺷﺮﻳﻔﺘﺮ ﻳﺎﻓﺘﻴﻢ در ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻮﺟﻮدات ﺑﻮد و‬ ‫ﻧﻤﻮده اي ﻛﻪ ﻋﻘﻞ ﻧﻪ ﻗﺴﻤﻲ اﺳﺖ از اﻗﺴﺎم ﻣﻮﺟﻮدات ﺑﻠﻜﻪ ﻋﻘﻞ ﺧﻮد ﺟﻤﻠﻪ ﻣﻮﺟﻮدات اﺳﺖ و وﺟﻮد او راﺳﺖ از‬ ‫آﻧﻜﻪ ﺑﻌﻘﻞ ﺑﺮ ﻫﻤﻪ اﻗﺴﺎم وﺟﻮد ﻣﺤﻴﻂ ﺗﻮان ﺷﺪ و ﺑﻬﻴﭻ ﻗﺴﻢ از اﻗﺴﺎم ﻣﻮﺟﻮدات ﺑﺮ ﻋﻘﻞ ﻣﺤﻴﻂ ﻧﻤﻲ ﺗﻮان ﺷﺪ‪.‬‬ ‫اﻳﻨﺴﺖ ﻣﺠﻤﻮع ﺳﺆاﻻت »و اﷲ اﻋﻠﻢ و ﺑﻪ اﻟﺤﻮل و اﻟﻘﻮة«‪.‬‬ ‫اﻣ‪‬ﺎ اﻟﺠﻮاب ﺑﺪاﻧﻜﻪ در ﺷﺒﻬﺎت اﻳﻦ ﺳﺆاﻻت و ﻣﻘﺎﻻت ﺑﺴﻴﺎري ﺧﻠﻖ از ﻓﻀﻼء و ﺣﻜﻤﺎء و ﻋﻠﻤﺎي ﻣﺘﻘﺪ‪‬م و ﻣﺘﺄﺧﺮ‬ ‫ﺳﺮﮔﺮدان ﺑﻮده اﻧﺪ و ﻫﺴﺘﻨﺪ و ﻫﺮ اﺧﺘﻼف ﻛﻪ در ﻣﺴﺎﺋﻞ اﺻﻮﻟﻲ اﻓﺘﺎده اﺳﺖ ﻣﺤﻞّ اﺷﻜﺎل ﻫﻤﻪ از اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻮده اﺳﺖ و‬ ‫ﭼﻮن ﺑﺤﻘﻴﻘﺖ در ﺟﻮاب ﺑﻴﺎﻧﻲ ﺷﺎﻓﻲ اﻓﺘﺪ ﺑﺴﻲ ﻣﺸﻜﻼت ﻛﻪ ﺑﻌﻤﺮﻫﺎي دراز از ﺣﻜﻤﺎي اواﺋﻞ در آن رﻧﺞ ﺑﺮده اﻧﺪ و‬ ‫ﺣﻞ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﻛﺮد ﺣﻞ اﻓﺘﺪ »ان ﺷﺎء اﷲ وﺣﺪه« وﻟﻜﻦ ﻧﻈﺮي ﺑﺎﻳﺪ ﻣﻨﺼﻔﺎﻧﻪ ﻛﻪ از رﻣﺺ ﻫﻮا و ﻃﺒﻴﻌﺖ ﭘﺎك ﺑﺎﺷﺪ و از‬ ‫رﻣﺪ ﻋﻨﺎد و ﺟﺪل و اﻧﻜﺎر و ﺟﺤﻮد و اﻧﻔﺖ و ﺗﻘﻠﻴﺪ ﻣﺒﺮّا ﺗﺎ ﺑﺎز ﺑﻴﻨﺪ و اﻧﺼﺎف دﻫﺪ ﻛﻪ ﺗﺎ ﻏﺎﻳﺖ وﻗﺖ درﻳﻦ ﻣﻌﻨﻲ اﻳﻦ‬ ‫ﺗﻘﺮﻳﺮ و ﺑﻴﺎن در ﺷﺮح ﻛﻤﺎل ﻋﻘﻞ و ﻋﺸﻖ و ﻓﺮق ﻣﻴﺎن ﻫﺮ دو دﻳﮕﺮي را ﺑﻮده اﺳﺖ ﻳﺎ ﻧﻪ و ﺑﺤﻘﻴﻘﺖ ﺑﺒﺎﻳﺪ داﻧﺴﺖ ﻛﻪ ﺑﺎ‬ ‫ﻣﺠﺮّد ﻧﻈﺮ ﻋﻘﻞ و دﻻﻳﻞ ﻋﻘﻠﻲ اﻳﻦ ﻣﺸﻜﻼت را ﺣﻞ ﻧﺘﻮان ﻛﺮد ﻧﻈﺮي ﺑﺎﻳﺪ ﻛﻪ ﺑﻌﺪ از ﻧﻮر اﻳﻤﺎن ﻣﺆﻳ‪‬ﺪ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺘﺄﻳﻴﺪ‬ ‫ﺧﺼﻮﺻﻴﺖ روح ﺧﺎص ﻛﻪ »ﻛﺘﺐ ﻓﻲ ﻗﻠﻮﺑﻬﻢ اﻻﻳﻤﺎن و اﻳ‪‬ﺪﻫﻢ ﺑﺮوح ﻣﻨﻪ‪ «.‬و ﺑﺘﺸﺮﻳﻒ اراﺋﺖ »ﺳﺮﻳﻬﻢ آﻳﺎﺗﻨﺎ ﻓﻲ‬ ‫آﻻﻓﺎق و ﻓﻲ اﻧﻔﺴﻬﻢ« از ﻣﻜﺎﺷﻔﺎت و ﻣﺸﺎﻫﺪات ﺣﻀﺮﺗﻲ ﻣﺸﺮّف ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺣﻘﻴ‪‬ﺖ ﻫﺮ ﻳﻚ از ﻋﻘﻞ و ﻋﺸﻖ را‬ ‫ﺑﻴﺎن ﺗﻮاﻧﺪ ﻛﺮد ﻣﺴﺘﻤﻊ ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﻛﻪ ازﻳﻦ ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻬﺮه دارد ﺗﺎ ﻧﻮر اﻳﻤﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺑﺪان ﻣﺼﺪ‪‬ق و ﻣﺪرك اﻳﻦ ﺣﻘﺎﻳﻖ ﺗﻮاﻧﺪ‬ ‫ﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﻈﻢ‬ ‫آﻧﻜﺲ داﻧﺪ ﺣﺎل دل ﻣﺴﻜﻴﻨﻢ‬

‫ﻛﻮ را ﻫﻢ ازﻳﻦ ﻧﻤﺪ ﻛﻼﻫﻲ ﺑﺎﺷﺪ‬

‫و در ﺑﻴﺎن اﻳﻦ ﺣﻘﺎﻳﻖ ﺑﻤﻘﺪﻣﺎﺗﻲ ﺣﺎﺟﺖ اﻓﺘﺪ ﻛﻪ ﻣﺴﺘﻤﻊ ﺑﺸﻨﺎﺧﺖ آن ﻣﻘﺪﻣﺎت ﺑﺮ ﺗﻘﺮﻳﺮ ﺑﻴﺎن آن ﺣﻘﺎﺋﻖ واﻗﻒ‬ ‫ﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ ان ﺷﺎء اﷲ ﻛﻪ ﭼﻨﺎن روﺷﻦ و ﻣﺒﺮﻫﻦ ﻧﻤﻮده اﻳﺪ ﻛﻪ ﺑﺮ ﻣﺎﻳﺪة ﻓﺎﻳﺪة آن ﺧﻮاص و ﻋﻮام ﺑﺤﺴﺐ اﺳﺘﻌﺪاد‬ ‫ﺧﻮﻳﺶ ﻣﺤﻈﻮظ و ﺑﻬﺮه ﻣﻨﺪ ﺷﻮﻧﺪ »اﻟﻠّﻬﻢ اﺟﻌﻞ اﻟﺘّﻮﻓﻴﻖ رﻓﻴﻘﻨﺎ و اﻟﺼ‪‬ﺮاط اﻟﻤﺴﺘﻘﻴﻢ ﻃﺮﻳﻘﻨﺎ ﺑﺠﻮدك و ﻛﺮﻣﻚ‪«.‬‬

‫‪   ٢‬‬


‫‪ ‬‬ ‫ﻓﺼﻞ‬ ‫ﺑﺪاﻧﻜﻪ اﺻﻨﺎف ﻣﻮﺟﻮدات ﺑﺎ ﻛﺜﺮت ﺗﻨﻮع آن ﻣﻨﻘﺴﻢ اﺳﺖ ﺑﺪون ﻗﺴﻢ روﺣﺎﻧﻲ و ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ و از آن دﻧﻴﺎ و آﺧﺮت‬ ‫ﻋﺒﺎرت ﻛﻨﻨﺪ و ﻣﻠﻚ و ﻣﻠﻜﻮت ﮔﻮﻳﻨﺪ و ﻏﻴﺐ و ﺷﻬﺎدت ﺧﻮاﻧﻨﺪ و ﺻﻮرت و ﻣﻌﻨﻲ ﺗﺼﻮ‪‬ر ﻛﻨﻨﺪ و ﺧﻠﻖ و اﻣﺮ ﻫﻤﻴﻦ‬ ‫ﻣﻌﻨﻲ دارد‪.‬‬ ‫ﻗﺴﻢ روﺣﺎﻧﻲ آﻧﺴﺖ ﻛﻪ ﺣﻮاس ﺧﻤﺴﻪ ﭼﻮن ﺳﻤﻊ و ﺑﺼﺮ و ﺷﻢ و ذوق و ﻟﻤﺲ آن را ادراك ﻧﺘﻮاﻧﺪ ﻛﺮد و ﻗﺎﺑﻞ‬ ‫ﻗﺴﻤﺖ و ﺗﺠﺰّي و ﺗﺤﻴ‪‬ﺰ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫و ﻗﺴﻢ ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ آﻧﺴﺖ ﻛﻪ ﺣﻮاس ﺧﻤﺴﻪ آن را ادراك ﻛﻨﺪ و ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺴﻤﺖ و ﺗﺠﺰّي و ﺗﺤﻴ‪‬ﺰ ﺑﺎﺷﺪ و روﺣﺎﻧﻲ را‬ ‫ﺑﻤﻨﺎﺳﺒﺖ آن ﻋﺎﻟﻢ ﻋﻠﻮي و ﺳﻔﻠﻲ ﻫﺴﺖ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ را ﺑﻤﻨﺎﺳﺒﺖ اﻳﻦ ﻋﺎﻟﻢ ﻋﻠﻮي و ﺳﻔﻠﻲ ﻫﺴﺖ و روﺣﺎﻧﻲ ﺑﻪ‬ ‫ﻧﺴﺒﺖ ﻧﻮراﻧﻲ و ﻋﻠﻮي ﻟﻄﻴﻒ آﻣﺪ و ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﻧﺴﺒﺖ ﻇﻠﻤﺎﻧﻲ ﭘﺲ ﺑﺤﺴﺐ ازدواج روﺣﺎﻧﻲ و ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ و ﺗﺪﺑﻴﺮ‬ ‫»ﺳﺒﺤﺎن اﻟّﺬي ﺧﻠﻖ اﻻزواج ﻛﻠّﻬﺎ« ﭼﻨﺪﻳﻦ ﻫﺰار ﻋﻮاﻟﻢ ﻣﺨﺘﻠﻒ و ﻣﺮاﺗﺐ و ﻣﺪارج و ﻣﺪارك ﻣﺘﻨﻮ‪‬ع ﺑﻈﻬﻮر ﭘﻴﻮﺳﺖ‬ ‫ﺑﺪاﻳﺖ ازدواج از ﻋﻠﻮﻳ‪‬ﺎت روﺣﺎﻧﻲ و ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ ﻛﺮد ﻛﻪ اﻓﻼك و اﻧﺠﻢ ﻧﺘﻴﺠﺔ آﻧﺴﺖ ﭘﺲ آن ﻣﺮﺗﺒﻪ از روﺣﺎﻧﻲ ﻛﻪ‬ ‫ﺑﺎﻓﻼك ﺗﻌﻠﻖ ﮔﺮﻓﺖ آن را ﻧﻔﻮس ﺳﻤﺎوي ﮔﻔﺘﻨﺪ و آن ﻣﺮﺗﺒﻪ از ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻧﻔﻮس ﺑﺪان ﺗﻌﻠﻖ ﮔﺮﻓﺖ آن را اﺟﺮام‬ ‫ﺳﻤﺎوي ﮔﻔﺘﻨﺪ ﭘﺲ از ﻧﻮر ﻋﺎﻟﻢ ﺳﻤﺎوي ﺑﺎزدواج ﻧﻈﺮ ارواح ﻋﻠﻮي در ﻃﺒﻘﺎت آﺳﻤﺎن ﻣﻼﺋﻜﻪ ﻣﺘﻨﻮ‪‬ع ﻣﻨﺎﺳﺐ ﻫﺮ ﻃﺒﻘﻪ‬ ‫اي ﺻﻨﻔﻲ ﻣﻠﻚ ﺑﻴﺎﻓﺮﻳﺪ ﻛﻪ »ﺧﻠﻘﺖ اﻟﻤﻼﺋﻜﺔ ﻣﻦ ﻧﻮر« ﭘﺲ از ادوار ﻓﻠﻜﻲ ﺑﺎزدواج ﻧﻈﺮ ﻧﻔﻮس ﺳﻤﺎوي ﻋﻨﺎﺻﺮ ارﺑﻌﻪ‬ ‫ﭼﻮن آﺗﺶ و ﻫﻮا و آب و ﺧﺎك ﺑﻴﺎﻓﺮﻳﺪ و از ﻣﺮﻛﺰ آﺗﺸﻲ ﺑﺎزدواج ﻧﻈﺮ ﻧﻔﻮس ﻛﻮاﻛﺐ اﻧﻮاع ﺟﻦ و ﺷﻴﺎﻃﻴﻦ ﺑﻴﺎﻓﺮﻳﺪ‬ ‫ﻛﻪ »و ﺧﻠﻖ اﻟﺠﺎن ﻣﻦ ﻣﺎرج ﻣﻦ ﻧﺎر« و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑﺤﺴﺐ ﻋﻠﻮ و ﺳﻔﻞ روﺣﺎﻧﻲ و ﻋﻠﻮ و ﺳﻔﻞ ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ و ازدواج ﺳﻔﻞ‬ ‫روﺣﺎﻧﻲ ﺑﺴﻔﻞ ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ از اﻧﻮاع و اﺻﻨﺎف ﻧﺒﺎﺗﺎت و ﺣﻴﻮاﻧﺎت آﻓﺮﻳﺪ ﻛﻪ ﺣﺼﺮ و ﺣﺪ‪ ‬آن ﺟﺰ آﻓﺮﻳﺪﮔﺎر ﺟﻞّ و ﻋﺰّ‬ ‫ﻧﺪاﻧﺪ ﻛﻪ »و ﻣﺎ ﻳﻌﻠﻢ ﺟﻨﻮد رﺑﻚ اﻻّ ﻫﻮ« و از ازدواج روﺣﺎﻧﻲ ﭼﻨﻴﻦ ﺧﺒﺮ داد ﻛﻪ »اوﻟﻢ ﻳﻨﻈﺮوا ﻓﻲ ﻣﻠﻜﻮت اﻟﺴ‪‬ﻤﻮات‬ ‫و اﻻرض«‪.‬‬ ‫ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ آﺳﻤﺎن را ﻣﻠﻜﻮت اﺛﺒﺎت ﻛﺮد زﻣﻴﻦ را ﻣﻠﻜﻮت اﺛﺒﺎت ﻛﺮد ﺑﻠﻜﻪ ﻫﺮ ﭼﻴﺰي را ﻣﻠﻜﻮﺗﻲ ﻣﻨﺎﺳﺐ آن اﺛﺒﺎت‬ ‫ﻛﺮد ﻛﻪ‪» :‬ﻓﺴﺒﺤﺎن اﻟﺬّي ﺑﻴﺪه ﻣﻠﻜﻮت ﻛﻞ ﺷﻲ «‪.‬‬

‫‪   ٣‬‬


‫‪ ‬‬ ‫ﻓﺼﻞ‬ ‫آﻧﭽﻪ از ازدواج ﻋﻠﻮ روﺣﺎﻧﻲ و ﻋﻠﻮ ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ ﭘﺪﻳﺪ آﻣﺪ دو ﻧﻮع ﺑﻮد‪ :‬آﺳﻤﺎﻧﻬﺎ و ﻣﻼﺋﻜﻪ و ازﻳﻦ دو ﻧﻮع ﻋﺒﺎرت دو‬ ‫روز ﻓﺮﻣﻮد ﻛﻪ »ﻓﻘﻀﻴ‪‬ﻬﻦ ﺳﺒﻊ ﺳﻤﻮات ﻓﻲ ﻳﻮﻣﻴﻦ‪ «.‬و آﻧﭽﻪ از ازدواج ﺳﻔﻞ روﺣﺎﻧﻲ و ﺳﻔﻞ ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ ﭘﺪﻳﺪ آﻣﺪ از‬ ‫ﭼﻬﺎر ﻧﻮع ﺑﻮد‪ :‬ﻣﺮﻛﺒﺎت ﻋﻨﺎﺻﺮ و ﻧﺒﺎت و ﺣﻴﻮان و اﻧﺴﺎن آن را ﺣﻮاﻟﻪ ﺑﭽﻬﺎر روز ﻛﺮد ﻛﻪ »ﻓﻲ ارﺑﻌﺔ اﻳ‪‬ﺎم ﺳﻮاء‬ ‫ﻟﻠﺴ‪‬ﺎﺋﻠﻴﻦ‪«.‬‬ ‫ﭘﺲ ﺟﻤﻠﮕﻲ آﺳﻤﺎﻧﻬﺎ و زﻣﻴﻨﻬﺎ و آﻧﭽﻪ در ﻣﻴﺎن آن آﻓﺮﻳﺪه اﺳﺖ ازﻳﻦ ﺷﺶ ﻧﻮع ﺑﻴﺮون ﻧﻴﺴﺖ از اﻳﻨﺠﺎ ﻓﺮﻣﻮد‪:‬‬ ‫»ﺧﻠﻖ اﻟﺴ‪‬ﻤﻮات و اﻻرض و ﻣﺎ ﺑﻴﻨﻬﻤﺎ ﻓﻲ ﺳﺘﺔ اﻳ‪‬ﺎم«‪.‬‬ ‫آﻧﭽﻪ از ﺳﻔﻠﻲ روﺣﺎﻧﻲ ﺗﻌﻠﻖ ﮔﺮﻓﺖ ﺑﻤﺮﻛﺒﺎت ﻋﻨﺎﺻﺮ آﻧﺮا ﻧﻔﺲ ﻧﺎﻣﻴﻪ ﺧﻮاﻧﺪﻧﺪ و آن ﻣﺮﻛّﺐ را ﻧﺒﺎت ﮔﻔﺘﻨﺪ و از‬ ‫ﻧﺘﻴﺠﺔ ﺗﻌﻠﻖ روﺣﺎﻧﻲ ﺑﺪان ﻣﺮﻛّﺐ ﻧﺸﻮ و ﻧﻤﺎ و ﺣﺮﻛﺖ در آن ﭘﺪﻳﺪ آﻣﺪ و در ﻧﺒﺎت ﻣﻠﻜﻮت ﻋﻨﺼﺮي و ﻣﻠﻜﻮت ﻧﺒﺎﺗﻲ‬ ‫ﺟﻤﻊ ﺷﺪ و آﻧﭽﻪ ازروﺣﺎﻧﻲ ﺗﻌﻠﻖ ﮔﺮﻓﺖ ﺑﻤﺮﻛّﺐ ﻧﺒﺎت ﺣﻴﻮان ﺣﺎﺻﻞ آﻣﺪ و در ﺣﻴﻮان ﻣﻠﻜﻮت ﻋﻨﺼﺮي و ﻣﻠﻜﻮت‬ ‫ﻧﺒﺎﺗﻲ و ﻣﻠﻜﻮت ﺣﻴﻮاﻧﻲ ﺟﻤﻊ ﺷﺪ ﭘﺲ آﻧﭽﻪ از روﺣﺎﻧﻲ ﺑﺤﻴﻮان ﺗﻌﻠﻖ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد آن را روح ﺣﻴﻮاﻧﻲ ﮔﻔﺘﻦ و ﻧﺘﻴﺠﺔ‬ ‫آن ﻧﺸﻮ و ﻧﻤﺎ و ﺣﺮﻛﺖ و ادراك ﺣﻮاس ﺧﻤﺴﻪ ﺑﻮد و ﻣﺪرﻛﺎت ﻗﻮاي ﺣﻴﻮاﻧﻲ ﭼﻮن وﻫﻢ و ﺧﻴﺎل و ﻣﻔﻜّﺮه و ذاﻛﺮه‬ ‫و ﺣﺎﻓﻈﻪ و ﻏﻴﺮ آن‪ ،‬و آن ﻣﺎﻳﺔ روﺣﺎﻧﻲ را ﻛﻪ ﺑﺠﺴﻤﺎﻧﻲ ﺗﻌﻠﻖ ﻣﻲ ﮔﺮﻓﺖ از اﺟﺮام ﺳﻤﺎوي ﺗﺎ ﺑﻤﺮﺗﺒﺔ ﻧﺒﺎﺗﻲ آن را ﻧﻔﺲ‬ ‫ﻣﻲ ﺧﻮاﻧﻨﺪ ﭼﻮن ﻧﻔﻮس ﺳﻤﺎوي و ﻧﻔﻮس ﻛﻮاﻛﺐ و ﻧﻔﺲ ﻧﺎﻣﻴﻪ ﭼﻮن ﺑﻤﺮﺗﺒﻬﺔ ﺣﻴﻮاﻧﻲ رﺳﻴﺪ آن را روح ﺧﻮاﻧﻨﺪ زﻳﺮا‬ ‫ﻛﻪ ﻣﺪرك و ﺣﺴﺎس ﺑﺎﺷﺪ ﺑ‪Ĥ‬ﻟﺖ ﻗﻮي و ادراك از ﺧﺎﺻﻴﺖ ﻋﻘﻞ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫اﻣﺎ در ﺣﻴﻮان ﭼﻮن ادراك ﺑﻮاﺳﻄﺔ آﻟﺖ ﺑﻮد و ﻧﺎﻗﺺ ﺑﻮد او را ﻋﺎﻗﻞ ﻧﺨﻮاﻧﺪﻧﺪ اﻣﺎ ﺑﻤﻨﺎﺳﺒﺖ ادراك اﺳﻢ روح ﺑﺮ‬ ‫وي اﻓﺘﺎد زﻳﺮا ﻛﻪ ﻋﻘﻞ ﺑﺤﻘﻴﻘﺖ ﺻﻔﺖ روح و ﻧﻮر او آﻣﺪ ﺷﺮح اﻳﻦ ﻣﻌﻨﻲ ﺑﺠﺎي ﺧﻮﻳﺶ ﺑﻴﺎﻳﺪ‪.‬‬ ‫اﻣﺎ ﺣﻴﻮان را ﭼﻮن راه ﺑﻌﺎﻟﻢ روﺣﺎﻧﻲ ﻧﺒﻮد و ﺑﺮﺧﻮرداري وي از ﺳﻔﻞ روﺣﺎﻧﻲ ﺑﻮد از ﭘﺲ ﭼﻨﺪﻳﻦ ﺣﺠﺐ و ﺑﺎ ﻋﺎﻟﻢ‬ ‫ﺑﻘﺎ ﺑﻌﺎﻟﻢ ﺑﺎﻗﻲ ﭘﻴﻮﻧﺪي ﻧﺪاﺷﺖ ﭼﻮن دﻳﮕﺮ ﻣﻮﺟﻮدات ﻧﺒﺎﺗﻲ و ﻣﺮﻛﺒﺎت ﻋﻨﺼﺮي و اﺟﺮام ﻓﻠﻚ ﻓﻨﺎﭘﺬﻳﺮ آﻣﺪ‪.‬‬ ‫اﻣﺎ آﻧﭽﻪ از روﺣﺎﻧﻲ ﺗﻌﻠﻖ ﺑﻘﺎﻟﺐ اﻧﺴﺎﻧﻲ ﮔﺮﻓﺖ ﻧﻪ از ﻗﺒﻴﻞ دﻳﮕﺮ ﺗﻌﻠﻘﺎت روﺣﺎﻧﻲ و ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ ﺑﻮد ﺑﻠﻜﻪ ﻗﺎﻟﺐ اﻧﺴﺎن‬ ‫را ﺑﻌﺪ از ﺣﺼﻮل ﻣﻠﻜﻮت ﻋﻨﺼﺮي و ﻣﻠﻜﻮت ﻧﺒﺎﺗﻲ و ﻣﻠﻜﻮت ﺣﻴﻮاﻧﻲ ﺑﺎﺧﺘﺼﺎص ﺗﺨﻤﻴﺮ »ﺧﻤ‪‬ﺮت ﻃﻴﻨﺔ آدم ﺑﻴﺪي«‬ ‫ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺮداﻧﻴﺪﻧﺪ و ﺑﺴﺮّ اﻳﻦ اﺧﺘﺼﺎص او را ﻣﺮﺗﺒﺔ ﻣﺴﺠﻮدي ﻣﻼﻳﻜﻪ ارزاﻧﻲ داﺷﺘﻨﺪ ﻛﻪ »ﻣﺎ ﻣﻨﻌﻚ ان ﺗﺴﺠﺪ ﻟﻤﺎ‬ ‫ﺧﻠﻘﺖ ﺑﻴﺪي‪«.‬‬ ‫و اﻳﻦ ﺳﺮّي ﺑﺰرگ ﺑﺎ ﻫﺮ ﺟﺎن آﺷﻨﺎﻳﻲ ﻓﺮا ﻧﺪﻫﺪ و ﭼﻮن ﺑﻜﻤﺎل ﺗﺴﻮﻳﺔ ﻓﺎذا ﺳﻮﻳﺘﻪ رﺳﺎﻧﻴﺪﻧﺪ روح اﻧﺴﺎﻧﻲ را ﻛﻪ‬ ‫ﻓﻴﺾ ﻓﻀﻞ اول ﺑﻮد و ﺗﺸﺮﻳﻒ اﺿﺎﻓﺖ ﻣﻦ روﺣﻲ ﺑﺪﻳﻦ ﺧﺎﺻﻴﺖ ﻳﺎﻓﺘﻪ ﺑﻨﻔﺨﺔ ﺧﺎص و ﻧﻔﺨﺖ و ﻫﻴﭻ ﻣﻮﺟﻮد اﻳﻦ‬ ‫ﺧﺼﻮﺻﻴﺖ ﻧﻴﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮد از اﻋﻠﻲ ﻣﺮاﺗﺐ ﻋﺎﻟﻢ روﺣﺎﻧﻲ ﺑﺎﺳﻔﻞ ﻣﺮاﺗﺐ ﻋﺎﻟﻢ ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻗﺎﻟﺐ اﻧﺴﺎﻧﻲ اﺳﺖ رﺳﺎﻧﻴﺪﻧﺪ ﺑﺮ‬ ‫ﺟﻤﻠﮕﻲ ﻋﻮاﻟﻢ ﻋﻠﻮي و ﺳﻔﻠﻲ روﺣﺎﻧﻲ و ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ ﻋﺒﻮر داده ﺑﺮ ارواح ﻣﻠﻜﻲ و ﺟﻨّﻲ و ﻧﻔﻮس ﺳﻤﺎوي و ﻣﻠﻜﻮت‬ ‫ﺣﻴﻮاﻧﻲ و ﻧﺒﺎﺗﻲ و ﻋﻨﺼﺮي ﮔﺬﺷﺘﻪ و ﺑﺎﺳﻔﻞ اﻟﺴﺎﻓﻠﻴﻦ ﻣﻮﺟﻮدات رﺳﻴﺪه ﻛﻪ‪» :‬ﺛﻢ رددﻧﺎه اﺳﻔﻞ ﺳﺎﻓﻠﻴﻦ‪«.‬‬ ‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﺣﺴﻦ اﺳﺘﻌﺪاد ﻛﻪ در ﻗﺒﻮل ﻓﻴﺾ ﺣﻖ ﻣﻠﻚ و ﺟﺴﻦ و ﺣﻴﻮان و ﻧﺒﺎت و ﺟﻤﺎد را دادﻧﺪ ﻛﻪ روﺣﺎﻧﻴﺖ و‬ ‫ﻋﻘﻞ و ﻣﻠﻜﻮﺗﻴ‪‬ﺖ ﻋﺒﺎرت از آﻧﺴﺖ ﺟﻤﻠﻪ ﺑﺎﻧﺴﺎن دادﻧﺪ‪.‬‬

‫‪   ۴‬‬


‫و اﻣﺎ آن ﻛﻤﺎل اﺳﺘﻌﺪاد ﻛﻪ‪» :‬ﻟﻘﺪ ﺧﻠﻘﻨﺎ اﻻﻧﺴﺎن ﻓﻲ اﺣﺴﻦ ﺗﻘﻮﻳﻢ« ﻋﺒﺎرت از آﻧﺴﺖ در ﻗﺎﺑﻠﻴ‪‬ﺖ ﻓﻴﺾ ﺑﻲ واﺳﻄﻪ ﻛﻪ‬ ‫ﻧﻮر اﷲ ﻋﺒﺎرت از آﻧﺴﺖ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺑﺎﻧﺴﺎن دادﻧﺪ ﺑﻬﻴﭻ ﻣﻮﺟﻮد دﻳﮕﺮ ﻧﺪادﻧﺪ ﺳﺮّ »اﻧﺎ ﻋﺮﺿﻨﺎ اﻻﻣﺎﻧﺔ ﻋﻠﻲ اﻟﺴ‪‬ﻤﻮات و‬ ‫اﻻرض و اﻟﺠﺒﺎل ﻓﺎﺑﻴﻦ ان ﻳﺤﻤﻠﻨﻬﺎ و اﺷﻔﻘﻦ ﻣﻨﻬﺎ و ﺣﻤﻠﻬﺎ اﻻﻧﺴﺎن « اﻳﻦ ﻣﻌﻨﻲ ﺑﻮد ﭘﺲ ﺑﺪﻳﻦ ﺗﻘﺮﻳﺮ ﻣﺤﻘّﻖ ﺷﻮد ﻛﻪ‬ ‫اﻧﺴﺎن ﻗﺎﺑﻞ دو ﻧﻮع ﻛﻤﺎﻟﻴ‪‬ﺖ اﺳﺖ ﻳﻚ ﻧﻮع آﻧﻜﻪ ﻣﺸﺘﺮك دﻳﮕﺮ ﻣﻮﺟﻮدات اﺳﺖ و ﻳﻚ ﻧﻮع آﻧﻜﻪ او ﺑﺪان‬ ‫ﻣﺨﺼﻮص اﺳﺖ ﻛﻪ و ﺣﻤﻠﻬﺎ اﻻﻧﺴﺎن‪.‬‬ ‫اﻣﺎ آﻧﻜﻪ ﻣﺸﺘﺮك ﻣﻮﺟﻮدات اﺳﺖ ﺧﺎﺻﻴﺖ ﺟﻤﺎدي و ﻧﺒﺎﺗﻲ و ﺣﻴﻮاﻧﻲ و ﺷﻴﻄﺎﻧﻲ و ﻣﻠﻜﻲ ﺑﻮد و اﻳﻦ ﺟﻤﻠﻪ در‬ ‫اﻧﺴﺎن ﺑﻜﻤﺎل ﺣﺎﺻﻞ اﺳﺖ و ﻛﻤﺎﻟﻴ‪‬ﺖ درﻳﻦ ﻣﺮاﺗﺐ ﻋﻘﻞ راﺳﺖ و ﻋﻘﻞ ﻣﻴﺎن ﻣﻠﻚ و اﻧﺴﺎن ﻣﺸﺘﺮك اﺳﺖ و ﺑﺲ اﻣﺎ‬ ‫ﻣﻠﻚ در ﻗﺒﻮل ﻓﻴﺾ ﻋﻘﻞ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺮﻗﻲ ﻧﻴﺴﺖ اﮔﺮ ﭼﻪ ﻣﻼﻳﻜﻪ ﻫﺮ ﻳﻚ را در ﻗﺒﻮل ﻓﻴﺾ ﻋﻘﻞ ﻣﻘﺎﻣﻲ و ﻣﺮﺗﺒﻪ اي‬ ‫دﻳﮕﺮﺳﺖ ﻛﻪ ﻳﻜﻲ ﺑﻤﻘﺎم دﻳﮕﺮي ﻧﺘﻮان رﺳﻴﺪ ﻛﻪ‪» :‬و ﻣﺎ ﻣﻨّﺎ اﻻّ ﻟﻪ ﻣﻘﺎم ﻣﻌﻠﻮم‪«.‬‬ ‫اﻣﺎ اﻧﺴﺎن در ﻗﺒﻮل ﻓﻴﺾ ﻋﻘﻞ ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺮﻗﻲ اﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﻪ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻋﻘﻞ ﻫﺮ ﻳﻚ از ﻗﻮ‪‬ت ﺑﻔﻌﻞ آﻳﺪ و ﻋﻘﻞ ﻫﺮ ﻳﻚ ﺷﺎﻳﺪ‬ ‫ﻛﻪ ﺑﻌﻘﻞ دﻳﮕﺮي ﺑﺮﺳﺪ و از وي در ﮔﺬرد ﭘﺲ ﻛﻤﺎﻟﻴﺖ ﻣﺮاﺗﺐ ﻋﻘﻠﻲ ﻫﻢ اﻧﺴﺎن را ﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻮد ﻛﻪ آﻻت ﭘﺮورش آن‬ ‫از ﺣﻮاس‪ ‬ﻇﺎﻫﺮ و ﻗﻮاي ﺑﺎﻃﻦ و دﻳﮕﺮ ﻣﺪرﻛﺎت دﻟﻲ و ﺳﺮّي و روﺣﺎﻧﻲ ﺑﻜﻤﺎل دارد‪.‬‬ ‫اﻣﺎ ﻧﻮع دوم در ﻗﺎﺑﻠﻴ‪‬ﺖ ﻛﻤﺎﻟﻴ‪‬ﺖ ﻛﻪ ﺧﺎص اﻧﺴﺎن راﺳﺖ ﻗﺎﺑﻠﻴﺖ ﻓﻴﺾ ﺑﻲ واﺳﻄﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ آن را ﻧﻮر اﷲ ﻣﻲ‬ ‫ﺧﻮاﻧﻴﻢ و اﮔﺮ ﭼﻪ اﻧﺴﺎن ﻣﻄﻠﻘﺎ ﻣﺴﺘﻌ‪‬ﺪ ﻗﺒﻮل اﻳﻦ ﻓﻴﺾ اﺳﺖ اﻣﺎ ﺳﻌﺎدت ﻳﺎﻓﺖ اﻳﻦ ﻓﻴﺾ ﺑﻬﺮ اﻧﺴﺎن ﻧﻤﻲ دﻫﻨﺪ ﺑﺨﻼف‬ ‫ﻓﻴﺾ ﻧﻮر ﻋﻘﻞ ﻛﻪ ﻣﻄﻠﻘﺎ ﺑﻬﺮ اﻧﺴﺎﻧﻲ اﺛﺮي از آن ﻓﻴﺾ داده اﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﺪان ﻣﺴﺘﺤﻖ ﺧﻄﺎب ﺷﻮﻧﺪ و در ﺗﺮﺑﻴﺖ آن ﻋﻘﻞ‬ ‫ﺑﺨﻮد ﻣﺴﺘﻘﻞ اﻧﺪ در ﭘﺮورش آن ﻣﺤﺘﺎج ﭘﻴﻐﻤﺒﺮي ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ ﺗﺎ آن ﻋﻘﻞ ﺑﻜﻤﺎل رﺳﺎﻧﻨﺪ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻓﻼﺳﻔﻪ ﺑﺎﺳﺘﺒﺪاد ﺧﻮﻳﺶ و‬ ‫ﺗﻌﻠﻴﻢ اﺳﺘﺎدي ﺟﻨﺲ ﺧﻮﻳﺶ ﻋﻘﻞ را ﺑﻨﻮﻋﻲ ﻛﻤﺎل رﺳﺎﻧﻴﺪﻧﺪ ﻛﻪ ﻣﺪرك دﻗﺎﻳﻖ ﻋﻠﻮم ﻃﺒ‪‬ﻲ و ﻧﺠﻮﻣﻲ و ﻣﻨﻄﻘﻲ و‬ ‫رﻳﺎﺿﻲ و ﻏﻴﺮ آن ﺷﺪﻧﺪ و در ﻋﻠﻢ اﻟﻬﻲ ﺧﻮض ﻛﺮدﻧﺪ آﻧﭽﻪ ﺣﺪ‪ ‬ﻋﻘﻞ ﻧﺒﻮد ﻛﻪ آن ﻧﻮع ادراك ﻛﻨﺪ ﺑﺨﻮدي ﺧﻮد در‬ ‫آن ﺷﺮوع ﻛﺮدﻧﺪ ﻻﺟﺮم در ﺷﺒﻬﺎت و ﻛﻔﺮﻳﺎت اﻓﺘﺎدﻧﺪ‪.‬‬ ‫و در ﻋﻠﻢ اﻟﻬﻲ ﺧﻮض ﻛﺮدن ﺟﺰ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﻓﻴﺾ ﺑﻲ واﺳﻄﺔ ﻛﺲ را ﻣﺴﻠّﻢ ﻧﺸﻮد و ﺳﻌﺎدت ﻳﺎﻓﺖ آن ﻓﻴﺾ ﺑﻤﺸﻴ‪‬ﺖ‬ ‫و ارادت و ﻃﻠﺐ اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻣﻴ‪‬ﺴﺮ ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ آن ﻣﻮﻫﺒﺘﻲ اﺳﺖ از ﻣﻮاﻫﺐ ﺣﻖ و ﺑﻤﺸﻴﺖ و ارادت و ﻋﻨﺎﻳﺖ و ﻓﻀﻞ او‬ ‫ﺗﻌﻠﻖ دارد ﻛﻪ‪:‬‬ ‫»ذﻟﻚ ﻓﻀﻞ اﷲ ﻳﺆﺗﻴﻪ ﻣﻦ ﻳﺸﺎء‪ «.‬ﻫﺮ ﭼﻨﺪ آﻧﻬﺎ را ﻛﻪ ﺑﺪﻳﻦ ﻣﻮاﻫﺐ ﻣﺨﺼﻮص ﮔﺮداﻧﻴﺪﻧﺪ ﻫﻢ ﺑﺪرﺟﻬﺪ و ﻛﺴﺐ و‬ ‫ﺑﻨﺪﮔﻲ درآوردﻧﺪ ﻛﻪ‪» :‬و اﻟﺬﻳﻦ ﺟﺎﻫﺪوا ﻓﻴﻨﺎ ﻟﻨﻬﺪﻳﻨﻬﻢ ﺳﺒﻠﻨﺎ‪ «.‬اﻣﺎ آن ﺟﻬﺪ ﻫﻢ ﻧﺘﻴﺠﺔ ﻓﻀﻞ ﺗﻮﻓﻴﻖ ﺣﻖ اﺳﺖ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ‬ ‫ﺧﻮاﺟﻪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪» :‬اذا اراد اﷲ ﺧﻴﺮاً اﺳﺘﻌﻤﻠﻪ ﻗﻴﻞ ﻳﺎ رﺳﻮل اﷲ‪ ،‬و ﻣﺎ اﺳﺘﻌﻤﺎﻟﻪ‪ ،‬ﻗﺎل‪ :‬ﻳﻮﻓّﻘﻪ ﻟﻠﻌﻤﻞ اﻟﺼﺎﻟﺢ‪«.‬‬

‫‪   ۵‬‬


‫‪ ‬‬ ‫ﻓﺼﻞ‬ ‫ﭼﻮن اﻳﻦ ﻣﻘﺪﻣﺎت ﻣﻌﻠﻮم و ﻣﺤﻘﻖ ﮔﺸﺖ ﺑﺪان ﻛﻪ ﭼﻮن روح اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺑﻘﺎﻟﺐ وي ﭘﻴﻮﻧﺪد از ﺣﺴﻦ ﺗﺪﺑﻴﺮي و‬ ‫ﺗﺮﻛﻴﺒﻲ ﻛﻪ درﻳﻦ ﺻﻮرت »وﺻﻮ‪‬رﻛﻢ ﻓﺎﺣﺴﻦ ﺻﻮرﻛﻢ« رﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﻫﺮ ﻣﻮﺿﻌﻲ از ﻣﻮاﺿﻊ ﻇﺎﻫﺮ و ﺑﺎﻃﻦ آن ﺻﻮرت‬ ‫ﻗﺎﻟﺐ ﻣﺤﻞّ ﻇﻬﻮر ﺻﻔﺘﻲ از ﺻﻔﺎت روح ﺷﻮد و ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﺤﻞ ﻇﻬﻮر ﺻﻔﺖ ﺑﻴﻨﺎﻳﻲ و ﮔﻮش ﻣﺤﻞ ﺷﻨﻮاﻳﻲ و‬ ‫زﺑﺎن ﻣﺤﻞ ﮔﻮﻳﺎﻳﻲ و دل ﻣﺤﻞ داﻧﺎﻳﻲ و ﺑﺎﻗﻲ ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ‪ ،‬ﭼﺲ ﺑﻮاﺳﻄﺔ اﻳﻦ ﻣﺤﺎلّ ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﻫﺮ ﻳﻚ ﻗﺎﻟﺐ ﺻﻔﺘﻲ از‬ ‫ﺻﻔﺎت روﺣﺴﺖ ﻣﻌﻠﻮم ﺷﻮد ﻛﻪ روح در ﻋﺎﻟﻢ ﺧﻮﻳﺶ ﺑﺪﻳﻦ ﺻﻔﺎت ﻣﻮﺻﻮف ﺑﻮده اﺳﺖ و اﻳﻦ ﻗﺎﻟﺐ ﺧﻠﻴﻔﺔ روح‬ ‫آﻣﺪ و آﺋﻴﻨﺔ ﺟﻤﺎل ﻧﻤﺎي ذات و ﺻﻔﺎت او ﺗﺎ ﺑﺤﺴﺐ ﻫﺮ ﺻﻔﺖ ﻛﻪ در روح ﺑﻮد اﻳﻨﺠﺎ در ﻗﺎﻟﺐ ﻣﺤﻠﻲ ﭘﺪﻳﺪ آورد‬ ‫ﻣﻈﻬﺮ آن ﺻﻔﺖ ﺷﻮد و آن ﺻﻔﺖ ﻏﻴﺒﻲ را درﻳﻦ ﻋﺎﻟﻢ ﺷﻬﺎدت ﭘﻴﺪا ﻛﻨﺪ ﺗﺎ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ روح در ﻋﺎﻟﻢ ﻏﻴﺐ ﻣﺪرك‬ ‫ﻛﻠﻴ‪‬ﺎت ﺑﻮد در ﻋﺎﻟﻢ ﺷﻬﺎدت ﻣﺪرك ﺟﺰﺋﻴ‪‬ﺎت ﺷﻮد ﺗﺎ ﺧﻼﻓﺖ ﻋﺎﻟﻢ اﻟﻐﻴﺐ و اﻟﺸﻬﺎده را ﺑﺸﺎﻳﺪ و آﺋﻴﻨﮕﻲ ﺟﻤﺎل ﺻﻔﺎت‬ ‫رﺑﻮﺑﻴﺖ را ﺑﺰﻳﺒﺪ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺷﺨﺺ اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻣ‪‬ﻨﺒﻲ اﺳﺖ از آن ﺻﻔﺖ روح را ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﭼﺸﻢ ﻣﺤﻞّ ﺑﻴﻨﺎﻳﻲ اﺳﺖ از آﻧﻜﻪ روح‬ ‫ﻣﻮﺻﻮف اﺳﺖ ﺑﺼﻔﺖ ﺑﻴﻨﺎﻳﻲ دل ﺑﺤﻘﻴﻘﺖ ﻣﺤﻞ ﻇﻬﻮر ﻋﻘﻞ آﻣﺪ و ﻣﻨﺒﻲ اﺳﺖ از آﻧﻜﻪ روح ﻣﻮﺻﻮف اﺳﺖ ﺑﺼﻔﺖ‬ ‫ﻋﻘﻞ ﭼﻪ ﻋﻘﻞ داﻧﺶ ﻣﺤﺾ اﺳﺖ و داﻧﺶ را داﻧﺎﻳﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﻛﻪ ﺻﻔﺖ داﻧﺶ ﺑﺬات آن ﻣﻮﺻﻮف ﻗﺎﺋﻢ ﺑﺎﺷﺪ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺣﻖ‬ ‫ﺗﻌﺎﻟﻲ ﻋﺎﻟﻢ اﺳﺖ و ﻋﻠﻢ ﺻﻔﺖ اوﺳﺖ و ﺑﺬات او ﻗﺎﺋﻢ اﺷﺎرت »اﻧﻲ ﺟﺎﻋﻞ ﻓﻲ ارض ﺧﻠﻴﻔﺔ« ﺑﺪﻳﻦ ﻣﻌﻨﻲ‪ .‬ﻳﻌﻨﻲ‪ :‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ‬ ‫ﻗﺎﻟﺐ ﺧﻠﻴﻔﺔ روح اﺳﺖ ﺗﺎ ﺻﻔﺎت روح را آﺷﻜﺎرا ﻛﻨﺪ و ﺑﻪ ﻧﻴﺎﺑﺖ و ﺧﻼﻓﺖ روح در ﻋﺎﻟﻢ ﺷﻬﺎدت ﺑﺮ ﻛﺎر ﺷﻮد روح‬ ‫ﺧﻠﻴﻔﺔ ﺣﻖ اﺳﺖ ﺗﺎ ﺻﻔﺎت ﺣﻖ آﺷﻜﺎرا ﻛﻨﺪ و ﺑﻪ ﻧﻴﺎﺑﺖ و ﺧﻼﻓﺖ وي در ﻏﻴﺐ و ﺷﻬﺎدت ﺑﺮوح و ﻗﺎﻟﺐ ﺑﺮ ﻛﺎر ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ﺧﻼﻳﻖ در ﻣﺮﺗﺒﺔ ﺧﻼﻓﺖ و ﺟﻌﻠﻜﻢ ﺧﻼﺋﻒ اﻻرض ﺳﻪ ﻃﺎﻳﻔﻪ آﻣﺪﻧﺪ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪» :‬و ﻛﻨﺘﻢ ازواﺟﺎً ﺛﻠﺜﺔً‬ ‫ﻓﺎﺻﺤﺎب اﻟﻤﻴﻤﻨﺔ ﻣﺎ أﺻﺤﺎب اﻟﻤﻴﻤﻨﺔو اﺻﺤﺎب اﻟﻤﺸﺎﻣﻪ ﻣﺎ أﺻﺤﺎب اﻟﻤﺸﺎﻣﺔ و اﻟﺴﺎﺑﻘﻮن اﻟﺴﺎﺑﻘﻮن أوﻟﺌﻚ اﻟﻤﻘﺮّﺑﻮن«‪.‬‬ ‫ﻃﺎﻳﻔﻪ اي را ﻛﻪ ﺻﻔﺎت ﺣﻴﻮاﻧﻲ از ﺑﻬﻴﻤﻲ و ﺳﺒﻌﻲ و ﺻﻔﺎت ﺷﻴﻄﻨﺖ ﺑﺮ ﺻﻔﺎت ﻣﻠﻜﻲ روﺣﺎﻧﻲ ﻏﺎﻟﺐ آﻳﺪ‪ ،‬ﻧﻮر‬ ‫ﻋﻘﻞ اﻳﺸﺎن ﻣﻐﻠﻮب ﻫﻮي و ﺷﻬﻮت و ﻃﺒﻴﻌﺖ ﺣﻴﻮاﻧﻲ ﻣﻲ ﮔﺮدد و روي ﺑﻄﻠﺐ اﺳﺘﻔﺎي ﻟﺬّات و ﺷﻬﻮات ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ ﻣﻲ‬ ‫آوردﻧﺪ ﺣﺮص و ﺣﺴﺪ و ﺣﻘﺪ و ﻋﺪاوت و ﻏﻀﺐ و ﺷﻬﻮت و ﻛﺒﺮ و ﺑﺨﻞ و دﻳﮕﺮ ﺻﻔﺎت ذﻣﻴﻤﺔ ﺣﻴﻮاﻧﻲ را ﭘﺮورش‬ ‫دﻫﻨﺪ ﺑﺪرﻛﺎت ﺳﻔﻠﻲ ﻣﻲ رﺳﻨﺪ »ﺛﻢ‪ ‬رددﻧﺎه اﺳﻔﻞ ﺳﺎﻓﻠﻴﻦ« آﻧﻬﺎ ﻛﻪ اﺻﺤﺎب ﻣﺸﺎﻣﺔ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬و ﻃﺎﻳﻔﻪ اي دﻳﮕﺮ ﻛﻪ‬ ‫ﺻﻔﺎت ﻣﻠﻜﻲ روﺣﺎﻧﻲ ﺑﺮ ﺻﻔﺎت ﺣﻴﻮاﻧﻲ ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ ﻏﺎﻟﺐ ﻣﻲ آﻳﺪ ﻫﻮي و ﺷﻬﻮت اﻳﺸﺎن ﻣﻐﻠﻮب ﻧﻮر ﻋﻘﻞ ﻣﻲ ﮔﺮدد‬ ‫ﺗﺎ در ﭘﺮورش ﻧﻮر ﻋﻘﻞ و ﺻﻔﺎت ﺣﻤﻴﺪه ﻣﻲ ﻛﻮﺷﻨﺪ و ﻧﻔﻲ اﺧﻼق ذﻣﻴﻤﻪ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ ﭼﻪ ﻣﺼﺒﺎح ﻋﻘﻞ را اﺧﻼق ﺣﻤﻴﺪه‬ ‫ﭼﻮن روﻏﻦ آﻣﺪ و اﺧﻼق ذﻣﻴﻤﻪ ﭼﻮن آب‪.‬‬ ‫و اﻳﻦ ﻃﺎﻳﻔﻪ دو ﺻﻨﻒ آﻣﺪﻧﺪ ﺻﻨﻔﻲ آﻧﻨﺪ ﻛﻪ ﭘﺮورش ﻋﻘﻞ و اﺧﻼق ﻫﻢ ﺑﻨﻈﺮ ﻋﻘﻞ دﻫﻨﺪ ﻋﻘﻞ اﻳﺸﺎن از ﻇﻠﻤﺖ‬ ‫ﻃﺒﻴﻌﺖ و آﻓﺖ وﻫﻢ و ﺧﻴﺎل ﺻﺎﻓﻲ ﻧﺒﺎﺷﺪ ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﺑﺠﻬﺪ ﺗﻤﺎم ﺑﻜﻮﺷﻨﺪ ﻋﻘﻞ را ﺑﻜﻤﺎﻟﻴﺖ ﺧﻮد ﻧﺘﻮاﻧﻨﺪ رﺳﺎﻧﻴﺪ و از‬ ‫ﺧﻠﻞ ﺷﺒﻬﺎت و ﺧﻴﺎﻻت ﻓﺎﺳﺪ ﻣﺼﻮن ﻧﻤﺎﻧﻨﺪ ﭼﻪ ﻳﻚ ﺳﺮّ از اﺳﺮار ﺷﺮﻳﻌﺖ آﻧﺴﺖ ﻛﻪ در آن ﻧﻮري ﺗﻌﺒﻴﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ‬ ‫ﺑﺮدارﻧﺪة ﻇﻠﻤﺖ ﻃﺒﻴﻌﺖ اﺳﺖ و زاﻳﻞ ﻛﻨﻨﺪة آﻓﺖ وﻫﻢ و ﺧﻴﺎل‪ .‬ﭘﺲ اﻳﻦ ﺻﻨﻒ ﭼﻮن ﻧﻮر ﺷﺮع ﭘﺮورش اﮔﺮﭼﻪ ﻧﻮﻋﻲ‬ ‫از ﺻﻔﺎ ﺣﺎﺻﻞ ﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ ادراك ﺑﻌﻀﻲ ﻣﻌﻘﻮﻻت ﺗﻮاﻧﻨﺪ ﻛﺮد اﻣ‪‬ﺎ از ادراك اﻣﻮر اﺧﺮوي و ﺗﺼﺪﻳﻖ اﻧﺒﻴﺎء ﻋﻠﻴﻬﻢ‬

‫‪   ۶‬‬


‫اﻟﺴﻼم و ﻛﺸﻒ ﺣﻘﺎﻳﻖ ﺑﻲ ﺑﻬﺮه ﻣﺎﻧﻨﺪ و در ﻃﻠﺐ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﻲ ﭼﻮن دﻳﺪة ﻋﻘﻞ را ﺑﻲ ﻧﻮر ﺷﺮع اﺳﺘﻌﻤﺎل ﻓﺮﻣﺎﻳﻨﺪ‬ ‫در ﺗﻴﻪ ﺿﻼﻟﺖ ﺳﺮﮔﺮدان و ﻣﺘﺤﻴ‪‬ﺮ ﺷﻮﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺣﺪ‪ ‬ﻋﻘﻞ درﻳﻦ ﻣﻌﻨﻲ آﻧﺴﺖ ﻛﻪ اﺛﺒﺎت وﺟﻮد ﺑﺎري ﺟﻞّ ﺟﻼﻟﻪ و اﺛﺒﺎت ﺻﻔﺎت ﻛﻤﺎل و ﺳﻠﺐ ﺻﻔﺎت ﻧﻘﺼﺎن از‬ ‫ذات او ﺑﺪان ﻣﻘﺪار ﻣﻌﺮﻓﺖ ﻧﺠﺎت ﺣﺎﺻﻞ ﻧﻴﺎﻳﺪ و اﮔﺮ ﻋﻘﻞ را ﺑﻲ ﻧﻮر ﺷﺮع در ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺗﻜﻠﻴﻒ ﻛﻨﻨﺪ در آﻓﺖ ﺷﺒﻬﺎت‬ ‫اﻓﺘﻨﺪ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻓﻼﺳﻔﻪ اﻓﺘﺎدﻧﺪ و اﻧﻮاع ﺿﻼﻟﺖ اﻳﺸﺎن را ﺣﺎﺻﻞ آﻣﺪ ﺑﺎﺧﺘﻼﻓﺎت ﺑﺴﻴﺎر ﻛﻪ ﺑﺎ ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﻛﺮدﻧﺪ و ﺟﻤﻠﻪ‬ ‫دﻋﻮي ﺑﺮﻫﺎن ﻋﻘﻠﻲ ﻛﺮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫اﮔﺮ ﻋﻘﻞ را در آن ﻣﻴﺪان ﻣﺠﺎل ﺟﻮﻻن ﺑﻮدي اﺧﺘﻼف ﺣﺎﺻﻞ ﻧﻴﺎﻣﺪي ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ در ﻣﻌﻘﻮﻻﺗﻲ ﻛﻪ ﻋﻘﻞ را ﻣﺠﺎل‬ ‫اﺳﺖ ﻫﻴﭻ اﺧﺘﻼف ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﻃﺮﻳﻖ اﻟﻌﻘﻞ واﺣﺪ‪.‬‬ ‫و ﺻﻨﻔﻲ دﻳﮕﺮ آﻧﻨﺪ ﻛﻪ ﭘﺮورش ﻋﻘﻞ ﺑﻨﻈﺮ ﺷﺮع و ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ اﻧﺒﻴﺎء ﻋﻠﻴﻬﻢ اﻟﺴﻼم و ﻧﻮر اﻳﻤﺎن داده اﻧﺪ ﺗﺎ ﻧﻮر ﺷﺮع‬ ‫وﻧﻮر ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ و ﻧﻮر اﻳﻤﺎن ﻧﻮر ﺑﺎﺻﺮة ﺑﺼﺮ ﻋﻘﻞ اﻳﺸﺎن ﺷﺪه اﺳﺖ ﺗﺎ ﺑﺪان ﻧﻮر ﻫﺮ ﻛﺲ ﺑﺤﺴﺐ اﺳﺘﻌﺪاد ﺧﻮﻳﺶ و‬ ‫ﺣﺼﻮل آن ﻧﻮر ﻣﺪرك ﺣﻘﺎﺋﻖ ﻏﻴﺐ و اﻣﻮر اﺧﺮوي ﺷﺪه اﻧﺪ اﻣ‪‬ﺎ ﻋﻘﻞ اﻳﺸﺎن ﺑﺪﻻﻟﺖ ﻧﻮر اﻳﻤﺎن از ﻣﺪرﻛﺎت ﻏﻴﺒﻲ‬ ‫ﺗﻔﺮّس اﺣﻮال آﺧﺮت ﻛﺮده اﺳﺖ و ﻣﺼﺪ‪‬ق آن ﺑﻮده ﻛﻪ‪» :‬اﺗّﻘﻮا ﻓﺮاﺳﺔ اﻟﻤﺆﻣﻦ ﻓﺎﻧّﻪ ﻳﻨﻈﺮ ﺑﻨﻮر اﷲ«‪.‬‬ ‫اﻳﻦ ﻃﺎﻳﻔﻪ اﺻﺤﺎب ﻣﻴﻤﻨﻪ اﻧﺪ ﻣﺸﺮب اﻳﺸﺎن از ﻋﺎﻟﻢ اﻋﻤﺎﻟﺴﺖ ﻣﻌﺎد اﻳﺸﺎن درﺟﺎت ﺟﻨّﺎت ﻧﻌﻴﻢ ﺑﺎﺷﺪ ﻣﻌﻬﺬا اﻳﻦ‬ ‫ﻃﺎﻳﻔﻪ را ﺑﻤﻌﺮﻓﺖ ذات و ﺻﻔﺎت ﺧﺪاوﻧﺪي ﺑﺤﻘﻴﻘﺖ راه ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﺑﻪ آﻓﺖ ﺣﺠﺐ ﺻﻔﺎت روﺣﺎﻧﻲ ﻧﻮراﻧﻲ ﻫﻨﻮز‬ ‫ﮔﺮﻓﺘﺎرﻧﺪ ﻛﻪ‪» :‬ان ﷲ ﺳﺒﻌﻴﻦ اﻟﻒ ﺣﺠﺎب ﻣﻦ ﻧﻮر و ﻇﻠﻤﺔ«‪.‬‬ ‫و ﺟﺎي دﻳﮕﺮ ﻓﺮﻣﻮد ﻛﻪ‪» :‬ﺣﺠﺎﺑﻪ اﻟﻨّﻮر ﻟﻮ ﻛﺸﻔﺖ ﻻ ﺣﺮﻗﺖ ﺳﺒﺤﺎت و ﺟﻬﻪ ﻣﺎ اﻧﺘﻬﻲ اﻟﻴﻪ ﺑﺼﺮه ﻣﻦ ﺧﻠﻘﻪ«‪.‬‬ ‫ﻻﺟﺮم ﺑﺎ اﻳﻦ ﻃﺎﻳﻔﻪ ﮔﻔﺘﻨﺪ زﻧﻬﺎر ﺗﺎ ﻋﻘﻞ ﺑﺎﻋﻘﺎل را در ﻣﻴﺪان ﺗﻔﻜّﺮ در ذات ﺣﻖ ﺟﻮﻻن ﻧﺪﻫﻴﺪ ﻛﻪ ﻧﻪ ﺣﺪ‪ ‬وي‬ ‫اﺳﺖ‪» .‬ﺗﻔﻜّﺮوا ﻓﻲ آﻻء اﷲ و ﻻ ﺗﺘﻔﻜّﺮوا ﻓﻲ ذات اﷲ«‪.‬‬ ‫ﭘﺲ اﻳﻦ ﻫﺮ دو ﻃﺎﻳﻔﻪ از اﺻﺤﺎب ﻣﻴﻤﻨﻪ و اﺻﺤﺎب ﻣﺸﺄﻣﻪ را در ﺧﻼﻓﺖ ﻣﺮﺗﺒﺔ اﻇﻬﺎر ﺻﻔﺎت ﻟﻄﻒ و ﻗﻬﺮ ﺣﻖ داده‬ ‫اﻧﺪ اﻣﺎ ﺑﻮاﺳﻄﻪ‪ ،‬ﺗﺎ ﻣﺴﺘﻮﺟﺐ ﺑﻬﺸﺖ و دوزخ ﮔﺸﺘﻪ اﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﻬﺸﺖ ﺻﻮرت رﺣﻤﺖ ﺣﻖ اﺳﺖ ﻛﻪ از ﺻﻔﺎت ﻟﻄﻒ‬ ‫اﺳﺖ و دوزخ ﺻﻮرت ﻋﺬاب ﺣﻖ اﺳﺖ ﻛﻪ از ﺻﻔﺎت ﻗﻬﺮ اﺳﺖ و ﻋﻘﻞ را ادراك اﻳﻦ ﺻﻔﺎت از ﭘﺲ ﺣﺠﺐ وﺳﺎﺋﻂ‬ ‫ﺑﺮﺧﻮرداري داده اﻧﺪ و ﺣﺪ‪ ‬او و ﻛﻤﺎل اوﺗﺎ اﻳﻨﺠﺎ ﺑﻴﺶ ﻧﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﺳﺎﺣﻞ ﺑﺤﺮ ﻋﻠﻢ اﺳﺖ و ورد وﻗﺖ او ﺑﺮﻳﻦ ﺳﺎﺣﻞ‬ ‫»رب‪ ‬زدﻧﻲ ﻋﻠﻤﺎً« اﺳﺖ او را ﺑﻠﺠ‪‬ﺔ درﻳﺎي ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺣﻘﻴﻘﻲ‪ .‬راه ﻧﻴﺴﺖ زﻳﺮا ﻛﻪ آﻧﺠﺎ راﻫﺒﺮ ﺑﻲ ﺧﻮدي اﺳﺖ و ﺳﻴﺮ در‬ ‫آن درﻳﺎ ﺑﻘﺪم ﻓﻨﺎ ﺗﻮان ﻛﺮد و ﻋﻘﻞ ﻋﻴﻦ ﺑﻘﺎﺳﺖ و ﺿﺪ‪ ‬ﻓﻨﺎ ﭘﺲ در آن درﻳﺎ ﺟﺰ ﻓﺎﻧﻴﺎن آﺗﺶ ﻋﺸﻖ را ﺳﻴﺮ ﻣﻴ‪‬ﺴﺮ ﻧﮕﺮدد‬ ‫و اﻳﻦ ﻃﺎﻳﻔﻪ ﺳﻴ‪‬ﻢ اﻧﺪ اﻟﺴ‪‬ﺎﺑﻘﻮن اﻟﺴ‪‬ﺎﺑﻘﻮن اوﻟﺌﻚ اﻟﻤﻘﺮّﺑﻮن« ﻧﺴﺒﺖ ﻧﺎﻣﻪ اﻳﺸﺎﻧﺴﺖ‪:‬‬ ‫ﺑﻴﺖ‬ ‫اﻳﺸﺎن دارﻧﺪ دل ﻣﻦ اﻳﺸﺎن دارﻧﺪ‬

‫اﻳﺸﺎن ﻛﻪ ﺳﺮ زﻟﻒ ﭘﺮﻳﺸﺎن دارﻧﺪ‬

‫ﺗﺎر و ﭘﻮد ﺟﺎﻣﺔ وﺟﻮد اﻳﺸﺎن از ﭘﻮدي دﻳﮕﺮﺳﺖ ﻻﺟﺮم ﮔﺮدن ﻫﻤ‪‬ﺖ اﻳﺸﺎن ﺟﺰ ﺑﻜﻤﻨﺪ ﺟﺬﺑﺔ ﻋﺸﻖ ﺑﻨﺪ ﻧﺘﻮان ﻛﺮد‬ ‫ﻛﻪ از ﻣﻌﺪن ﻣﺎوراي ﻛﻮﻧﻴﻦ ﮔﻮﻫﺮ اوﺳﺖ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ اﻳﻦ ﺿﻌﻴﻒ ﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬ ‫ﻋﺸﻖ را ﮔﻮﻫﺮ ﺑﺮون از ﻛﻮن ﻛﺎﻧﻲ دﻳﮕﺮﺳﺖ‬

‫‪   ٧‬‬

‫ﻛﺸﺘﮕﺎن ﻋﺸﻖ را از وﺻﻞ ﺟﺎﻧﻲ دﻳﮕﺮﺳﺖ‬


‫ﻋﺸﻖ ﺑﻲ ﻋﻴﻦ اﺳﺖ و ﺑﻲ ﺷﻴﻦ اﺳﺖ وﺑﻲ ﻗﺎف اي ﭘﺴﺮ‬

‫ﻋﺎﺷﻖ ﻋﺸﻖ ﭼﻨﻴﻦ ﻫﻢ از ﺟﻬﺎﻧﻲ دﻳﮕﺮﺳﺖ‬

‫داﻧﺔ ﻋﺸﻖ ﺟﻤﺎﻟﺶ ﭼﻴﻨﺔ ﻫﺮ ﻣﺮغ ﻧﻴﺴﺖ‬

‫ﻣﺮغ آن داﻧﻪ ﭘﺮﻳﺪه زاﺷﻴﺎﻧﻲ دﻳﮕﺮﺳﺖ‬

‫ﺑﺮ ﺳﺮ ﻫﺮ ﻛﻮﭼﻪ ﻫﺮ ﻛﺲ داﺳﺘﺎﻧﻲ ﻣﻲ زﻧﺪ‬

‫داﺳﺘﺎن ﻋﺎﺷﻘﺎن ﺧﻮد داﺳﺘﺎﻧﻲ دﻳﮕﺮﺳﺖ‬

‫ﺑﻲ زﺑﺎﻧﺎن را ﻛﻪ ﺑﺎ وي در ﺳﺤﺮ ﮔﻮﻳﻨﺪ راز‬

‫ﺧﻮد زﺟﺴﻤﺎﻧﻲ و روﺣﺎﻧﻲ زﺑﺎﻧﻲ دﻳﮕﺮﺳﺖ‬

‫ﻃﺎﻟﻊ ﻋﺸّﺎق او ﺑﺲ ﺑﻮاﻟﻌﺠﺐ اﻓﺘﺎده اﺳﺖ‬

‫ﻛﻮﻛﺐ ﻣﺴﻌﻮدﺷﺎن از آﺳﻤﺎﻧﻲ دﻳﮕﺮﺳﺖ‬

‫آن ﮔﺪاﻳﺎﻧﻲ ﻛﻪ دم از ﻋﺸﻖ روﻳﺶ ﻣﻲ زﻧﻨﺪ‬

‫ﻫﺮ ﻳﻜﻲ ﭼﻮن ﺑﻨﮕﺮي ﺻﺎﺣﺐ ﻗﺮاﻧﻲ دﻳﮕﺮﺳﺖ‬

‫ﻻف ﻋﺸﻖ روي ﺟﺎﻧﺎن از ﮔﺰاﻓﻲ رو ﻣﺰن‬

‫ﻋﺎﺷﻘﺎن روي او را ﺧﻮد ﻧﺸﺎﻧﻲ دﻳﮕﺮﺳﺖ‬

‫اﺷﺎرت »اﻟﺴﺎﺑﻘﻮن اﻟﺴﺎﺑﻘﻮن« ﻣﮕﺮ در ﺣﻖ اﻳﺸﺎن ﺑﺮ آن ﻣﻌﻨﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ در ﺑﺪاﻳﺖ ﻓﻄﺮ روح اﻳﺸﺎن ﺳﺎﺑﻖ ارواح ﺑﻮده‬ ‫اﺳﺖ ﭘﻴﺶ از آﻧﻜﻪ ﺑﺎﺷﺎرت »ﻛﻦ« از ﻣﻜﻤﻦ ﻋﻠﻢ ﺑﻌﺎﻟﻢ ارواج آﻣﺪه اﺳﺖ »ﻳﺤﺒﻬﻢ« ﻣﺨﺼﻮص و ﻣﺸﺮّف ﺑﻮده و در‬ ‫ﻋﺎﻟﻢ ارواح ﺑﺴﻌﺎدت ﻗﺒﻮل رﺷﺎش »ان اﷲ ﺧﻠﻖ اﻟﺨﻠﻖ ﻓﻲ ﻇﻠﻤﺔ ﺛﻢ‪ ‬رش ﻋﻠﻴﻬﻢ ﻣﻦ ﻧﻮره ﻓﻤﻦ اﺻﺎﺑﻪ ذﻟﻚ اﻟﻨّﻮر ﻓﻘﺪ‬ ‫اﻫﺘﺪي و ﻣﻦ اﺧﻄﺎه ﻓﻘﺪ ﺿﻞّ‪ «.‬از دﻳﮕﺮان اﺧﺘﺼﺎص »اﻟﺬّﻳﻦ ﺳﺒﻘﺘﺖ ﻟﻬﻢ ﻣﻨّﺎاﻟﺤﺴﻨﻲ« ﻳﺎﻓﺘﻪ و ﭼﻮن ﺑﻌﺎﻟﻢ ﻗﺎﻟﺐ ﭘﻴﻮﺳﺖ‬ ‫اﮔﺮﭼﻪ روز ﻛﻲ ﭼﻨﺪ از ﺑﺮاي ﭘﺮورش ﻗﺎﻟﺐ او را در ﻣﺮﺗﻊ ﺣﻴﻮاﻧﻲ ﻓﺮو ﮔﺬاﺷﺘﻪ ﻧﺎﮔﺎه ﺑﻜﻤﻨﺪ روي دل او را از ﻛﻞّ‬ ‫آﻓﺮﻳﻨﺶ ﺑﮕﺮداﻧﻴﺪه و ﺳﻠﺴﻠﺔ ﻣﺤﺒ‪‬ﺖ ﻳﺤﺒ‪‬ﻬﻢ ﺑﺠﻨﺒﺎﻧﻴﺪه و ﺑﻪ آب رأﻓﺖ و رﺣﻤﺖ ﺗﺨﻢ »ﻳﺤﺒ‪‬ﻮﻧﻬﻢ« را در زﻣﻴﻦ دل او‬ ‫ﭘﺮورش داده و ﻧﺪاي ﻟﻄﻒ ﺣﻖ ﺑﺴ‪‬ﺮﺟﺎن او رﺳﻴﺪه ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ اﻳﻦ ﺿﻌﻴﻒ ﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬ ‫ﺷﻌﺮ‬ ‫دوﺷﻢ ﺳﺤﺮ ﮔﻬﻲ ﻧﺪي ﺣﻖ ﺑﺠﺎن رﺳﻴﺪ‬

‫ﻛﺎي روح ﭘﺎك ﻣﺮﺗﻊ ﺣﻴﻮان ﭼﻪ ﻣﻲ ﻛﻨﻲ‬

‫ﺗﻮ ﻧﺎزﻧﻴﻦ ﻋﺎﻟﻢ ﻋﺼﻤﺖ ﺑﺪي ﻛﻨﻮن‬

‫ﺑﺎ ﺧﻮاري و ﻣﺬﻟّﺖ ﻋﺼﻴﺎن ﭼﻪ ﻣﻲ ﻛﻨﻲ‬

‫وﺻﻞ‬

‫اﻳﻨﺠﺎ اﺳﻴﺮ ﻣﺤﻨﺖ ﻫﺠﺮان ﭼﻪ ﻣﻲ ﻛﻨﻲ‬

‫ﺧﻮ ﻛﺮدة ﺑﻪ رﻗﺔ اﻟﻄﺎف ﺣﻀﺮﺗﻲ‬

‫ﺳﺮﮔﺸﺘﻪ در ﺗﺼﺮّف دوران ﭼﻪ ﻣﻲ ﻛﻨﻲ‬

‫ﺗﻮ ﺻﺎﻓﻲ اﻟﺴﺖ ﺑﺮ ﻳﻚ ﭼﺸﻴﺪه اي‬

‫ﺑﺎ دردي وﺳﺎوس ﺷﻴﻄﺎن ﭼﻪ ﻣﻲ ﻛﻨﻲ‬

‫زﻧﺪان روح ﺗﻦ ﺑﻮد از ﻫﻴﭻ ﻋﺎﻗﻠﻲ‬

‫ﻏﺎﻓﻞ ﭼﻨﻴﻦ ﻧﺸﺴﺘﻪ ﺑﺰﻧﺪان ﭼﻪ ﻣﻲ ﻛﻨﻲ‬

‫ﺗﻮ اﻧﺲ ﺑﺎ ﺟﻤﺎل و ﺟﻼﻟﻢ ﮔﺮﻓﺘﻪ اي‬

‫وﺣﺸﺖ ﺳﺮاي ﻋﺎﻟﻢ اﻧﺴﺎن ﭼﻪ ﻣﻲ ﻛﻨﻲ‬

‫در وﺳﻌﺖ ﻫﻮاي ﻫﻮﻳ‪‬ﺖ ﭘﺮﻳﺪه اي‬

‫در ﺗﻨﮕﻨﺎي ﻋﺮﺻﺔ دو ﺟﻬﺎن ﭼﻪ ﻣﻲ ﻛﻨﻲ‬

‫ﺑﺮ ﭘﺮ ﺳﻮي ﻧﺸﻴﻤﻦ اول ﭼﻮ ﺑﺎز ﺷﺎره‬

‫ﭼﻮن ﺑﻮم ﺧﺲ ﻧﻪ اي ﺗﻮ ﺑﻮﻳﺮان ﭼﻪ ﻣﻲ ﻛﻨﻲ‬

‫ﭘﺮوردة‬

‫ﺣﻈﺎﺋﺮ‬

‫ﻗﺪﺳﻲ‬

‫ﺑﻨﺎز‬

‫ج‬

‫و آن ﻃﺎﻳﻔﻪ را ﻛﻪ ﺑﻜﻤﻨﺪ ﺟﺬﺑﺎت اﻟﻮﻫﻴ‪‬ﺖ از ﻣﻄﺎﻟﺐ ﺑﺸﺮﻳﺖ ﺑﮕﺮداﻧﻨﺪ و در ﺳﻴﺮﻋﺒﻮدﻳ‪‬ﺖ ﺑﻌﺎﻟﻢ رﺑﻮﺑﻴ‪‬ﺖ رﺳﺎﻧﻨﺪ و‬ ‫ﻗﺎﺑﻞ ﻓﻴﺾ ﺑﻲ واﺳﻄﻪ ﮔﺮداﻧﻨﺪ دو ﺻﻨﻒ اﻧﺪ‪:‬‬

‫‪   ٨‬‬


‫ﻳﻜﻲ آﻧﻬﺎ اﻧﺪ ﻛﻪ در ﻋﺎﻟﻢ ارواح در ﺻﻔﻮف »اﻻرواح ﺟﻨﻮد ﻣﺠﻨّﺪة« در ﺻﻒ او‪‬ل ﺑﻮده اﻧﺪ ﻗﺎﺑﻞ ﻓﻴﺾ اﻟﻮﻫﻴﺖ ﺑﻲ‬ ‫واﺳﻄﻪ ﮔﺸﺘﻪ و اﻳﺸﺎن اﻧﺒﻴﺎءاﻧﺪ ﻋﻠﻴﻬﻢ اﻟﺴ‪‬ﻼم ﻛﻪ در ﻗﺒﻮل ﻧﻮر ﻫﺪاﻳﺖ اﻳﻨﺠﺎ ﻣﺴﺘﻘﻞ اﻧﺪ‪.‬‬ ‫و ﺻﻨﻒ دو‪‬م ارواح اوﻟﻴﺎﺳﺖ ﻛﻪ آﻧﺠﺎ ﻗﺎﺑﻞ ﻓﻴﺾ ﺑﻮاﺳﻄﺔ ﺗﺘﻖ ارواح اﻧﺒﻴﺎء ﺑﻮده اﻧﺪ اﻳﻨﺠﺎ ﻧﻴﺰ ﻗﺎﺑﻞ آن ﻓﻴﺾ در‬ ‫دوﻟﺖ ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ اﻳﺸﺎن ﺧﻤﻴﺮ ﻣﺎﻳﺔ رﺷﺎش ﺛﻢ‪ ‬رش‪ ‬ﻋﻠﻴﻬﻢ ﻣﻦ ﻧﻮره ﻧﻬﺎده ﺑﻮدﻧﺪ ﭼﻮن ﺑﻜﻤﻨﺪ ﺟﺬﺑﻪ روي از ﻣﺰﺧﺮﻓﺎت‬ ‫دﻧﻴﺎوي ﺑﮕﺮداﻧﻴﺪﻧﺪ ﻫﻢ ﺑﺪان ﻧﻮر از ﭘﺲ ﭼﻨﺪﻳﻦ ﻫﺰار ﺗﺘﻖ ﻋﺰّت ﺟﻤﺎل وﺣﺪت ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻛﺮدﻧﺪ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ اﻣﻴﺮاﻟﻤﺆﻣﻨﻴﻦ‬ ‫ﻋﻠﻲ رﺿﻮان اﷲ ﻋﻠﻴﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪» :‬ﻻ اﻋﺒﺪ رﺑ‪‬ﺎً ﻟﻢ اره( ﻣﺒﺎدي ﻋﺸﻖ اﻳﻨﺠﺎ ﭘﻴﺪا ﮔﺮدد‪.‬‬ ‫ﭼﻮن دﻳﺪه ﺑﺪﻳﺪ آﻧﮕﻬﻲ ﻛﺎر اﻓﺘﺪ‬

‫اﺻﻞ ﻫﻤﻪ ﻋﺎﺷﻘﻲ ز دﻳﺪار اﻓﺘﺪ‬

‫ﺗﺨﻢ ﻋﺸﻖ در ﺑﺪاﻳﺖ ﺣﺎل اﮔﺮ ﭼﻪ ﺑﺘﺼﺮّف ﺛﻢ‪ ‬رش‪ ‬ﻋﻠﻴﻬﻢ ﻣﻦ ﻧﻮره در زﻣﻴﻦ ارواح اﻧﺪاﺧﺘﻨﺪ اﻣﺎ ﺗﺎ آب ﻻ اﻋﺒﺪ‬ ‫رﺑ‪‬ﺎًﻟﻢ اره ﺑﺪان ﻧﺮﺳﻴﺪ ﺳﺒﺰة »اﻧّﻲ ذاﻫﺐ اﻟﻲ رﺑ‪‬ﻲ« ﭘﻴﺪا ﻧﻴﺎﻣﺪ ﺑﻠﻜﻪ ﺗﺨﻢ ﻋﺸﻖ در ﺑﺪاﻳﺖ ﺑﻲ ﺧﻮدي ﺑﺪﺳﺘﻜﺎري »ﻳﺤﺒ‪‬ﻬﻢ«‬ ‫در زﻣﻴﻦ »ﻳﺤﺒ‪‬ﻮﻧﻪ« اﻧﺪاﺧﺘﻨﺪ و آب »اﻟﺴﺖ ﺑﺮﺑ‪‬ﻜﻢ« ﺑﺪون رﺳﺎﻧﻴﺪﻧﺪ ﺳﺒﺰة »ﻗﺎﻟﻮا ﺑﻠﻲ« ﭘﻴﺪا آﻣﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻴﺖ‬ ‫ﻣﺎ ﺷﻴﺮ و ﻣﻲ ﻋﺸﻖ ﺗﻮ ﺑﺎ ﻫﻢ ﺧﻮردﻳﻢ‬

‫ﺑﺎ ﻋﺸﻖ ﺗﻮ در ﻃﻔﻮﻟﻴﺖ ﺧﻮ ﻛﺮدﻳﻢ‬

‫ﻧﻪ ﻧﻪ ﻏﻠﻄﻢ ﭼﻪ ﺟﺎي اﻳﻨﺴﺖ ﻛﻪ ﻣﺎ‬

‫ﺑﺎ ﻋﺸﻖ ﺗﻮ در ازل ﺑﻬﻢ ﭘﺮوردﻳﻢ‬

‫او‪‬ل ﻛﻪ ﺷﺮر آﺗﺶ ﻋﺸﻖ از ﻗﺪ‪‬اﺣﺔ »ﻓﺄﺣﺒﺒﺖ ان اﻋﺮف« ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ ﻫﻨﻮز ﻧﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻮد و ﻧﻪ آدم ﺣﺮّاﻗﺔ ﺳﻴﺎه روي‬ ‫»ﺧﻠﻖ اﻟﺨﻠﻖ ﻓﻲ ﻇﻠﻤﺔ« ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺴﺖ ﺗﺎ ﻗﺎﺑﻞ آن ﺷﺮر ﮔﺮدد ﻛﻪ »ﻓﺨﻠﻘﺖ اﻟﺨﻠﻖ ﻻ ﻋﺮف ﭼﻮن درﻳﻦ ﻋﺎﻟﻢ ﻛﺒﺮﻳﺖ‬ ‫ﺻﺪق ﻃﻠﺐ را ﻛﻪ ﺑﺤﻘﻴﻘﺖ ﻛﺒﺮﻳﺖ اﺣﻤﺮﺳﺖ آﺗﺶ اﻓﺮوز آن ﺷﺮر ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ از ﻛﺒﺮﻳﺖ ﺻﺪق ﻃﻠﺐ ﻛﻪ ﻧﺘﻴﺠﺔ‬ ‫»ﻳﺤﺒ‪‬ﻮﻧﻪ« اﺳﺖ ﺷﺮر آن آﺗﺶ ﻛﻪ ﻧﺘﻴﺠﺔ »ﻳﺤﺒ‪‬ﻬﻢ« اﺳﺖ ﻣﺸﺘﻌﻞ ﻣﻲ ﺷﻮد آن ﺷﻌﻠﻪ را ﻋﺸﻖ ﺧﻮاﻧﻨﺪ ﭼﻮن آﺗﺶ ﺷﻌﻠﻪ‬ ‫ﻛﺸﻴﺪ ﻫﺮ ﭼﻪ در ﺧﺎﻧﺔ وﺟﻮد ﻫﻴﺰم ﺻﻔﺎت ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ و روﺣﺎﻧﻲ اﺳﺖ ﺟﻤﻠﻪ ﻓﺮاﺳﻮﺧﺘﻦ ﻣﻲ آﻳﺪ اﻳﻨﺠﺎ ﻋﺸﻖ در ﻋﺎﻟﻢ‬ ‫اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺻﻔﺖ ﻗﻴﺎﻣﺖ آﺷﻜﺎرا ﻛﻨﺪ‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺧﻮاﺟﻪ ﺻﻠّﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪» :‬ﻣﻦ اﺷﺮاط اﻟﺴ‪‬ﺎﻋﺔ ﻧﺎر ﺗﺨﺮج ﻣﻦ ﻗﺒﻞ اﻟﻴﻤﻦ‬ ‫ﺗﻄﺮد اﻟﻨّﺎس اﻟﻲ ﻣﺤﺸﺮﻫﻢ‪ «.‬زﻣﻴﻦ ﺻﻔﺎت ﺑﺸﺮي را ﻣﺒﺪ‪‬ل ﻛﻨﻨﺪ؛ »ﻳﻮم ﺗﺒﺪ‪‬ل اﻻرض ﻏﻴﺮ اﻻرض« آﺳﻤﺎن ﺻﻔﺎت‬ ‫روﺣﺎﻧﻲ را درﻧﻮردﻧﺪ؛ »ﻳﻮم ﻧﻄﻮي اﻟﺴ‪‬ﻤﺎء ﻛﻄﻲ‪ ‬اﻟﺴ‪‬ﺠ‪‬ﻞ ﻟﻠﻜﺘﺐ‪«.‬‬ ‫ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻣﺼﺪر ﻣﻮﺟﻮدات ﺣﻀﺮت ﺟﻠّﺖ ﺑﻮد ﻣﺮﺟﻊ ﻫﻤﺎن ﺣﻀﺮت ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ‪» :‬و انّ اﻟﻲ رﺑﻚ اﻟﺮّﺟﻌﻲ«‬ ‫ﺑﻬﻤﺎن ﺗﺮﺗﻴﺐ ﻛﻪ آﻣﺪﻧﺪ روﻧﺪ ﺑﺎز از ﻛﺎرﮔﺎه ﻗﺪرت ﺑﻌﺎﻟﻢ روﺣﺎﻧﻴﺖ آﻳﻨﺪ و از آن روﺣﺎﻧﻴﺖ ﺑﺠﺴﻤﺎﻧﻴﺖ ﺑﻬﻤﺎن ﻗﺪم‬ ‫ﺑﺎزﮔﺮداﻧﻨﺪش‪» ،‬ﻛﻤﺎ ﺑﺪأﻧﺎ او‪‬ل ﺧﻠﻖ ﻧﻌﻴﺪه‪«.‬‬ ‫ﺑﻴﺖ‬ ‫ﻗﺪ ﻗﺎﻣﺖ اﻟﻘﻴﺎﻣﻪ ﻛﺠﺎ ﻋﺸﻖ داد ﺑﺎر‬

‫ﺑﻞ ﻋﺸﻖ ﻣﻌﺘﺒﺮ زﻗﻴﺎﻣﺖ ﻫﺰار ﺑﺎر‬

‫ﭼﻮن آﺗﺶ ﻋﺸﻖ در ﻏﻠﺒﺎت وﻗﺖ ﺑﺨﺎﻧﻪ ﭘﺮدازي وﺟﻮد ﺻﻔﺎت ﺑﺸﺮﻳ‪‬ﺖ ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ در ﭘﻨﺎه ﻧﻮر ﺷﺮع ﺑﻬﺮ ﻗﺪﻣﻲ ﻛﻪ‬ ‫ﺑﺮ ﻗﺎﻧﻮن ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ ﻛﻪ ﺻﻮرت ﻓﻨﺎﺳﺖ ﻣﻲ زﻧﺪ ﻧﻮر ﻛﺸﺶ ﻛﻪ ﻓﻨﺎﺑﺨﺶ ﺣﻘﻴﻘﻲ اﺳﺖ از اﻟﻄﺎف رﺑﻮﺑﻴ‪‬ﺖ اﺳﺘﻘﺒﺎل او ﻣﻲ‬ ‫ﻛﻨﺪ ﻛﻪ‪» :‬ﻣﻦ ﺗﻘﺮّب اﻟﻲ ﺷّﺒﺮاً ﺗﻘﺮّﺑﺖ اﻟﻴﻪ ذراﻋﺎً«‬ ‫درﻳﻦ ﻣﻘﺎم روﻧﺪه ﺟﺰ ﺑﺰﻣﺎم ﻛﺸﺘﻲ ﻋﺸﻖ و ﻗﺪم ذﻛﺮ و ﺑﺪرﻗﺔ ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ ﻧﺘﻮاﻧﺪ رﻓﺖ ﻛﻪ‪» :‬ﻗﻞ ان ﻛﻨﺘﻢ ﺗﺤﺒ‪‬ﻮن اﷲ‬

‫‪   ٩‬‬


‫ﻓﺎﺗﺒ‪‬ﻌﻮﻧﻲ ﻳﺤﺒﺒﻜﻢ اﷲ‪«.‬‬ ‫ﻋﻘﻞ را اﻳﻨﺠﺎ ﻣﺠﺎل ﻧﻴﺴﺖ زﻳﺮا ﻛﻪ ﻋﺘﺒﺔ ﻋﺎﻟﻢ ﻓﻨﺎﺳﺖ و راه ﺑﺮ ﻧﻴﺴﺘﻲ ﻣﺤﺾ اﺳﺖ و ﻋﻘﻞ را ﺳﻴﺮ در ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻘﺎﺳﺖ و‬ ‫ﺻﻔﺖ آب دارد ﻫﺮ ﻛﺠﺎ رﺳﺪ آﺑﺎداﻧﻲ و ﻧﺰﻫﺘﻲ ﭘﻴﺪا ﻛﻨﺪ و ﭼﻮن آب روي در ﻧﺸﻴﺐ آﺑﺎداﻧﻲ دو ﻋﺎﻟﻢ ﻛﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻋﺸﻖ ﺻﻔﺖ آﺗﺶ و ﺳﻴﺮ او در ﻋﺎﻟﻢ ﻧﻴﺴﺘﻲ اﺳﺖ ﻫﺮ ﻛﺠﺎ رﺳﺪ و ﺑﻬﺮ ﭼﻪ رﺳﺪ ﻓﻨﺎ ﺑﺨﺸﻲ »ﻻ ﺗﺒﻘﻲ و ﻻ ﺗﺬر« ﭘﻴﺪا‬ ‫ﻛﻨﺪ و ﭼﻮن آﺗﺶ ‪0‬ﻋﺸﻖ[ ﺳﻴﺮ ﺑﻤﺮﻛﺰ اﺛﻴﺮ وﺣﺪاﻧﻴ‪‬ﺖ دارد اﻳﻨﺠﺎ ﻋﻘﻞ و ﻋﺸﻖ ﺿﺪ‪‬ان ﻻﻳﺠﺘﻤﻌﺎن اﻧﺪ ﻫﺮ ﻛﺠﺎ ﺷﻌﻠﺔ‬ ‫آﺗﺶ ﻋﺸﻖ ﭘﺮﺗﻮ اﻧﺪازد ﻋﻘﻞ ﻓﺴﺮده ﻃﺒﻊ ﺧﺎﻧﻪ ﭘﺮدازد‪.‬‬ ‫ﺷﻌﺮ‬ ‫ﻋﺸﻖ آﻣﺪ و ﻋﻘﻞ ﻛﺮد ﻏﺎرت‬

‫اي دل ﺗﻮ ﺑﺠﺎن ﺑﺮ اﻳﻦ ﺑﺸﺎرت‬

‫ﺗﺮك ﻋﺠﺒﻲ اﺳﺖ ﻋﺸﻖ و داﻧﻲ‬

‫ﻛﺰ ﺗﺮك ﻋﺠﻴﺐ ﻧﻴﺴﺖ ﻏﺎرت‬

‫ﺷﺪ ﻋﻘﻞ ﻛﻪ در ﻋﺒﺎرت آرد‬

‫ﺑﺎﺳﺘﻌﺎرت‬

‫ج‬

‫رخ‬

‫وﺻﻔﺖ‬

‫او‬

‫ج‬

‫ﺷﻤﻊ‬

‫رخ‬

‫او‬

‫زﺑﺎﻧﻪ‬

‫اي‬

‫ﻫﻢ‬

‫زد‬

‫ﺑﺮﺑﻴﻊ و ﺷﺮاي ﻋﻘﻞ ﻣﻲ ﺧﻨﺪ‬

‫ﻋﻘﻞ‬

‫ﺳﻮدش‬

‫ﺑﺴﻮﺧﺖ‬ ‫ﺑﻨﮕﺮ‬

‫ﻫﻢ‬

‫ازﻳﻦ‬

‫ﻋﺒﺎرت‬ ‫ﺗﺠﺎرت‬

‫ﺿﺪﻳ‪‬ﺖ ﻋﻘﻞ و ﻋﺸﻖ اﻳﻨﺠﺎ ﻣﺤﻘّﻖ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﺑﺎزداﻧﺪ ﻛﻪ ﻋﻘﻞ ﻗﻬﺮﻣﺎن آﺑﺎداﻧﻲ دو ﻋﺎﻟﻢ ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ و روﺣﺎﻧﻲ اﺳﺖ‬ ‫و ﻋﺸﻖ آﺗﺸﻲ ﺧﺮﻣﻦ ﺳﻮز و وﺟﻮد ﺑﺮاﻧﺪاز اﻳﻦ دو ﻋﺎﻟﻢ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻴﺖ‬ ‫ﻋﺸﻖ‬

‫ﻋﻘﻞ ﺷﺨﺼﻲ اﺳﺖ ﺧﻮاﺟﮕﻲ آﻣﻮز‬

‫دردﻳﺴﺖ‬

‫ﭘﺎدﺷﺎﻫﻲ‬

‫ﺳﻮز‬

‫ﭘﺲ ﺑﺤﻘﻴﻘﺖ ﻋﺸﻖ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻋﺎﺷﻖ را ﺑﻘﺪم ﻧﻴﺴﺘﻲ ﺑﻤﻌﺸﻮق رﺳﺎﻧﺪ ﻋﻘﻞ ﻋﺎﻗﻞ را ﺑﻤﻌﻘﻮل ﺑﻴﺶ ﻧﺮﺳﺎﻧﺪ و اﺗّﻔﺎق‬ ‫ﻋﻠﻤﺎء و ﺣﻜﻤﺎء اﺳﺖ ﻛﻪ‪:‬‬ ‫ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﻲ ﻣﻌﻘﻮل ﻋﻘﻞ ﻫﻴﭻ ﻋﺎﻗﻞ ﻧﻴﺴﺖ ﻳﺮا ﻛﻪ »ﻻ ﺗﺪرﻛﻪ اﻻﺑﺼﺎر و ﻻ ﻳﻜﻨﻔﻪ اﻟﻌﻘﻮل و ﻫﻮ ﻳﺪرك اﻻﺑﺼﺎر و‬ ‫ﻳﻜﻨﻒ اﻟﻌﻘﻮل و ﻻ ﻳﺤﻴﻄﻮن ﺑﺸﻲء ﻣﻦ ﻋﻠﻤﻪ اﻻّ ﺑﻤﺎﺷﺎء و ﻗﺪ اﺣﺎط ﺑﻜﻞّ ﺷﻲء‪ ‬ﻋﻠﻤﺎً‪«.‬‬ ‫ﭘﺲ ﭼﻮن ﻋﻘﻞ را ﺑﺮآن ﺣﻀﺮت راه ﻧﻴﺴﺖ روﻧﺪه ﺑﻘﺪم ﻋﻘﻞ ﺑﺪان ﺣﻀﺮت ﻧﺘﻮاﻧﺪ رﺳﻴﺪ اﻻّ ﺑﻘﺪم ذﻛﺮ »اﻟﻴﻪ‬ ‫ﻳﺼﻌﺪاﻟﻜﻠﻢ اﻟﻄﻴ‪‬ﺐ ذاﻛﺮ ﺑﻘﺪم ﻓﺎذﻛﺮوﻧﻲ ﺑﺰﻣﺎم ﻛﺸﺘﻲ ﻋﺸﻖ ﺑﺪرﻗﺔ ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ و دﻻﻟﺖ ﺟﺒﺮﺋﻴﻞ ﻋﻘﻞ ﺗﺎ ﺑﺴﺪرة اﻟﻤﻨﺘﻬﻲ‬ ‫روﺣﺎﻧﻴ‪‬ﺖ ﺑﺮود ﻛﻪ ﺳﺎﺣﻞ ﺑﺤﺮ ﻋﺎﻟﻢ ﺟﺒﺮوﺗﺴﺖ و ﻣﻨﺘﻬﺎي ﻋﺎﻟﻢ ﻣﻌﻘﻮل‪ .‬ﺟﺒﺮﺋﻴﻞ ﻋﻘﻞ را ﺧﻄﺎب رﺳﺪ ﻛﻪ‪» :‬ﻟﻮ دﻧﻮت‬ ‫اﻧﻤﻠﺔ ﻻ ﺣﺘﺮﻗﺖ‪«.‬‬ ‫از آﻧﺠﺎ راه ﺟﺰ ﺑﺮاﻫﺒﺮي رﻓﺮف ﻋﺸﻖ ﻧﺘﻮاﻧﺪ ﺑﻮد اﻳﻨﺠﺎﺳﺖ ﻛﻪ ﻋﺸﻖ از ﻛﺴﻮت ﻋﻴﻦ و ﺷﻴﻦ و ﻗﺎف ﺑﻴﺮون آﻳﺪ و‬ ‫در ﻛﺴﻮت ﺟﺬﺑﻪ روي ﺑﻨﻤﺎﻳﺪ ﺑﻴﻚ ﺟﺬﺑﻪ ﺳﺎﻟﻚ را از ﻗﺎب ﻗﻮﺳﻴﻦ ﺳﺮﺣﺪ‪ ‬وﺟﻮد ﺑﮕﺬراﻧﺪ و در ﻣﻘﺎم »اوادﻧﻲ« ﺑﺮ‬ ‫ﺑﺴﺎط ﻗﺮﺑﺖ ﻧﺸﺎﻧﺪ ﻛﻪ‪» :‬ﺟﺬﺑﺔ ﻣﻦ ﺟﺬﺑﺎت اﻟﺤ‪‬ﻖ ﺗﻮازي ﻋﻤﻞ اﻟﺜّﻘﻠﻴﻦ‪«.‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻲ‪ :‬ﺑﻤﻌﺎﻣﻠﺔ ﺛﻘﻠﻴﻦ آﻧﺠﺎ ﻧﺘﻮاﻧﺪ رﺳﻴﺪ و اﻳﻨﺠﺎ ذﻛﺮﻧﻴﺰ از ﻗﺸﺮ ﻓﺎذﻛﺮوﻧﻲ ﺑﻴﺮون آﻳﺪ ﺳﻠﻄﺎن اذﻛﺮ ﻛﻢ ﺟﻤﺎل ﺑﻨﻤﺎﻳﺪ‬

‫‪   ١٠‬‬


‫ذاﻛﺮ ﻣﺬﻛﻮر ﮔﺮدد و ﻋﺎﺷﻖ ﻣﻌﺸﻮق ﺷﻮد و ﭼﻮن ﻋﺎﺷﻖ را ﺑﻤﻌﺸﻮق رﺳﺎﻧﻴﺪ ﻋﺸﻖ دﻻّﻟﻪ ﺻﻔﺖ ﺑﺮ در ﺑﻤﺎﻧﺪ ﻋﺎﺷﻖ‬ ‫ﭼﻮن ﻗﺪم در ﺑﺎرﮔﺎه وﺻﺎل ﻣﻌﺸﻮق ﻧﻬﺎد ﭘﺮواﻧﻪ ﺻﻔﺖ ﻧﻘﺪ ﻫﺴﺘﻲ ﻋﺎﺷﻖ را ﻧﺜﺎر ﻗﺪم ﺷﻌﻠﺔ ﺷﻤﻊ ﺟﻼل ﻣﻌﺸﻮﻗﻲ ﻛﻨﺪ ﺗﺎ‬ ‫ﻣﻌﺸﻮق ﺑﻨﻮر ﺟﻤﺎل ﺧﻮﻳﺶ ﻋﺎﺷﻖ ﺳﻮﺧﺘﻪ را ﻣﻴﺰﺑﺎﻧﻲ ﻛﻨﺪ ﻫﺴﺘﻲ ﻣﺠﺎزي ﻋﺎﺷﻘﻲ ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ ﻫﺴﺘﻲ ﺣﻘﻴﻘﻲ ﻣﻌﺸﻮﻗﻲ از‬ ‫ﺧﻔﺎي ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰاً ﻣﺨﻔﻴ‪‬ﺎ ﻣﺘﺠﻠّﻲ ﺷﺪه از ﻋﺎﺷﻖ ﺟﺰ ﻧﺎم ﻧﻤﺎﻧﺪه‪.‬‬ ‫ﺷﻌﺮ‬ ‫ﻋﺸﻖ آﻣﺪ و ﺷﺪ ﭼﻮ ﺧﻮﻧﻢ اﻧﺪر رگ و ﭘﻮﺳﺖ‬

‫ﺗﺎ ﻛﺮد ﻣﺮا ﺗﻬﻲ و ﭘﺮ ﻛﺮد زدوﺳﺖ‬

‫اﺟﺰاي وﺟﻮد ﻣﻦ ﻫﻤﻪ دوﺳﺖ ﮔﺮﻓﺖ‬

‫ﻧﺎﻣﻴﺴﺖ زﻣﻦ ﺑﺮ ﻣﻦ و ﺑﺎﻗﻲ ﻫﻤﻪ اوﺳﺖ‬ ‫ج‬

‫اﺷﺎرت »ﻻﻳﺰال اﻟﻌﺒﺪ ﻳﺘﻘﺮّب اﻟﻲ‪ ‬ﺑﺎﻟﻨّﻮاﻓﻞ ﺣﺘّﻲ اﺣﺒ‪‬ﻪ ﻓﺎذا اﺣﺒﺒﺘﻪ ﻛﻨﺖ ﻟﻪ ﺳﻤﻌﺎً و ﺑﺼﺮاً و ﻟﺴﺎﻧﺎً و ﻳﺪاً ﻓﺒﻲ ﻳﺒﺼﺮ و ﺑﻲ‬ ‫ﻳﻨﻄﻖ و ﺑﻲ ﻳﺴﻤﻊ و ﺑﻲ ﻳﺒﻄﺶ« ﺑﺪﻳﻦ ﻣﻌﻨﻲ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﻓﺎﻳﺪة ﺗﻜﺮار ﻟﻔﻆ »اﻟﺴ‪‬ﺎﺑﻘﻮن اﻟﺴ‪‬ﺎﺑﻘﻮن« اﻳﻨﺠﺎ ﻣﺤﻘّﻖ ﮔﺮدد ﭼﻮن‬ ‫داﻧﺴﺘﻲ ﻛﻪ »اﻟﺴ‪‬ﺎﺑﻘﻮن« در ﺑﺪاﻳﺖ آﻧﻬﺎ ﺑﻮدﻧﺪ ﻛﻪ در ﺧﻄﺎب ﻛﻦ ﺳﺎﺑﻖ ارواح ﺑﻮدﻧﺪ در ﻧﻬﺎﻳﺖ ﻛﻪ وﻗﺖ ﻣﺮاﺟﻌﺖ اﺳﺖ‬ ‫ﺑﺨﻄﺎب »ارﺟﻌﻲ اﻟﻲ رﺑ‪‬ﻚ« ﮔﻮي ﻣﺴﺎﺑﻘﺖ در ﻣﻴﺪان ﻗﺮﺑﺖ ﻫﻢ اﻳﺸﺎن رﺑﻮده اﻧﺪ ﻛﻪ‪» :‬اﻟﺴ‪‬ﺎﺑﻘﻮن اﻟﺴ‪‬ﺎﺑﻘﻮن اوﻟﺌﻚ‬ ‫اﻟﻤﻘﺮّﺑﻮن‪«.‬‬ ‫ﻳﻌﻨﻲ ‪» :‬اﻟﺴ‪‬ﺎﺑﻘﻮن اﻟّﺎوﻟﻮن ﺑﺎﻟﺨﺮوج ﻋﻦ ﻏﻴﺐ اﻟﻐﻴﺐ ﻫﻢ اﻟﺴ‪‬ﺎﺑﻘﻮن اﻻﺧﺮون ﺑﺎﻟﺮّﺟﻮع اﻟﻲ ﻏﻴﺐ اﻟﻐﻴﺐ‪ ،‬ﻧﺤﻦ‬ ‫اﻻﺧﺮون اﻟﺴ‪‬ﺎﺑﻘﻮن‪ «.‬رﻣﺰي ﺑﺪﻳﻦ ﻣﻌﻨﻲ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ﺷﻌﺮ‬ ‫زان ﭘﻴﺶ ﻛﻪ آب و ﮔﻞ ﻣﺎ ﺳﺎﺧﺘﻪ اﻧﺪ‬

‫ﺟﺎن و دل ﻣﺎ ﺑﻌﺸﻖ ﭘﺮداﺧﺘﻪ اﻧﺪ‬

‫ﻋﺸّﺎق ﺗﻮ ﭘﻴﺶ از ﮔﻞ و دل ﺑﺎ رخ ﺗﻮ‬

‫ﺑﻲ زﺣﻤﺖ ﺧﻮﻳﺶ ﻋﺸﻘﻬﺎ ﺑﺎﺧﺘﻪ اﻧﺪ‬

‫ﺗﺎ ﻇﻦ ﻧﺒﺮي ﻛﻪ ﻣﺎ زآدم ﺑﻮدﻳﻢ‬

‫ﻛﺎن دم ﻛﻪ ﻧﺒﻮد آدم آن دم ﺑﻮدﻳﻢ‬

‫ﺑﻲ زﺣﻤﺖ ﻋﻴﻦ و ﺷﻴﻦ و ﻗﺎف و ﮔﻞ ودل‬

‫ﻣﻌﺸﻮﻗﻪ و ﻣﺎ و ﻋﺸﻖ ﻫﻤﺪم ﺑﻮدﻳﻢ‬ ‫‪ ‬‬

‫‪   ١١‬‬


‫‪ ‬‬ ‫ﻓﺼﻞ‬ ‫ﭼﻮن ﺑﺮ ﺣﻘﺎﺋﻖ آن اﺳﺮار ﻛﻪ ﺷﺮح داده ﺷﺪ اﻧﺪك وﻗﻮﻓﻲ اﻓﺘﺪ ﻋﺎﻗﻞ ﺻﺎﺣﺐ ﺑﺼﻴﺮت ﻣﻨﺼﻒ را ﻣﺤﻘّﻖ ﺷﻮد ﻛﻪ‬ ‫ﻋﻘﻞ درﻳﻦ ﺑﺎرﮔﺎه ﺑﺮ ﻛﺎر ﻛﺮدة دﻳﮕﺮﺳﺖ ﭼﻮن دﻳﮕﺮ ﻋﻮاﻣﻞ او را ﻗﺴﻤﻲ از اﻗﺴﺎم ﻣﻮﺟﻮدات ﺑﻠﻜﻪ ﻫﻤﻪ ﻣﻮﺟﻮدات‬ ‫اﺳﺖ و از ﺗﻤﻮﻳﻬﺎت و ﻫﺬﻳﺎﻧﺎت و ﺗﺮّﻫﺎت ﺳﺮﮔﺸﺘﻪ ﮔﻢ ﮔﺸﺘﻪ ﻣﺤﺘﺮز ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻋﺰﻳﺰ ﺧﻮد ﺧﻴﺎﻻت و ﺷﺒﻬﺎت راه‬ ‫ﻧﺪﻫﺪ ﻛﻪ ﺟﻤﻌﻲ از اﻳﺸﺎن ﮔﻔﺘﻨﺪ ﺑﺘﻠﻘﻴﻦ ﺷﻴﻄﺎن ﻛﻪ ﻋﻘﻞ و ﻋﺎﻗﻞ و ﻣﻌﻘﻮل ﻫﺮ ﺳﻪ ﻳﻜﻲ اﺳﺖ و ﺑﺪان ﺑﺎري ﺗﻌﺎﻟﻲ‬ ‫ﺧﻮاﺳﺘﻨﺪ ﻟﻔﻆ ﻋﻘﻞ از اﺳﻤﺎء ﻣﺸﺘﺮﻛﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺪﻳﻦ ﻟﻔﻆ ﻫﺮ ﻃﺎﻳﻔﻪ ﺣﻘﻴﻘﺘﻲ دﻳﮕﺮ ﻣﻲ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺑﻌﻀﻲ از‬ ‫زﻧﺎدﻗﺔ ﻓﻼﺳﻔﻪ ﻟﻔﻆ ﻋﻘﻞ اﻳﺮاد ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ و ﺑﺪان ﺧﺪاوﻧﺪ ﺗﻌﺎﻟﻲ ﻣﻲ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﻛﻔﺮي ﺑﺪﻳﻦ ﺻﺮﻳﺤﻲ ﻛﻪ او را ﺑﻨﺎﻣﻲ ﻣﻲ‬ ‫ﺧﻮاﻧﻨﺪ ﻛﻪ او و اﻧﺒﻴﺎء او ذات او را ﺟﻞّ ﺟﻼﻟﻪ ﺑﺪان ﻧﺎم ﻧﺨﻮاﻧﺪه اﻧﺪ‪.‬‬ ‫و ﻃﺎﻳﻔﻪ اي دﻳﮕﺮ ﻫﻢ از ﻓﻼﺳﻔﻪ ﻟﻔﻆ ﻋﻘﻞ ﻣﻲ ﮔﻮﻳﻨﺪ و ﺑﺪان ﻋﻘﻞ ﻛﻞ ﻣﻲ ﺧﻮاﻫﻨﺪ و ﻣﻲ ﮔﻮﻳﻨﺪ ﻣﻌﻠﻮل او‪‬ل از‬ ‫ﻋﻠّﺖ اوﻟﻲ اﺳﺖ و ﻃﺎﻳﻔﻪ اي دﻳﮕﺮ ﻋﻘﻞ ﻓﻌ‪‬ﺎل ﻣﻲ ﮔﻮﻳﻨﺪ‪» :‬و ﻫﻮ اﻟﻤﻠﻚ اﻻﻋﻈﻢ اﻟﻤﺪﺑﺮ ﻟﻔﻠﻚ اﻟﻤﺤﻴﻂ‪ «.‬و ﺑﻌﻀﻲ‬ ‫ﻋﻘﻞ ﻣﺴﺘﻔﺎد ﻣﻲ ﮔﻮﻳﻨﺪ و ﺑﻌﻀﻲ ﻋﻘﻞ اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻣﻲ ﮔﻮﻳﻨﺪ و اﻳﻦ آﻧﺴﺖ ﻛﻪ ﺑﺪان ﻓﻜﺮ ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ و ﺗﻤﻴﺰ ﺑﻌﻀﻲ ﭼﻴﺰﻫﺎ از‬ ‫ﺑﻌﻀﻲ ﺑﺪان ﻣﻲ ﻛﻨﻨﺪ و آن ﺑﺮ دو ﻗﺴﻤﺖ اﺳﺖ‪:‬‬ ‫ﻳﻜﻲ ﻋﻘﻞ ﺑﺎﻟﻘﻮ‪‬ه ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ در اﻃﻔﺎل ﻫﺴﺖ ﻫﻨﻮز ﻛﻤﺎل ﻧﻴﺎﻓﺘﻪ‪.‬‬ ‫و دوم ﻋﻘﻞ ﺑﺎﻟﻔﻌﻞ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ در ﻋﺎﻗﻞ ﻛﺎﻣﻞ ﻫﺴﺖ ﻛﻪ از ﻗﻮ‪‬ت ﺑﻔﻌﻞ آﻣﺪه اﺳﺖ و در ﺣﺪ‪ ‬اﻳﻦ ﻋﻘﻞ ﮔﻔﺘﻪ اﻧﺪ‪:‬‬ ‫»اﻟﻌﻘﻞ ﻗﻮ‪‬ه داﻟّﻪ ﻋﻠﻲ ﺣﻘﺎﻳﻖ اﻻﺷﻴﺎء ﻛﻠّﻬﺎ‪«.‬‬ ‫و ﺑﻌﻀﻲ ﮔﻔﺘﻪ اﻧﺪ‪» :‬اﻟﻌﻘﻞ ﻋﺒﺎرة ﻋﻦ ﻣﺠﻤﻮع ﻋﻠﻮم اذا وﺟﺪ ﻓﻲ واﺣﺪ ﻳﻮﺟﺐ ﻛﻮﻧﻪ ﻋﺎﻗﻼً‪ «.‬ﭼﻮن ﻫﺮ ﻃﺎﻳﻔﻪ اي را‬ ‫از ﻟﻔﻆ ﻋﻘﻞ ﺣﻘﻴﻘﺘﻲ دﻳﮕﺮ ﻣﺮا دﺳﺖ و در آن ﺑﻌﻀﻲ ﻣﺨﻄﻲ اﻧﺪ و ﺑﻌﻀﻲ ﻣﺼﻴﺐ ﺗﺎ از ﺧﻄﺎي آن ﻓﻼﺳﻔﻪ را ﭼﻨﺪﻳﻦ‬ ‫ﻣﺴﺌﻠﺔ ﻛﻔﺮ ﻣﺘﻔﺮّع ﺷﺪه اﺳﺖ‪.‬‬ ‫ﭼﻮن ﺑﻨﺎء اﻳﻦ ﻣﺴﺎﺋﻞ ﺑﺮ ﻓﺴﺎد ﻓﻬﻢ آن ﺧﻄﺎ اﻓﺘﺎد ﺟﻤﻠﻪ از ﻗﺒﻴﻞ »ﺑﻨﺎء اﻟﻔﺎﺳﺪ ﻋﻠﻲ اﻟﻔﺎﺳﺪ« آﻣﺪ‪.‬‬ ‫ﭼﻮن ﻣﺎ را ﺑﻪ ﺑﺮاﻫﻴﻦ ﻋﻘﻠﻲ و ﻧﻘﻠﻲ و ﻛﺸﻔﻲ ﻣﺤﻘﻖ اﺳﺖ ﻓﺴﺎد اﻗﺎوﻳﻞ ﻓﺎﺳﺪ ﺑﻌﻀﻲ در اﺻﻄﻼح ﻟﻔﻆ ﻋﻘﻞ ﻧﻪ‬ ‫ﺑﻤﺤ‪‬ﻞ ﺧﻮﻳﺶ آن ﻣﻘﺎﻻت ﻣﺤﺎﻻت را اﻋﺘﺒﺎري ﻧﻤﻲ ﻧﻬﻴﻢ‪.‬‬ ‫و اﻣ‪‬ﺎ ﻣﺎ ﺑﺪﻳﻦ ﻋﻘﻞ ﻛﻪ ﺿﺪ‪ ‬ﻋﺸﻖ ﺧﻮاﻧﻴﻤﺶ ﻋﻘﻞ اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻣﻲ ﺧﻮاﻫﻴﻢ ﻛﻪ ﭼﻮن ﭘﺮورش آن در اﻧﺴﺎن ﺑﻜﻤﺎل ﻣﻲ‬ ‫رﺳﺪ ﻣﺪرك ﻣﺎﻫﻴ‪‬ﺖ اﺷﻴﺎء ﻣﻲ ﺷﻮد و ﻓﻼﺳﻔﻪ اﺗﻔﺎق دارﻧﺪ و ادراك ﺑﻪ ﻧﺰدﻳﻚ اﻳﺸﺎن ﻋﺒﺎرﺗﺴﺖ از ﺣﺼﻮل ﻣﺎﻫﻴ‪‬ﺖ‬ ‫ﻣﻌﻠﻮم در ﻋﺎﻟﻢ و ﻣﻌﻘﻮل در ﻋﺎﻗﻞ اﮔﺮ ﭼﻪ درﻳﻦ ﺧﻼﻓﻲ ﻛﺮده اﻧﺪ وﻟﻜﻦ ﺑﺎ اﻳﻦ ﻫﻤﻪ اﻳﺸﺎن از ﺣﺼﻮل ﻣﺎﻫﻴ‪‬ﺖ ﻣﻌﻠﻮم در‬ ‫ﻋﺎﻟﻢ و ﻣﻌﻘﻮل در ﻋﺎﻗﻞ آن ﻧﻤﻲ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﻛﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ آن ﻣﺎﻫﻴ‪‬ﺖ ﻛﻤﺎﻫﻲ در ﻧﻔﺲ ﻋﺎﻟﻢ ﺣﺎﺻﻞ آﻳﺪ ﻛﻪ اﮔﺮ ﭼﻨﻴﻦ‬ ‫ﺑﻮدي ﭼﻮن ﻛﺴﻲ ﺑﺰﻳﺪ ﻳﺎ ﺑﻌﻤﺮ و ﻋﺎﻟﻢ ﺷﺪي ﺑﺎﻳﺴﺘﻲ ﻛﻪ زﻳﺪ ﻳﺎ ﻋﻤﺮو در ﻧﻔﺲ او ﺣﺎﺻﻞ آﻣﺪي و ﻧﻪ ﭼﻨﻴﻦ اﺳﺖ ﻟﻜﻦ‬ ‫ﻋﺒﺎرت اﻳﺸﺎن از آﻧﻜﻪ ﻣﺎﻫﻴ‪‬ﺖ ﻣﻌﻠﻮم در ﻧﻔﺲ ﻋﺎﻟﻢ ﺣﺎﺻﻞ آﻳﺪ آﻧﺴﺖ ﻛﻪ ﻣﺜﺎل آن و ﺻﻮرت آن در ﻋﻘﻞ داﻧﻨﺪه‬ ‫ﭘﺪﻳﺪ آﻳﺪ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻣﺮدم در آﻳﻨﻪ ﻧﮕﺮد ﺻﻮرت روي او در آﻳﻨﻪ ﭘﺪﻳﺪ آﻳﺪ ﻧﻪ ﺣﻘﻴﻘﺖ وﺟﻮد او‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ﺑﺪﻳﻦ ﻣﻘﺪﻣﺎت ﻣﻌﻠﻮم و ﻣﺤﻘّﻖ ﻣﻲ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻛﻤﺎﻟﻴ‪‬ﺖ ﻋﻘﻞ آﻧﺴﺖ ﻛﻪ ﻣﺪرك ﻣﺜﺎل ﻣﺎﻫﻴ‪‬ﺖ اﺷﻴﺎء ﻻﻛﻤﺎﻫﻲ ﻧﻪ‬ ‫ﻣﺪرك ﺣﻘﻴﻘﺖ اﺷﻴﺎء ﺷﻮد ﻛﻤﺎﻫﻲ اﮔﺮ آن ﭼﻴﺰ از ﻋﺎﻟﻢ ﻣﺤﺴﻮس ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﻣﺎدون ﻋﻘﻞ اﺳﺖ ﻋﻘﻞ ﻣﺤﺘﺎج ﻣﻲ ﺷﻮد‬

‫‪   ١٢‬‬


‫ﺑﻪ آﻟﺘﻲ ﺣﺴ‪‬ﻲ در ادراك ﺣﻘﻴﻘﺖ آن ﻣﺤﺴﻮس‪ .‬ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻣﺜﻼً اﮔﺮﻋﻘﻞ ﺧﻮاﻫﺪ ﻛﻪ ﻣﺪرك ﺣﻘﻴﻘﺖ ﺗﺮﻧﺠﻲ ﺷﻮد‬ ‫ﺑﺎدراك ﻋﻘﻞ ﺟﺰ ﻣﺪرك ﺻﻔﺎت ﻣﻌﻘﻮل آن ﻧﺘﻮاﻧﺪ ﺷﺪ ﻛﻪ او را ﭼﻪ ﻃﺒﻊ ﮔﺮم و ﺧﺸﻚ ﻳﺎ ﺳﺮد و ﺗﺮ و ﻏﻴﺮ آن و‬ ‫ﭼﻮن ﺧﻮاﻫﺪ ﻛﻪ ﺻﻔﺎت ﻣﺤﺴﻮس آن ﺑﺪاﻧﺪ ﭼﻮن رﻧﮓ و ﺑﻮي و ﻃﻌﻢ و ﻧﺮﻣﻲ و درﺷﺘﻲ و ﺧﺮدي و ﺑﺰرﮔﻲ ﻋﻘﻞ‬ ‫ﻋﺎﺟﺰ ﻣﺎﻧﺪ و ﻣﺤﺘﺎج آﻟﺖ ﺣﻮاس ﺷﻮد در ادراك و اﮔﺮ ﮔﻮﻳﻨﺪ ﺣﻮاس آن ادراك ﻫﻢ ﺑﻘﻮت ﻋﻘﻞ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ ﮔﻮﺋﻴﻢ‬ ‫ﺣﻴﻮاﻧﺎت ﻋﻘﻞ ﻧﺪارﻧﺪ و اﻳﻦ ادراك ﺑﺤﻮاس ﻛﻨﻨﺪ و اﮔﺮ ﻣﺴﻠﻢ دارﻳﻢ ﻛﻪ ﻋﻘﻞ را اﻳﻦ ﻗﻮ‪‬ت ﻫﺴﺖ ﻛﻪ ادراك اﻳﻦ‬ ‫ﺣﻘﺎﺋﻖ ﻣﺤﺴﻮس ﻛﻨﺪ ﻟﻜﻦ ﭼﻪ ﻻزم آﻳﺪ از ادراك او ﻋﺎﻟﻢ ﻣﻌﻘﻮل را ﻛﻪ ﻋﺎﻟﻢ اوﺳﺖ و ادراك ﻣﺤﺴﻮﺳﺎت ﻛﻪ‬ ‫ﻣﺎدون اوﺳﺖ و ادراك ﻋﺎﻟﻢ اﻟﻮﻫﻴ‪‬ﺖ ﻛﻪ ﻣﺎ ﻓﻮق اوﺳﺖ ﺑﻠﻜﻪ ﻓﻼﺳﻔﻪ ﻣﺘﻔّﻖ اﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﺎري ﺗﻌﺎﻟﻲ ﻣﻌﻘﻮل ﻋﻘﻞ ﺑﺸﺮ‬ ‫ﻧﻴﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ اﻳﻨﺠﺎ روﺷﻦ ﻛﻪ ﻋﻘﻞ ﻗﺴﻤﻲ از اﻗﺴﺎم ﻣﻮﺟﻮداﺗﺴﺖ و آن ﺳﺨﻦ ﻛﻪ ﺑﻜﻞّ وﺟﻮد او راﺳﺖ ﺳﺨﻨﻲ ﻣﻤﻮ‪‬ه اﺳﺖ‬ ‫از ﻗﻮل آﻧﻬﺎ ﻛﻪ ﮔﻔﺘﻪ اﻧﺪ ﻋﻘﻞ و ﻋﺎﻗﻞ و ﻣﻌﻘﻮل ﻫﺮ ﺳﻪ ﻳﻜﻲ اﺳﺖ و ﺑﺪﻳﻦ ذات ﺑﺎري ﺗﻌﺎﻟﻲ ﺧﻮاﺳﺘﻪ اﻧﺪ‪ .‬ﻛﻔﺮي ﺑﺪﻳﻦ‬ ‫ﺻﺮﻳﺤﻲ و ﻣﺆد‪‬ي اﺳﺖ اﻳﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺑﺪاﻧﻜﻪ اﻳﺸﺎن ﮔﻮﻳﻨﺪ ﺑﺎري ﺗﻌﺎﻟﻲ ﻋﺎﻟﻢ ﻟﺬاﺗﻪ اﺳﺖ و ﺑﺪﻳﻦ آن ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﻛﻪ ﻧﻔﻲ‬ ‫ﺻﻔﺎت ﻛﻨﻨﺪ و دﻟﻴﻞ اﻳﺸﺎن آن ﺷﺒﻬﻪ اﺳﺖ ﻛﻪ ﮔﻮﻳﻨﺪ ﺑﺎري ﺗﻌﺎﻟﻲ ﻣﻮﺟﻮدي اﺳﺖ ﻣﺠﺮّد ﻳﻌﻨﻲ ﺟﺴﻢ ﻧﻴﺴﺖ و وﺟﻮد‬ ‫ﻣﺠﺮّد ﻫﻢ ﻋﻘﻞ ﺑﺎﺷﺪ و ﻫﻢ ﻋﺎﻗﻞ و ﻫﻢ ﻣﻌﻘﻮل اﻳﻦ ﺳﺨﻦ ﺣﺠﺘّﻲ ﻓﺎﺳﺪ و ﺳﺨﻨﻲ ﺑﺎﻃﻞ اﺳﺖ در ﺣﻖ ﺑﺎري ﺗﻌﺎﻟﻲ و‬ ‫ﺣﺠ‪‬ﺖ و ﺷﺒﻬﺖ اﻳﺸﺎن درﻳﻦ ﻣﻌﻨﻲ آﻧﺴﺖ ﻛﻪ ‪» :‬اﻟﻌﻠﻢ ﺑﺎﻟﺸّﻲء ﺣﻀﻮر ﻣﺎﻫﻴﺔ ذﻟﻚ اﻟﺸّﻲء اﻟﻤﻌﻠﻮم‪«.‬‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ در ﻋﺎﻟﻢ‪ ،‬ﻋﻠﻢ و ﻋﺎﻟﻢ و ﻣﻌﻠﻮم ﻫﺮ ﺳﻪ ﻳﻜﻲ ﺑﺎﺷﺪ اﻳﻦ ﺷﺒﻬﺖ را ﺑﺎﻃﻞ ﻛﺮده اﻳﻢ ﺑﺪان دﻟﻴﻞ ﻛﻪ اﮔﺮ ﻋﻠﻢ‬ ‫ﺣﻀﻮر ﻣﺎﻫﻴ‪‬ﺖ ﻣﻌﻠﻮم ﺑﻮدي در ﻋﺎﻟﻢ ﺑﺎﻳﺴﺘﻲ ﻛﻪ از ﻋﻠﻢ ﺑﻪ زﻳﺪ ﻳﺎ ﺑﻪ ﺣﺮارت ﻳﺎ ﺑﻪ ﺑﺮودت ﻧﻔﺲ زﻳﺪ ﻳﺎ ﺣﺮارت ﻳﺎ‬ ‫ﺑﺮودت در ﻧﻔﺲ ﻋﺎﻟﻢ ﺣﺎﺻﻞ آﻣﺪي و ﻧﻪ ﭼﻨﻴﻦ اﺳﺖ و ﺟﻮاي دﻳﮕﺮ ازﻳﻦ اﺷﻜﺎل ﮔﻔﺘﻪ اﻧﺪ و آﻧﺴﺖ ﻛﻪ ﻣﻔﻬﻮم‪:‬‬ ‫»ﻛﻮن اﻟﺸﻲء ﻋﺎﻟﻤﺎً ﻣﻌﺎﻧﺪ ﻟﻤﻔﻬﻮم ﻛﻮﻧﻪ ﻣﻌﻠﻮﻣﺎً‪ ،‬و ﻟﺬﻟﻚ ﻳﺼ‪‬ﺢ ان ﻳﻌﻠﻢ اﺣﺪﻫﻤﺎ ﻣﻊ اﻟﺬّﻫﻮل ﻋﻦ اﻻﺧﺮ‪ .‬ﻓﺎدا اﺧﺬﻧﺎ‬ ‫اﻟﺬّات ﻣﻦ ﺣﻴﺚ اﻧّﻬﺎ ﻋﺎﻟﻤﺔ ﻛﺎﻧﺖ ﻣﻐﻴﺮةً ﻟﻬﺎ ﻣﻦ ﺣﻴﺚ اﻧّﻬﺎ ﻣﻌﻠﻮﻣﻪ و اذا ﺣﺼﻞ اﻟﺘّﻐﺎﻳﺮ اﻣﻜﻦ ﺗﺤﻘّﻖ اﻟﻨّﺴﺒﺔ اﻟﻤ‪‬ﺴﻤﺎة‬ ‫ﻻن اﻟﻤ‪‬ﺴﺎﻣﻪ ﺑﺎﻟﻌﻠﻢ اﻟﺘّﻲ ﻫﻲ اﻟﺤﻀﻮر ﻟﻤﺎ ﺗﻮﻗﻒ ﺗﺤﻘّﻘﻬﺎ ﻋﻠﻲ ﺗﺤﻘّﻖ اﻟّﺘﻐﺎﻳﺮ و‬ ‫ﺑﺎﻟﺤﻀﻮر و ﻫﺬا اﻳﻀﺎً ﻓﺎﺳﺪ و ذﻟﻚ ّ‬ ‫ﺗﺤﻘّﻖ اﻟﺘّﻐﺎﻳﺮ ﻳﺘﻮﻗّﻒ ﻋﻠﻲ ﺗﺤﻘّﻖ ﻛﻮن اﻟﺸّﻲء ﻋﺎﻟﻤﺎً و ﻣﻌﻠﻮﻣﺎ ﻟﺰم اﻟﺪ‪‬ور‪«.‬‬ ‫ﭘﺲ ﭘﻴﺪا آﻣﺪ ﻛﻪ آﻧﭽﻪ ﮔﻔﺘﻪ اﻧﺪ‪:‬‬ ‫»اﻟﺸّﻲء اﻟﻤﺠﺮّد ﻣﺎﻫﻴ‪‬ﺘﻪ ﻋﻨﺪ ﻣﺎﻫﻴﺘّﻪ« ﺳﺨﻨﻲ ﻣﻤﻮه وﻧﺎﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ و ﭼﻮن ادراك ﻋﻘﻠﻲ را وﺟﻮد ﻣﺎﻫﻴ‪‬ﺖ ﻣﻌﻘﻮل‬ ‫ﻛﻤﺎﻫﻲ در ﻧﻔﺲ ﻋﺎل ﺣﺎﺻﻞ ﻧﻤﻲ ﺑﺎﺷﺪ ﻋﻘﻞ ﻣﺤﻴﻂ اﺷﻴﺎء ﻛﻤﺎﻫﻲ ﻧﺒﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ﻛﻤﺎﻟﻴﺖ ﻋﻘﻞ آن آﻣﺪ ﻛﻪ ﻣﺪرك ﻣﺎﻫﻴ‪‬ﺖ اﺷﻴﺎء ﺷﻮد ﻻﻛﻤﺎﻫﻲ اﻣ‪‬ﺎ ﻛﻤﺎﻟﻴ‪‬ﺖ ﻋﺸﻖ آﻧﺴﺖ ﻛﻪ ﻣﺪرك ﻣﺎﻫﻴ‪‬ﺖ‬ ‫اﺷﻴﺎء ﺷﻮد ﻛﻤﺎﻫﻲ اﺷﺎرت‪» :‬ارﻧﺎ اﻻﺷﻴﺎء ﻛﻤﺎﻫﻲ« ﺑﺪﻳﻦ ﻣﻌﻨﻲ‪.‬‬ ‫ﭘﻴﺶ ازﻳﻦ ﺑﻴﺎن ﻋﺸﻖ ﻛﺮده اﻳﻢ ﻛﻪ ﻧﺘﻴﺠﺔ ﻣﺤﺒﺖ ﺣﻖّ اﺳﺖ و ﻣﺤﺒﺖ ﺻﻔﺖ ﺣﻖّ اﺳﺖ اﻣ‪‬ﺎ ﻣﺤﺒ‪‬ﺖ ﺑﺤﻘﻴﻘﺖ ﺻﻔﺖ‬ ‫ارادت ﺣﻖ اﺳﺖ ﻛﻪ از ﺻﻔﺎت ذاﺗﺴﺖ ﻛﻪ ﭼﻮن ﺑﻌﺎم ﺗﻌﻠّﻖ ﻣﻲ ﮔﻴﺮد ارادت ﻣﻲ ﮔﻮﺋﻴﻢ آﻓﺮﻳﺪن ﻣﻮﺟﻮدات ﻧﺘﻴﺠﺔ آن‬ ‫ارادت اﺳﺖ و ﭼﻮن ﺑﺨﺎص‪ ‬ﺗﻌﻠّﻖ ﻣﻲ ﮔﻴﺮد ﺑﻌﻀﻲ را ﻛﻪ ﺑﺎﻧﻌﺎﻣﻲ ﻣﺨﺼﻮص ﻣﻲ ﻛﻨﺪ رﺣﻤﺖ ﻣﻲ ﺧﻮاﻧﻴﻢ و ﭼﻮن‬ ‫ﺑﺎﺧﺺ‪ ‬ﺗﻌﻠّﻖ ﻣﻲ ﮔﻴﺮد ﻛﻪ ﺑﺎﻧﻌﺎﻣﻲ ﺧﺎص ﻣﺨﺼﻮص ﻣﻲ ﻛﻨﺪ آن را ﻣﺤﺒﺖ ﻣﻲ ﺧﻮاﻧﻴﻢ و اﻳﻦ اﻧﻌﺎم ﺧﺎص ﻛﻪ ﻗﻮﻣﻲ از‬ ‫اﺧﺺ اﻟﺨﻮاص ﺑﺪان ﻣﺨﺼﻮص اﻧﺪ ﻛﻪ »ﻳﺤﺒ‪‬ﻬﻢ و ﻳﺤ ‪‬ﺒﻮﻧﻪ« اﻧﻌﺎﻣﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﻴﭻ ﻣﻮﺟﻮد دﻳﮕﺮ ﺟﺰ اﻧﺴﺎن اﺳﺘﺤﻘﺎق‬

‫‪   ١٣‬‬


‫اﻳﻦ ﺳﻌﺎدت ﻧﺪاﺷﺖ و ﺑﺘﺸﺮﻳﻒ ﻣﺤﺒﺖ ﻫﻴﭻ ﻣﻮﺟﻮد دﻳﮕﺮ را ﻣﺸﺮّف ﻧﻜﺮدﻧﺪ‪ .‬ﻣﻼﺋﻜﺔ ﻣﻘﺮّب را ﻓﺮﻣﻮد‪» :‬ﺑﻞ ﻋﺒﺎد‬ ‫ﻣﻜﺮﻣﻮن‪«.‬‬ ‫اﺳﻢ ﻣﺤﺒ‪‬ﻲ و ﻣﺤﺒﻮﺑﻲ ﺧﻮاص اﻧﺴﺎن را ﺛﺎﺑﺖ ﻓﺮﻣﻮد و اﻳﻦ ﻣﺮﺗﺒﺔ ﺗﻤﺎﻣﻲ ﻧﻌﻤﺖ ﻣﻨﻌﻢ اﺳﺖ‪ ،‬و اﺷﺎرت‪» :‬و اﺗﻤﻤﺖ‬ ‫ﻋﻠﻴﻜﻢ ﻧﻌﻤﺘﻲ« ﺑﺪﻳﻦ ﻧﻌﻤﺖ ﺧﺎص ﻛﻪ ﻣﺨﺼﻮص اﻧﺪ ﺑﺎﺿﺎﻓﺖ‪ ،‬و اﻳﻦ ﻧﻌﻤﺖ آﻧﺴﺖ ﻛﻪ ﭼﻮن ﺑﺎري ﺗﻌﺎﻟﻲ ﺑﺠﺬﺑﺔ‬ ‫ﻳﺤﺒ‪‬ﻬﻢ ﻋﺎﺷﻖ را از ﻫﺴﺘﻲ ﻋﺎﺷﻘﻲ ﺑﺴﺘﺎﻧﺪ و ﺑﺬروة ﻋﺎﻟﻢ ﻓﻨﺎ رﺳﺎﻧﺪ و ﺑﺘﺠﻠّﻲ ﺻﻔﺎت ﻣﺤﺒﻮﺑﻲ او را از ﻋﺎﻟﻢ ﻓﻨﺎ ﺑﻌﺎﻟﻢ‬ ‫ﻣﺤﺒﻮﺑﻲ رﺳﺎﻧﺪ ﻫﺴﺘﻲ ﻣﺠﺎزي ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻪ و ﻫﺴﺘﻲ ﺣﻘﻴﻘﻲ آﺷﻜﺎرا ﺷﺪه ﺗﺎ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﺑﻨﻈﺮ ﻋﻘﻞ ﺑﻴﻨﺎي ﻋﺎﻟﻢ ﻣﻌﻘﻮل ﺑﺎﺷﺪ‬ ‫ﺑﻨﻈﺮ ﺑﻲ ﺑﺼﺮ ﺑﻴﻨﺎي ﺟﻤﺎل رﺑﻮﺑﻴ‪‬ﺖ ﺷﻮد و ﻣﺪرك ﺣﻘﺎﺋﻖ اﺷﻴﺎء ﻛﻤﺎﻫﻲ ﺑﻨﻈﺮ اﻟﻬﻲ‪.‬‬ ‫ﻧﻈﻢ‬ ‫ﺑﺨﺪاي‬

‫ار‬

‫ﻛﺴﻲ‬

‫ﺗﻮاﻧﺪ‬

‫ﺷﺪ‬

‫ﺑﻲ‬

‫ﺧﺪاي‬

‫از‬

‫ﺧﺪاي‬

‫ﺑﺮﺧﻮردار‬

‫ﻋﻘﻞ اﮔﺮ ﭼﻪ ﻧﻮراﻧﻴﺴﺖ ﺑﻨﺴﺒﺖ ﺑﺎ ﻋﺎﻟﻢ ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ ﻇﻠﻤﺎﻧﻲ وﻟﻜﻦ و ﺻﻤﺖ ﺣﺪوث دارد ﺑﻨﺴﺒﺖ ﺑﺎ ﻧﻮر ﻗﺪم ﻇﻠﻤﺎﻧﻲ‬ ‫اﺳﺖ ﺑﺎدراك ﻧﻮر ﻗﺪم ﻣﺤﻴﻂ ﻧﺘﻮاﻧﺪ ﺷﺪ ﻛﻪ‪» :‬و ﻻ ﻳﺤﻴﻄﻮن ﺑﺸﻲء ﻣﻦ ﻋﻠﻤﻪ «‪.‬‬ ‫وﻟﻜﻦ ﻧﻮر ﻗﺪم ﺑﺎدراك ﻋﻘﻞ و ﻏﻴﺮ او ﻣﺤﻴﻂ ﺗﻮاﻧﺪ ﺷﺪ »و ﻗﺪ اﺣﺎط ﺑﻜﻞّ ﺷﻲء ﻋﻠﻤﺎً«‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ﻣﺤﻘﻖ ﺷﺪ ﻛﻪ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻣﻴﺎن ﻧﻮر و ﻇﻠﻤﺖ ﻣﻀﺎدﺗّﺴﺖ ﻣﻴﺎن ﻗﺪم و ﺣﺪوث ﻣﻀﺎد‪‬ﺗﺴﺖ‪.‬‬ ‫اﻣ‪‬ﺎ آﻧﭽﻪ ﻓﺮﻣﻮده اﺳﺖ ﻣﺎ ﻫﺮ ﻛﺠﺎ ﻋﻘﻞ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﻴﻢ ﻋﺸﻖ ﺑﺮ وي ﻇﺮﻳﻔﺘﺮ و ﺷﺮﻳﻔﺘﺮ و ﺛﺎﺑﺖ ﺗﺮ ﻣﻲ ﻳﺎﺑﻴﻢ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ‬ ‫ﺳﻴ‪‬ﺪ ﻛﺎﻳﻨﺎت ﻋﺎﻗﻠﺘﺮﻳﻦ ﻣﻮﺟﻮدات و ﻋﺎﺷﻘﺘﺮﻳﻦ ﻣﻮﺟﻮدات ﺑﻮد‪.‬‬ ‫ﺑﺤﻘﻴﻘﺖ ﺑﺪاﻧﻜﻪ ﻧﻮر ﻋﻘﻞ ﺑﺎ ﻛﻤﺎل ﻣﺮﺗﺒﺔ او در ﻣﺜﺎل ﻣﺸﻜﻮة ﺟﺴﺪ و زﺟﺎﺟﺔ دل و روﻏﻦ زﻳﺖ روح ﺑﻤﺜﺎﺑﺖ ﺻﻔﺎي‬ ‫زﻳﺖ اﺳﺖ ﻛﻪ‪» :‬ﻳﻜﺎد زﻳﺘﻬﺎ ﻳﻀﻲء« و اﮔﺮﭼﻪ زﻳﺖ روﺣﺎﻧﻴ‪‬ﺖ و ﺻﻔﺎي آن ﻛﻪ ﻧﻮر ﻋﻘﻞ اﺳﺖ ﻣﻼﻳﻜﻪ داﺷﺘﻨﺪ ﻛﻪ‪:‬‬ ‫»ﺧﻠﻘﺖ اﻟﻤﻼﺋﻜﻪ ﻣﻦ ﻧﻮر« و آن زﻳﺖ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﻧﺎرﻳﺖ ﻧﻮر اﻟﻬﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ‪» :‬و ﻟﻢ ﺗﻤﺴﺴﻪ ﻧﺎر‪ «.‬وﻟﻜﻦ ﻣﺸﻜﻮة ﺟﺴﺪ و‬ ‫زﺟﺎﺟﺔء دل و ﻣﺼﺒﺎح ﺳﺮّ و ﻓﺘﻴﻠﺔ ﺧﻔﻲ ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ ﻛﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﻧﺎرﻳ‪‬ﺖ ﻧﻮر اﻟﻬﻲ ﻧﺸﺪﻧﺪ ﺑﻲ اﻳﻦ اﺳﺒﺎب و ﺣﻴﻮاﻧﺎت اﮔﺮ ﭼﻪ‬ ‫ﻣﺸﻜﻮة ﺟﺴﺪ و زﺟﺎﺟﺔ دل ﺑﻮد اﻣ‪‬ﺎ زﻳﺖ روﺣﺎﻧﻴﺖ و ﺻﻔﺎي ﻧﻮر ﻧﺒﻮد ﻫﻢ ﻗﺎﺑﻞ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ آﻣﺪن »ﻓﺄﺑﻴﻦ ان ﻳﺤﻤﻠﻨﻬﺎ و‬ ‫اﺷﻔﻘﻦ ﻣﻨﻬﺎ«‪.‬‬ ‫ﻛﻤﺎل اﺳﺘﻌﺪاد ﻗﺒﻮل آن اﻣﺎﻧﺖ ﻛﻪ ﺑﺤﻘﻴﻘﺖ ﻧﻮر ﻓﻴﺾ ﺑﻲ واﺳﻄﻪ اﺳﺖ اﻧﺴﺎن را دادﻧﺪ ﻛﻪ‪» :‬ﻟﻘﺪ ﺧﻠﻘﻨﺎ اﻻﻧﺴﺎن ﻓﻲ‬ ‫اﺣﺴﻦ ﺗﻘﻮﻳﻢ« ﻛﻪ او را ﺗﻨﻲ ﻣﺸﻜﻮة وار و دﻟﻲ زﺟﺎﺟﺔ ﺻﻔﺖ و زﻳﺖ روح ﺑﺎ ﺻﻔﺎي ﻋﻘﻞ ﻛﻪ زﺟﺎﺟﻪ دل ﺑﺪان ﭼﻨﺎن‬ ‫ﻧﻮراﻧﻲ ﻛﺮد ﻛﻪ‪» :‬اﻟﺰّﺟﺎﺟﻪ ﻛﺎﻧّﻬﺎ ﻛﻮﻛﺐ در‪‬ي« ﺑﺪاد و در زﺟﺎﺟﺔ دل ﻣﺼﺒﺎح ﺳﺮّ و ﻓﺘﻴﻠﺔ ﺧﻔﻲ ﺑﻨﻬﺎد و ﺑﻨﺎر ﻧﻮر اﻟﻬﻲ‬ ‫ﺑﺪﻳﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻛﻪ آدم ﻋﺒﺎرت ازوﺳﺖ ﺗﺠﻠّﻲ ﻛﺮد ﻛﻪ‪» :‬ﺧﻠﻖ آدم ﻓﺘﺠﻠّﻲ ﻓﻴﻪ ﻣﺼﺒﺎح« ﻧﻬﺎد او ﻗﺎﺑﻞ آن ﻧﻮر اﻟﻬﻲ آﻣﺪ‬ ‫ﻛﻪ‪» :‬و ﺣﻤﻠﻬﺎ اﻻﻧﺴﺎن«‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ﻫﺮ ﻣﺼﺒﺎح ﻛﻪ زﻳﺖ او ﺻﺎﻓﻲ ﺗﺮ و ﺻﻔﺎي او در ﻧﻮراﻧﻴ‪‬ﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﭼﻮن ﻧﺎر ﻧﻮر اﻟﻬﻲ ﺑﺪو رﺳﻴﺪ آن ﻣﺼﺒﺎح در‬ ‫ﻧﻮراﻧﻴ‪‬ﺖ ﻧﻮر ﻋﻠﻲ ﻧﻮر ﻛﺎﻣﻠﺘﺮ و ﻇﺮﻳﻔﺘﺮ ﭼﻮن ﻫﻴﭻ ﻣﺼﺒﺎح را در ﻗﺒﻮل ﻧﻮراﻧﻴ‪‬ﺖ آن ﻛﻤﺎل اﺳﺘﻌﺪاد ﻧﺪادﻧﺪ ﻛﻪ ﻣﺼﺒﺎح‬ ‫ﺳﻴ‪‬ﺪ ﻛﺎﻳﻨﺎت را ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و زﻳﺖ آن ﻣﺼﺒﺎح ﺗﻤﺎﻣﺘﺮ و ﺻﻔﺎي آن زﻳﺖ ﻛﻪ ﻋﻘﻞ ﻣﻲ ﺧﻮاﻧﻴﻢ ﻛﺎﻣﻠﺘﺮ و ﻟﻄﻴﻒ ﺗﺮ‬ ‫ﺑﻮد ﻻﺟﺮم در ﻗﺒﻮل ﻧﻮر ﻓﻴﺾ ﺑﻲ واﺳﻄﻪ ﺑﺪرﺟﺔ ﻛﻤﺎل »اﻟﻴﻮم اﻛﻤﻠﺖ ﻟﻜﻢ دﻳﻨﻜﻢ و اﺗﻤﻤﺖ ﻋﻠﻴﻜﻢ ﻧﻌﻤﺘﻲ« او رﺳﻴﺪ و‬ ‫ورد وﻗﺖ او اﻳﻦ دﻋﺎ ﺑﻮد ﻛﻪ ﻫﺮ ﺑﺎﻣﺪاد ﺑﮕﻔﺘﻲ‪» :‬اﻟﻠّﻬﻢ اﺟﻌﻞ ﻓﻲ ﻗﻠﺒﻲ ﻧﻮراًو ﻓﻲ ﺳﻤﻌﻲ ﻧﻮراً و ﻓﻲ ﺑﺼﺮي ﻧﻮراً و ﻓﻲ‬

‫‪   ١۴‬‬


‫ﻟﺴﺎﻧﻲ ﻧﻮرا ًو ﻋﻦ ﻳﻤﻴﻨﻲ ﻧﻮراً و ﻋﻦ ﻳﺴﺎري ﻧﻮراً و ﻣﻦ ﺗﺤﺘﻲ ﻧﻮراً و اﺟﻌﻠﻨﻲ ﻧﻮراً و اﻋﻈﻢ ﻟﻲ ﻧﻮراً«‪.‬‬ ‫و ﭼﻮن ﻫﻤﺔ وﺟﻮد او آن ﻧﻮر ﺑﻮد ﺣﻖ ﺗﻌﺎﻟﻲ او را ﻧﻮر ﺧﻮاﻧﺪ و ﻓﺮﻣﻮد ﺟﺎء ﻛﻢ ﻣﻦ اﷲ ﻧﻮر و ﻛﺘﺎب ﻣﺒﻴﻦ‪«.‬‬ ‫اﻣ‪‬ﺎ ﺑﺪاﻧﻜﻪ ﻫﺮ ﺟﺎ ﻛﻪ ﻧﻮر ﻋﺸﻖ ﻛﻪ ﺷﺮر ﻧﺎر ﻧﻮر اﻟﻬﻲ اﺳﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻧﻮر ﻋﻘﻞ ﻛﻪ ﻗﺎﺑﻞ ﻣﺸﻌﻞ آن ﺷﺮر اﺳﺖ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻛﻪ‬ ‫»ﻧﻮر ﻋﻠﻲ ﻧﻮر«‪.‬‬ ‫وﻟﻜﻦ ﻧﻪ ﻫﺮ ﻛﺠﺎ ﻧﻮر ﻋﻘﻞ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﻳﺎﺑﻲ ﻻزم آﻳﺪ ﻛﻪ ﻧﻮر ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺧﻠﻖ آﻧﻨﺪ ﻛﻪ ﻧﻮر ﻋﻘﻞ اﻳﺸﺎن ﺑﻲ ﻧﻮر ﻋﺸﻖ‬ ‫اﺳﺖ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻓﺮﻣﻮد‪» :‬ﻳﻜﺎد زﻳﺘﻬﺎ ﻳﻀﻲء و ﻟﻮ ﻟﻢ ﺗﻤﺴﺴﻪ ﻧﺎر‪«.‬‬ ‫و ﺣﻮاﻟﺔ ﻧﻮر آن ﻧﺎر ﺑﻪ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎن ﻣﺸﻴ‪‬ﺖ ﻛﺮد ﻛﻪ‪» :‬ﻳﺪي اﷲ ﻟﻨﻮره ﻣﻦ ﻳﺸﺎء«‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ﻧﻮر ﻋﻘﻞ در ﺟﺒﻠّﺖ ﻫﺮ ﺷﺨﺺ ﻣﺮﻛﻮز آﻣﺪ و ﻧﻮر ﻋﺸﻖ ﺟﺰ ﻣﻨﻈﻮران ﻧﻈﺮ ﻋﻨﺎﻳﺖ را ﻧﺒﻮد ﻛﻪ‪» :‬و ﻣﻦ ﻟﻢ ﻳﺠﻌﻞ‬ ‫اﷲ ﻟﻪ ﻧﻮراً ﻓﻤﺎﻟﻪ ﻣﻦ ﻧﻮر« اﻳﻦ دوﻟﺖ ﺑﻬﺮ ﻣﺘﻤ‪‬ﻨﻲ ﻧﺮﺳﺪ‪.‬‬ ‫ﺷﻌﺮ‬ ‫ﻋﺸﻖ ﺗﻮ ﺑﻬﺮ ﮔﺪا و ﺳﻠﻄﺎن ﻧﺮﺳﺪ‬

‫وﻳﻦ ﻣﻠﻚ ﺑﻬﺮ ﻣﻮر ﺳﻠﻤﺎن ﻧﺮﺳﺪ‬

‫ﺗﺎ دوﻟﺖ ﻋﺸﻖ ﺗﻮ ﻛﺮا دﺳﺖ دﻫﺪ‬

‫ﻛﺎﻳﻦ ﺗﺎج ﺑﻬﺮ ﺧﺴﺮو و ﺧﺎﻗﺎن ﻧﺮﺳﺪ‬

‫ﻫﺮ ﭼﻨﺪ اﻧﺴﺎن ﻣﻄﻠﻖ را اﺳﺘﻌﺪاد ﻗﺒﻮل ﻓﻴﺾ ﻋﺸﻖ ﻛﻪ ﺷﺮر ﻧﺎر اﻟﻬﻲ اﺳﺖ داده اﻧﺪ ﻛﻪ‪» :‬ﺣﻤﻠﻬﺎ اﻻﻧﺴﺎن« اﻣ‪‬ﺎ ﺗﻮﻓﻴﻖ‬ ‫ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺷﺠﺮة زﻳﺘﻮﻧﺔ ﻧﻔﺲ اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺑﻬﺮ ﻛﺲ ﻧﻤﻲ دﻫﻨﺪ ﻛﻪ »و ﻧﻔﺲ و ﻣﺎﺳﻮﻳ‪‬ﻬﺎ ﻓﺄﻟﻬﻤﻬﺎ ﻓﺠﻮرﻫﺎ وﺗﻘﻮﻳﻬﺎ ﻗﺪ اﻓﻠﺢ ﻣﻦ‬ ‫زﻛّﻴﻬﺎ و ﻗﺪ ﺧﺎب ﻣﻦ دﺳ‪‬ﻴﻬﺎ«‪.‬‬ ‫و ﺑﻌﻀﻲ را ﻛﻪ ﺗﻮﻓﻴﻖ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺷﺠﺮة »ﺗﺆﺗﻲ اﻛﻠﻬﺎ ﻛﻞّ ﺣﻴﻦ ﺑﺎذن رﺑ‪‬ﻬﺎ«‬ ‫و ﺑﻌﻀﻲ را ﺑﺜﻤﺮﻛﻲ رﺳﺎﻧﻨﺪ ﻧﻪ ﻫﺮ ﻛﺴﻲ را دوﻟﺖ آن دﻫﻨﺪ ﻛﻪ ﺛﻤﺮة زﻳﺘﻮﻧﺔ او را در ﻣﻌﺼﺮة ﻣﺠﺎﻫﺪت و رﻳﺎﺿﺖ‬ ‫و ﺻﺪق ﻃﻠﺐ اﻧﺪازﻧﺪ ﺗﺎ روﻏﻦ زﻳﺖ روﺣﺎﻧﻴ‪‬ﺖ او را از آﻻﻳﺶ ﺻﻔﺎت ﻧﻔﺴﺎﻧﻲ ﺻﺎﻓﻲ ﻛﻨﻨﺪ و در زﺟﺎﺟﺔ دل ﺑﻤﺮﺗﺒﺔ‬ ‫ﺻﻔﺎي »اﻟﺰّﺟﺎﺟﺔ ﻛﺎﻧّﻬﺎ ﻛﻮﻛﺐ در‪‬ي« رﺳﺎﻧﻨﺪ‪.‬‬ ‫و ﺑﻌﻀﻲ را ﻛﻪ ﺻﻔﺎي زﻳﺖ روﺣﺎﻧﻴ‪‬ﺖ ﻛﺮاﻣﺖ ﻛﺮدﻧﺪ ﻧﻪ ﻫﺮ ﻛﺲ را ﺳﻠﻄﻨﺖ ﻳﺎﻓﺖ ﻧﻮر اﻟﻬﻲ ﻋﺸﻖ دﺳﺖ دﻫﺪ‪.‬‬ ‫ﺷﻌﺮ‬ ‫ﻋﺸﻖ ﺗﻮ ﻛﺠﺎ رﺳﺪ ﺑﻬﺮ ﺧﻮﻳﺶ ﭘﺴﻨﺪ‬

‫ﻧﺎﻛﺮده وﺟﻮد ﺧﻮﻳﺶ ﭘﻴﺶ ﺗﻮ ﺳﭙﻨﺪ‬

‫ﻋﺸﻖ ﺗﻮ ﻫﻤﺎﻳﻴﺴﺖ ﻛﻪ ﭼﻮن ﭘﺮ ﺑﮕﺸﺎد‬

‫ﺳﻠﻄﺎن ﻛﻨﺪ او را ﻛﻪ ﺑﺮو ﺳﺎﻳﻪ ﻓﻜﻨﺪ‬

‫ﻣﺼﺒﺎح وﺟﻮد ﻫﺮ ﻛﺲ ﻛﻪ ﺑﺪان ﻧﻮر ﻣﻨﻮ‪‬ر ﻧﻴﺴﺖ او اﮔﺮ ﭼﻪ ﺧﻮد را زﻧﺪه ﻣﻲ داﻧﺪ اﻣ‪‬ﺎ ﺑﺤﻘﻴﻘﺖ ﻣﺮده اﺳﺖ‪.‬‬ ‫زﻧﺪﮔﻲ ﺣﻘﻴﻘﻲ آﻧﻬﺎ راﺳﺖ ﻛﻪ ﻣﺼﺒﺎح اﻳﺸﺎن را ﺑﺪان ﻧﻮر ﻣﻨﻮ‪‬ر ﻛﺮده اﻧﺪ ﻛﻪ‪» :‬أوﻣﻦ ﻛﺎن ﻣﻴﺘﺎً ﻓﺄﺣﻴﻴﻨﺎه و ﺟﻌﻠﻨﺎ ﻟﻪ‬ ‫ﻧﻮراً ﻳﻤﺸﻲ ﺑﻪ ﻓﻲ اﻟﻨّﺎس ﻛﻤﻦ ﻣﺜﻠﻪ ﻓﻲ اﻟﻈّﻠﻤﺎت ﻟﻴﺲ ﺑﺨﺎرج ﻣﻨﻬﺎ «‪.‬‬ ‫ﺳﺮّ ﺑﻌﺜﺖ ﺻﺪ و ﺑﻴﺴﺖ و اﻧﺪ ﻫﺰار ﻧﻘﻄﻪ ﻧﺒﻮت اﻳﻦ ﻳﻚ ﺣﺮف ﺑﻮد ﺗﺎ ﺧﻼﻳﻖ را از ﻇﻠﻤﺎت ﺧﻠﻘﻴﺖ ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ و‬ ‫روﺣﺎﻧﻲ و ﻣﺮدﮔﻲ ﻃﺒﻴﻌﺖ ﺧﻼص دﻫﻨﺪ و ﺑﻨﻮر و زﻧﺪﮔﻲ ﻋﺎﻟﻢ ﺣﻘﻴﻘﺖ رﺳﺎﻧﻨﺪ ﻛﻪ‪» :‬و ﻳﺨﺮﺟﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﻈﻠﻤﺎت اﻟﻲ‬ ‫اﻟﻨﻮر«‪.‬‬ ‫ﻫﺮ ﻛﻪ دﻋﻮت اﻳﺸﺎن ﻗﺒﻮل ﻛﺮد و ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ ﻧﻤﻮد ﺑﻘﺪر ﺻﺪق و ﻗﺒﻮل و ﺳﻌﻲ ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ از آن ﻧﻮر و زﻧﺪﮔﻲ ﺣﻈّﻲ‬

‫‪   ١۵‬‬


‫ﻳﺎﻓﺖ ﻛﻪ‪» :‬أﻓﻤﻦ ﺷﺮح اﷲ ﺻﺪره ﻟﻼﺳﻼم ﻓﻬﻮ ﻋﻠﻲ ﻧﻮر ﻣﻦ رﺑﻪ؟« و ﻗﻮﻟﻪ »ﻓﻠﻨﺤﻴﻴ‪‬ﻨﻪ ﺣﻴﻮة ﻃﻴﺒ‪‬ﺔ«‪.‬‬ ‫ﺧﻮاص را ﻛﻪ ﺑﻜﻤﻨﺪ ﻋﺸﻖ و ﺟﺬﺑﺎت اﻟﻮﻫﻴ‪‬ﺖ ﺑﻤﺮﺗﺒﺔ وﻻﻳﺖ رﺳﺎﻧﻴﺪﻧﺪ از ﻇﻠﻤﺎت وﺟﻮد ﻛﻠّﻲ ﺧﻼص دادﻧﺪ و‬ ‫ﺑﻨﻮر ﻋﺎﻟﻢ ﺑﻘﺎء ﺣﻘﻴﻘﻲ ﻣﻨﻮ‪‬ر ﮔﺮداﻧﻴﺪﻧﺪ ﻛﻪ‪» :‬اﷲ وﻟﻲ اﻟﺬّﻳﻦ آﻣﻨﻮا ﻳﺨﺮﺟﻬﻢ ﻣﻦ اﻟﻈّﻠﻤﺎت «‪.‬‬ ‫و ﻋﻮام اﻣﺖ اﮔﺮ ﭼﻪ ﻛﻠﻲ از ﻇﻠﻤﺎت وﺟﻮد ﺟﺴﻤﺎﻧﻲ و روﺣﺎﻧﻲ ﺧﻼص ﻧﺪادﻧﺪ اﻣﺎ از درﻳﺎﻓﺖ ﺿﻮء ﻧﻮر ﺣﻘﻴﻘﻲ‬ ‫ﻫﺮ ﭼﻨﺪ از ﭘﺲ ﺣﺠﺐ ﺑﻮد ﺑﻲ ﻧﺼﻴﺐ ﻧﻜﺮدﻧﺪ‪.‬‬ ‫از ﭘﺮﺗﻮ اﻧﻮار ﻧﺒﻮ‪‬ت ووﻻﻳﺖ ﺑﺤﺴﺐ ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ و ﻣﻮاﻓﻘﺖ ﻫﺮ ﻛﺲ را ﺑﻘﺪم ارادت و ﻣﺤﺒ‪‬ﺖ ﺑﺤﻮاﻟﻲ اﻳﺸﺎن ﻣﻲ ﮔﺮدد‬ ‫از آن ﻧﻮر ﺗﺒﺸﻲ و ﺗﺎﺑﺸﻲ ﻣﻲ رﺳﺪ ‪» :‬ان ﺑﻮرك ﻣﻦ ﻓﻲ اﻟﻨّﺎر و ﻣﻦ ﺣﻮﻟﻬﺎ«‪.‬‬ ‫و ﻫﺮ ﻛﻪ از دوﻟﺖ ﻣﺘﺎﺑﻌﺖ اﻧﺒﻴﺎء و ﻣﻮاﻓﻘﺖ اوﻟﻴﺎء ﻣﺤﺮوم اﺳﺖ و ﺳﻌﺎدت ﻗﺒﻮل دﻋﻮت و زﻧﺪﮔﻲ اﺳﺘﻤﺎع ﻛﻼم‬ ‫ﺣﻖ ﻧﺪارد ﺑﺤﻘﻴﻘﺖ ﻣﺮده اﺳﺖ ﻛﻪ‪» :‬اﻧّﻚ ﻻ ﺗﺴﻤﻊ اﻟﻤﻮﺗﻲ«‬ ‫آﻧﻬﺎ ﻛﻪ ﺑﺮوح ﺣﻴﻮاﻧﻲ ﻧﻪ ﺑﺮوح اﻧﺴﺎﻧﻲ زﻧﺪه اﻧﺪ اﻳﺸﺎن را ﺑﺤﻘﻴﻘﺖ زﻧﺪه ﻣﺸﻤﺮ ﻛﻪ زﻧﺪﮔﻲ ﻣﺠﺎزﻳﺴﺖ‪ .‬ﺻﻔﺖ‬ ‫اﻳﺸﺎن در دو ﺟﻬﺎن آﻧﺴﺖ ﻛﻪ‪» :‬ﻻ ﻳﻤﻮت ﻓﻴﻬﺎ و ﻻ ﻳﺤﻴﻲ« زﻧﺪﮔﺎن ﺣﻘﻴﻘﻲ آﻧﻬﺎاﻧﺪ ﻛﻪ ﺑﺮوح ﺧﺎص ﺣﻀﺮﺗﻲ زﻧﺪه اﻧﺪ‬ ‫ﻛﻪ‪» :‬ﻛﺘﺐ ﻓﻲ ﻗﻠﻮﺑﻬﻢ اﻻﻳﻤﺎن و اﻳ‪‬ﺪﻫﻢ ﺑﺮوح ﻣﻨﻪ«‪.‬‬ ‫ﺑﻴﺖ‬ ‫ﻣﺮدان رﻫﺶ زﻧﺪه ﺑﺠﺎﻧﻲ دﮔﺮﻧﺪ‬

‫ﻣﺮﻏﺎن‬

‫ﻫﻮاش‬

‫زآﺷﻴﺎﻧﻲ‬

‫دﮔﺮﻧﺪ‬

‫ﺟﺠﺞ‬

‫ﺑﻴﺮون زدو ﻛﻮن در ﺟﻬﺎﻧﻲ دﮔﺮﻧﺪ‬

‫ﻣﻨﮕﺮ ﺗﻮ ﺑﺪﻳﻦ ﭼﺸﻢ ﺑﺪﻳﺸﺎن ﻛﺎﻳﺸﺎن‬ ‫ﺟﺞ‬

‫‪   ١۶‬‬


‫‪ ‬‬ ‫ﻓﺼﻞ‬ ‫ﺑﺤﻘﻴﻘﺖ ﺑﺪان ﻛﻪ ﻫﺮ ﭼﻴﺰي را ﻳﻜﺒﺎر زادﻧﺴﺖ اﻻّ آدﻣﻲ و ﻣﺮغ را و آﻧﭽﻪ ذوات ﺑﻴﻀﻪ اﻧﺪ ﻛﻪ اﻳﻨﻬﺎ را دو‬ ‫ﺑﺎرزادﻧﺴﺖ ﺗﺎ ﺑﻜﻤﺎل ﺧﻮد ﻣﻲ رﺳﻨﺪ ﻫﻢ ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ ﻣﺮغ ﺑﻴﻀﻪ ﻣﻲ زاﻳﺪ و ﺑﻴﻀﻪ ﻣﺮغ ﻣﻲ زاﻳﺪ اول ﺑﻴﻀﻪ اﺳﺖ در ﭘﻮﺳﺖ‬ ‫ﺧﻮﻳﺶ ﺑﻨﺪ اﺳﺖ در ﻓﻀﺎي ﻫﻮا ﻃﻴﺮان ﻧﺘﻮاﻧﺪ ﻛﺮد ﺗﺎ در زﻳﺮ ﭘﺮ و ﺑﺎل ﻣﺮﻏﻲ ﻛﺎﻣﻞ ﭘﺮورش ﻧﻤﻲ ﻳﺎﺑﺪ و از ﺧﻮد ﺑﻨﻤﻲ‬ ‫زاﻳﺪ ﺑﻤﻘﺎم ﻣﺮﻏﻲ ﻧﻤﻲ رﺳﺪ‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ وﺟﻮد آدم ﺑﻴﻀﻪ ﺻﻔﺖ "اﻧﻲ ﺟﺎﻋﻞ ﻓﻲ اﻻرض ﺧﻠﻴﻔﺔ« ﺑﻮد‪ ،‬ﭼﻪ ﺑﻴﻀﻪ ﺑﺤﻘﻴﻘﺖ‬ ‫ﺧﻠﻴﻔﺔ ﻣﺮغ ﺑﺎﺷﺪ‪ .‬ﺑﻨﮕﺮ ﻛﻪ ﭼﻪ ﺷﺮﻳﻒ ﻣﺮﻏﻲ ﺑﻮد ﻛﻪ ﭘﻮﺳﺖ ﻓﺮﻣﻮد ‪» :‬ﺧﻤ‪‬ﺮت ﻃﻴﻨﻪ ادم ﺑﻴﺪي ارﺑﻌﻴﻦ ﺻﺒﺎﺣﺎً« وزردة‬ ‫وي را ﮔﻔﺖ‪» :‬و ﻧﻔﺨﺖ ﻓﻴﻪ ﻣﻦ روﺣﻲ‪«.‬‬ ‫و ﻫﻨﻮز اﻳﻦ ﻣﺮغ در ﺑﻴﻀﻪ ﺑﻮد ﻛﻪ ﺑﺠﻤﻠﮕﻲ ﻣﻼﺋﻜﺔ ﻣﻘﺮب ﺧﻄﺎب رﺳﻴﺪ ﻛﻪ اﮔﺮ ﭼﻪ ﺷﻤﺎ ﻃﺎوﺳﺎن ﺣﻈﺎﻳﺮﻗﺪﺳﻴﺪ و‬ ‫ﺑﺮ ﺷﺎﺧﺴﺎر ﺳﺪر‪‬ه ﺑﻠﺒﻼن ﺧﻮش ���ﻮاي »و ﻧﺤﻦ ﻧﺴ‪‬ﺒﺢ ﺑﺤﻤﺪك و ﻧﻘﺪ‪‬س ﻟﻚ«‪.‬‬ ‫اﻣﺎ آدم ﺑﻴﻀﺔ ﺳﻴﻤﺮغ ﻗﺎف ﻋﺰّﺗﺴﺖ و آن ﺳﻴﻤﺮغ ﺧﻠﻴﻔﺔ ﻣﻦ و ﺳﻠﻄﺎن ﺷﻤﺎﺳﺖ ﭘﻴﺶ ﺑﻴﻀﺔ ﮔﻞ ﻣﻬﺮة او ﺳﺠﺪه‬ ‫ﻛﻨﻴﺪ ﻛﻪ‪» :‬اﺳﺠﺪوا ﻵدم‪ «.‬درﻳﻦ ﺑﻴﻀﻪ ﺑﭽﺸﻢ ﺣﻘﺎرت ﻣﻨﮕﺮﻳﺪ ﻛﻪ درو ﻣﺮغ »اﻧﻲ اﻋﻠﻢ ﻣﺎﻻ ﺗﻌﻠﻤﻮن« ﺗﻌﺒﻴﻪ اﺳﺖ ﺗﺎ ﻫﻨﻮز‬ ‫در ﺑﻴﻀﻪ اﺳﺖ ﺳﺠﺪة او ﻏﻨﻴﻤﺖ ﺷﻤﺮﻳﺪ ﻛﻪ ﭼﻮن از ﺑﻴﻀﻪ ﭘﺮواز ﻛﻨﺪ ﻃﻴﺮان او در ﻋﺎﻟﻢ »ﻟﻲ ﻣﻊ اﷲ وﻗﺖ ﻻ ﻳﺴﻌﻨﻲ ﻓﻴﻪ‬ ‫ﻣﻠﻚ ﻣﻘﺮّب « ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺪﺳﺖ ﺷﻤﺎ ﺟﺰ ﺗﺤﺴ‪‬ﺮ و ﺗﺤﻴ‪‬ﺮ »ﻟﻮدﻧﻮت اﻧﻤﻠﺔً ﻻ ﺣﺘﺮﻗﺖ« ﺑﻨﻤﺎﻧﺪ و ورد وﻗﺖ ﺷﻤﺎ اﻳﻦ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫ﺷﻌﺮ‬ ‫آن ﻣﺮﻏﻚ ﻣﻦ ﻛﻪ ﺑﻮد زرﻳﻦ ﺑﺎﻟﺶ‬

‫آﻳﺎ ﻛﻪ ﻛﺠﺎ ﭘﺮﻳﺪ و ﭼﻮن ﺷﺪ ﺣﺎﻟﺶ‬

‫از دﺳﺖ زﻣﺎﻧﻪ ﺧﺎك ﺑﺮ ﺳﺮ ﺑﺎﺷﻢ‬

‫ﺗﺎ ﺧﺎك ﭼﺮا ﻧﻜﺮد ﺑﺮ دﻧﺒﺎﻟﺶ‬

‫اي ﻣﻼﺋﻜﻪ ﺗﺎ اﻳﻦ ﻣﺮغ ﺧﺎك ﺑﺮ دﻧﺒﺎل دارد ﺷﻤﺎ ازو ﺑﻬﺮه ﻣﻨﺪ ﺷﻮﻳﺪ ﺗﺎ ﺧﺎك ﺑﺸﺮﻳﺖ ﺑﺮ دﻧﺒﺎل اوﺳﺖ ﺷﻤﺎ ﺑﺎ او ﻫﻢ‬ ‫ﻧﺸﻴﻨﻲ »اﻻّ ﻟﺪﻳﻪ رﻗﻴﺐ ﻋﺘﻴﺪ« ﻣﻲ ﺗﻮاﻧﻴﺪ ﻛﺮد ﭼﻮن اﻳﻦ ﺧﺎك ﺑﺎز اﻓﺸﺎﻧﺪ ﻣﻘﺎم او »ﻓﻲ ﻣﻘﻌﺪ ﺻﺪق ﻋﻨﺪ ﻣﻠﻴﻚ ﻣﻘﺘﺪر«‬ ‫ﺑﺎﺷﺪ ﺷﻤﺎ را ﭘﺮ و ﺑﺎل ﭘﺮواز آن ﺣﻀﺮت ﻧﺒﺎﺷﺪ‪.‬‬ ‫آدم ﺗﺎ در ﺑﻴﻀﺔ ﺑﺸﺮﻳﺖ ﺑﻨﺪ ﺑﻮد ﺛﻘﻞ وﺟﻮد ﻃﻴﻨﺖ ﺑﺸﺮﻳﺖ ﻗﺼﺪ ﺳﻔﻠﻲ ﻣﻲ ﻛﺮد اﮔﺮ ﭼﻪ او را ﺑﺘﻜﻠﻴﻒ »ﻳﺎ آدم‬ ‫اﺳﻜﻦ اﻧﺖ و زوﺟﻚ اﻟﺠﻨﺔ« در ﻋﻠّﻮ در ﺟﺎت ﺑﻬﺸﺖ ﺟﺎي ﻣﻲ دادﻧﺪ او از ﺧﺎﺻﻴﺖ ﺑﺸﺮﻳﺖ ﻣﻴﻞ ﺑﺪاﻧﺔ ﮔﻨﺪم ﻫﻮا ﻣﻲ‬ ‫ﻛﺮد و از ﺧﺼﻮﺻﻴﺖ ﺑﻴﻀﮕﻲ ﺗﻠّﻮن »و ﻋﺼﻲ آدم رﺑﻪ ﻓﻐﻮي« ﻣﻲ ﻧﻤﻮد ﻣﺴﺘﺤﻖ ﺧﻄﺎب »اﻫﺒﻄﻮا ﻣﻨﻬﺎ« ﻣﻲ ﺑﻮد‪ .‬ﭼﻮن‬ ‫ﺑﻴﻀﻪ وﺟﻮد او را در ﺗﺼﺮّف ﭘﺮ و ﺑﺎل ﻋﻨﺎﻳﺖ »ﻓﺘﻠﻘﻲ آدم ﻣﻦ رﺑ‪‬ﻪ ﻛﻠﻤﺎت« ﮔﺮﻓﺘﻨﺪ و آدم ﺑﺎﻧﺎﺑﺖ »رﺑ‪‬ﻨﺎ ﻇﻠﻤﻨﺎ اﻧﻔﺴﻨﺎ«‬ ‫ﺗﺴﻠﻴﻢ آﻣﺪ ﻣﺮغ »اﺻﻄﻔﻲ آدم« از ﺑﻴﻀﺔ »و ﻋﺼﻲ آدم« ﺑﻴﺮون آﻣﺪ و ﺑﺪو ﺷﻬﭙﺮ »ﺛﻢ‪ ‬اﺟﺘﺒﻴﻪ رﺑ‪‬ﻪ ﻓﺘﺎب ﻋﻠﻴﻪ« ﺑﻌﺎﻟﻢ»و‬ ‫ﻫﺪي« ﻃﻴﺮان ﻛﺮد‪.‬‬ ‫ﭘﺲ ﺣﻘﻴﻘﺖ آﻧﺴﺖ ﻛﻪ ﻫﺮ ﭼﻴﺰ ﻛﻪ آدﻣﻲ از ﺧﻮد ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﻲ ﻛﻨﺪ از ﺣﻴﻮاﻧﻲ و روﺣﺎﻧﻲ آن ﻫﻤﻪ ﻧﻘﻮش ﺑﻴﻀﺔ‬ ‫ﺳﻴﻤﺮغ اﻧﺴﺎﻧﻲ اﺳﺖ ﺳﭙﻴﺪه و روﺣﺎﻧﻴﺖ و ﻋﻘﻞ او ﺑﻤﺜﺎﺑﺖ زرده و ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ از ﺑﻴﻀﻪ ﻣﺮغ ﺑﺨﻮدي ﺧﻮد ﺑﻴﺮون ﻧﻤﻲ ﺗﻮاﻧﺪ‬ ‫آﻣﺪ ﺳﻴﻤﺮغ اﻧﺴﺎﻧﻲ از ﺑﻴﻀﺔ ﺑﺸﺮﻳﺖ ﺑﻲ ﻣﺮﺑﻲ اﻧﺒﻴﺎء و اوﻟﻴﺎء ﺑﻴﺮون ﻧﺘﻮاﻧﺪ آﻣﺪ و اﻳﻦ ﺳﺮي ﺑﺰرﮔﺴﺖ‪ .‬ﻧﻈﺮ ﻫﺮ ﺑﻴﻀﻪ‬ ‫ﺻﻔﺖ ﻛﻪ ﻫﻨﻮز از ﻗﺸﺮ ﻫﺴﺘﻲ ﺧﻮد ﺧﻼص ﻧﻴﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ ﺑﺪﻳﻦ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻧﺘﻮاﻧﺪ اﻓﺘﺎد و ﭼﻮن ﺑﻨﻈﺮ ﺑﻴﻀﮕﻲ ﻧﮕﺮد ﻣﺮﻏﺎن‬

‫‪   ١٧‬‬


‫آﺷﻴﺎﻧﺔ ﻫﻮﻳ‪‬ﺖ را ﻫﺮﮔﺰ ﻧﺘﻮاﻧﺪ دﻳﺪ ﻛﻪ‪» :‬اوﻟﻴﺎﻳﻲ ﺗﺤﺖ ﻗﺒﺎﺋﻲ ﻻﻳﻌﺮﻓﻬﻢ ﻏﻴﺮي« از اﻳﺸﺎن ﺟﺰ ﭘﻴﻮﺳﺖ ﺑﻴﻀﻪ ﻧﻪ ﺑﻴﻨﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﻈﻢ‬ ‫از ﻣﺎ ﺗﻮ ﻫﺮ آﻧﭽﻪ دﻳﺪه اي ﺳﺎﻳﺔ ﻣﺎﺳﺖ‬

‫ﺑﻴﺮون زدو ﻛﻮن اي ﭘﺴﺮ ﭘﺎﻳﺔ ﻣﺎﺳﺖ‬

‫ﺑﻲ ﻣﺎﺋﻲ ﻣﺎ از ﻛﺎرﻫﺎ ﻣﺎﻳﺔ ﻣﺎﺳﺖ‬

‫ﻣﺎ داﻳﻪ دﻳﮕﺮان و او داﻳﺔ ﻣﺎﺳﺖ‬

‫از ﻣﺮغ ﺑﻴﻀﻪ ﺑﺴﻴﺎر زاﻳﺪ اﻣﺎ از ﺻﺪ ﻫﺰار ﺑﻴﻀﻪ ﻳﻜﻲ را ﻗﺒﻮل و ﺗﺴﻠﻴﻢ دﻫﻨﺪ ﺗﺎ ازو ﻣﺮﻏﻲ زاﻳﺪ ﻻﺟﺮم از ﺻﺪ ﻫﺰار‬ ‫آدﻣﻲ ﻳﻜﻲ را از ﻣﻘﺎم ﺑﻴﻀﮕﻲ ﻧﻈﺮ ﻋﻘﻠﻲ ﺑﻜﻤﻨﺪ ﺟﺬﺑﺔ ﻋﺸﻖ ﺗﻮﻓﻴﻖ ﺗﺼﺮّﻓﺎت ﻣﺮﻏﺎن اﻧﺒﻴﺎء و اوﻟﻴﺎء ﻛﺮاﻣﺖ ﻣﻲ ﻛﻨﺪ‪.‬‬ ‫واي ﺑﺴﺎ ﺑﻴﻀﻪ ﻛﻪ در ﻣﻘﺎم ﺗﺴﻠﻴﻢ ﺑﺎدﻧﻲ ﺣﺮﻛﺘﻲ از زﻳﺮ ﭘﺮ و ﺑﺎل ﻗﺒﻮل وﻻﻳﺖ ﺑﻤﻲ اﻓﺘﺪ اﺳﺘﻌﺪاد ﺑﻴﻀﮕﻲ ﺑﺎﻃﻞ‬ ‫ﻛﺮده و ﺑﻤﺮﺗﺒﺔ ﻣﺮﻏﻲ ﻧﺎرﺳﻴﺪه ﺗﺎ ﺑﺪان ﺑﻴﻀﻪ ﭼﻪ رﺳﺪ ﻛﻪ دوﻟﺖ ﺗﺴﻠﻴﻢ ﻧﻴﺎﻓﺘﻪ اﺳﺖ و در ﻣﻘﺎم ﺗﺴﻠﻴﻢ ﺗﺎ ﺑﺼﺒﺮ و ﺳﻜﻮن‬ ‫در ﺗﺼﺮّف ﭘﺮ و ﺑﺎل اواﻣﺮ و ﻧﻮاﻫﻲ ﺷﺮﻳﻌﺖ و ﻃﺮﻳﻘﺖ ﻗﺪم ﻧﻴﻔﺸﺎرده ﺗﺎ ﺑﻤﺪت ﻣﻌﻴﻦ در زردة روﺣﺎﻧﻴﺖ ﻣﺮغ وﻻﻳﺖ‬ ‫ﭘﻴﺪا آﻳﺪ از دوزخ ﻇﻠﻤﺎﻧﻲ ﻫﺴﺘﻲ ﻣﺮﻏﻲ ﻧﺮﺳﺪ ﻛﻪ‪» :‬و ﺟﺰا ﻫﻢ ﺑﻤﺎ ﺻﺒﺮوا ﺟﻨﺔً و ﺣﺮﻳﺮاً«‪.‬‬ ‫و ﺗﺎ در آن ﻣﻘﺎم ﻫﺴﺘﻲ ﻣﺼﺎﺑﺮت ﻧﻨﻤﺎﻳﺪ در ﺗﺴﻠﻴﻢ ﺗﺼﺮﻓﺎت اﺣﻜﺎم ازﻟﻲ اﺻﺒﺮوا و ﺻﺎﺑﺮوا وﺟﻮد ﻣﺮﻏﻲ ﻛﻤﺎﻟﻴ‪‬ﺖ‬ ‫آن ﻧﻴﺎﺑﺪ ﻛﻪ ﺑﻤﻨﻘﺎر ﻫﻤﺖ ﭘﻮﺳﺖ وﺟﻮد آﻓﺮﻳﻨﺶ ﺑﺮاﻧﺪازد و از ﺧﻮد ﺑﺰاﻳﺪ ﺗﺎ در ﻋﺎﻟﻢ ﻣﻠﻜﻮت ﻃﻴﺮان ﻛﻨﺪ ﻛﻪ‪» :‬ﻟﻢ ﻳﻠﺞ‬ ‫ﻣﻠﻜﻮت اﻟﺴ‪‬ﻤﻮات و اﻻرض ﻣﻦ ﻟﻢ ﻳﻮﻟﺪ ﻣﺮﺗّﻴﻦ‪ «.‬ﺗﺎ از ﺧﻮد ﺑﻨﺰاﻳﺪ و ﺻﺒﺮ در ﺗﺴﻠﻴﻢ اﺣﻜﺎم ازﻟﻲ ﭘﺮ و ﺑﺎل ﺑﻴﺨﻮدي‬ ‫ﻃﻴﺮان ﻧﻨﻤﺎﻳﺪ رﻫﺒﺮان ﻋﺎﻟﻢ ﺣﻘﻴﻘﺖ ﻧﻴﺎﻣﺪﻧﺪ ﻛﻪ‪» :‬و ﺟﻌﻠﻨﺎﻫﻢ اﺋّﻤﺔً ﻳﻬﺪون ﺑﺎﻣﺮﻧﺎ ﻟﻤ‪‬ﺎ ﺻﺒﺮوا و ﻛﺎﻧﻮا ﺑ‪Ĥ‬ﻳﺎﺗﻨﺎ ﻳﻮﻗﻨﻮن‪«.‬‬ ‫اﻫﻞ ﻋﻘﻞ دﻳﮕﺮﻧﺪ و اﻫﻞ اﻳﻤﺎن دﻳﮕﺮﻧﺪ و اﻫﻞ اﻳﻘﺎن دﻳﮕﺮﻧﺪ و اﻫﻞ ﻋﻴﺎن ﻋﻴﻦ اﻟﻴﻘﻴﻦ دﻳﮕﺮﻧﺪ و اﻫﻞ ﻋﻴﻦ ﺣﻖ‬ ‫اﻟﻴﻘﻴﻦ دﻳﮕﺮﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻣﺮﻏﺎن آن ﺑﻴﻀﻪ را در ﻣﻘﺎم ﭘﺮورش ﺑﻘﺪر ﻧﻴﺴﺘﻲ ﺑﻴﻀﮕﻲ ﻫﺴﺘﻲ ﻣﺮﻏﻲ ﭘﻴﺪا ﻣﻲ ﺷﻮد او‪‬ل ﻛﻪ ﺳﺮ از ﻗﺸﺮ ﺑﻴﻀﺔ‬ ‫آﻓﺮﻳﻨﺶ ﺑﻴﺮون ﻛﻨﺪ ﻫﻨﻮز ﺗﻨﺔ وي در ﺑﻴﻀﺔ اﻧﺎﻧﻴ‪‬ﺖ ﻣﺎﻧﺪه اﻳﻦ ﺑﺎﻧﮓ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ »اﻧﺎ اﻟﺤﻖ«‪.‬‬ ‫و ﭼﻮن ﺗﻨﻪ از ﺑﻴﻀﺔ وﺟﻮد ﺑﺮآورد ﭘﺎي وي در ﺑﻴﻀﻪ ﻣﺎﻧﺪه اﻳﻦ ﻧﻮازﻧﺪ ﻛﻪ »ﺳﺒﺤﺎﻧﻲ ﻣﺎ اﻋﻈﻢ ﺷﺄﻧﻲ‪«.‬‬ ‫و ﭼﻮن از ﺑﻴﻀﺔ ﻫﺴﺘﻲ ﺧﻮد ﺑﻜﻠّﻲ ﺧﻼص ﻳﺎﺑﺪ اﻳﻦ ﻧﻐﻤﺖ ﺳﺮاﻳﺪ ﻛﻪ‪» :‬اﻧﺴﻠﺨﺖ ﻣﻦ ﺟﻠﺪي ﻛﻤﺎ ﺗﻨﺴﻠﺦ اﻟﺤﻴ‪‬ﺔ ﻣﻦ‬ ‫ﺟﻠﺪﻫﺎ ﻓﺎذا اﻧﺎ ﻫﻮ‪ «.‬و ﭼﻮن در ﻓﻀﺎي ﻫﻮاي ﻫﻮﻳ‪‬ﺖ ﭘﺮواز ﻛﺮدن ﮔﻴﺮد اﻳﻦ ﺗﺮﻧﻢ ﻛﻨﺪ ﻛﻪ‪» :‬ﻣﺎ ﻓﻲ اﻟﻮﺟﻮد ﺳﻮي اﷲ« و‬ ‫ﭼﻮن در ﻧﺸﻴﻤﻦ وﺣﺪت ﻣﻘﺮ ﺳﺎزد اﻳﻦ ورد ﭘﺮدازد ﻛﻪ‪» :‬ﻓﺎﻋﻠﻢ أﻧﻪ ﻻ اﻟﻪ اﻻ اﷲ‪«.‬‬ ‫ﺑﻴﺖ‬ ‫اي ﺑﻴﻀﺔ ﻣﺮغ ﻻﻣﻜﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺗﻮي‬

‫ﭘﺮواﻧﺔ ﺷﻤﻊ ﻛﻦ ﻓﻜﺎﻧﻲ ﻛﻪ ﺗﻮي‬

‫ﭼﻮن ﺑﻴﻀﻪ اﮔﺮ ﺑﻤﺮغ ﺗﺴﻠﻴﻢ ﺷﻮي‬

‫آن ﻣﺮغ ﺷﻮي ﻛﻪ ﻣﺮغ داﻧﻲ ﻛﻪ ﺗﻮي‬

‫ﺑﺎزﻣﺎﻧﺪﮔﺎن ﺑﻴﻀﺔ وﺟﻮد را از ﺷﺎﻫﺒﺎزان ﻋﺎﻟﻢ ﻧﻴﺴﺘﻲ ﭼﻪ ﺧﺒﺮ ﻛﻪ در ﻓﻀﺎي ﻧﻴﺴﺘﻲ ﻛﺪام ﺻﻴﺪ در ﭼﻨﮕﺎل ﻫﻤ‪‬ﺖ ﻣﻲ‬ ‫آرﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﻧﻈﻢ‬ ‫ﻓﺮاز‬

‫ﻛﻨﮕﺮة‬

‫ﻛﺒﺮﻳﺎش‬

‫ﻓﺮﺷﺘﻪ ﺻﻴﺪ و ﭘﻴﻤﺒﺮ ﺷﻜﺎر وﺳﺒﺤﺎن ﮔﻴﺮ‬

‫ﺑﺎزاﻧﻨﺪ‬

‫‪   ١٨‬‬


‫اﮔﺮ وﻗﺘﻲ ﺳﺮ از ﺑﻴﻀﺔ وﺟﻮد ﺑﺮآوري و ﺑﻪ ﭘﺮ و ﺑﺎل ﺑﻲ ﺧﻮدي ﭘﺮواز ﻛﻨﻲ در زﻳﺮ ﻗﺒﺎب ﻏﻴﺮت ﻣﺮﻏﺎن او را‬ ‫ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻛﻨﻲ ﺑﺎزداﻧﻲ ﻛﻪ‪:‬‬ ‫ﺷﻌﺮ‬ ‫ﻣﺮﻏﺎن او ﻫﺮ آﻧﭽﻪ از آن آﺷﻴﺎن ﭘﺮﻧﺪ‬

‫ﺑﺲ ﺑﻲ ﺧﻮدﻧﺪ ﺟﻤﻠﻪ و ﺑﻲ ﺑﺎل و ﺑﻲ ﭘﺮﻧﺪ‬

‫ﺑﺪوﺧﺘﻪ‬

‫ﻧﻨﮕﺮﻧﺪ‬

‫ﺷﻬﺒﺎز‬

‫ﺣﻀﺮﺗﻨﺪ‬

‫دو‬

‫دﻳﺪه‬

‫ﺗﺎ‬

‫ﺟﺰ‬

‫وي‬

‫ﺑﺮ‬

‫ﺑﻜﻮﻧﻴﻦ‬

‫ﺷﺎه‬

‫ﺑﺮ دﺳﺖ ﺷﺎه ﭘﺮورش و زﻗّﻪ ﻳﺎﻓﺘﻪ‬

‫ﺗﺎ وﻗﺖ ﺻﻴﺪ ﻧﻴﺰ ﺑﺠﺰ ﺷﺎه ﻧﺸﻜﺮﻧﺪ‬

‫از ﺗﻨﮕﻨﺎي ﻫﻔﺖ و ﺷﺶ و ﭘﻨﺞ و ﭼﺎر و ﺳﻪ‬

‫ﭘﺮواز‬

‫ﺑﮕﺬرﻧﺪ‬

‫زان ﻣﻴﻞ ﻫﺸﺖ داﻧﺔ ﺟﻨّﺖ ﻧﻤﻲ ﻛﻨﻨﺪ‬

‫ﻛﺰ ﻣﺮﻏﺰار ﻋﺎﻟﻢ وﺣﺪت ﻫﻤﻲ ﭼﺮﻧﺪ‬

‫ﺑﭽﺸﻤﺸﺎن‬

‫درآوردﻧﺪ‬

‫ﭼﻮن ﮔﻠﺸﻦ ﺑﻬﺸﺖ‬

‫ﻧﻴﺎﻳﺪ‬

‫ﻛﻲ‬

‫ﭼﻮن‬

‫ﺳﺮ‬

‫ﻛﻨﻨﺪ‬

‫ﺑﺰﻳﺮ‬

‫زدوﻛﻮن‬

‫ﮔﻠﺨﻦ‬

‫دﻧﻴﺎ‬

‫اﻧﺪر ﻗﻤﺎر ﺧﺎﻧﺔ وﺣﺪت ﺑﻴﻚ ﺳﻪ ﺷﺶ‬

‫ﻧﻘﺪ ﭼﻬﺎر ﻫﺮ دو ﺟﻬﺎن ﺑﺎز ﻣﻲ ﺑﺮﻧﺪ‬

‫ﺳﺎﻗﻲ ﺷﺮاب ﺻﺎف ﺗﺠﻠّﻲ ﭼﻮ در دﻫﺪ‬

‫ﺧﻤﺨﺎﻧﺔ‬

‫ﺧﻮرﻧﺪ‬

‫زان ﺳﻮي داﻣﻦ ﺣﺪﺛﺎن ﺳﺮ ﺑﺮ آورﻧﺪ‬

‫وﻗﺘﻲ ﻛﻪ ﺳﺮ ﺑﺠﻴﺐ ﺗﺤﻴ‪‬ﺮ ﻓﺮو ﺑﺮﻧﺪ‬

‫آﺷﻴﺎن‬

‫ﭼﻮن زﻳﻦ ﻧﺸﻴﻤﻦ ﺑﺸﺮﻳ‪‬ﺖ ﺑﺮون ﭘﺮﻧﺪ‬

‫ﻧﺠﻤﺎ ﭼﻮ ﺧﺎك ﭘﺎي ﺳﮓ ﻛﻮﻳﺸﺎن ﺷﺪي‬

‫ﺑﺸﻤﺮﻧﺪ‬

‫ﺟﺰ‬

‫ﻣﻜﻤﻦ‬

‫ﺟﻼل‬

‫ﻧﺴﺎزﻧﺪ‬

‫اﻣ‪‬ﻴﺪوار‬

‫وﺟﻮد‬

‫ﺑﺎش‬

‫ﺑﻴﻜﺪم‬

‫ﻛﺰ‬

‫ﻓﺮو‬

‫اﻳﺸﺎﻧﺖ‬

‫ﻫﻴﭻ ﺑﻴﻀﺔ وﺟﻮد اﻧﺴﺎﻧﻲ ﻧﺒﺎﺷﺪ اﻻّ ﻛﻪ ﺑﻪ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﻣﺮﻏﻲ ﻣﺤﺘﺎج ﺑﺎﺷﺪ ﺗﺎ ﻣﺮغ ﺣﻘﻴﻘﻲ اور ا از ﺑﻴﻀﺔ وﺟﻮد ﻣﺠﺎزي‬ ‫ﺑﻴﺮون آورد ﻛﻪ ﺳﻴ‪‬ﺪ او‪‬ﻟﻴﻦ و آﺧﺮﻳﻦ را ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ در ﺑﺪاﻳﺖ ﺣﺎﻟﺖ ﺑﻤﺮغ ﺟﺒﺮﺋﻴﻞ ﺣﺎﺟﺖ آﻣﺪ ﺗﺎ اور ا از ﺑﻴﻀﺔ‬ ‫وﺟﻮد ﺑﻘﺎب ﻗﻮﺳﻴﻦ ﺑﻴﺮون آورد‪.‬‬ ‫اﻣﺎ ﻋﺠﺐ ﺳﺮّﻳﺴﺖ اﮔﺮ ﭼﻪ ﺑﻴﻀﺔ وﺟﻮدش ﺑﻤﺮغ ﺟﺒﺮﺋﻴﻞ ﻣﺤﺘﺎج ﺑﻮد اﻣ‪‬ﺎ ﺑﻴﻀﺔ او ﻧﻪ ﺑﻴﻀﺔ ﻣﺮغ ﺟﺒﺮﺋﻴﻞ ﺑﻮد ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ‬ ‫وﻗﺖ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺑﻴﻀﺔ ﺑﻂ در زﻳﺮ ﻣﺮغ ﺧﺎﻧﮕﻲ ﻧﻬﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﻂ ﺑﭽﻪ ﺑﻴﺮون آورد وﻟﻜﻦ ﺑﻂ ﺑﭽﻪ از ﭘﺲ ﻣﺮغ ﻣﻲ دود ﺗﺎ ﺑﻜﻨﺎر‬ ‫درﻳﺎ رﺳﺪ ﻣﺮغ ﺧﺎﻧﮕﻲ ﺑﺮ ﻛﻨﺎر درﻳﺎ ﺑﺎزاﻳﺴﺘﺪ زﻫﺮه ﻧﺪارد ﻛﻪ ﻗﺪم در درﻳﺎ ﻧﻬﺪ‪ ،‬ﺑﻂ ﺑﭽﻪ ﻣﺮغ ﺑﺮ ﻛﻨﺎر درﻳﺎ ﺑﮕﺬارد و‬ ‫ﺑﻲ ﺗﺤﺎﺷﻲ در درﻳﺎ رود و ﻫﻴﭻ ﻧﻴﻨﺪﻳﺸﺪ‪.‬‬ ‫ﺑﻴﺖ‬ ‫ﺑﭽﺔ ﺑﻂ اﮔﺮ ﭼﻪ دﻳﻨﻪ ﺑﻮد‬

‫آب‬

‫درﻳﺎش‬

‫ﺗﺎ‬

‫ﺑﺴﻴﻨﻪ‬

‫ﺑﻮد‬

‫ﻣﺮغ ﺗﺎ اﻳﻦ ﺳﺎﻋﺖ ﻣﻲ ﭘﻨﺪاﺷﺖ ﻛﻪ ﺑﭽﻪ ﺑﺪون ﻣﺤﺘﺎﺟﺴﺖ ﭼﻮن درﻳﺎ ﭘﻴﺶ آﻣﺪ ﺑﺪاﻧﺴﺖ ﻛﻪ او ﺧﻮد از ﺟﻨﺲ او‬ ‫ﻧﻴﺴﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻴﻀﺔ ﻣﺮغ وﺟﻮد روح ﻣﺤﻤ‪‬ﺪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ در درﻳﺎي ﻫﺴﺘﻲ ﺗﺎ ﺑﺴﺪرة اﻟﻤﻨﺘﻬﻲ رﺳﻴﺪ ﺟﺒﺮﺋﻴﻞ ﻣﺮغ ار ﻣﺤﻤ‪‬ﺪ را‬ ‫ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ ﻣﻲ ﺑﺮد ﭼﻮن ﺑﺪرﻳﺎي ﻗﺎب ﻗﻮﺳﻴﻦ رﺳﻴﺪ ﺟﺒﺮﺋﻴﻞ ﮔﻔﺖ‪» :‬ﻟﻮدﻧﻮت اﻧﻤﻠﺔً ﻻ ﺣﺘﺮﻗﺖ‪«.‬‬ ‫ﻣﺤﻤﺪ ﺻﻠﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ ﺑﻂ ﺑﭽﺔ آن درﻳﺎ ﺑﻮد ﺑﻲ ﺗﻮﻗﻒ در درﻳﺎي »او ادﻧﻲ« آﻣﺪ و ﺑﻲ واﺳﻄﻪ ﺑﺰّﻗﺔ »ﻓﺄوﺣﻲ اﻟﻲ ﻋﺒﺪه‬

‫‪   ١٩‬‬


‫ﻣﺎ اوﺣﻲ« ﻣﺸﺮّف ﮔﺸﺖ‪.‬‬ ‫ﻫﺮ ﺑﻴﻀﻪ اي ﻛﻪ ﺑﻲ ﺗﺮﺑﻴﺖ ﺧﻮاﻫﺪ ﻛﻪ ﻃﻴﺮان ﻛﻨﺪ ﭼﻮن ﻓﻼﺳﻔﻪ ﺧﻮد را در اﺳﻔﻞ ﺳﺎﻓﻠﻴﻦ ﺷﺒﻬﺎت اﻧﺪازد و‬ ‫ﺑﺨﻴﺎﻻت ﻓﺎﺳﺪ ﺧﻮد را ﻫﻼك ﻛﻨﺪ و ﻫﺮﮔﺰ ﺑﻤﺮﻏﻲ ﻧﺮﺳﺪ و از ﻣﺸﺎرب ﻣﺮﻏﺎن ﻣﺤﺮوم ﻣﺎﻧﺪ ﺑﻞ ﻛﻪ اﺳﺘﻌﺪاد ﺑﻴﻀﮕﻲ‬ ‫ﭼﻨﺎن ﺑﺎﻃﻞ ﺷﻮد ﻛﻪ ﺷﺎﻳﺴﺘﮕﻲ اﺳﺘﺨﺮاج ﻣﺮﻏﻲ از ﺑﻴﻀﺔ وﺟﻮد او ﺑﺮﺧﻴﺰد ﺗﺎ اﮔﺮ ﻫﺰار ﭘﻴﻐﻤﺒﺮ ﺧﻮاﻫﺪ ﻛﻪ در وي‬ ‫ﺗﺼﺮّف ﻛﻨﺪ و ﺑﺘﺼﺮف دﻋﻮت ﺑﻴﻀﺔ وﺟﻮد او را در زﻳﺮ ﭘﺮ و ﺑﺎل ﻧﺒﻮت آورد اﻳﻦ ﺧﻄﺎب ﻳﺎﺑﺪ ﻛﻪ‪» :‬ﺳﻮاء ﻋﻠﻴﻬﻢ‬ ‫أأﻧﺬرﺗﻬﻢ ام ﻟﻢ ﺗﻨﺬرﻫﻢ ﻻﻳﺆﻣﻨﻮن« ﭼﻪ ﺑﻴﻀﻪ را اﺳﺘﻌﺪاد اﺳﺘﺨﺮاج ﻣﺮﻏﻲ ﺑﺪو ﻧﻮع ﺑﺎﻃﻞ ﺷﻮد ﻳﻜﻲ آﻧﻜﻪ ﺑﺎ ﺻﺤ‪‬ﺖ‬ ‫ﺑﻴﻀﻪ ﺧﻠﻠﻲ در اﻧﺪرون ﺑﻴﻀﻪ ﺑﺰرده ﺑﺮﺳﺪ ﺑﻨﻮﻋﻲ از اﻧﻮاع ﻛﻪ زرده ﺑﻔﺴﺎد آﻳﺪ و اﺳﺘﻌﺪاد اﺳﺘﺨﺮاج ﻣﺮﻏﻲ ﺑﺎﻃﻞ ﺷﻮد‪.‬‬ ‫و ﺑﻴﻀﺔ وﺟﻮد اﻧﺴﺎﻧﻲ را ﭼﻮن اﻋﺘﻘﺎدي ﻓﺎﺳﺪ در دل ﭘﺪﻳﺪ آﻳﺪ و آن ﻣﺆﻛّﺪ ﺷﻮد ﺑﺎد‪‬ﻟﺔ ﺷﺒﻬﺎت ﭼﻨﺎﻧﻜﻪ در دل ﺑﻴﺦ‬ ‫آن ﭼﻨﺎن راﺳﺦ ﺷﻮد ﻛﻪ او ﭘﻨﺪارد ﻛﻪ ﺑﺮﻫﺎن ﻗﺎﻃﻊ اﺳﺖ و ﺑﻬﻴﭻ وﺟﻪ ﻗﺎﺑﻞ دﻳﮕﺮ ﻧﺒﺎﺷﺪ و ﻫﺮ ﭼﻪ ﺟﺰ ﻣﻌﺘﻘﺪ اوﺳﺖ‬ ‫ﺑﺎﻃﻞ و ﺗﻤﻮﻳﻪ ﺷﻨﺎﺳﺪ اﻳﻨﺠﺎ زردة دل ﻓﺴﺎد ﭘﺬﻳﺮﻓﺖ و ﻗﺎﺑﻠﻴ‪‬ﺖ ﺗﺼﺮّف ﻣﺮﻏﺎن اﻧﺒﻴﺎء و اوﻟﻴﺎء ازو ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ و اﺳﺘﻌﺪاد‬ ‫ﻣﺮﻏﻲ ﺣﻘﻴﻘﻲ ﺑﻜ ّﻠﻲ ﺑﺎﻃﻞ ﺷﺪ ازو اﻳﻦ ﻋﺒﺎرت ﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ‪» :‬ﺧﺘﻢ اﷲ ﻋﻠﻲ ﻗﻠﻮﺑﻬﻢ و ﻋﻠﻲ ﺳﻤﻌﻬﻢ و ﻋﻠﻲ اﺑﺼﺎرﻫﻢ ﻏﺸﺎوة‬ ‫و ﻟﻬﻢ ﻋﺬاب ﻋﻈﻴﻢ‪«.‬‬ ‫و در ﻣﻮﺿﻌﻲ دﻳﮕﺮ از اﺣﻮال آن ﻣﻐﺮوران ﺳﺮﮔﺸﺘﻪ اﻳﻦ ﺧﺒﺮ ﻣﻲ دﻫﺪ »ﻗﻞ ﻫﻞ ﻧﻨﺒﺌّﻜﻢ ﺑﺎﻻﺧﺴﺮﻳﻦ أﻋﻤﺎﻻً‪ ،‬اﻟﺬّﻳﻦ‬ ‫ﺿﻞّ ﺳﻌﻴﻬﻢ ﻓﻲ اﻟﺤﻴﻮة اﻟﺪﻧﻴﺎ و ﻫﻢ ﻳﺤﺴﺒﻮن أﻧﻬ‪‬ﻢ ﻳﺤﺴﻨﻮن ﺻﻨﻌﺎً‪«.‬‬ ‫ﻧﻮع دوم آﻧﻜﻪ ﭼﻮن ﺑﻴﻀﻪ ﺷﻜﺴﺘﻪ اﺳﺘﻌﺪاد ﺑﻜﻠّﻲ ﺑﺎﻃﻞ ﮔﺮدد ﻫﻢ ﭼﻨﻴﻦ ﺑﻴﻀﺔ وﺟﻮد اﻧﺴﺎﻧﻲ ﭼﻮن ﺑﻤﺮگ ﺷﻜﺴﺘﻪ‬ ‫ﺷﻮد اﺳﺘﻌﺪاد ﻛﻤﺎل ﻳﺎﻓﺘﻦ ﺑﺎﻃﻞ ﺷﻮد ﻛﻪ‪» :‬ﻳﻤﻮت اﻟﻤﺮئ ﻋﻠﻲ ﻣﺎ ﻋﺎش ﻓﻴﻪ وي ﺣﺸﺮ ﻋﻠﻲ ﻣﺎﻣﺎت ﻋﻠﻴﻪ‪«.‬‬ ‫ﭘﺲ ﺻﻮرت ﺑﻴﻀﮕﻲ ﻃﻠﺴﻤﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﺑﺮ روي ﮔﻨﺞ ﻣﺮﻏﻲ ﺑﺴﺘﻪ اﻧﺪ ﻫﻢ ﺑﺪﺳﺘﻜﺎري ﻣﺮغ آن ﻃﻠﺴﻢ ﺑﺘﻮان ﮔﺸﻮد‬ ‫ﺑﻴﻀﻪ ﻫﺮ ﭼﻨﺪ ﺧﻮاﻫﺪ ﺗﺎ ﺑﻲ ﺗﺼﺮّف ﻣﺮغ ﺑﺴﺮّ ﮔﻨﺞ ﻣﺮﻏﻲ ﺧﻮد رﺳﺪ و ﺑﻨﺪاﻳﻦ ﻃﻠﺴﻢ ﺑﮕﺸﺎﻳﺪ ﻣﻴﺴ‪‬ﺮ ﻧﺸﻮد ﺟﺰ ﺑﺴﺘﻠﻴﻢ‬ ‫ﻣﺮغ ﺗﺎ ﻣﺮغ ﺑﺘﺼﺮف وﻻﻳﺖ ﻣﺮﻏﻲ در ﻧﻬﺎد ﺑﻴﻀﻪ ﺑﻨﺪ ﻃﻠﺴﻢ ﺑﻴﻀﮕﻲ ﺑﮕﺸﺎﻳﺪ و ﮔﻨﺞ ﻣﺮﻏﻲ را در ﻓﻨﺎي ﺑﻴﻀﮕﻲ ﺑﻪ ﺑﻴﻀﻪ‬ ‫ﻧﻤﺎﻳﺪ ﺗﺎ آﻧﻜﻪ ﮔﻮﻳﺪ‪:‬‬ ‫ﺑﻴﺖ‬ ‫از ﮔﻨﺞ و ﻃﻠﺴﻢ ﻗﺼ‪‬ﻪ اي ﺑﺸﻨﻮدم‬

‫در ﺟﺴﺘﻦ ﮔﻨﺞ ﺟﺎن و ﺗﻦ ﻓﺮﺳﻮم‬ ‫ج‬

‫ﭼﻮن ﺑﻨﺪ ﻃﻠﺴﻢ ﮔﻨﺞ را ﺑﮕﺸﻮدم‬

‫ﺧﻮد ﮔﻨﺞ و ﻃﻠﺴﻢ ﮔﻨﺞ ﻫﻢ ﻣﻦ ﺑﻮدم‬

‫و ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ ﺑﻨﺪ ﻃﻠﺴﻢ ﺑﻴﻀﺔ اﻧﺴﺎﻧﻴ‪‬ﺖ ﺑﻲ ﺗﺼﺮّف ﻣﺮﻏﺎن اﻧﺒﻴﺎء و اوﻟﻴﺎء ﻛﺲ ﺑﻌﻘﻞ ﻧﺘﻮاﻧﺪ ﮔﺸﻮد و ﺑﺴﺮّ ﮔﻨﺞ ﻣﺮﻏﻲ‬ ‫وﻻﻳﺖ ﻧﺘﻮاﻧﺪ رﺳﻴﺪ ﺗﺎ ﺗﺴﻠﻴﻢ ﺗﺼﺮﻓﺎت ﻣﺮﻏﺎن ﻛﺎﻣﻞ اﻳﻦ راه ﻧﺸﻮد ﭘﻴﺶ از آﻧﻜﻪ اﻋﺘﻘﺎدي ﻓﺎﺻﺪ اﺳﺘﻌﺪاد زردة دل‬ ‫ﺑﻔﺴﺎد آورد ﺗﺎ ﺑﻀﺮﺑﺔ ﻣﻠﻚ اﻟﻤﻮت ﭘﻮﺳﺖ ﺑﻴﻀﺔ اﻧﺴﺎﻧﻲ ﺷﻜﺴﺘﻪ ﺷﻮد ﻛﻪ ﻣﺮگ ﻋﺒﺎرت از آﻧﺴﺖ ﺗﺎ دﺳﺖ ﻋﻨﺎﻳﺖ‬ ‫»ﻳﺤﺒ‪‬ﻬﻢ« ﺗﺎج ﻛﺮاﻣﺖ »ﻳﺤﺒ‪‬ﻮﻧﻪ« ﺑﺮ ﺳﺮ ﻛﺪام ﺻﺎﺣﺐ ﺳﻌﺎدت ﻧﻬﺪ و دوﻟﺖ ﺳﺮ ﺑﮕﺮﻳﺒﺎن ﺟﺎن ﻛﺪام ﻣﻘﺒﻞ ﺑﺮﻛﻨﺪ‪.‬‬ ‫رﺑﺎﻋﻲ‬

‫‪   ٢٠‬‬


‫ﻫﺮ ﺟﺎن ﺻﺪف ﮔﻮﻫﺮ ﻋﺸﻖ ﻣﺎ ﻧﻴﺴﺖ‬

‫ﮔﻔﺘﺎ ﻫﺮ دل ﺑﻌﺸﻖ ﻣﺎ ﺑﻴﻨﺎ ﻧﻴﺴﺖ‬

‫ج‬

‫ﻟﻜﻦ ﻗﺪ اﻳﻦ ﻗﺒﺎ ﺑﻬﺮ ﺑﺎﻻ ﻧﻴﺴﺖ‬

‫ﺳﻮداي وﺻﺎل ﻣﺎ ﺗﺮا ﺗﻨﻬﺎ ﻧﻴﺴﺖ‬

‫ﺗﺴﻠﻴﻢ ﺷﺪن ﺗﺼﺮف وﻻﻳﺖ اﻳﻦ ﻣﺮﻏﺎن را ﻋﺸﻘﻲ ﻛﺎﻣﻞ ﺑﺎﻳﺪ اﻳﻦ ﻛﺎر ﺑﻤﺠﺮد ﺗﻤﻨّﻲ ﺑﺮ ﻧﻤﻲ آﻳﺪ ﻛﻪ‪» :‬ﻟﻴﺲ اﻟﺪ‪‬ﻳﻦ‬ ‫ﺑﺎﻟﺘّﻤﻨّﻲ« ﻣﺪﻋﻴﺎن ﻃﻠﺐ اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﺑﺴﻴﺎر ﺑﺮﻧﮓ و ﺑﻮي ﺻﺎدﻗﺎن ﭘﻴﺪا ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ و ﻣﻲ ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺘﻜﻠّﻒ اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ‬ ‫ﺑﺮ ﺧﻮد ﺑﻨﺪﻧﺪ ﻧﻤﻲ داﻧﻨﺪ ﻛﻪ ﻫﺮ ﻛﻪ ﺑﺮ ﺧﻮد ﺑﻨﺪد ﺑﺮ ﺧﻮد ﺧﻨﺪد ﻻﺟﺮم ازﻳﻦ ﺟﺴﺘﺠﻮي ﺟﺰ ﺑﺮﻧﮓ و ﺑﻮي ﻧﻤﻲ رﺳﻨﺪ و‬ ‫ازﻳﻦ ﺗﻚ و ﭘﻮي ﺑﮕﻔﺖ و ﮔﻮي ﻗﺎﻧﻊ ﻣﻲ ﺷﻮﻧﺪ ﻧﻤﻲ داﻧﻨﺪ ﻛﻪ‪:‬‬ ‫دﻋﻮ‪‬ي ﻋﺸﻖ ﺟﺎﻧﺎن در ﻫﺮ دﻫﺎن ﻧﮕﻨﺠﺪ‬

‫وﺻﻒ ﺟﻤﺎل روﻳﺶ در ﻫﺮ زﺑﺎن ﻧﮕﻨﺠﺪ‬

‫ﻧﻮر ﻛﻤﺎل ﺣﺴﻨﺶ در ﻫﺮ ﻧﻈﺮ ﻧﻴﺎﻳﺪ‬

‫ﻧﮕﻨﺠﺪ‬

‫ﺟﻼل‬

‫ﻋﺰّ‬ ‫ﻋﻜﺴﻲ‬

‫در‬

‫ﺳﻴﻤﺮغ ﻗﺎف ﻋﺸﻘﺶ از ﺑﻴﻀﻪ ﭼﻮن ﺑﺮآﻳﺪ‬

‫ﻣﺮﻏﻴﺴﺖ ﻛﺎﺷﻴﺎﻧﺶ در ﺟﺴﻢ و ﺟﺎن ﻧﮕﻨﺠﺪ‬

‫ﻳﻚ ذر‪‬ه ﺑﺎر ﺣﻜﻤﺶ ﻛﻮﻧﻴﻦ ﺑﺮ ﻧﺘﺎﺑﺪ‬

‫ﻳﻚ ﻧﻜﺘﻪ راز ﻋﺸﻘﺶ در دو ﺟﻬﺎن ﻧﮕﻨﺠﺪ‬

‫ﻳﻚ ﺷﻌﻠﻪ ﻧﺎر ﻗﻬﺮش ﻫﻔﺘﻢ ﺳﻘﺮ ﺑﺴﻮزد‬

‫ﻳﻚ ﻟﻤﻌﻪ ﻧﻮر ﻟﻄﻔﺶ در ﻫﺸﺖ ﺟﻨﺎن ﻧﮕﻨﺠﺪ‬

‫ﺑﮕﻴﺮد‬

‫ﻧﮕﻨﺠﺪ‬

‫روي‬

‫ﺑﺮ‬

‫ﻣﻨﺠﻮق‬

‫ﻻﻣﻜﺎن‬

‫ﻧﮕﻨﺠﺪ‬

‫ﻧﺪارد‬

‫ﻋﺎﺷﻘﺎﻧﺶ‬

‫آﻓﺎق‬

‫درﻧﻴﺎﺑﺪ‬

‫ﻛﺒﺮﻳﺎﻳﺶ‬

‫درﻫﺮ‬

‫ﻓﻴﻀﻲ زﻓﻀﻞ ﺟﻮدش در ﺑﺤﺮ و ﻛﺎن ﻧﮕﻨﺠﺪ‬

‫ﺧﻮﻧﺎب‬

‫زﺗﺎب‬

‫وﺻﻠﺶ‬ ‫ﻧﻮرش‬

‫ﺟﺒﺮﻳﻞ‬

‫ﺷﺮح‬

‫ﺻﻔﺎت‬

‫ذاﺗﺶ‬

‫ﺑﻴﺎن‬

‫زﻣﻴﻦ‬

‫واﻓﻐﺎن‬

‫ﺑﻲ‬

‫در‬

‫دﻻﻧﺶ‬

‫آﺳﻤﺎن‬

‫آن را ﻛﻪ ﺑﺎر ﻳﺎﺑﺪ در ﺑﺎرﮔﺎه وﺻﻠﺶ‬

‫در ﻫﺮ ﻣﻜﺎﻧﻲ ﻧﻴﺎﺑﻲ‪ ،‬در ﻫﺮ زﻣﺎن ﻧﮕﻨﺠﺪ‬

‫ﺷﻜﺮاﻧﻪ ﭼﻮن ﮔﺬارم ﻛﺎﻣﺮوز ﻳﺎر ﺑﺎ ﻣﻦ‬

‫زان ﺳﺎن ﺷﺪه ﻛﻪ ﻣﻮﻳﻲ اﻧﺪر ﻣﻴﺎن ﻧﮕﻨﺠﺪ‬

‫ﮔﻮﻳﻨﺪ راز وﺻﻠﺶ ﭘﻨﻬﺎن ﭼﺮا ﻧﺪاري‬

‫ﭘﻨﻬﺎن‬

‫ﻧﮕﻨﺠﺪ‬

‫ﮔﻔﺘﻲ زوﺻﻞ روﻳﺶ ﺑﺎ ﻣﺎ ﺑﺪه ﻧﺸﺎﻧﻲ‬

‫اﻳﻦ ﺧﻮد ﻣﺤﺎل ﺑﺎﺷﺪ ﻛﺎﻧﺪر ﻧﺸﺎن ﻧﮕﻨﺠﺪ‬ ‫دﻫﺎن‬

‫ﻧﮕﻨﺠﺪ‬

‫ﻧﺎودان‬

‫ﻧﮕﻨﺠﺪ‬

‫ﭼﻮﻧﻪ‬

‫ﻧﺠﻤﺎ ﺣﺪﻳﺚ وﺻﻠﺶ زﻧﻬﺎر ﺗﺎ ﻧﮕﻮﻳﻲ‬

‫ﻛﺎن‬

‫ﻋﻘﻞ‬

‫از ﮔﻔﺖ و ﮔﻮ ﻧﻴﺎﺑﺪ وﺻﻠﺶ ﻛﺴﻲ ﻣﺤﺎﻟﺴﺖ‬

‫ﺑﺤﺮ‬

‫ﻣﺤﻴﻂ‬

‫دارم‬

‫رﻧﻴﺎﺑﺪ‬ ‫ﻫﺮﮔﺰ‬

‫ﻛﺎﻧﺪر‬

‫و‬

‫اﻧﺪر‬ ‫در‬

‫ﻧﻬﺎن‬

‫آﻧﻬﺎ ﻛﻪ در ﺟﺴﺖ و ﺟﻮي اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﺑﮕﻔﺖ و ﮔﻮي ﻗﺎﻧﻊ ﺷﺪه اﻧﺪ ﺑﺮ ﺳﺎﺣﻞ اﻳﻦ ﺑﺤﺮﺷﺎن ﭼﻮن درﻳﺎ ﺧﺸﻚ ﻟﺐ‬ ‫ﻣﻲ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫ﺑﻴﺖ‬ ‫ﺑﺪﺑﺨﺖ اﮔﺮ ﺑﺮ ﻟﺐ درﻳﺎ ﺑﺎﺷﺪ‬

‫ﺟﺰ ﺑﺎ ﻟﺐ ﺧﺸﻚ ﻫﻤﭽﻮ درﻳﺎ ﻧﺒﻮد‬

‫در ﻗﻌﺮ ﺑﺤﺮ ﻣﺤﻴﻂ ﻣﻌﺮﻓﺖ ﺑﺴﺮّ ﮔﻮﻫﺮ »ﻛﻨﺖ ﻛﻨﺰاً ﻣﺨﻔﻴﺎً« ﺟﺰ ﻏﻮ‪‬اﺻﺎن ﺟﺎن ﺑﺎز ﻋﺎﺷﻖ ﭘﻴﺸﻪ ﻧﻤﻲ رﺳﻨﺪ ﺗﺮداﻣﻨﺎن‬ ‫ﻋﻘﻞ ﭘﺮ اﻧﺪﻳﺸﻪ را درﻳﻦ ﺑﻴﺸﻪ راه ﻧﻴﺴﺖ ﻋﺎﻗﻼن از ﺟﻤﺎل ﺷﻤﻊ اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﺑﻨﻈﺎره ﻧﻮري از دور ﻗﺎﻧﻊ ﺷﺪه اﻧﺪ ﻋﺎﺷﻘﺎن‬

‫‪   ٢١‬‬


‫ﭘﺮواﻧﻪ ﺻﻔﺖ ﺑﺪﻳﻮاﻧﮕﻲ ﭘﺮواﻧﮕﻲ دﺳﺖ رد‪ ‬ﺑﺮ روي ﻋﻘﻞ ﺑﻬﺎﻧﻪ ﺟﻮي ﺧﻮدﭘﺮﺳﺖ ﺑﺎز ﻧﻬﺎده اﻧﺪ و ﻫﻤﮕﻲ ﻫﺴﺘﻲ ﺧﻮد را‬ ‫ﺑﺮ اﺷﻌ‪‬ﺔ ﺟﻤﺎل ﺷﻤﻊ اﻳﺜﺎر ﻛﺮده اﻧﺪ ﻻﺟﺮم دﺳﺖ ﻣﺮاد در ﮔﺮدن وﺻﺎل آوردﻧﺪ‪.‬‬ ‫ﺷﻌﺮ‬ ‫اي آﻧﻜﻪ ﻧﺸﺴﺘﻪ اﻳﺪ ﭘﻴﺮاﻣﻦ ﺷﻤﻊ‬

‫ﻗﺎﻧﻊ ﮔﺸﺘﻪ ﺑﺨﻮﺷﻪ ا زﺧﺮﻣﻦ ﺷﻤﻊ‬

‫ﭘﺮواﻧﻪ ﺻﻔﺖ ﻧﻬﻴﺪ ﺟﺎن ﺑﺮ ﻛﻒ دﺳﺖ‬

‫ﺗﺎﺑﻮ ﻛﻪ ﻛﻨﻴﺪ دﺳﺖ در ﮔﺮدن ﺷﻤﻊ‬

‫اﮔﺮ ﭘﺮواﻧﻪ ﺑﺪاﻧﺴﺘﻲ ﻛﻪ ﭼﻮن وﺟﻮد ﻣﻤﺠﺎزي ﺧﻮد ﺑﺮ ﺟﻤﺎل ﺷﻤﻊ ﺑﺎزد ﺷﻤﻊ او را ﺑﻮﺟﻮد ﺣﻘﻴﻘﻲ ﺧﻮد ﺑﻨﻮازد‬ ‫ﻫﺮﮔﺰ ﺑﺬل ﻫﺴﺘﻲ ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻲ ﻛﺮد‪.‬‬ ‫ﺷﻌﺮ‬ ‫ﺑﺎ ﺳﻮز ﻏﻢ ﺗﻮ دل از آن ﺳﺎزد‬

‫ﺗﺎ ﺑﻮ ﻛﻪ دﻣﻲ وﺻﻞ ﺗﻮش ﺑﻨﻮازد‬

‫ﭘﺮواﻧﻪ از آن وﺟﻮد ﺑﺎزد ﺑﺮ ﺷﻤﻊ‬

‫ﻛﻮ ﻧﻴﺰ ﺑﺮو وﺟﻮد ﺧﻮد ﻣﻲ ﺑﺎزد‬

‫ﺑﻴﺶ ازﻳﻦ ﺑﺰﺑﺎن ﻗﻠﻢ دو زﺑﺎن در روي ﻛﺎﻏﺬ دو روي ﺳﺨﻦ ﻋﻘﻞ دو اﻟﻚ ﺑﺎز و ﻋﺸﻖ ﻏﻤ‪‬ﺎز ﻧﻤﻲ ﺗﻮان ﮔﻔﺖ‪.‬‬ ‫ﺑﻴﺖ‬ ‫ﺗﺎ ﻗﻴﺎﻣﺖ ﺷﺮح ﻋﺸﻘﺶ دادﻣﻲ‬

‫ﮔﺮ ﻛﺴﻲ ﺑﻮدي ﻛﻪ ﺑﺎور داﺷﺘﻲ‬

‫ﺧﻮاﻧﻨﺪﮔﺎن اﻳﻦ ﻗﺼ‪‬ﻪ ﭘﺮ ﻏﺼ‪‬ﻪ را از ارﻳﺤﻴ‪‬ﺖ ﻫﻤ‪‬ﺖ ﺑﺮ ﻫﻔﻮات ﻗﻠﻢ رﻗﻢ ﻋﻔﻮ ﺑﺎﻳﺪ ﻛﺸﻴﺪ و ﺑﻌﻴﻦ اﻟﺮّﺿﺎ ﺑﺪﻳﻦ ﻧﻮﺑﺎوة‬ ‫ﻏﻴﺐ ﺑﻲ رﻳﺐ ﺑﺎﻳﺪ ﻧﮕﺮﻳﺪ و ﺳﺮّ اﻳﻦ درج ﮔﻬﺮ ﺑﺪﺳﺖ ﻧﻴﺎز ﺑﺎﻳﺪ ﮔﺸﻮد و ﻗﺪم درﻳﻦ ﺑﺎدﻳﺔ ﺑﻲ ﭘﺎﻳﺎن از ﺳﺮ اﻋﺘﻘﺎد ﺑﺎﻳﺪ‬ ‫ﻧﻬﺎد ﺗﺎ ﺑﻮ ﻛﻪ ﺑﻤﻘﺼﺪ و ﻣﻘﺼﻮدي ﺗﻮان رﺳﻴﺪ »وﻓﻘّﻨﺎ اﷲ و اﻳ‪‬ﺎﻛﻢ ﺳﻠﻮك ﺳﺒﻴﻞ اﻟﺮّﺷﺎد و رزﻗﻨﺎ اﻻﺳﺘﻘﺎﻣﺔ ﻋﻠﻲ ﻗﺪم‬ ‫اﻟﺴ‪‬ﺪاد ﻓﻲ ﻣﺘﺎﺑﻌﺔ ﺳﻴ‪‬ﺪاﻻﻧﺒﻴﺎء و اﻟﻤﺮﺳﻠﻴﻦ ﻣﺤﻤ‪‬ﺪ اﻟﻤﺼﻄﻔﻲ ﺻﻠّﻲ اﷲ ﻋﻠﻴﻪ و ﻋﻠﻲ آﻟﻪ اﻟﻄّﻴﺒﻴ‪‬ﻦ اﻟﻄﺎﻫﺮﻳﻦ اﺟﻤﻌﻴﻦ‬ ‫اﺳﺘﺘﺒ‪‬ﺖ ﻛﺘﺎﺑﺔ ﻫﺬا اﻟﺮّﺳﺎﻟﻪ اﻟﻤﺸﺤﻮﻧﺔ ﺑﺤﻘﺎﺋﻖ اﻻﺳﺮار و دﻗﺎﺋﻖ اﻻﺑﺮار ﻓﻲ اﻟﻤﺪرﺳﺔ اﻟﻌﻼﺋﻴ‪‬ﺔ اﻟﻤﺒﻨﻴ‪‬ﺔ ﺑﺴﺒﺰوار ﻻزاﻟﺖ‬ ‫ﺳﺪ‪‬ﺗﻬﺎ ﻣﺰار اﻻﺧﻴﺎر و ﻣﺪار اﻻﺣﺮار ﺧﺪﻣﺔً ﻟﺨﺰاﻧﻪ ﻛﺘﺐ ﺻﺎﺣﺒﻬﺎ اﻟّﺬي ﻫﻮ ﻣﻨﺰل اﻟﻄﺎف اﻟﺮّﺑﺎﻧﻴ‪‬ﺔ و ﻣﺤﻤﻞ اﻋﻄﺎف‬ ‫اﻟﺴ‪‬ﺒﺤﺎﻧﻴ‪‬ﺔ ﺻﺎﺣﺐ اﻟﻤﻜﺎﺷﻔﺎت اﻟﻌﺎﻟﻢ ﺑﺎﺳﺎر اﻟﻜﺎﺋﻨﺎت ﺷﻴﺦ اﻟﻤﺸﺎﻳﺦ و اﻟﻮزراء ﻗﻄﺐ اﻻوﻟﻴﺎء و اﻻﺻﻔﻴﺎء ﻛﻬﻒ‬ ‫اﻟﺨﻼﻳﻖ ﻛﺎﺷﻒ اﻟﺤﻘﺎﺋﻖ ﻋﻼء اﻟﺤﻖ و اﻟﺪ‪‬ﻧﻴﺎ و اﻟﺪ‪‬ﻳﻦ وﺟﻴﻪ اﻻﺳﻼم و اﻟﻤﺴﻠﻤﻴﻦ ﻣﺮﺑﻲ اﻟﻌﻠﻤﺎء و اﻟﻔﻀﻼء ﻣﻘﻮي‬ ‫اﻟﻀﻌﻔﺎء و اﻟﻔﻘﺮأ ﻣﺘّﻊ اﷲ اﻫﻞ اﻻﺳﻼم ﺑﺪوام ﺑﻘﺎﺋﻪ و اﻋﻠﻲ اﻟﻌﺎﻟﻢ اﻟﺪ‪‬ﻳﻦ ﺑﻴﻤﻦ رواﻧﻪ ﻋﻠﻲ ﻣﺠﺮي ﻗﻠﻢ اﻟﻔﻘﻴﺮ اﻟﺤﻘﻴﺮ‬ ‫اﻟﻤﺴﻜﻴﻦ ﺧﺎدم اﻟﻔﻘﺮاء ﻣﺤﺐ‪ ‬اﻟﻌﻠﻤﺎء اﺑﻲ اﻟﻔﺘﺢ ﺟﻼﻟﻲ اﻟﺠ‪‬ﻤﺎﻟﻲ اﻟﻤ‪‬ﺎد ﻻﻫﻞ اﻟﻤﻌﺎﻟﻲ ﻓﻲ اﻟﻌﺎﺷﺮ ﻣﻦ ﺷﻬﺮ اﻟﻤ‪‬ﻌﻈﻢ‬ ‫رﻣﻀﺎن ﺑﺘﻮﻓﻴﻖ اﻟﻮاﻫﺐ اﻟﻤﻨّﺎن ﻟﺴﻨﺔ ارﺑﻊ و ﺳﺒﻌﻤﺎﺋﻪ ﺣﺎﻣﺪاً و ﻣﺼﻠﻴﺎً«‪.‬‬ ‫ﭘﺎﻳﺎن‬

‫‪   ٢٢‬‬


eshq-va-aql