Issuu on Google+

MACIEJ WIECZOREK

PORTFOLIO


CZASOPISMA

DENTAL NEWS

DENTAL DENTAL NEWS NEWS

Zęby pod mikroskopem Zaniedbanie higieny jamy ustnej prowadzi do próchnicy, parodontozy lub innych schorzeń. Jeśli je zbagatelizujemy, możemy doprowadzić do stanów zapalnych miazgi zębowej, co często oznacza konieczność leczenia kanałowego. To dość złożony zabieg, bo we wnętrzu zęba znajduje się skomplikowana sieć ujść kanalików, których grubość często nie przekracza średnicy włosa. Dlatego najlepiej udać się do dentysty, który podczas zabiegu korzysta z mikroskopu stomatologicznego. Mikroskop powiększa leczony

obszar i mocno go oświetla. To umożliwia dentyście dokładniejsze obejrzenie wnętrza zęba, które ma wymiary zaledwie trzy na cztery milimetry. Dzięki temu mamy większe szanse na prawidłowe wyleczenie oraz uniknięcie jego ewentualnej utraty. To ważne, bo braki w jamie ustnej nie tylko utrudniają przeżuwanie, ale z biegiem czasu deformują też twarz i postarzają nas. Precyzyjne leczenie kanałowe bez użycia mikroskopu jest praktycznie niemożliwe. Taki sprzęt pozwala na kilkunastokrotne powiększenie

pola zabiegowego, znacznie ułatwia pracę oraz w znacznym stopniu zwiększa szanse na powodzenie zabiegu. Przeoczenie kanału albo jego niedostateczne oczyszczenie czy nieszczelne wypełnienie może spowodować poważne powikłania w przyszłości i konieczność powtórzenia leczenia, a nawet utratę zęba. Leczenie zębów powiększonych kilkanaście lub kilkadziesiąt razy zapewnia większą precyzję, a tym samym daje szansę na skuteczniejsze leczenie i zmniejsza ryzyko utraty zęba.

2% nigdy nie myje zębów

lepszy. – Rodzice zwracają większą uwagę na to, jak często i w jaki sposób ich przedszkolaki szczotkują zęby, oraz co i kiedy jedzą Zaskakujące jest to, że rodzice potraą zniechęcić dziecko i przestraszyć przed pierwszą wizytą stomatologiczną – mówią dziecku, że jeśli nie będzie myć zębów, to pójdzie do dentysty. Wizyta w gabinecie jest karą, a nie elementem prolaktyki. Dzieci nie odbywają zatem wizyt kontrolnych i dlatego stan ich zębów jest bardzo zły. – Strach przed dentystą oraz niski poziom wiedzy dzieci szkolnych jest alarmujący. Nie zdają sobie sprawy, że zęby stałe mogą ulec zakażeniu bakteriami, znajdującymi się w zaniedbanych zębach mlecznych. Mleczaki utrzymują również niezbędne miejsce dla zębów stałych, które wyrosną w przyszłości. Stanowią dla nich drogowskaz oraz punkt odniesienia – podsumowuje Aneta Płatek.

z nich nie funkcjonuje prawidłowo, ma to ogromny wpływ na działanie całego układu. Dlatego należy uważnie przyglądać się naszej jamie ustnej i zgłaszać wszystkie problemy specjaliście. Problemy z narządem żucia, szczególnie we wczesnej fazie rozwoju, nie są bolesne – przebiegają bez dolegliwości bólowych. Dlatego łatwo je przeoczyć, a już wtedy stają się one niebezpieczne dla naszego zdrowia. Nieprawidłowe

4

ZDROWY UŚMIECH

Zęby w sposób ciągły poddawane są procesom demineralizacji i remineralizacji, na które wpływają nawyki dietetyczne i higieniczne pacjentów. Jeśli procesy demineralizacji trwają dłużej niż procesy remineralizacji, powstaje zmiana o wyglądzie białej plamy (próchnica początkowa). Należy podkreślić, że próchnica początkowa jest odwracalna, a postępowanie w jej wypadku jest łatwe, jednak bez odpowiedniego leczenia ząb będzie dalej ulegał destrukcji, tracąc integralność tkanek twardych, co w efekcie doprowadzi do powstania ubytku. Pomimo postępującego charakteru choroby próchnicowej dzięki odpowiedniemu postępowaniu (higiena

6

70% Polaków nie wie,

Higiena noworodków i niemowląt jest dla ich rodziców szczególnie ważna. Niestety jeśli chodzi o higienę jamy ustnej, nie jest już tak optymistycznie.

99% dorosłych Polaków

Zazwyczaj rodzice przypominają sobie o tej konieczności długo po tym, jak dziecku pojawiły się pierwsze ząbki.

nieprecyzyjnie

56% siada na fotel tylko

wtedy, gdy ból jest trudny do zniesienia

jak właściwie czyścić zęby

Pleśniawki

w ogóle nie myje zębów.

4,2 ln Polaków nosi protezy zębowe

5

1/2012

Profilaktyka próchnicy

Preparaty te można stosować w celu zapobieganiu  próchnicy u: dzieci (już od 1. roku życia) i młodzieży  z podwyższonym ryzykiem próchnicy, pacjentów  leczonych ortodontycznie i protetycznie, a także osób  dorosłych, z odsłoniętymi szyjkami zębowymi oraz  próchnicą korzeni zębów.  Lakowanie zębów przeprowadza się zazwyczaj  w zębach nowo wyrzniętych, których powierzchnie  żujące mają wiele bruzd i szczelin, stanowiących  miejsca retencji dla płytki nazębnej. Aby zapobiegać  gromadzeniu się płytki nazębnej na tych powierzchniach, pokrywa się je warstwą laku, a sam zabieg  przypomina założenie wypełnienia utwardzanego  światłem lampy polimeryzacyjnej. Należy pamiętać,  że lak nie pozostaje na zawsze na powierzchni zęba,  dlatego ważna jest okresowa kontrola u dentysty.  Lakowanie nie zapobiega wystąpieniu próchnicy na wszystkich powierzchniach zębów, lecz stanowi zabezpieczenie głębokich bruzd i szczelin na powierzchniach żujących zębów.

Podstawą profilaktyki jest edukacja, jednak – jak wskazują wyniki badań – nadal wiele osób nie zna zasad pielęgnacji jamy ustnej, która obejmuje: stosowanie past do zębów z fluorem i płynów do płukania jamy ustnej, czyszczenie przestrzeni międzyzębowych, żucie gum bez cukru i regularne wizyty kontrolne u stomatologa.

Jak zminimalizować ryzyko próchnicy? Wprowadzenie na szeroką skalę past do zębów z fluorem jest powszechnie uznawane przez naukowców, dentystów i organizacje z obszaru ochrony zdrowia za najważniejszy czynnik odpowiedzialny za radykalny spadek częstości występowania próchnicy na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci. Stosowanie fluoru w profilaktyce próchnicy ma długą tradycję popartą bogatym piśmiennictwem, zawierającym dowody zarówno na skuteczność, jak i bezpieczeństwo tej metody. Szereg kompleksowych przeglądów badawczych wskazuje, że regularne szczotkowanie zębów pastą o zawartości fluoru co najmniej 1000 ppm ogranicza rozwój ubytków o około 25% w stosunku do szczotkowania pastą do zębów niezawierającą fluoru. Poziom skuteczności zwiększa się wraz z zawartością fluoru oraz częstotliwością stosowania. Inne metody miejscowego podania fluoru o dobrze udokumentowanej skuteczności obejmują: lakierowanie, lakowanie, żele oraz płyny do płukania jamy ustnej. ZDROWY UŚMIECH

Jaka jest różnica między lakowaniem a lakierowaniem zębów? Są to dwa różne zabiegi, które u danego pacjenta  można stosować łącznie lub rozdzielnie. Lakiery  fluorkowe są uznaną metodą profilaktyki przeciwpróchnicowej, a regularnie stosowane powodują ok.  40-proc. redukcję próchnicy. Są łatwe w zastosowaniu,  a sam zabieg lakierowania jest niebolesny i polega  na nałożeniu lakieru pędzelkiem lub szczoteczką  na powierzchnie zębów. Lakier powinno się aplikować  2-4 razy w roku, zależnie od ryzyka próchnicy  u danego pacjenta. Ocenia to lekarz dentysta. Lakier  fluorkowy (o zawartości fluoru 22600 ppm) wykazuje  istotną skuteczność w zapobieganiu rozwojowi  próchnicy, tak w przypadku zębów stałych, jak  i mlecznych. Sytuacji klinicznych, w których wskazane  jest stosowanie lakierów fluorowych, jest wiele. 

Wskazania dla pacjenta:

Materiały pochodzą z magazynu „Oral Health Dialogue”

Rozwój procesu próchnicowego Cukry pochodzące z pożywienia

SPOŻYWANIE CUKRÓW Bakterie, które są obecne w płytce nazębnej, przetwarzają cukry będące dla nich źródłem energii. W wyniku tego procesu powstają kwasy.

POWSTAWANIE KWASÓW Uwalnianie kwasów

Kwasy wytworzone przez bakterie są szkodliwe dla szkliwa – powodują jego stopniowe uszkadzanie i doprowadzają do utraty wapnia i fosforanów, które są podstawowym budulcem szkliwa.

UTRATA WAPNIA Utrata wapnia

• ograniczenie cukrów w diecie, • regularne kontrole u dentysty – 2 razy w roku, • szczotkowanie pastą z fluorem zębów rano i wieczorem, • w przypadku często pojawiających się nowych ubytków – zabieg fluoryzacji, • porada stomatologa (dodatkowe możliwości zapobiegania próchnicy, np. żel lub pasta do stosowania domowego).

Utrata wapnia w procesie tzw. demineralizacji prowadzi do powstania „białych plam” na szkliwie, będacych pierwszym widocznym objawem próchnicy wczesnej. Na tym etapie próchnicy można jeszcze zapobiegać.

UPŁYW CZASU Nieleczona zmiana próchnicowa ulega progresji – powiększa się aż do powstania ubytku próchnicowego.

7

2015

· · ·

Pleśniawki to grzybica jamy ustnej, która objawia się małymi białymi kropkami (możemy je porównać do grudek sera) na śluzówce policzków, podniebieniu i dziąsłach. Mogą pojawić się one u noworodków ze zmniejszoną odpornością, co jest spowodowane dojrzewaniem układu immunologicznego, lub u noworodków/niemowląt będących w trakcie lub po kuracji antybiotykowej, która sprzyja występowaniu pleśniawek. Może się również zdarzyć, że noworodek zakazi się pleśniawkami w drogach rodnych matki w czasie porodu, co spowodowane jest dużą podatnością tych ostatnich na grzybicę i niewystarczającą opieką lekarską.

·

Objawy W czasie karmienia piersią (lub butelką) dziecko ssie gorzej niż zwykle, jest płaczliwe, mogą u niego występować wymioty. Na sutkach matki pojawiają się wówczas bolesne brodawki. Pielęgnacja W takiej sytuacji najlepiej zasięgnąć porady pediatry. Lekarz na pewno zaleci lek przeciwgrzybiczy, którym należy smarować śluzówkę jamy ustnej dziecka. Przed podaniem leku należy zetrzeć pleśniawki z błony śluzowej jamy ustnej. W tym celu owijamy palec wskazujący czystym kompresem z gazy zamoczonym w naparze z rumianku lub soli fizjologicznej (0,9% NaCl) i delikatnie ścieramy białe kropki. Często zalecany jest Aftin, który niestety nie powinien być stosowany u noworodków i niemowląt. Można natomiast zastosować wodny roztwór gencjany.

10

ZDROWY UŚMIECH

ŚMIECH TO ZDROWIE

2-3 krople należy umieścić na czystym kompresie z gazy i posmarować jamę ustną. Po każdym karmieniu wskazane jest przemywanie buzi dziecka z resztek mleka, używając przegotowanej wody. Robimy to bardzo ostrożnie, aby nie wywołać ulewania lub nawet wymiotów.

Obfite ślinienia u noworodka

Wszyscy kojarzą ślinienie z ząbkowaniem. Często pojawia się ono dużo wcześniej i świadczy wówczas o wzmożonej pracy gruczołów ślinowych. Ślina pomaga noworodkowi i niemowlakowi w nawilżaniu śluzówki jamy ustnej, a zawarte w niej przeciwciała (IgA) utrudniają wnikanie bakterii do organizmu dziecka. Dodatkowo ułatwia proces trawienia. Gruczoły ślinowe zaczynają pracować intensywnie od 3. miesiąca życia dziecka. Maluch nie potrafi

do buzi dziecka powinny traać tylko czyste zabawki i czyste smoczki (nieoblizywane przez rodziców), buzię noworodka przemywamy przegotowaną wodą lub naparem z rumianku o temperaturze pokojowej (po „odbiciu”, aby nie doprowadzić do zwrócenia pokarmu), w porze nocnej absolutnie nie podajemy słodkich herbatek ani osłodzonej wody, nie pozwalamy na zasypianie z butelką, w której w znajduje się mleko, mieszanka mleczna lub sok; zapobiegamy w ten sposób „próchnicy butelkowej” i zachłyśnięciu się dziecka, do przepłukania jamy ustnej po posiłku podajemy przegotowaną wodę (niemowlętom, nie noworodkom), w okresie przed i w czasie ząbkowania należy masować i czyścić jamę ustną gumową szczoteczką nakładaną na palec; starajmy się robić to po każdym posiłku; tym samym przyzwyczajamy malucha do mycia ząbków; w 1. roku życia możemy stosować pastę bez uoru, zapytajmy stomatologa o dobór odpowiedniego smoczka.

wtedy jeszcze skoordynować ruchów języka, policzków i gardła, aby prawidłowo połykać nadmiar śliny. W wieku 5 miesięcy dzieci nadal obficie się ślinią, używając już wtedy warg i języka głównie do zabawy, w ten sposób przygotowują buzię do mówienia. W 6. miesiącu życia zaczyna się ząbkowanie. Zawiązki zębów powodują obrzęk dziąseł, w wyniku czego może pojawić się stan zapalny. W tym czasie dziecko ślini się bardzo intensywnie. Pielęgnacja Okres intensywnego ślinienia wymaga odpowiedniej pielęgnacji: – smarowanie bródki, szyi i klatki piersiowej kremem lub maścią ochronną, np. linomag, alantan; zabezpieczamy wtedy dziecko przed drażniącym działaniem enzymów trawiennych, – smarowanie całej buzi kremem ochronnym przed wyjściem na spacer, ponieważ zaśliniona skóra pod wpływem chłodu bądź ciepła łatwo pierzchnie, – zakładanie śliniaczka i częste zmienianie ubranka. Gdy ślinienie jest intensywne, należy zasięgnąć rady lekarza, ponieważ może być ono objawem zapalenia nagłośni.

11

1/2012

ŚMIECH TO ZDROWIE Przychodzi pacjent do dentysty: – Ależ od pana czuć alkohol! – mówi oburzony stomatolog. – To dlatego, że przykładałem go sobie na bolący ząb! – A od dawna boli? – No, już jakieś cztery lata...

Dentysta do pacjenta podczas „prac głębinowych”:

na wesoło

– O przepraszam, zdaje się, że naruszyłem panu nerw. – Nie szkodzi, nawet nie bardzo bolało – uspokaja pacjent – tylko niepotrzebnie pan z tego powodu wyłączył światło...

Dentystka włącza maszynę do borowania

Liczby

Z ŻYCIA PACJENTA

dr n. med. Agnieszka A. Pawlik

Na co chorują

paace Konsekwencje palenia papierosów to efekt palenia tytoniu, czyli suszonych liści rośliny Nicotiana tabacum. Została ona odkryta w Ameryce przed kilkoma tysiącami lat, a poznana przez Europę przed pięcioma wiekami. Dzisiaj jest znana i uprawiana na całym świecie. Tytoń konsumowany jest w różnej postaci: cygar, papierosów, fajek, nargili. Może być także żuty lub wdychany (w postaci tabaki). Prócz klasycznych papierosów tytoń można palić w postaci: • papierosów light (równie szkodliwych jak te zwykłe); • papierosów bez nikotyny (analogicznie trujących przez zawartość tlenku węgla i substancji smolistych w dymie); • cygar (bardziej szkodliwych niż klasyczne papierosy, ponieważ wypalenie jednego jest równoznaczne z wypaleniem 10 klasycznych papierosów, z 3 razy większym ryzykiem raka płuc i 4 razy większym ryzykiem raka przewodu pokarmowego, warg czy jamy ustnej);

• fajki (ryzykując rakiem błony śluzowej jamy ustnej i gardła); • robionych własnoręcznie, tak zwanych skrętów, w których tytoń zawiera 4-6 razy więcej nikotyny i substancji smolistych; • jointów (z dodatkiem konopi, których szkodliwość jest powszechnie bagatelizowana, a zwiększa ryzyko choroby psychicznej o 40%, podobnie jak raka płuc); • chichy, inaczej nargili, zwanej też fajką wodną (której godzinne palenie, czyli wykonanie 30-50 wdechów, jest równoznaczne z wypaleniem 2 paczek papierosów, której dym zawiera 4 razy więcej nikotyny i substancji smolistych, a sam sposób palenia zwiększa ryzyko inhalacji mikroorganizmów).

Konsekwencje

Wśród najważniejszych konsekwencji palenia papierosów są choroby sercowo-naczyniowe, z zawałem mięśnia sercowego na czele. Dwukrotnie częściej są one przyczyną zgonu w porównaniu z rakiem płuc. Do tej samej grupy należy zaliczyć incydenty dotyczące naczyń mózgowych (niedotlenienie mózgu, pogorszenie pamięci), szczególnie częste u palących kobiet, które równocześnie zażywają doustne środki antykoncepcyjne. Spośród schorzeń układu oddechowego, które spowodowane są papierosami, należy wymienić zapalenie gardła, krtani, częstsze ataki astmy, problemy z oskrzelami (przewlekłe zapalenie drzewa oskrzelowego). Chorzy cierpiący na cukrzycę każdorazowo

20

ZDROWY UŚMIECH

hig. stom. Sylwia Nowakowska

Kompendium wiedzy

Do dentysty przychodzi młoda kobitka:

i mówi do siedzącego w fotelu pacjenta: – A pamiętasz, jak w szkole ciągną��eś mnie za warkocze?

– O, tu boli, panie doktorze, tu! – Proszę usiąść, zaraz zrobimy rentgena, zobaczymy w czym problem. – Oj, nie panie doktorze, tylko nie rentgena, jestem w ciąży! – Ależ proszę się nie obawiać, to najnowszy model, całkowicie bezpieczny! – Wie pan, z bezpiecznym seksem też się nacięłam.

W gabinecie na fotelu siedzi facet z rozdziawioną paszczą, a dentysta mu grzebie. – Co słychać u pana żony? – pyta dentysta. – Ble ghy wmyn – odpowiada facet. – O zrobiła prawo jazdy. A co u dzieci? – Wlymi gnyfy mlio. – Najstarsze ma 13 lat, patrz pan jak ten czas leci. Dobrze proszę popłukać i wypluć. – Panie doktorze kiedy następna wizyta? – pyta facet. – Słucham? – Kiedy mam przyjść!? – Nie rozumiem... – Wzsmi ghle? – Aaa, za tydzień w środę o 8...

Dentysta do pacjenta: – Mamy dwa rodzaje opłat, 50 dolarów leczenie bez bólu i 100 dolarów leczenie z bólem. – W takim razie wybieram taniej i bez bólu. Dentysta zaczął borować, a pacjent zaczał wrzeszczeć. – Widzę, że jednak boli. Znaczy się będzie 100 dolarów.

Do kliniki dentystycznej przychodzi Niemiec,

Facet pyta swojego kolegę o dobrego stomatologa. Tamten mu odpowiada:

wchodzi do gabinetu jednego ze stomatologów i pyta: – Ile kosztuje wyrwanie zęba bez znieczulenia? – 30 euro. – A ile ze znieczuleniem? – 50 euro. – Poproszę w takim razie ze znieczuleniem. Dentysta aplikuje Niemcowi znieczulenie i prosi, by ten poczekał przed gabinetem 10 minut, aż znieczulenie zacznie działać. Ponieważ mija pół godziny, a pacjent się nie pojawia, wyrwiząb wychodzi zdziwiony przed gabinet i spotyka tam swojego kolegę, dentystę z gabinetu obok, który mu opowiada: – Wyobraź sobie, miałem przed chwilą pacjenta. Ależ to był twardziel! Uparł się, że chce rwać zęba bez znieczulenia, a kiedy mu go rwałem, nawet się nie skrzywił!

– Znam świetnego, ale on jest Anglikiem. – Spoko, spoko, poradzę sobie. Przychodzi więc na wizytę do tego dentysty, siada na fotelu i pokazując lekarzowi ząb mówi: – Tu! Dentysta wyrwał mu dwa zęby. Na drugi dzień znów spotykają się obaj faceci i pierwszy mówi: – Kurcze, jakiś głupi ten dentysta. Ja mu pokazuję bolący ząb, mówię tu, a on wyrywa mi dwa zęby. – Aleś ty głupi, „Two” po angielsku znaczy dwa. – Aaa, trzeba było tak od razu mówić. Następnym razem coś wymyślę. Przychodzi więc na kolejną wizytę do dentysty, siada na fotelu, wskazuje ząb i mówi: – Ten!

O pastach do zębów napisano już wiele artykułów, w tym miejscu odnajdą Państwo najważniejsze informacje, które powinna posiadać asysta dentystyczna. Skład past do zębów: • środki ścierne, które usuwają nalot, polerują powierzchnię zębów i wypełnień stomatologicznych; wysoka ścierność past nie jest szkodliwa dla szkliwa zębów przy odpowiedniej metodzie szczotkowania zębów; nie należy jej stosować u pacjentów z odsłoniętymi szyjkami i ubytkami klinowymi;

20

30

• środki pieniące, np. laurylowy siarczan sodu – środki te wspomagają mechanicznie czyszczenie zębów, rozpuszczają usuniętą z zęba płytkę nazębną, ułatwiają rozpuszczanie, m.in. substancji aromatycznych, oraz zmniejszają napięcie powierzchniowe śliny, dzięki czemu na przykład fluorki mogą dotrzeć w miejsca trudno dostępne; piana wytwarzana podczas szczotkowania daje poczucie świeżości w jamie ustnej, co jest niewątpliwie czynnikiem motywującym do szczotkowania; • środki smakowo-zapachowe – wywołują uczucie świeżości, uprzyjemniają oczyszczanie zębów; do najczęstszych należą kompozycje miętowe i olejki eteryczne z szałwii, anyżku, eukaliptusa; dla dzieci polecane są pasty o smaku owocowym, np. truskawkowym, pomarańczowym; • zagęstniki, które nadają paście odpowiednią konsystencję; • substancje hamujące rozwój kamienia nazębnego – pirofosforany lub związki cynku; pirofosforany ograniczają powstawanie kamienia naddziąsłowego nawet o 50%, nie mają jednak wpływu na kamień nazębny poddziąsłowy (np. Elgydium Anti-Plaque);

ZDROWY UŚMIECH

1/2012

ZDROWY UŚMIECH

Słów kilka o szczoteczce do zębów

Bruksizm – choroba XXI wieku

Czasopismo wydawane przez Elamed Media Group

Na co chorują palacze

Czy częste mycie skraca życie... protez dentystycznych?

Gabinet stomatologiczny oczami osoby niepełnosprawnej

Czy u pacjentek ciężarnych można wykonywać zdjęcia rentgenowskie

Jak przygotować dziecko do wizyty u dentysty?

Dodatek dla pacjenta dołączany do „TPS – Twojego Przeglądu Stomatologicznego”

• Do 1945 roku palenie papierosów nie było traktowane jako choroba. • Jeden na dwóch palaczy umiera z powodu choroby związanej z nałogiem. • Palenie papierosów jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka złośliwych nowotworów. • 90% raków płuc wywołanych jest przez papierosy. • Jeden rak na trzy związany jest z paleniem papierosów. • Każdy wypalony papieros skraca życie o 11 minut. • Nałogowy palacz, który przestaje palić w wieku około 40 lat, wydłuża swoje życie o 9 lat. • Nałogowy palacz, który zaprzestaje palić w wieku około 50 lat, wydłuża swoje życie o 6 lat. • Trzeba wypalić 150 kg tytoniu (150 000 papierosów), aby zachorować na raka oskrzeli. Zajmuje to około 30 lat, podczas których każdego dnia wypala się około 15 papierosów.

po wypaleniu papierosa zwiększają poziom glikemii, zaostrzając tym samym objawy choroby podstawowej. 9 na 10 zdiagnozowanych nowotworów złośliwych drzewa oskrzelowego występuje u palaczy. 90% przypadków raka płuc związanych jest z aktywnym paleniem, a 5% z paleniem biernym. Nałóg palenia papierosów jest głównym czynnikiem ryzyka raka pęcherza moczowego i nerek, a także przewodu pokarmowego (z jamą ustną włącznie). Palenie papierosów zwiększa także ryzyko raka piersi u palących przed menopauzą. Dwukrotnie zwiększa ryzyko raka trzustki i żołądka. U palących ciężarnych zwiększa się ryzyko poronienia, urodzenia dziecka przedwcześnie, z niską masą urodzeniową, wad wrodzonych, rozszczepu podniebienia, zajęczej wargi, przedwczesnego porodu. 1/2012

• substancje znoszące nadwrażliwość szyjek zębowych, fluorki i aminofluorki (np. Elmex Sensitive), chlorek strontu (np. Perio Sensitive), chlorek i azotan potasu, hydroksyapatyt (np. Oral B Sensitive); • substancje działające przeciwzapalnie, pochodzące z kasztanowca zwyczajnego, z tarniny, krzewu peruwiańskiego – rośliny te zawierają garbniki, które działają ściągająco; wykorzystuje się też właściwości rumianku, który pobudza do wzmożonego wydzielania śliny oraz działa przeciwzapalnie, jak również anyżku i mięty; substancje te, dodane do past, łagodzą ból, przeciwdziałają obrzękom tkanek jamy ustnej (np. Lacalut Activ, Biodent);

O pastach do zębów

ISSN 1426-27 89

Jak przebiega proces próchnicowy?

domowa, profilaktyka i leczenie stomatologiczne) można uniknąć dalszego jej rozwoju.

Hiiea jamy ustej

·

noworodków i niemowląt

regularnie chodzi do dentysty

42% Polaków czyści zęby

3,8 ln Polaków

to choroba, której można skutecznie zapobiegać

Zjawisko to prowadzi do utraty substancji mineralnej zęba i w konsekwencji do rozwoju próchnicy. Próchnica jest najczęściej występującą chorobą przewlekłą na świecie: dotyka 80% populacji. Wczesne etapy rozwoju próchnicy (tzw. próchnica początkowa) mogą być zatrzymane i odwrócone pod warunkiem zmniejszenia wpływu czynników je wywołujących.

37% społeczeństwa

naszych rodaków nie ma własnej szczoteczki do zębów, a korzysta z jednej, wspólnej dla całej rodziny

Próchnica zębów Próchnica zębów jest chorobą przewlekłą, w której na skutek działania kwasów pochodzących z fermentacji węglowodanów dostarczanych w diecie następuje zniszczenie podatnych tkanek twardych zęba.

25%

Polaków poświęca na mycie zębów 3 minuty

800 tys.

funkcjonowanie całego układu żucia prowadzi bowiem, między innymi, do ścierania się zębów, a także ich rozchwiania i przemieszczania, co w późniejszych etapach życia dodatkowo nasila problem. Co ciekawe, objawy zaburzeń w funkcjonowaniu narządu żucia nie dotyczą wyłącznie jamy ustnej. Poczucie zmęczenia, napięte mięśnie nad ranem, ból i zawroty głowy – to tylko niektóre z dolegliwości, które także mogą nas dotknąć.

·

Teresa Kroll

9%

Polaków poświęca na higienę jamy ustnej, zamiast zalecanych minimum 3 minut, mniej niż minutę

oraz ponad 50% dzieci ma próchnicę

Żucie z problemami Problemy z narządem żucia dotyczą trzech czwartych spośród nas. Wśród zmagających się z tymi dysfunkcjami jest coraz więcej osób młodych, a nawet dzieci w wieku szkolnym. Nasz narząd żucia to skomplikowana konstrukcja. Poza szczękami, zębami czy językiem w jego skład wchodzą również okoliczne mięśnie, ślinianki oraz staw skroniowo-żuchwowy. Wszystkie te elementy są ze sobą ściśle powiązane, a jeśli choć jeden

PROFILAKTYKA Higiena i pielęgnacja

PROFILAKTYKA

·

Przedszkolaki mają zęby zdrowsze od uczniów Przedszkolaki wiedzą zdecydowanie więcej o tym, jak dbać o zęby, niż dzieci z klas wczesnoszkolnych. Przedszkolakom nie są obce nitki dentystyczne i płukanki do jamy ustnej. Mali uczniowie bardzo rzadko o tych akcesoriach słyszeli, a 40% z nich nigdy nie było u dentysty. Takie wnioski wysnuli specjaliści z Kliniki Implantologii i Stomatologii Estetycznej dr. Borczyka, prowadzący Akademię Zdrowego Uśmiechu w katowickich szkołach. Rodzice przesadnie ufają swoim dzieciom w wieku wczesnoszkolnym i nie sprawdzają, jak dbają o swoje zęby. Nie kontrolują stanu uzębienia, dopóki dziecka nic nie boli. Do tego dochodzą słodycze, kupowane w sklepiku szkolnym, brak wiedzy dzieci na temat pielęgnowania jamy ustnej oraz liczne zajęcia pozalekcyjne, które uniemożliwiają mycie zębów po każdym posiłku. Stan uzębienia przedszkolaków jest zdecydowanie

SPECJALISTYCZNE

Stworzenie layoutu, skład, łamanie

P

Piana wytwarzana podczas szczotkowania daje poczucie świeżości w jamie ustnej, co jest niewątpliwie czynnikiem motywującym do szczotkowania. • substancje profilaktyczne, fluor i aminofluorki, fluorek cynawy, fluorek glinu, które działają przeciwpróchnicowo; • środki konserwujące i bakteriostatyczne, np. triklosan w pastach Colgate Total lub Blend-a-med Com plete; • środki o działaniu wybielającym, rozdrobione krzemionki, dwutlenek tytanu (np. Sensodyne Whitening);

1/2015

Właściwości past do zębów Właściwości past do zębów możemy podzielić na: • oczyszczające; • zwiększające odporność na próchnicę; • wpływające dodatnio na dziąsła; • zapobiegające lub ograniczające odkładaniu się miękkich i twardych złogów nazębnych; • nieniszczące szkliwa i błony śluzowej jamy ustnej ani całej jamy ustnej.

• środki słodzące, do których zaliczamy: sacharynę, sorbitol, ksylitol.

Stosowanie past ze względu na zawartość fluoru: • dla dzieci poniżej 4 lat – pasty bez fluoru, np. Nenedent, Ajuna; • dla dzieci powyżej 4-6 lat pasty z zawartością fluoru 250-500 ppm, np. Elmex dla dzieci, Colgate Smiles; • dla dzieci w wieku 6-12 lat – pasty z zawartością fluoru 500-1000 ppm, np. Bobini Junior, Colgate Smiles; • pasty z zawartością fluoru 1000-1500 ppm – przeznaczone dla dzieci powyżej 6. roku życia, np. Elmex Junior, Elmex, Signal, Colgate; • pasty z zawartością fluoru powyżej 1800 ppm przeznaczone są dla pacjentów o wysokim wskaźniku próchnicy. R E K L A M A

21


CZASOPISMA

OPROGRAMOWANIE, BIURA PROJEKTOWE I KONSTRUKCYJNE

RAPORT RYNEK OBRÓBKI STALI W POLSCE

SPECJALISTYCZNE

CIĘCIE BLACH, RUR, PROFILI

20,88%

RAPORT RYNEK OBRÓBKI STALI W POLSCE

Projektowanie materiałowe i obróbcze zaczyna się w biurach projektowych i konstrukcyjnych firm, co ma ogromny wpływ na wszystkie pozostałe obszary działania przedsiębiorstwa. Niezależnie od tego, czy biuro projektowe otrzymuje zlecenie wewnętrzne, czy zewnętrzne, tj. czy świadczy usługę, czy też pracuje dla własnych potrzeb przedsiębiorstwa, to właśnie biuro projektowe, ze swymi zasobami ludzkimi, z doświadczeniem, organizacją i technicznymi możliwościami będzie rozwiązywać wszelkie problemy narzucone przez klienta, tak wewnętrznego, jak i zewnętrznego. Z przeprowadzonych badań rynku obróbki stali w Polsce wynika, że prawie 46% badanych przedsiębiorstw posiada biura projektowe, konstrukcyjne czy też konstrukcyjno-technologiczne (wyk. IX.3). Nierzadko w mikro-, ale też i w małych przedsiębiorstwach te komórki są zastępowane kompetentnymi osobami potrafiącymi „przełożyć” treści projektu konstrukcyjnego na konkretne operacje obróbcze. Jeśli można wysnuwać z tego wniosek, że ponad 55% respondentów w ogóle nie korzysta z biur projektowych, to rynek obróbki stali w Polsce ma w tym obszarze duże braki, których uzupełnienie będzie niezbędne wraz z rozwojem rynku obróbczego. Pojawia się tu więc szerokie pole do zagospodarowania, szczególnie w przedmiocie świadczenia profesjonalnych usług projektowych.

to w postaci stosownego oprogramowania), ale najczęściej ze względu na brak doświadczenia. Zupełnie inną kwestią w takim ograniczaniu pracy biura do potrzeb wewnętrznych jest fakt, że praca projektanta, szczególnie konstruktora, nie kończy się po wyjściu z biura. Różne przemyślenia, pomysły i rozwiązania pojawiają się w innych momentach niż praca przed komputerem czy na hali produkcyjnej. Z psychologicznego punktu widzenia kreatywność rośnie w momentach rozluźnienia. Zgodnie też z najnowszymi modelami zarządzania, w szczególności zarządzania projektami, według teorii ograniczeń, należy ograniczać pracę nad wieloma projektami jednocześnie, co daje znacznie lepszy efekt zarówno czasowy, jak i jakościowy.

Tylko dla siebie

Należy również zauważyć, że pomimo posiadania wystarczających zasobów w niektórych przedsiębiorstwach prowadzone działania marketingowe nie przynoszą dodatkowych korzyści zewnętrznych, polegających na otrzymywaniu zewnętrznych zamówień projektowych. Z całą pewnością mamy w tym obszarze w Polsce jeszcze bardzo wiele do zaoferowania. Często jednak z usług projektowych nie chcą korzystać same firmy – potencjalni zleceniodawcy, których kadra zarządzająca chce mieć wpływ na wynik tworzonego projektu. Zlecając na zewnątrz opracowanie konkretnego rozwiązania, uniemożliwiają sobie stałą kontrolę i ingerencję w stosowane rozwią-

Pozostawiając jednak te prognozy, należy zauważyć, iż ponad 42% przedsiębiorstw posiada biura projektowe wyłącznie do własnego użytku. Przyczyn takiego ograniczania możliwości projektowych biur może być kilka. Przede wszystkim, szczególnie w większych przedsiębiorstwach kojarzonych jako wiodące w swej branży, nowatorskich i zasobnych, duży nacisk kładzie się na strzeżenie tajemnicy własnych rozwiązań oraz gwarancję dostępności zasobów dla własnych potrzeb. Ponadto wiele przedsiębiorstw, pomimo posiadania biur projektowych, nie ma możliwości świadczenia usług w tym zakresie ze względu na brak zasobów (czy to ludzkich, czy

Marketing, czyli jego brak

110

OBRÓBKA SKRAWANIEM

USŁUGI CIĘCIA MECHANICZNEGO ŚWIADCZY PONAD FIRM ZAJMUJĄCYCH SIĘ CIĘCIEM

79%

Usługi projektowe i konstrukcyjne świadczy w sumie nieco ponad 45% badanych firm, w tym ok. 4% na zasadach outsourcingu. Zdecydowana większość (blisko 95%) przedsiębiorstw świadczących usługi konstrukcyjnoprojektowe jest w stanie wykonać projekt CAD/CAM na podstawie dokumentacji papierowej.

Kompatybilność

Ludzie, projekt i biuro projektowe

Trzeba też podkreślić, że wśród zadań działów projektowych konkretnych przedsiębiorstw, oprócz oczywistych prac nad nowymi produktami i rozwiązaniami, są również wszelkiego rodzaju prace adaptacyjne (szczególnie przy zleceniach na wykonanie konkretnych elementów i części na podstawie istniejącej otrzymanej dokumentacji). Pomimo znormalizowania projektu technicznego często, szczególnie w przypadku zleceń pochodzących z innych krajów, konieczne jest dostosowanie otrzymanej dokumentacji do polskich standardów (np. w przypadku calowego systemu wymiarowania). Posiadane przez polskie biura projektowe oprogramowanie jest profesjonalne i nowoczesne – nie odbiega niczym od światowych standardów. Inną rzeczą jest natomiast umiejętne wykorzystanie tych możliwości – oczywiście to jest kwestią rozwoju pracowników związanych z projektowaniem. To nie możliwości oprogramowania projektowego stanowią jakiekolwiek ograniczenia, ale ich znajomość i sprawność posługiwania się nim.

tak – korzystamy z usług zewnętrznego biura konstrukcyjnego

MASZYNY CNC

Najczęściej wskazywani producenci: Bomar, Danobat Najczęściej wskazywane kraje produkcji: Anglia, Japonia, Niemcy, Włochy

26,39% tak

tak

73,61%

nie

Blisko 28% firm wykonujących cięcie za pomocą maszyn ręcznych, prawie 57% przy użyciu maszyn zmechanizowanych, a nieco ponad 26% wyposażonych jest w urządzenia CNC. Co się tyczy liczby maszyn, najczęściej nie przekracza ona 1-2 szt. Respondenci najczęściej posiadają piły różnego rodzaju – łącznie blisko 67% wskazań typów maszyn. W następnej kolejności – gilotyny – nieco ponad 30% wskazań. Inne typy maszyn występują sporadycznie.

MASZYNY RĘCZNE

nie

10

20

30

MASZYNY RĘCZNE LINIE DO CIĘCIA POPRZECZNEGO

1,39%

nie

tak

5,45%

40,00 25,00 10,00 5,00 10,00 5,00 5,00 0

nie

98,61%

nie

tak

1 2 3 4 5-9 10 i więcej

10

20

30

40 [%]

94,55%

0

tak

piła* gilotyna piła taśmowa prasa frezarka tokarka centrum obróbcze szlifierka wiertarka wypalarka inne** brak danych

10

20

30

40 [%]

Najczęściej wskazywani producenci: Bomar, Opti Najczęściej wskazywane kraje pochodzenia: Czechy, Japonia, Niemcy, Polska, Szwajcaria, Włochy

43,06%

nie

0

Wyk. I.4a. Jaki typ maszyn do cięcia mechanicznego posiada firma? Ile sztuk poszczególnych maszyn?

ŁĄCZENIE METALI

73,49%

10

20

30

40

Wyk. III.3. Czy firma świadczy usługi toczenia, wytaczania stali?

57,14%

tak

nowe stare b.d.

Blisko 32% firm wykorzystuje maszyny ręczne (narzędzia mechaniczne). Ich liczba jest dość zróżnicowana i waha się od 1 do 100. Przeważają stanowiska z trzema maszynami (ok. 21%), jedną maszyną (ok. 17%) i dziesięcioma maszynami (ok. 10%). Maszyn zmechanizowanych (konwencjonalnych) używa blisko 43% firm. Ich liczba waha się od 1 do 65. Przeważają stanowiska z dwiema maszynami (ok. 25%) i jedną maszyną (20,5%). Większość (ok. 46%) maszyn konwencjonalnych została zaliczona do kategorii starych. Maszyny CNC posiada około 60% firm. Ich liczba waha się w granicach od 1 do 40. Przeważają stanowiska wyposażone w jedną maszynę (29%) bądź dwie maszyny (ok. 25% wskazań). Jedynie ok. 2% maszyn CNC zaliczono do grupy starych.

0

MASZYNY CNC

60,44% tak

RAPORT RYNEK OBRÓBKI STALI W POLSCE

0

nie

25 [%]

10

20

30

40

50 [%]

nie

5

10

15

tak

20 [%]

tak

0

15

20

25

52

uzyskały operacje frezowania i toczenia z wytaczaniem. Toczenie, frezowanie i wiercenie są zaliczane w procesach technologicznych obróbki skrawaniem do głównych sposobów obróbki – tak wysoki ich udział na rynku nie jest zaskoczeniem. Bogate wyposażenie przedsiębiorstw w odpowiedni park maszynowy, jak wykazano to w następnych rozdziałach, całkowicie potwierdza ich dominującą rolę.

MASZYNY ZMECHANIZOWANE

54,55% nie

MASZYNY RĘCZNE

45,45%

MASZYNY CNC

tak

40

60

nitowanie skręcanie klejenie inne

tak

10

20

30

40

Wyk. II.6. Czy firma świadczy usługi prostowania?

tak

MASZYNY CNC

30%

20%

tak

tak

50 [%]

60%

70%

nie

80%

nie

nie

41

RAPORT RYNEK OBRÓBKI STALI W POLSCE

ZNAKOWANIE

Usługi znakowania świadczy blisko 29% firm. Najpowszechniej stosowanymi metodami są: grawerowanie i nabijanie ręczne (po ok. 26% wskazań).

71,07% nie

MASZYNY ZMECHANIZOWANE

46,99%

tak

45,45 36,36 18,18 27,27

nie

33,73%

53,01%

MASZYNY CNC

liczba

nie

28,93%

nie

0

12,05%

20

30

40

zgrzewania są jednymi z najczęściej robotyzowanych procesów (4), to około 55% badanych firm wyposażonych jest w maszyny do ręcznego zgrzewania, a 30% ze zgrzewarek zmechanizowanych to urządzenia starego typu (wyk. IV.3a). Innymi technikami łączenia stosowanymi w badanych przedsiębiorstwach są: lutowanie (24%), nitowanie (45,5%), skręcanie (36%), klejenie (18%).

50 [%]

0

tak

10

20

10

20

30

40

50 [%]

30

40

50 [%]

Kontrola jakości konstrukcji spawanych Żywotność i niezawodność konstrukcji spawanych zależą przede wszystkim od jakości ich wykonania oraz warunków eksploatacji. Aby wyeliminować prawdopodobieństwo zainicjowania pęknięć, szczególnie starannie muszą być wykonane konstrukcje narażone na oddziaływanie znacznych i różnorodnych obciążeń. Po zakończeniu proce-

78

53

RAPORT RYNEK OBRÓBKI STALI

wiek 10,00 20,00 50,00 20,00

poniżej roku 1-2 nowa b.d.

87,95%

nie

Kryteria oceny jakości połączeń

su spawania stworzone połączenia należy poddać badaniom nieniszczącym, zgodnie z wymaganiami odpowiednich norm, przepisów lub warunków technicznych wykonania i odbioru, stanowiących integralną część dokumentacji technicznej konstrukcji (6). Jakość wykonania oraz zasady kontroli konstrukcji spawanych od lat pozostawiały wiele do życzenia. Główną przyczyną takiego stanu rzeczy było nieprzestrzeganie obowiązujących przepisów odbiorowych, szczególnie w zakładach, w których techniki spawalnicze nie były wiodące (6). Niestety w badanych przedsiębiorstwach podstawowym kryterium oceny jakości połączeń spawanych jest badanie „na oko” – dotyczy to blisko 60% firm uczestniczących w badaniu (wyk. IV.6). Istnieje dość powszechna opinia o łatwości stosowania badań wizualnych i braku konieczności

„na oko”, wzrokowo prześwietlanie spawów, RTG* testy wytrzymałościowe badanie ciśnieniowe dobór odpowiednich technik spawalniczych metody ultradźwiękowe normy penetracyjne testy szczelności badanie mechaniczne kontrola jakości badania nieniszczące – własne laboratorium badanie spoin laboratorium – na żądanie klienta nie wiem inne**

57,83 15,66 14,46 6,02 6,02 4,82 4,82 3,61 3,61 3,61 3,61 2,41 2,41 2,41 2,41 10,84 0

10

Wyk. IV.6. Jakie kryteria oceny jakości połączeń są stosowane w firmie

79

0

Wyk. V.1b. Za pomocą jakich maszyn i urządzeń świadczone są usługi obróbki wykańczającej?

* **

Na życzenie klienta – 7,23% odpowiedzi w tym punkcie Niektóre odpowiedzi pojawiające się jako metody oceny jakości: certyfikaty spawalnicze, dobór parametrów (sic!), miernik spawu, odpowiedni dobór pracowników, organoleptycznie, rysunek techniczny, uprawnienia VT2, wymagania graniczne niezgodności spawalniczych dla poziomu jakości B (wymagania ostre), zewnętrzna firma

20

30

40

50

60 [%]

W POLSCE

2013

28,57 25,71 20,00 11,43 8,57 25,71

Najczęściej wskazywani producenci: Costa, Loeser

MASZYNY CNC – PROCESY szlifowanie malowanie natryskowe szczotkowanie blach nierdzewnych gratowanie matowienie polerowanie toczenie dokładne nie wiem

36,36 18,18 18,18 9,09 9,09 9,09 9,09 9,09 0

10

*

10

20

30 [%]

M.in.: maszyna CNC, urządzenia firmy Propen, trawienie, metoda indukcyjna, punktowanie ręczne, grawerowanie elektromagnetyczne, gazowa, automatyczna

Wyk. V.3. Czy firma świadczy usługi znakowania?

Wyk. V.3a. Jakimi metodami wykonywane są usługi znakowania?

na klasie chropowatości N-4, co odpowiada Ra 0,2. Dalej mamy do dyspozycji już tylko polerowanie/wybłyszczanie (polerowanie zostało opisane na łamach czasopisma „STAL Metale & Nowe Technologie”, nr 9-10/2012 w artykule Po drodze do najwyższych klas jakości), a kluczem do dobrze wykonanej operacji są cierpliwość i doświadczenie. Należy podkreślić, że jeśli chodzi o szlifowanie maszynowe, które służy osiągnięciu klasy powierzchni, jest ono powszechnie stosowane na co dzień w procesach produkcji, czego nie można powiedzieć o doświadczeniu i przygotowaniu do wysoce profesjonalnego polerowania. Jakie jest zapotrzebowanie na środki polerskie używane w technologiach polerowania ręcznego? Okazuje się, że główni i najwięksi polscy dystrybutorzy tych środków na krajowym rynku sprzedają je w śladowych ilościach (2-3 kilogramy wysokiej klasy diamentowych past polerskich rocznie). Informacje te pozwalają stwierdzić, że polerowanie dla parametru powierzchni jest traktowane jako marginalny typ obróbki. Obróbka wykańczająca jest wykonywana przez blisko 69% respondentów, ze wskazaniem na szlifowanie, które prowadzi prawie 81% z nich (wyk. V.1a). Nie dziwi to i potwierdza podstawowe zasady prowadzenia technologii w zakresie uzyskiwania efektów wizualnych, jak i parametrów technicznych detali, gdyż podstawą wszelkich dalszych działań jest proces szlifowania. Wybłyszczanie oraz polerowa-

nie rozgraniczone w badaniu (zgodnie z deklaracją respondentów) jest właściwie tym samym procesem technologicznym i powinno być potraktowane łącznie. Przeliczenie wyników wybłyszczania/ polerowania w celu uzyskania pozycji tych technologii w strukturze daje obróbce wykańczającej łącznie około 77% firm. Nie sposób jednak stwierdzić, które przedsiębiorstwa wybłyszczają/polerują, aby uzyskać efekt wizualny przedmiotów, a które po to, aby spełnić warunek techniczny wyrobu. Na podstawie wła-

50,00 20,00 30,00

1 2-3 4 i więcej

tak

10

Wyk. IV.5. Czy firma świadczy usługi łączenia za pomocą innych metod?

Jakość połączeń bada się głównie wzrokowo (blisko 58% wskazań), następnie (blisko 16% wskazań) metodą radiologiczną. Nieco ponad 14% uczestników badania stosuje testy wytrzymałościowe.

Znakowanie – metody (wielokrotny wybór) ręczna – nabijanie grawerowanie grawerowanie laserowe „zmechanizowana” numerator inne*

tak

0

OCENA JAKOŚCI POŁĄCZEŃ

95,45%

80 [%]

Interesujący jest, wykazywany przez respondentów, duży udział specyficznego sposobu obróbki, jakim jest dłutowanie. Osiągnięcie przeszło 17% sugeruje jego duże znaczenie produkcyjne (wyk. III.6). Sam proces dłutowania wykorzystuje się do kształtowania np. rowków wpustowych w tulejach i tarczach. Dłutowaniem nazywa się jednak również proces kształtowania uzębień (dłuto-

18,87%

MASZYNY ZMECHANIZOWANE

liczba

4,55%

Wyk. IV.3a. Jakie typy maszyn posiada firma? 20

81,13%

tak

66,27%

Inne niż omówione wyżej techniki łączenia stosuje niewiele ponad 13% firm. W pierwszej kolejności osoby ankietowane wymieniają nitowanie, skręcanie i klejenie.

nie

Najczęściej wskazywani producenci: Andrychowska Fabryka Maszyn, Fabryka Obrabiarek Precyzyjnych AVIA S.A., Haas Automation, DMG/Mori Seiki, Janus Obrabiarki, Yamazaki Mazak, Okuma, Traub, AGIE Charmilles, Gildemeister, Hyundai, FAT HACO, Cincinnati, TOP Poręba

30 [%]

30 [%]

40%

30 [%]

45,45%

20

nie 20

TECHNOLOGIE ŁĄCZENIA – INNE METODY

tak 10

Najczęściej wskazywane kraje produkcji: Chiny, Polska, Czechy, Ukraina, Niemcy, USA, Japonia, Rosja, Anglia

Sposoby obróbki Analizę głównych sposobów obróbki w przedsiębiorstwach z branży obróbki skrawaniem przedstawiono na wyk. III.3-7. Najwyższy udział został wykazany dla obróbki wierceniem, w skład której zaliczono również procesy gwintowania. Wskaźnik tego typu obróbki sięga przeszło 92%, co wskazuje, że praktycznie każde polskie przedsiębiorstwo tej branży realizuje tego typu prace (wyk. III.5). Niewiele mniejszy udział

nie

13,25% 5

7,27 7,27 81,82 1,82 1,82

Wyk. III.3a – cd. Jaki typ tokarek posiada firma?

ucieka przed znaczącymi inwestycjami w nowe obrabiarki i technologie obróbki, nadążając za trendami światowymi. Można się z tego jedynie cieszyć.

86,75%

Blisko 55% firm wyposażonych jest w zgrzewarki ręczne. Nieco ponad 45% posiada maszyny zmechanizowane. 30% z nich to urządzenia stare. Nowe maszyny CNC posiada mniej niż 5% przedsiębiorstw zajmujących się zgrzewaniem.

54,55%

10

19%

10

MASZYNY RĘCZNE

60 [%]

OBRÓBKA WYKAŃCZAJĄCA STALI – MASZYNY

tak

MASZYNY RĘCZNE

50

Nieco ponad 66% firm wykonujących tego rodzaju usługi dysponuje maszynami ręcznymi, a prawie 47% – zmechanizowanymi. W 12% wypadków obróbka wykańczająca jest prowadzona przy użyciu – nie starszych niż 15 lat – maszyn CNC.

24,10%

ZGRZEWANIE – MASZYNY

wiek poniżej roku 1-2 nowe stare b.d.

39,56%

Wyk. III.3a. Jaki typ tokarek posiada firma?

tego materiału w ich produkcji. Potwierdza to wysoki poziom technologii i wiedzy inżynierskiej polskich firm tej branży. Na trzecim miejscu w tej grupie uplasowały się stopy aluminium. Ich wydajna obróbka jest głównie realizowana drogimi narzędziami (narzędzia diamentowe) z bardzo dużymi prędkościami skrawania. Osiągnięcie takich parametrów technologicznych wymaga inwestowania w nowe obrabiarki, głównie CNC, wyposażone w elektrowrzeciona i specjalne układy dynamicznego sterowania narzędziami (członami roboczymi obrabiarki). Oceniając te spostrzeżenia, można dojść do konkluzji, że polski przemysł obróbki skrawaniem nie

20

40

OBRÓBKA POWIERZCHNI – OBRÓBKA WYKAŃCZAJĄCA

75,90%

26,51%

29,09 25,45 10,91 5,45 18,18 3,64 7,27 0

17,24 6,90 20,69 6,90 17,24 10,34 6,90 13,79

15

30

20

30

40 [%]

Wyk. V.2. Jeśli firma posiada maszyny sterowane CNC do obróbki wykańczającej, proszę określić, jaki proces/procesy wykonuje się na tej maszynie.

84

IS S N 1895-6408

68,13%

1 2 3 4 5-9 10-19 20 i więcej

liczba 1 2 3 4 5-9 10-14 15-19 20 i więcej

RAPORT RYNEK OBRÓBKI STALI W POLSCE

tak

10

liczba

MASZYNY RĘCZNE (NARZĘDZIA MECHANICZNE)

31,87%

5

0

USŁUGI PROSTOWANIA ŚWIADCZY BLISKO FIRM ZAJMUJĄCYCH SIĘ OBRÓBKĄ PLASTYCZNĄ

Wyk. II.6a. Jakie typy maszyn posiada firma?

Wyk. IV.4. Czy firma świadczy usługi lutowania?

38,46 46,15 15,38

20

40

24%

wiek

nie

0

Wyk. II.5a. Jaki typ maszyn do gięcia posiada firma?

Wyk. IV.3. Czy firma świadczy usługi zgrzewania?

0

84,26%

TOCZENIE, WYTACZANIE STALI – MASZYNY

10

50,00 42,86 7,14

21

LUTOWANIE TWARDE – MIĘKKIE STOSUJE NIEWIELE PONAD FIRM ZAJMUJĄCYCH SIĘ ŁĄCZENIEM

USŁUGI ZGRZEWANIA ŚWIADCZY NIECAŁE FIRM ZAJMUJĄCYCH SIĘ ŁĄCZENIEM

20,51 25,64 7,69 7,69 15,38 2,56 7,69 10,26 2,56

64,29 21,43 14,29

wiek

Maszyny CNC. Najczęściej wskazywani producenci: Amada, Bystronic, Durma, Ermaksan, LVD, Salvagnini, Trumpf Najczęściej wskazywane kraje produkcji: Niemcy, Włochy, Turcja

50 [%]

20 [%]

40% firm zajmujących się prostowaniem dysponuje maszyną ręczną, 30% nową maszyną zmechanizowaną, a 20% – maszyną CNC.

liczba

nowe stare b.d.

nie

Piły razem: 66,76%.

15

nie

27%

liczba 1 2 3 4 5-9 10-14 15-19 20 i więcej kilka

tak

0

42,11% Inne: linie do cięcia wzdłużnego, nożyce gilotynowe, piła orbitalna typu GF, piła ramowa, przecinarka automatyczna, przecinarka grawitacyjna, wybijarka i in.

10

10,53 7,89 23,68 18,42 2,63 2,63 5,26 2,63 28,95

PROSTOWANIE – MASZYNY

0

* **

5

5,26 5,26 7,89 2,63 10,53 28,95 18,42 10,53 10,53

Wyk. II.5b. Jaki jest zakres obróbki? (parametry)

nie

Wyk. I.4c. Jaki typ maszyn do cięcia mechanicznego posiada firma?

20

42,86%

tak

63,16%

57,89%

1 2 3 i więcej

50,00 30,56 13,89 4,17 4,17 4,17 2,78 2,78 2,78 2,78 9,72 8,33

do 90 100-490 500-990 1000-1990 2000-2990 3000-3990 4000 i więcej bez ograniczeń b.d.

Maks. nacisk [t]

nie

Wyk. I.4b. Czy firma posiada linie do cięcia wzdłużnego i poprzecznego?

24,39 31,71 19,51 4,88 12,20 7,32

10,53 5,26 13,16 13,16 2,63 15,79 5,26 15,79 18,42 0

do 40 50-90 100-140 150-190 200-240 250-290 300-390 400 i więcej b.d.

92,11%

MASZYNY CNC

tak

liczba

56,94%

RAPORT RYNEK OBRÓBKI STALI W POLSCE

87,50%

nie

Typ maszyny

MASZYNY ZMECHANIZOWANE

Wyk. IX.3a. Jeśli TAK, czy istnieje możliwość wykonania projektu CAD/CAM na podstawie dokumentacji „papierowej”?

Najczęściej wskazywani producenci: Pilous, Bomar Najczęściej wskazywany kraj pochodzenia: Czechy

liczba 1 2 3 4 6 10 20

72,22%

nie

MASZYNY KONWENCJONALNE

tak

do 490 500-990 1000-1490 1500-1990 2000-2990 3000-3990 4000 i więcej bez ograniczeń b.d.

MASZYNY ZMECHANIZOWANE

nie

15,74%

85%

7,89%

tak

27,78%

Wyk. IX.3. Czy firma świadczy usługi projektowe, konstrukcyjne?

111

USŁUGI TOCZENIA I WYTACZANIA STALI ŚWIADCZY BLISKO FIRM ZAJMUJĄCYCH SIĘ OBRÓBKĄ SKRAWANIEM

Niecałe 8% firm gnie blachy stalowe, korzystając z maszyny ręcznej. Maszyny zmechanizowane, głównie jedną, wykorzystuje w tym celu blisko 38% firm. 50% z nich to maszyny nowe. Blisko 58% firm posiada maszynę CNC.

12,50%

tak

Maks. długość arkusza [mm]

Maks. szerokość arkusza [mm]

GIĘCIE BLACH STALOWYCH – MASZYNY

40 [%]

Wyk. I.4a – cd. Jaki typ maszyn do cięcia mechanicznego posiada firma? Ile sztuk poszczególnych maszyn?

LINIE DO CIĘCIA WZDŁUŻNEGO

Maksymalna szerokość giętego arkusza mieści się w przedziale 250-4000 mm. Maksymalna długość mieści się w przedziale 10-6000 mm. Najczęściej wskazywana maksymalna wartość to 3000 mm.

Wyk. II.5. Czy firma świadczy usługi gięcia blach stalowych?

tak

36,84%

Najbardziej popularne typy oprogramowania: Siemens Solid Edge, SolidWorks, Autocad, Inventor 3D, Catia, Siemens NX, Mastercam, Rino, Unigraphics

Dobór oprogramowania Firmy produkujące oprogramowanie oferują coraz to nowsze rozwiązania, bazując na oczekiwaniach rynku, a niekiedy starając się je wyprzedzać. Przy wyborze oprogramowania należy brać pod uwagę przeznaczenie samego biura projektowego. I nie chodzi tutaj o oczywistość, czyli sam obszar projektowania, dla którego niezbędne jest oprogramowanie CAD czy wsparcie projektowania CAE lub też wspomaganie wytwarzania CAM, ale o możliwości oprogramowania pracy w różnych formatach. Pomimo tego, że – jak wynika z badań – prawie aż 95% badanych firm może pracować na dokumentacji papierowej (wyk. IX.3a), to jej dostarczanie dokonuje się w większości drogą elektroniczną (oszczędność finansów i czasu). Różnice np. między formatami plików mogą stanowić duże ograniczenie. Trzeba pamiętać, że w wytwarzanie na podstawie projektu angażowane są znaczne środki produkcyjne, materiałowe i projektowe, a więc na żadne domysły nie może być miejsca. Oczywiście wraz z rozwojem oprogramowania problemy kompatybilności oprogramowania stają się coraz mniej istotne, jednak nie opłaca się tego aspektu lekceważyć. Kompatybilność będzie miała szczególne znaczenie dla firm świadczących usługi projektowe, a następnie także dla przedsiębiorstw wykonujących części na zlecenie zewnętrzne na bazie otrzymanych projektów konstrukcyj-

71,7%

tak – własne biuro konstrukcyjne

54,55%

GIĘCIE BLACH STALOWYCH – PARAMETRY

72%

36,84 5,26 10,53 21,05 10,53 5,26 5,26 5,26 0

CIĘCIE MECHANICZNE – MASZYNY

41,32%

USŁUGI GIĘCIA BLACH STALOWYCH ŚWIADCZY BLISKO FIRM ZAJMUJĄCYCH SIĘ OBRÓBKĄ PLASTYCZNĄ

liczba 1 2 3 4 5-9 15 20 tajne

Wyk. I.4. Czy firma świadczy usługi cięcia mechanicznego?

79,12%

4,13%

RAPORT RYNEK OBRÓBKI STALI W POLSCE

nie

BIURO PROJEKTOWE/KONSTRUKCYJNE

zania. Z drugiej strony może to wpływać na korzyść projektu zewnętrznego – niezależne spojrzenie, podejście pozbawione nacisku, mogą owocować wieloma interesującymi rozwiązaniami.

OBRÓBKA PLASTYCZNA NA ZIMNO

28,3%

nie

Dariusz Wódz Doktorant Wydziału Inżynierii Produkcji Politechniki Warszawskiej, absolwent Wydziału Mechanicznego Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Radomiu oraz studiów podyplomowych Wydziału Ekonomicznego Politechniki Radomskiej. Specjalizuje się w nowoczesnych metodach zarządzania, szczególnie teorii ograniczeń (TOC), ale też w Lean Management. Interesuje się również planowaniem produkcji na etapie przedinwestycyjnym (feasibility study).

RAPORT. RYNEK OBRÓBKI STALI W POLSCE Publikacja wydana przez Elamed Media Group Stworzenie layoutu, skład, łamanie

85

OBRÓBKA WYKAŃCZAJĄCA GWARANTUJE JAKOŚĆ dr hab. inż. Piotr Niesłony, prof. PO Większość firm realizuje produkcję wymagającą utrzymania wysokiego reżimu technologicznego, dlatego nierozdzielnie w trakcie prowadzenia procesu obróbki skrawaniem konieczne jest stosowanie operacji obróbki wykańczającej. Są to operacje zarówno toczenia, wiercenia i frezowania wykańczającego, jak i operacje dokładnego szlifowania, dogładzania oscylacyjnego, polerowania. Można przypuszczać, że do hasła „obróbka wykańczająca” respondenci zaliczali również procesy ostateczne realizowane w swoich zakładach. W zależności od profilu obróbki można tu wyszczególnić przykładowo obróbkę ręczną form i matryc czy procesy realizowane w trakcie, jak i po montażu wyrobu.


CZASOPISMA

SPECJALISTYCZNE

Receptury cukiernicze

Kostka miodowo-czekoladowa

Ciasto miodowo-czekoladowe Ciasto Miodowo-Czekoladowe 600 g jaja 300 g olej 300 g woda 30 ml

Baton

Krem czekoladowy Zeesan Czekoladowy 300 g woda 300 ml śmietana 30% 1500 ml

Wszystkie składniki mieszać na wolnych obrotach przez około 5 minut przy zastosowaniu płaskiego mieszadła. Masę wyłożyć na pokrytą papierem do wypieku blachę o wymiarach 60 x 40 cm, równomiernie rozprowadzić na całej powierzchni. Wypiekać w temperaturze około 200°C przez 10-15 minut. Ciasto czekoladowe Maestro Czekoladowe 600 g jaja 400 g woda 40 ml

Czystoziarnisty Whole & Pure w formie batona wychodzi naprzeciw potrzebom klientów, oferując pożywną i pyszną przekąskę bez kompromisów. Czystoziarnisty Whole & Pure nie ma nic do ukrycia, charakteryzując się uczciwym składem, pozbawionym zbędnych dodatków. Łatwy w przygotowaniu, pełnowartościowy przysmak wyróżnia się bogactwem ziaren i wysoką zawartością błonnika oraz wyjątkowym smakiem.

Schłodzoną śmietanę ubić. Zeesan dokładnie rozpuścić w wodzie, dodawać porcjami ubitą śmietanę. Całość delikatnie wymieszać. Żel czekoladowy Paletta Cold Choco 350 g

Zalety Czystoziarnistego Whole & Pure w formie batona: • przejrzysty i korzystny skład, wyróżniający się na tle innych batonów zbożowych, • wolny od dodatków technologicznych, • bez mąki, wody i drożdży, wolny od GMO, • wysoka zawartość błonnika pokarmowego, • nowoczesna i przystępna forma batonika, • naturalny wygląd i wyśmienity smak, • wysoka dowolność wariantowania składu – możliwość dodania bakalii, orzechów czy suszonych owoców, • doskonale wpisuje się w trendy promocji żywności naturalnej i popularności drobnych przysmaków na wynos.

Przyrządzanie

Wszystkie składniki napowietrzać przez ok. 10 minut na wysokich obrotach przy zastosowaniu rózgi. Masę wyłożyć na pokrytą papierem do wypieku blachę o wymiarach 60 x 40 cm, równomiernie rozprowadzić na całej powierzchni. Wypiekać w temperaturze ok. 180°C przez 40-45 minut. Krem Zeesan Tiramisu 200 g mascarpone 850 g śmietana 30% 1000 ml woda 200 ml kajmak 500 g orzechy włoskie 400 g

Receptury

Receptury cukiernicze

Czystoziarnisty Whole & Pure

Składniki

▶ Na blat ciasta czekoladowego wyłożyć masę kremu, równomiernie rozprowadzić na całej powierzchni, delikatnie docisnąć blatem ciasta miodowo-czekoladowego (nasączyć wg uznania). ▶ Wyłożyć krem czekoladowy, wyrównać. Powierzchnię pokryć żelem czekoladowym. Całość fantazyjnie udekorować. Przechowywać w warunkach chłodniczych.

39

Chleb od serca

51

Ciemne mieszane pieczywo niskosodowe z aronią i wiesiołkiem, produkt wspomaga utrzymanie prawidłowego ciśnienia krwi, posiada certyfikat Fundacji Rozwoju Kardiochirurgii oraz jest objęty Programem Siła Serca.

Sezon walentynkowo-karnawałowy

Receptura

Składniki

Uldo Chleb od serca 5,00 kg mąka żytnia 720 5,00 kg mąka pszenna 750 5,00 kg drożdże 0,45 kg woda 10 l ciasto 25,45 kg

Ciężki biszkopt czekoladowy czekolada ciemna 70-30-38NV Callebaut 200 g  czekolada mleczna Callebaut 50 g  masło mleczne 280 g  cukier brązowy 120 g  jajka 260 g  cukier kryształ 120 g  mąka pszenna 160 g  śmietana 70 g 

Parametry

Rozpuścić czekoladę, połączyć z masłem i brązowym cukrem do uzyskania gładkiej masy. Ubić jajka z cukrem na 3/4. Połączyć obie masy, na koniec dodać mąkę i śmietanę. Odpiekać w temp. 180°C ok. 7-9 min.

Czas mieszania: miesiarka spiralna. 2 min wolno, 6 min szybko Temperatura ciasta: 28-30°C Leżakowanie ciasta: 20 min Naważka kęsów: 560 g Garowanie: 35 min (taśma), 45 min (forma) Czas pieczenia: 40 min Temperatura pieca: 240↓210°C Wytwarzanie: Zerwać luft 10 min przed końcem pieczenia.

Cremeaux wytrawne mleko 100 g  cukier kryształ 50 g  żółtka jaj 40 g  czekolada ciemna 811NV Callebaut 260 g  masło 60 g 

Składniki

Przygotować creme anglaise. Przesiać. Zalać czekoladę. Zemulgować w malakserze. Dodawać stopniowo miękkie masło.

ziarno słonecznika, siemię lniane, gluten pszenny, mąka pszenna graham, mąka pszenna, mąka z ziaren wiesiołka, otręby owsiane, sól niskosodowa, mąka orkiszowa, aronia, regulator kwasowości: kwas cytrynowy, błonnik owsiany, enzymy: amylaza, ksylanaza, środek do przetwarzania mąki: kwas askorbinowy

Receptury

Receptura mąka pszenna 550 10,00 kg jajka 2,50 kg Uldo Pączek 15% 1,50 kg margaryna 80% 1,00 kg drożdże 0,70 kg cukier 0,40 kg woda 2,75 l Razem 18,85 kg

Sezon ślubno-komunijny

Receptura na ciasto 60 x 40 cm Niezbędne produkty ULDO: Uldo Ciasto Czekoladowe, Uldo Napcream.

Surowce blat biszkoptowy blat z ciasta czekoladowy śmietana kremowa 30% 1200 g Krem Kokosowy z Alkoholem Zentis 350 g Żel Marakuja „Na zimno” Zentis 200 g  woda 120 g Kulki Marakuja z Płynnym Środkiem Zentis 100 g  cukier puder 70 g żelatyna 30 g  Mix Chrupkich Gwiazdek Zentis 20 g  syrop do nasączania

Blaty czekoladowe Uldo Ciasto Czekoladowe 1800 g jaja 900 g olej 900 g woda (zimna) 360 g Razem 3960 g dżem z czarnej porzeczki 300 g Krem rodzynki 200 g skórka pomarańczowa 50 g orzechy włoskie 100 g spirytus 200 g margaryna 500 g woda 1750 g Uldo Napcream 1000 g kakao 100 g woda 250 g Razem 4150 g

Blaty czekoladowe Wszystkie składniki wymieszać paletą na wolnych obrotach przez 2-3 min, nie ubijać. Ciasto rozłożyć na dwie blachy o wymiarach 60 × 40 cm, wyłożonych papierem pergaminowym. Piec w temperaturze 200°C przez ok. 20 min. Krem Margarynę ubić. Rodzynki, skórkę pomarańczową i orzechy włoskie zalać spirytusem i odstawić na 30 min. Uldo Napcream i wodę (2000 g) wymieszać rózgą na średnich obrotach przez 2-3 min i połączyć z wcześniej ubitą margaryną. Kakao wymieszać z wodą (250 g, może być gorąca) do uzyskania gładkiej pasty, dodać do kremu i wymieszać. 850 g kremu pozostawić do posmarowania powierzchni, do reszty kremu dodać namoczone w spirytusie bakalie (część bakalii odłożyć do dekoracji). Na blat czekoladowy przesmarowany dżemem z czarnej porzeczki wyłożyć przygotowany krem i przykryć drugim blatem czekoladowym. Posmarować powierzchnię odłożonym wcześniej kremem. Wykończenie Na wierzch rozłożyć odłożone bakalie, wylać przygotowaną wcześniej galaretkę.

Ambasador

Wierzch ciasta wykończyć Żelem Marakuja „Na zimno” Zentis, Chrupkimi Gwiazdkami Zentis oraz elementami z czekolady.

▶ Zamiast margaryny można użyć oleju – 0,80 kg. ▶ Wszystkie surowce dokładnie wymieszać zgodnie z recepturą. ▶ Po leżakowaniu podzielić na presy, następnie na kęsy i ułożyć na deski. Po wyrośnięciu smażyć w tłuszczu, nadziewać różnymi nadzieniami i dekorować. 17

Wykończenie woda 1500 g galaretka 300 g Razem 1800 g

Krem kokosowy Pozostałą część śmietany (350 g) ubić na puszystą masę. Śmietanę wymieszać z Kremem Kokosowym z Alkoholem Zentis, dodając pod koniec mieszania 10 g żelatyny rozpuszczonej w 40 g wody. Tak przygotowane ciasto odstawić do schłodzenia.

Wskazówki

16

Glacage truskawkowy mleko 250 g  syrop glukozowy 50 g  żelatyna w listkach 21 g  czekolada Strawberry Callebaut 450 g  trymulina 150 g  żel na gorąco 150 g 

11

Krem marakuja 850 g śmietany ubić na puszystą masę, dodając podczas ubijania cukier puder. Do ubitej śmietany dodać żelatynę (20 g) uprzednio rozpuszczoną w 80 g wody. Gdy śmietana będzie już połączona z żelatyną, pod koniec mieszania dodać Kulki Marakuja z Płynnym Środkiem Zentis i delikatnie wymieszać. Tak przygotowany krem nałożyć na blat czekoladowy. Powierzchnię wyrównać i przykryć blatem biszkoptowym, lekko nasączyć.

▶ Czas mieszania: miesiarka spiralna, 2 min wolno, 8 min szybko ▶ Leżakowanie ciasta: 15 min ▶ Naważka presy: 1600 g ▶ Garowanie: 50-60 min ▶ Czas smażenia: 3 × 3 × 2 × 1 min ▶ Temperatura smażenia: 180°C

Połączyć puree z trymuliną, winem oraz z namoczoną żelatyną. Wylać galaretkę do wybranej formy, zmrozić.

10

Wykonanie

Parametry

Galaretka Truskawkowa purée z truskawek lub świeże truskawki 200 g  białe wino 50 g  trymulina 50 g  żelatyna w listkach 6 g 

Wielkanoc

Kokosowa Pasja Receptura opracowana na rant o wymiarach 20 x 60

Przygotować mus: zagotować mleko w połączeniu z purée i połączyć z kremem szampańskim. Dodać namoczoną żelatynę i na końcu lekko ubitą śmietanę łączymy z genache na 2 razy.

Deser szampański z truskawkami 87

Sezon walentynkowo-karnawałowy

Mus Szampański krem szampański á la carte Callebaut 300 g  mleko 100 g  purée z marakui 50 g  żelatyna w listkach 14 g  śmietana 380 g 

Zagotować mleko z syropem. Zalać czekoladę, dodać namoczoną żelatynę, zemulgować, schłodzić. Tort oblewamy w temp. 28-30°C.

Wartość odżywcza w 100 g pieczywa wartość energetyczna: 935 kJ/223 kcal tłuszcz: 1,1 g – w tym kwasy nasycone: 0,1g węglowodany: 43,1 g – w tym cukry: 2,6 g błonnik: 7,0 g białko: 10,1 g sól: 0,9 g

piekarnicze ▶ Innowacyjna kompozycja składników zapewnia uzyskanie stabilnego i plastycznego ciasta w obróbce tradycyjnej, jak i mechanicznej. ▶ Wyjątkowa receptura pozwala uzyskać delikatne pączki o dużej objętości i wysokiej obwódce, które podczas smażenia nie nasiąkają tłuszczem. ▶ Ciasto przygotowane na bazie mieszanki doskonale nadaje się do odroczonego rozrostu – można je mrozić i chłodzić.

Mleko zagęszczone podgrzać. Połączyć wszystkie składniki do uzyskania jednolitej konsystencji. Czas mieszania: ok. 2 min na wolnych obrotach. Ciasto rozsmarować na grubość ok. 1,5 cm. Temperatura pieczenia: 130°C. Czas pieczenia: ok. 60 min. Kroić po ok. 15 min na porcje o wymiarach 3,5 x 6 cm.

50

Receptury piekarnicze

Właściwości koncentratu

Metoda

stwarzamy mo˝liwoÊci

38

Mieszanka o niskim dozowaniu do wyrobu pączków

Czystoziarnisty Whole & Pure 250 g mleko zagęszczone słodzone 400 g wiórki kokosowe 75 g żurawina suszona 100 g słonecznik łuskany 50 g dynia łuskana 50 g sezam 25 g orzechy ziemne 125 g razem 1075 g

Jeśli kajmak jest zbyt twardy i gęsty – sugerujemy jego upłynnienie (na parze) przed połączeniem z serkiem mascarpone, łuskane orzechy drobno posiekać. Serek ubijać z dodatkiem kajmaku na puszystą masę przez ok. 2 minuty. Schłodzoną śmietanę ubić. Zeesan dokładnie rozpuścić w wodzie, dodawać porcjami ubitą śmietanę. Połączyć obie masy, na koniec dodać orzechy. Całość dokładnie wymieszać.

cukiernicze

Pączek 15%

Receptura

Mocno czekoladowe ciasto z dodatkiem alkoholu 32

Receptury C U K I E R N I C ZO - P I E K A R S K I E

33

40

RECEPTURY CUKIERNICZO-PIEKARSKIE Cykliczna publikacja książkowa wydawana przez Elamed Media Group Stworzenie layoutu, skład, łamanie

41


SPECJALISTYCZNE

2-3/2016 maj-wrzesień

ISSN 2449-6057

ISSN 2353-5490

CZASOPISMA

1 / 2 0 1 6

Nitownice p Nitownice pneumatyczne neumatyczne przegląd –p rzegląd

INŻYNIERIA GÓRNICZA 2-3/2016

Zalety w Zalety walcowania alcowania wygniatania gwintu gwintu i wygniatania Produkcja e lementów z łącznych Produkcja elementów złącznych z es tali o dpornych n ak orozję ze stali odpornych na korozję

Metody wybierania resztek pokładów węgla kamiennego CSR w branży górniczej Górnictwo to nie tylko producenci węgla

Rynek łączników

w przemyśle meblarskim

Koszty ponoszone na poprawę BHP

Pozostałe czasopisma wydawane przez Elamed Media Group Stworzenie/odświeżenie layoutu, skład, łamanie (ok. 2500 stron rocznie), fotoedycja


CZASOPISMA

steute Extreme

Technika i prakTyka

Technika i prakTyka

blokady bezpieczeńsTwa .sTeUTe

Firma steute jest dobrze znana na rynku jako dostawca szerokiej gamy podzespołów systemów bezpieczeństwa, powszechnie stosowanych w przemyśle. W ofercie można znaleźć elektromagnetyczne oraz pneumatyczne blokady bezpieczeństwa, służące m.in. ograniczeniu dostępu osób do stref niebezpiecznych.

produkty

// APARATURA ŁĄCZENIOWA DO PRACY W EKSTREMALNYCH WARUNKACH

w bezpośredniej bliskości urządzenia. Co niezwykle istotne, blokady elektromagnetyczne mogą być uruchamiane przez wbudowaną sprężynę, a odryglowywane poprzez podanie napięcia na elektromagnes lub wręcz przeciwnie: mogą być odryglowywane po odłączeniu zasilania. Dzięki temu można te urządzenia dostosować precyzyjnie do konkretnej aplikacji bezpieczeństwa. W przypadku blokad pneumatycznych jest tylko jedna opcja – urządzenie jest ryglowane sprężyną, natomiast odryglowanie następuje poprzez podanie ciśnienia do zabudowanego cylindra. Na uwagę zasługuje też fakt, że firma steute jako jedna z  bardzo nielicznych na  rynku może zaoferować blokady elektromagnetyczne i  pneumatyczne, przeznaczone do pracy w strefach zagrożonych wybuchem gazów i pyłów Ex 2 i 22 (kategorie wyposażenia odpowiednio 3G i 3D) i jest być może jedyną, która oferuje wersje do zastosowania w strefach Ex 1 i 21 (kategorie wyposażenia 2G i 2D). Otwiera to szerokie pole zastosowań w przemyśle petrochemicznym, chemicznym, nawozowym, drzewnym, spożywczym, medycznym i w wielu innych.

Zdolne wytrzymać piekło na ziemi

oferTa sTeUTe Firma steute ma w ofercie dwa podstawowe typoszeregi blokad bezpieczeństwa: STM 295 (do lżejszych zastosowań) oraz znacznie większy i bardzo trwały AZM/AZP 415 („heavy duty”). Seria STM 295 dostępna jest zarówno w wykonaniu standardowym, jak i przeciwwybuchowym, natomiast seria Ex AZM/AZP 415 przeznaczona jest do pracy w strefach zagrożonych wybuchem.

produkty

Unikalna metoda rUchU krokowego

Sterownik Plc zintegrowany z Panelem oPeratorSkim

Politechnika w Liberec opracowała drugą generację robota serwisowego, ROBOTUL® Vertical Climber 02, wykorzystującego unikalną technikę ruchu krokowego do pokonywania powierzchni zarówno gładkich, jak i o bardziej skomplikowanej strukturze, jak na  przykład wykonane z  tafli szkła ściany budynków. Za bezpieczną i  precyzyjną pracę robota odpowiedzialny jest zaawansowany system sterowania firmy B&R,  wykorzystujący kompaktowe serwonapędy ACOPOSmicro. Nowe podejście zastosowane przez Instytut Nanomateriałów, Zaawansowanych Technologii i Innowacji umożliwia ruch liniowy, utrzymanie stabilnego toru poruszania się i płynne wykonywanie obrotów, a jednocześnie pozwala robotowi przekraczać przeszkody takie jak nieciągłości powierzchni czy otwory montażowe. Robot potrafi bardzo bezpiecznie poruszać się po pionowych, a nawet

Samba SM43-J-T20 to  rozwiązanie wypełniające rosnącą niszę aplikacji z niskim budżetem. Wymaga zastosowania kompaktowego kontrolera dla prostego sterowania maszyną, przy czym wyróżnia się konkurencyjnym, eleganckim, kolorowym i dotykowym panelem HMI. Kolorowy 16 bitowy, dotykowy panel o przekątnej 4,3 cala pozwala na wprowadzanie i prezentowanie danych, przejrzystych wykresów, symulacji procesów technologicznych, alarmów lub animacji. Posiada 10  wejść cyfrowych, dwa cyfrowo-analogowe, 3  szybkie liczniki i  8  wyjść tranzystorowych. Obsługuje GPRS/GSM, SMS, e-mail, przemysłowe protokoły TCP/IP, MODBUS, DF1 slave, CANopen i J1939, istnieje także możliwość zaadaptowania innych protokołów. Wyposażona jest w port miniUSB do programowa-

r e k l a m a

Blokada typoszeregu STM 295 (fot. 1) to podstawowy model, do mniej wymagających zastosowań. Jest przeznaczona do lżejszych aplikacji i stanowi najkorzystniejsze cenowo tego typu rozwiązanie w ofercie. Charakteryzuje się stosunkowo niewielkimi gabarytami, a termoplastyczna obudowa jest w dużym stopniu odporna na udary mechaniczne. Osiągnięto też wysoki stopień ochrony – IP67. Urządzenie ma dwie pary zestyków: jedna para współpracuje z aktywatorem (zworą) wtykanym w blokadę, druga natomiast ze sworzniem ryglującym (rys. 1). W ofercie są dwie zworki – prosta i kątowa. Dostępne są warianty z odblokowaniem awaryjnym (przy użyciu klucza trójkątnego). W przypadku tego typoszeregu oferowane są trzy wersje: standardowa, druga do stref Ex 2 i 22 i wreszcie ostatnia – do stref Ex 1 i 21.

lokady bezpieczeństwa są najczęściej montowane na drzwiach w systemach wygrodzeń lub na  ruchomych osłonach maszyn (zasuwanych, uchylnych bądź zdejmowanych), a ich zadaniem jest np. uniemożliwienie wtargnięcia pracowników lub niepowołanych osób do stref potencjalnie niebezpiecznych w zakładach produkcyjnych i magazynach. Stosuje się je także dosyć często w systemach transportu bliskiego, do których można zaliczyć windy towarowe. Blokady pozostają zaryglowane do momentu ustania niebezpiecznego ruchu – robotów, urządzeń pakujących, ale też m.in. pił tarczowych czy podzespołów obrabiarek. Po  zatrzymaniu urządzenia układ sterujący odryglowuje blokadę, co pozwala na swobodne otwarcie osłony bądź drzwi. W praktyce stosuje się często dodatkowy przycisk odryglowania, obsługiwany przez operatora maszyny i  znajdujący się

- Solidna, odporna na uszkodzenia obudowa termoplastyczna - Wysoki stopień ochrony IP66/67 - Wysoka odporność antykorozyjna - Długość linki maks. 2 x 100 metrów - Dostępne z interfejsem bus: Dupline lub DuplineSafe - Wersje przeciwwybuchowe Ex

automatyka

Więcej informacji: www.wylaczniki-linkowe.pl oraz www.steute.pl

Z nami pracujesz bezpiecznie r e k l a m a

Fot. 1. Ex STM 295 – podstawowy model blokady w wykonaniu Ex

p r o m o c j a

SIBA Polska Sp. z o.o. 05-092 Łomianki Dąbrowa Leśna, ul. Grzybowa 5G www.siba-bezpieczniki.pl

1-2/2015

39

130515-01_Anz_A_pl_extreme_ZS91.indd 1

technika strukcji, m.in. dzięki zastosowaniu elementów z włókna węglowego, które jest materiałem bardzo trwałym, ale znacznie lżejszym od stali lub że-

BEZPIECZNIKI

to konieczność i szansa

automatyka

1-2/2015

19

Rynek wyświetlanych na ekranie operatora, dzięki czemu diagnostyka staje się bardziej przejrzysta i umożliwia szybsze znalezienie przyczyny występowania problemów. System PlantPAx pozwala użytkownikom tworzyć własne raporty, przedstawiające dane w odpowiednim do potrzeb formacie. Bardziej czytelne raporty gwarantują podejmowanie lepszych decyzji.

opRoGRaMowanie eMotion

Gotowy do inteGRacji

w  aplikacjach pick&place udźwignąć do 10 kg. Robot przystosowany do pracy na ograniczonej powierzchni roboczej, przy swoim obciążeniu nominalnym 7 kg, nie ma sobie równych na rynku, a ponadto odznacza się wysoką powtarzalnością ruchów.

N

ierzadko, aby przyspieszyć i usprawnić procesy produkcyjne, wdrażana jest robotyzacja produkcji, która wspomaga automatykę całej linii, tworząc rozwiązanie, pozwalające zwiększać i  optymalizować wyniki produkcyjne przedsiębiorstwa, a tym samym utrzymać jego wysoką konkurencyjność na wymagającym rynku.

„Czas to pieniądz” – stwierdzenie znane każdemu nigdy do tej pory nie było bardziej aktualne niż obecnie. Dla osiągania maksymalnych zysków firmy produkcyjne muszą dążyć do optymalizacji wielu czynników, takich jak m.in. powtarzalność, jakość, bezawaryjność, elastyczność oraz szybkość produkcji. Te aspekty mają coraz większe znaczenie dla firm z branży FMCG, gdzie produkt ma krótki termin przydatności, a sieci handlowe stawiają bardzo wysokie wymagania jakościowe oraz te dotyczące czasów dostaw. Roboty przemysłowe mogą pomóc w rozwiązaniu tych problemów.

Roboty paL

Marcin Gwóźdź

p R o M o C j a

automatyka

Fot: Comau

Roboty RaCeR Comau ma  w  swojej ofercie roboty przystosowane do aplikacji najczęściej spotykanych w  przemyśle spożywczym, czyli do paletyzacji i pakowania. Do ostatniej wymienionej grupy należy m.in. niewielkich rozmiarów robot Racer o zasięgu 1,4 m. Maszyna ta może udźwignąć detale o wadze do 7 kg. Robota charakteryzuje wysoka precyzja oraz szybkość wykonywanych ruchów. Niedawno swoją premierę miał „młodszy brat” Racera 1.4 – Racer 999. Jak wskazuje nazwa, robot ma ramię o zasięgu 999 mm, co w żaden sposób nie ogranicza jego udźwigu – wynosi on  tyle samo, co  u  poprzednika, tj. 7 kg. Co więcej, przy ograniczeniu wychylenia szóstej osi robot jest w stanie

Oferta Comau dla paletyzacji bazuje na  sprawdzonych rozwiązaniach konstrukcyjnych robotów serii PAL o udźwigu 180 kg, 260 kg i aż 470 kg. Wszystko to przy zasięgu ponad 3 m. Roboty serii PAL są  wykonane w  technologii Hollow Wrist, czyli przelotowego ramienia. Dzięki temu okablowanie robota prowadzone jest wewnątrz jego konstrukcji, aż do nadgarstka robota. Zapewnia to  znacznie dłuższą żywotność okablowania, a co za tym idzie bardzo wysoką niezawodność całej aplikacji, zbudowanej w oparciu o robota Comau. Bardzo ważny z  punktu widzenia wymagań branży spożywczej jest fakt, że okablowanie robotów Comau nie jest malowane. Dzięki temu nie istnieje zagrożenie, że do produktu lub jego opakowania mogą dostać się odpryski farby, co mogłoby wpłynąć na negatywny odbiór towaru przez klienta końcowego. Roboty serii PAL wyróżniają się na  rynku również małą wagą kon-

liwa. Niska waga robotów obniża w oczywisty sposób wymagania dotyczące posadzki, a  co  za  tym idzie umożliwia montaż robotów Comau praktycznie w dowolnym miejscu.

KontRoLeRy C5G Oczywiście stanowisko zrobotyzowane to nie tylko konstrukcja robota. Równie istotne są kontroler robota oraz jego aplikacje dodatkowe, zaprojektowane specjalnie pod kątem określonych branż. Wszystkie roboty Comau korzystają ze sprawdzonego kontrolera C5G, opartego na  standardowych modułach austriackiej firmy B&R – jednego ze światowych liderów w tej dziedzinie. Co zapewnia technologia B&R? Dzięki standardowym modułom, wykonywa-

28

Rynek

nym w dziesiątkach tysięcy egzemplarzy, kontroler Comau jest niezawodny i łatwy w serwisowaniu.

Oprogramowanie komputera Acopos otrzymało również nową aplikację eMotion. Celem oprogramowania jest optymalizacja zadanych pa-

Robot przemysłowy Racer 999

28

tel. 22 832 14 77 faks 22 833 91 18 tel. kom. 601 241 236 e-mail: siba@sibafuses.pl

18

Robotyzacja O robotyce przemysłowej, możliwościach, jakie ona daje i wyzwaniach, z jakimi  trzeba się zmierzyć, z Konradem Grohsem, prezesem FANUC Sp. z o.o. rozmawia  Urszula Chojnacka.

automatyka

rametrów ruchowych ramienia robota, co pozwala na skrócenie czasu potrzebnego do wykonania sekwencji ruchowych. Aplikacja eMotion jest więc nowym generatorem trajektorii ruchów robotów. W efekcie roboty Comau są jeszcze szybsze (nawet do 30 proc.) i wciąż bardzo precyzyjne. Nowe oprogramowanie było tworzone z myślą o wpływie na takie parametry robota, jak szybkość, skalowalność, mniejsze zużycie części mechanicznych, mniejsze wibracje i precyzja.

atUtem PRzedsiębioRstw SyStem SteroWania produkcją

bezpieCzeństwo Comau przywiązuje także dużą wagę do kwestii bezpieczeństwa pracy swo-

Instalując systemy automatyki nowej generacji, zakłady wytwórcze są lepiej przygotowane do współczesnych wymagań rynku.

W

iele zakładów produkcyjnych wciąż użytkuje przestarzałe systemy DCS. Kiedy czas ich życia dobiega końca, nie zwlekaj z wdrożeniem systemu sterowania nowej generacji, który zwiększy wydajność, podniesie jakość, obniży koszty produkcji i  przyniesie szereg innych korzyści. Rockwell Automation ma dla Ciebie dobrą ofertę.

System PlantPAx jest lepszy od  starych DCS pod wieloma względami: wydajności, integracji oraz całkowitych kosztów posiadania. Łączy dyscypliny produkcyjne w zintegrowaną architekturę całego zakładu, która lepiej odpowiada na kluczowe wyzwania rynkowe.

Szafa kontrolera z komponentami firmy B&R

4/2015

Systemy automatyki realizowane są poprzez połączenie różnorodnych systemów oraz narzędzi przeznaczonych do realizacji określonych zadań w ramach dostępnej technologii. Zakłady przemysłowe używają różnych systemów do sterowania procesami, sterowania dyskretnego i zarządzania zużyciem energii. Przykładowo logika dyskretna niektórych funkcji procesu może być realizowana za pomocą dedykowanych programowalnych sterowników logicznych (PLC). Główny obszar fabryki jest zwykle zautomatyzowany przez dedykowane systemy DCS. Integracja systemów DCS z  pozostałymi układami automatyki w zakładzie jest często kosztowna i pracochłonna. Utrzymanie kilku zasadni-

PlantPax

Nadgarstek robota w technologii „hollow wrist”

UkieRUnkowany na wydajność

29

ROZMOWA 20

28

Ma  wszystkie istotne funkcje, jakich oczekujemy od systemu DCS, jednocześnie zapewniając optymalizację i sterowanie procesami produkcji w obrębie całego zakładu. W zakresie optymalizacji podstawowy algorytm regulatora PID jest o wiele lepiej dopracowany niż w klasycznych systemach. Charakteryzuje się krótszym czasem odpowiedzi, co wpływa na poprawę jakości sterowania w całym procesie. Wbudowana funkcja Auto-tuning dla pętli PID pozwala uzyskać optymalne wartości początkowe nastaw oraz umożliwia dynamiczne dostrajanie parametrów regulatora. W  zaawansowanej instrukcji PID zaimplementowany jest algorytm prędkościowy, w którym do obliczenia wartości wyjściowej wykorzystywana

P R o m o c j a

automatyka

rejestracja rozkłaDów temPeratury

W hutnictWie i odleWnictWie Wiele zakładów przemysłowych, w których występują procesy związane z obróbką cieplną wytwarzanych detali, objętych jest specyficznymi wymogami jakościowymi. Dotyczą one zwłaszcza przemysłu lotniczego i motoryzacyjnego, a ich spełnienie ułatwia regularna diagnostyka pieców przemysłowych i profilowanie temperaturowe.

jest zmiana uchybu regulacji. Do dyspozycji są również instrukcje Add-On, w których użytkownik tworzy własne funkcje sterowania urządzeniami. System PlantPAx ma  także wbudowane instrukcje zaawansowanych funkcji sterowania Advanced Process Control (APC), oparte na blokach funkcyjnych z wewnętrznym modelem oraz logice rozmytej. Użytkownicy mogą korzystać z gotowych instrukcji APC lub – w  sytuacji gdy wykorzystanie klasycznego regulatora PID, regulatora PID z algorytmem prędkościowym lub instrukcji Add-On jest niewystarczające – tworzyć własne. W  porównaniu do  przestarzałych DCS, system PlantPAx oferuje lepszą obsługę alarmów i zdarzeń. Alarmowanie oparte na standardach usprawnia pracę operatorów i  wpływa na  produktywność oraz bezpieczeństwo. Możliwość filtrowania i  nadawania priorytetów zmniejsza liczbę alarmów 12/2015

Rynek mowaniem, które pozwala na generowanie czytelnych raportów zgodnych z obowiązującymi normami, bez możliwości jakiejkolwiek ingerencji w zarejestrowane dane. Warto wykonywać regularne pomiary parametrów procesów obróbki cieplnej, niezależnie od tego, czy obowiązują nas restrykcyjne wymogi norm lotniczych bądź motoryzacyjnych, czy też nie są one wymagane. Zapewnienie prawidłowego sterowania procesami obróbki termicznej przekłada się zarówno na zmniejszenie braków produkcyjnych, jak również oszczędności energetyczne w firmie. Zmniejszenie kosztów zużycia energii w zakładzie staje się coraz ważniejszym tematem, gdyż koszty energii są obecnie jednymi z najważniejszych ponoszonych przez zakłady przemysłowe (średnio sięgają one nawet do 10% wszystkich kosztów). Jeżeli nie ma pewności co do dokładności pomiaru temperatury w piecu, warto zbadać rozkład temperatury w  poszczególnych partiach i  przestrzeni roboczej pieca. Doświadczony serwis Guenther Polska jest w stanie zapewnić fachową pomoc i zagwarantować właściwą dokumentację.

Krystian Korgiel

W

  przemyśle lotniczym stosowane są normy takie jak AMS2750E (NADCAP) oraz oparte na tej i pochodnych normach wytyczne i procedury zakładowe. Stosuje się je w celu zapewnienia wysokiej jakości procesu obróbki cieplnej i  zgodności prowadzenia procesów z wymaganiami odbiorców, którzy dokonują audytów kontrolnych. Podobne wymagania są aktualnie stawiane producentom z branży motoryzacyjnej, gdzie parametry procesów obróbki cieplnej reguluje norma CQI-9. 

Profilowanie temPeraturowe Standardy wymagają stosowania czujników temperatury o określonej klasie dokładności potwierdzonej świadectwem wzorcowania. Narzucają również potrzebę cyklicznych pomiarów parametrów pieców przemysłowych, za pomocą testu dokładności systemu (SAT – System Accuracy Test), czy testu jednorodności temperatury (TUS). Regularne kontrolowanie instrumentów pomiarowych i odpowiednie dokumentowanie wyników zapewniają prowadzenie procesów obróbki ciepl-

29

28

P r o m o c j a

nej zgodnie z określonymi wymogami jakościowymi oraz gwarantują powtarzalną jakość wytwarzanych produktów.

czujniki z Portem referencyjnym i Program greentech

Diagnostyka Pieców Przemysłowych Firma Guenther Polska, jako producent najwyższej jakości aparatury pomiarowej, świadczy usługi serwisowe zapewniające jak najdokładniejszy pomiar temperatury u klientów. Oprócz standardowych usług, związanych z wzorcowaniem dostarczanych czujników temperatury, możliwe jest także sprawdzenie dokładności elementów pomiarowych w instalacjach i torów pomiarowych oraz wykonanie pomiarów rozkładów temperatury w piecach. Wieloletnie doświadczenie firmy w monitorowaniu i kontroli temperatury pozwala na wykonywanie testów TUS i SAT zgodnie z wymaganiami norm AMS2750E (NADCAP) oraz CQI-9, co gwarantuje dokładne i niezawodne funkcjonowanie pieców. Guenther Polska posiada niezbędne urządzenia pomiarowe, spełniające najwyższe wymogi, a ponadto dysponuje również odpowiednim oprogra-

Czujniki do  pomiaru temperatury w piecach powinny być wyposażone w  porty referencyjne, pozwalające na okresową, pewną kontrolę ich dokładności pomiarowej, bez konieczności demontażu. To bardzo istoty element, umożliwiający użytkownikowi optymalne prowadzenie procesu –

automatyka

Paweł Naglik, Kubler Sp. z o.o.

10

TECHNIKA 32 Wybór systemu SCADA – czym się kierować?

SPRZĘT I APARATURA 44 Kluczowy element współczesnych napędów – przegląd przemienników częstotliwości

AUTOMATYKA INDEKS 403024

AUTOMATYKAONLINE.PL

10/2015

AUTOMATYKA

Zespoły przygotowania powietrza serii MS

Integracja funkcji i bezpieczeństwo ... czujniki ciśnienia, przepływu i zużycia powietrza ... zawory bezpieczeństwa wg ISO 13849-1 Pl c/d/e

Oszczędność kosztów, zabudowy i energii Dystrybutor switchy HARTING

Czasopismo wydawane przez Przemysłowy Instytut Automatyki i Robotyki w Warszawie Pełne opracowanie koncepcji graficznej

< ... do 28 000 l/min ... >

www.stermag.pl

29

Rynek

czo odmiennych systemów automatyki nadmiernie angażuje zasoby operacyjne i serwisowe, zmniejsza elastyczność i wydłuża czas reakcji. System PlantPAx umożliwia sterowanie procesami w całym zakładzie, wpływając na optymalizację procesu produkcji, od surowców i przetwarzania po pakowanie i magazynowanie. Dodatkowo ma  zdolność integracji z innymi systemami i podsystemami, dzięki użyciu protokołów i interfejsów komunikacyjnych, np. EtherNet/IP lub OPC. Co więcej, system pozwala na korzystanie z ogólnodostępnych komercyjnych produktów i daje możliwość wprowadzenia w automatyce najnowocześniejszych technologii IT. Niewątpliwą zaletą integracji systemów automatyki z aplikacjami zewnętrznymi jest dostępność danych w  obrębie całego przedsiębiorstwa. Użytkownicy chętnie korzystają z integracji i zdalnego dostępu do danych przez przeglądarkę internetową, gdzie system automatyki pełni rolę serwera sieciowego. W  systemie PlantPAx użytkownik ma dostęp do danych systemowych z komputera lub urządzenia przenośnego przez dowolną przeglądarkę, bez konieczności instalowania dodatkowego oprogramowania.

TEMAT WYDANIA Zarządzanie utrzymaniem ruchu w produkcji

ISSN 2392-1056

i zapewnić sobie konkurencyjną pozycję na rynku globalnym. Mamy wykfalifikowaną kadrę i duże możliwości korzystania z zewnętrznego finansowania inwestycji technologicznych. Ale mamy też rosnące już koszty pracy i coraz trudniejszy dostęp do taniej energii. Mimo że sytuacja w przemyśle od wielu lat się poprawia, to wcale nie jest idealna. A wygrywają tylko te firmy, które w trudnych czasach potrafią się elastycznie dostosować do  potrzeb rynku, także dzięki inwestycjom w technologie.

3/2015

CENA 10,00 ZŁ (W TYM 8 % VAT)

9 772392 10550 2

KonRad GRohs, pRezes FanUc polsKa sp. o. o. W  latach  1993-1998  studiował  kierunek  Automatyka  i  Robotyka  na Wydziale Inżynierii Mechanicznej i Robotyki krakowskiej Akademii  Górniczo-Hutniczej. W 2003 r. ukończył  studia  MBA.  Podczas  ośmiu  ostatnich lat stworzył jeden z najbardziej profesjonalnych zespołów  w dziedzinie automatyki i robotyki,  znacząco  umocnił  pozycję  firmy  na  polskim  rynku  oraz  zwiększył  rozpoznawalność  marki  FANUC.  Za  największy  sukces  polskiego  oddziału  firmy  uznaje  szerokie  dotarcie do polskich przedsiębiorców z informacją na temat innowacji  technologicznych FANUC oraz stworzenie  podstaw  do  długofalowej,  partnerskiej współpracy z klientami. 

Roboty przemysłowe budzą nie tylko podziw, ale niekiedy i strach. Pracownicy produkcji często widzą w nich zagrożenie dla swoich miejsc pracy. Czy roboty tego typu mogą w  przyszłości całkowicie zastąpić ludzi? Współczesne roboty przemysłowe to niesamowicie użyteczne narzędzia wykorzystywane w procesach produkcji przemysłowej, w praktycznie każdej branży przemysłu. Z uwagi na to, że te inteligentne maszyny coraz częściej kojarzą się ze zwiększoną wydajnością produkcji, znacznie wyższą jakością i powtarzalnością, a także niższymi kosztami produkcji, z roku na rok zyskują coraz szersze grono entuzjastów. Niestety, w krajach rozwijających się, jeszcze słabo zrobotyzowanych, takich jak np. Polska, wciąż można spotkać także sceptyków robotyzacji. W przypadku robotów przemysłowych znakomicie sprawdza się powiedzenie, że strach ma wielkie oczy. Ze  wszystkich dotychczas przeprowadzanych badań na świecie wynika, że  roboty przemysłowe pomagają zakładom przemysłowym zwiększać konkurencyjność rynkową, zapewniając jednocześnie stabilizację i  miejsca pracy, a  nie, jak głosi stereotyp, redukcję etatów. Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową w swoim raporcie zatytułowanym „Wpływ robotyzacji na konkurencyjność przedsiębiorstw” potwierdził, że w 63 procent badanych w 2013 roku polskich firmach robotyzacja nie zmieniła poziomu zatrudnienia. Zastąpienie pracy wykonywanej przez kilku pracowników pracą wykonywaną przez roboty przemysłowe najczęściej powoduje, że pracownicy są kierowani do innych zadań. Warto dodać, że instalacja robotów w procesie produkcyjnym często powoduje, że w zakładzie – paradoksalnie – pojawia się konieczność zatrudniania dodatkowych osób – wskazało tak 16 procent badanych firm. Z własnego doświadczenia mogę tylko dodać, że  taką prawidłowość zauważamy także w  firmach, które zdecydowały się na  wdrożenie produktów FANUC i stale z nami współpracują. Producenci, którzy postawili na inwestycje w roboty przemysłowe, są z nich bardzo zadowoleni, podobnie

12.01.2015

technika

Roboty w FMCG

Źródło: ELMARK Automatyka Sp. z o.o.

Balluff wprowadził na rynek moduły PROFINET IO-Link master w nowych wariantach push-pull. Są  one dostępne z gniazdami dla światłowodów i dla kabli miedzianych. Kable światłowodowe znajdują obecnie szerokie zastosowanie również w  przemysłowych sieciach komunikacyjsja optyczna nych. Transmioferuje liczne zalety zwłaszcza w systemach wymagających przesyłu dużych ilości danych i zapewnie- nia wysokiej dostępności, czego typowym przykładem może być motoryzacja. Moduły opierają się na technice połączeń push-pull dla kabli fieldbus i zasilających ze specyfikacją AIDA (Automation Initiative of German Automobile Manufacturers). Specjalny, trzeci wariant łączy obie techniki, wprowadzając połączenia push-pull zarówno światłowodowe (SCRJ), jak i miedziane (RJ45). Jego ważną zaletą jest możliwość przejścia z kabli miedzianych do światłowodu bezpośrednio w module I/O, bez konieczności dodawania zewnętrznego konwertera. Podobnie, jak inne ethernetowe moduły IO-Link master

Fot. Rockwell Automation

38

rozmowa Inwestowanie w robotykę przemysłową oznacza koszty, ale w opinii niektórych może też być sposobem na trudne czasy. Jakie jest Pana zdanie? Najnowsze technologie są  obecnie szczytowym osiągnięciem ludzkiej myśli inżynierskiej. To bardzo często efekt wieloletnich badań i olbrzymich nakładów finansowych, jakie ponoszą ich producenci między innymi firma FANUC. W efekcie koszt zakupu tych technologii w momencie ich wprowadzania na rynek jest odpowiednio wysoki. Jednak świat, a wraz z nim dostępna technologia, zmienia się dość szybko, w związku z tym i koszty pozyskania inteligentnych maszyn z czasem spadają. Decydując się na inwestycje w robotykę przemysłową, nie można ograniczać się tylko do myślenia o kosztach zakupu. Te koszty to tylko drobna część równania. Trzeba spojrzeć na to szerzej i dostrzec, ile korzyści taka inwestycja może przynieść firmie w długofalowej perspektywie. Jeśli jest ona efektem przemyślanej decyzji, to z doświadczenia mogę powiedzieć, że o poniesionych kosztach firmy zapominają bardzo szybko, bo uzyskane korzyści są niewspółmierne w stosunku do nakładów. Bardzo często okazuje się także, że niejako przy okazji pojawiają się dodatkowe korzyści, które w ogóle nie były brane pod uwagę. Wielu współpracujących z naszą firmą producentów mówi, że po zakupie nowoczesnych maszyn znacząco poprawił się ich wizerunek w branży. W efekcie zgłaszają się do nich więksi i bardziej uznani kontrahenci, którzy wcześniej nie brali pod uwagę tych firm, właśnie z powodu braku odpowiedniej technologii, gwarantującej odpowiednie wykonanie zlecenia. Dziś to technologia zapewnia optymalne parametry produkcji i znacznie podnosi konkurencyjność zakładów. Dla wielu rozwijających się firm nowoczesny park maszynowy może stać się przysłowiowym „oknem na świat”. Obserwując od kilkunastu lat polski rynek produkcji przemysłowej uważam, że to ostatni moment na takie inwestycje. W  Polsce są  jeszcze wszystkie konieczne i sprzyjające warunki, by dzięki inwestycjom nasz rodzimy przemysł miał szansę przetrwać

moduły ProFINeT Push-Pull Io-lINk masTer

Nasze bezpieczniki, gniazda, podstawy bezpiecznikowe to bezpieczeństwo ludzi, maszyn i systemów Nowe wyłączniki linkowe zatrzymania awaryjnego i czujniki zbiegania taśmy przenośników ‘heavy duty’

Ex azm 415 Blokady elektromagnetyczne bezpieczeństwa typoszeregu Ex AZM 415 (fot. 2) to uniwersalne i solidne komponenty, przeznaczone do  pracy w  najtrudniejszych warunkach. Są dobrze znane na polskim rynku. Obudowy wykonane są ze stopu aluminium, a pokrywa zamykająca jest stalowa. Także tutaj osiągnięto wysoki stopień ochrony – IP67, a w przypadku niektórych wersji z odryglowaniem awaryjnym – IP64. Podobnie jak w przypadku STM 295, tak i tutaj są dwie pary zestyków: jedna para przełączana jest przez

nia, może mieć dodane dwa dodatkowo porty: RS232/RS485 lub Ethernet i CANbus. Zasilanie 24VDC, podtrzymanie pamięci 7 lat dla danych systemowych, zegar RTC dwie niezależne pętle regulatora PID. 112 K na logikę aplika-

Rozmowa

cji, 512 K na czcionki, 2 MB na obrazy. Płaski panel ze stopniem ochrony IP66 sprawia, że Samba idealnie pasuje do przemysłu spożywczego i farmaceutycznego oraz wszędzie tam, gdzie występuje wysokie zapylenie i  ścieranie mechaniczne. Jedno darmowe i intuicyjne oprogramowanie VisiLogic do tworzenia aplikacji i ekranów HMI. Darmowe narzędzia jak zdalny dostęp, Data Xport – umożliwia export danych do programu Excel, UniOPC Server do systemów SCADA. Samba oferuje pełną funkcjonalność dla małych aplikacji, zmniejsza potrzebną przestrzeń i ilość przewodów, eliminuje potrzebę integracji panelu z PLC co wpływa bardzo korzystnie na cenę, czas wykonania a więc na konkurencyjność produktu.

r e k l a m a

Stm 295 Adam Więch

B

pochylonych pod ujemnym kątem ścianach. Robot Vertical Climber 02 został zaprojektowany z myślą o czyszczeniu ścian i wykonywaniu prac inspekcyjnych, np. kontroli punktów mocowań tafli szkła lub kontroli stanu stalowych zbiorników ciśnieniowych. Robot może też stanowić platformę mobilną dla innych technologii, jak na przykład dla urządzeń czyszczących i odkurzających. Robot ma kompaktowe wymiary: 112 x 112 x 30 cm i waży 48 kg., jego maksymalna nośność robocza to 20 kg. Ramę nośną wykonano z duraluminium, a serwonapędy połączono z obrotowym podwoziem. Każdą z czterech nóg robota napędza osobny serwonapęd. Rama z duraluminium oraz nogi robota wyposażone są w ruchome ssawki współpracujące z inteligentnymi wypychaczami. Za określenie pozycji robota w przestrzeni i w odniesieniu do płaszczyzny ściany odpowiada szereg inteligentnych czuj-

Fot. Guenther

ElEktromagnEtycznE i pnEumatycznE

SPECJALISTYCZNE

... 30% oszczędność kosztów zakupu ... 18% oszczędność przestrzeni zabudowy www.festo.pl

Raport z badania jednolitości temperatur pieca

Określenie klasy pieca według wytycznych normy AMS2750E

pewne dane pomiarowe z elementów sterujących, wraz badaniem rozkładu temperatury w komorze pieca, gwarantują minimalizację braków produkcyjnych i zgodność z oczekiwaniami odbiorców i audytorów. Dzięki gwarantowanej i sprawdzonej dokładności, zgodnie z założeniami programu greenTECH, użytkownicy mogą poprawić procesy przemysłowe i osiągnąć cele ekologiczne oraz

oszczędnościowe, takie jak poprawa wydajności produkcji, optymalizacja zużycia energii i znaczna redukcja ryzyka uszkodzeń pieców. Jednocześnie obniżenie zużycia energii jest elementem działań proekologicznych związanych z ochroną środowiska naturalnego. Firma Guenther prowadzi bezpłatne szkolenia w  zakresie optymalizacji pomiarów temperatury w  piecach przemysłowych zgodnie z  celami wytyczanymi w  ramach programu greenTECH, a  także – na  zlecenie klientów – wykonuje serwisowe kontrole i diagnostykę pieców przemysłowych zgodnie z wymaganiami norm CQI-9 oraz AMS2750E. Krystian Korgiel

GUENTHER POLSKA Sp. z o.o. Pomiar rozkładu temperatury pieca przemysłowego

ul. Wrocławska 24 B, 55-090 Długołęka tel. 71 352 70 70, fax 71 352 70 71 www.guenther.com.pl

29


MATERIAŁY

MIESIĘCZNIK

MEDIA

AUTOMATYKA

INFO 2016

CENA 10,00

CZ ASO P I S M O

ZŁ (W TYM

8 % VAT)

TEMAT WYDANIA ROZMOWA

9 772392 10550 2 10

Paweł Naglik, Kubler Sp. z o.o.

20

Zarządzanie

TECHNIKA

utrzymaniem

32

Wybór systemu SCADA – czym się kierować?

NASZE MEDIA

PROMOCYJNE

NASZE MEDIA

CZASOPISMO AUTOMATYKA

F O R M AT Y R E K L A M O W E

„AUTOMATYKAONLINE.PL”

ROZMOWA 28

ISSN 2392-1056

ISSN 2392-1056

INDEKS 403024

Konrad Grohs, FANUC Sp. z o.o.

INDEKS 403024

PRAWO I NORMY 64

SPRZĘT I APARATURA 68

Odpowiedzialność pracownika za robota przemysłowego

Roboty i manipulatory o kinematyce równoległej

AUTOMATYKAONLINE.PL

PRESTIŻOWA FORMA PREZENTACJI Rozkładówka do I okładki ................................ 4 900 ZŁ I okładka ...................................................... 4 200 ZŁ II okładka ..................................................... 3 300 ZŁ III okładka .................................................... 3 300 ZŁ IV okładka .................................................... 3 900 ZŁ 1 strona o podwyższonej gramaturze z wypustką ... 3 900 ZŁ 3. strona (pierwsza strona wewnątrz numeru) ....... 3 100 ZŁ

3/2015

WIĘCEJ HMI. WIĘCEJ PC. WIĘCEJ MOCY.

Nieporównywalnie trwałe rozwiązanie. Pierwsze złącze z ochronnym powleczeniem poliuretanowym

www.br-automation.com/multitouch

BEZKONTAKTOWY ENKODER INDUKCYJNY  Bezkontaktowy sprzęg indukcyjny eliminujący klasyczne sprzęgła mechaniczne i związane z tym problemy eksploatacyjne

www.turck.com ZDOBYWCA ZŁOTEGO MEDALU AUTOMATICON 2015

Partner w automatyzacji produkcji i procesów przemysłowych

 Doskonała odporność na zakłócenia

elektromagnetyczne, dzięki zastosowanej metodzie indukcyjnej i wieloobrotowe) oraz analogowe 4...20 mA

gwarantujący niezawodną pracę w najcięższych warunkach

Sense it! Connect it! Bus it! Solve it!

< Automation Panel | Panel PC | Automation PC < Multi-touch | Single-touch < Ekran szerokokątny | 4:3 < Orientacja: pozioma, pionowa < Wysięgnik | Szafa | Stal nierdzewna < Możliwa każda kombinacja < Smart Display Link 3 - 100m od PC < Intel Core i3 | i5 | i7 < Intel Atom Bay Trail

Ponad 32 000 produktów katalogowych...

 Wersje inkrementalne, absolutne (jedno Swobodna parametryzacja po IO-Link  Wysoki stopień ochrony IP67/IP69K

Siłowniki pneumatyczne Napędy elektryczne Zawory Wyspy zaworowe Manipulatory Chwytaki Czujniki Systemy wizyjne Przewody i złączki i wiele innych...

Więcej informacji dostępnych po zeskanowaniu kodu

TURCK sp. z o.o. ul. Wrocławska 115, 45-836 Opole tel. 77 443 48 00, fax 77 443 48 01 internet: www.turck.pl e-mail: poland@turck.com

www.festo.pl

APARATURA

AUTOMATYK A

W W E R S J I PA P I E R OW E J I E L E K T R O N I C Z N E J

03

Han® M Plus

Najnowsze wydarzenia i informacje Nowe produkty, rozwiązania i komponenty Artykuły, przeglądy produktów i poradniki Baza firm Kalendarium

ruchu w produkcji

SPRZĘT I

C E N N I K R E K L A M*

TEMAT WYDANIA Robotyzacja procesów technologicznych CENA 10,00 ZŁ (W TYM 8 % VAT)

9 772392 10550 2

CZASOPISMO ON-LINE/PORTAL BRANŻOWY

Automatyka to profesjonalny magazyn o zasięgu ogólnopolskim poświęcony zagadnieniom związanym z branżami automatyki, robotyki, sterowania, pomiarów, diagnostyki i wielu innych. Dzięki użytecznym treściom, analizom rynku oraz zamieszczanym w każdym wydaniu przeglądom dostępnych urządzeń i systemów – czasopismo Automatyka stanowi swoiste kompendium wiedzy dla specjalistów poszukujących nowoczesnych, niezawodnych i ekonomicznych rozwiązań.

Kluczowy 44 element współczesnych – przegląd napędów przemienników częstotliwości

I okładka (205 x 213 mm)

AUTOMATYKAONLINE.PL

1 strona (205 x 295 mm)

½ poziom (205 x 145 mm)

½ pion (102 x 295 mm)

10/2015

powietrza

serii MS

Integracja funkcji i bezpieczeństwo ... czujniki ciśnienia, przepływu ... zawory i zużycia powietrza bezpieczeństwa wg ISO 13849-1 Pl c/d/e

< ... do 28

switchy HARTING

000 l/min

... >

Oszczędność kosztów, zabudowy i energii ... 30% oszczędność ... 18% oszczędność kosztów zakupu przestrzeni zabudowy

GRUPA DOCELOWA Automatyka jako czasopismo o szerokim spektrum zagadnień, dostarczając informacje z rynku sterowania, oprzyrządowania i automatyki, pomiarów i robotyki, jest dedykowana odbiorcom z różnych sektorów przemysłu: maszynowego, spożywczego, farmaceutycznego, petrochemicznego, energetycznego, wodnościekowego, infrastruktury budowlanej itd.

TEMATYKA Czasopismo porusza zagadnienia związane z automatyzacją procesów technologicznych. Dostarcza informacji o stosowanych komponentach automatyki, jak również praktycznej wiedzy w zakresie projektowania i wykonawstwa zautomatyzowanych bądź zrobotyzowanych aplikacji przemysłowych.

BY WIEDZIEĆ

WIĘCEJ...

INFORMACJE OGÓLNE

W W W . A U T O M AT Y K A O N L I N E . P L

Czasopismo drukowane: format 205 x 295 Dostępne wersje: druk A4, pdf do pobrania na stronie www.automatykaonline.pl (również aplikacja mobilna) Objętość: średnia liczba stron 120 Periodyzacja: 10 wydań w roku (łączone numery 1-2 i 7-8) Nakład: 4000 egzemplarzy

REKLAMA GRAFICZNA

RYNEK

CHARAKTER PUBLIKACJI Artykuły techniczne, prezentacje firmowe, praktyczne porady rynkowe, wywiady i sylwetki osób z branży, aktualności rynkowe, nowości produktowe, informacje o targach, konferencjach, szkoleniach.

www.festo.pl

NOWY HD TWISTERBAND

1 strona ......................................................... 2 900 ZŁ ½ strony.......................................................... 1 900 ZŁ strony ........................................................... 1 350 ZŁ ¼ strony.......................................................... 1 150 ZŁ

LEKKI I ELASTYCZNY Ruchy obrotowe w maszynach mogą być problematyczne, szczególnie w przypadku pracy wężów i przewodów w jednym systemie. Aby chronić i bezpiecznie prowadzić przewody oraz węże, igus rozszerzył asortyment systemów zasilania ruchów obrotowych o twisterband w wersji „heavy duty”. Nowy twisterband HD jest jeszcze bardziej wytrzymały, kompaktowy i zoptymalizowany do ruchów obrotowych.

S R E K L A M A

Pepperl+Fuchs Sp. z o.o. ul. Marsa 56b, 04-242 Warszawa Tel. +48 22 256 97 70

„INŻYNIER WIE”

Niezawodne i kompletne rozwiązania dla automatyki przemysłowej Czujniki zbliżeniowe Czujniki fotoelektryczne Przemysłowe systemy wizyjne

SOCIAL MEDIA „AUTOMATYKA”

CZYTELNICY dyrektorzy i menedżerowie firm produkcyjnych i dystrybucyjnych konstruktorzy, integratorzy systemów automatyki automatycy, inżynierowie utrzymania ruchu pracownicy techniczni mający wpływ na proces zaopatrzenia handlowcy pracownicy naukowo-badawczy studenci i uczniowie szkół technicznych

Industrial Sensors

Czujniki ultradźwiękowe Enkodery obrotowe Systemy pozycjonowania Czujniki wychylenie i przyspieszenia Systemy AS-i Systemy identyfikacji

pion (69 x 295 mm)

Zapraszamy na Targi Automaticon Warszawa, 17–20 marca Czekamy na Państwa w Hali 1 stoisko A15

poziom (205 x 102 mm)

Fot. Beckhoff, igus

Zespoły przygotowania

Dystrybutor

www.stermag.pl

ystem twisterband HD to jedna z ponad stu innowacji zaprezentowanych przez igus na targach Hannover Messe 2015. Został on opracowany do prowadzenia energii, danych i mediów, tak aby zapewnić niezawodność funkcjonalną i  operacyjną ruchów obrotowych pod dużym obciążeniem. System łączy w sobie zalety i  cechy konstrukcyjne sprawdzonego rozwiązania twisterchain – systemu e-prowadnikowego do ruchów obrotowych do 360° z  systemem twisterband – zwycięzcą Red Dot Design Award. Nowy twisterband HD stanowi połączenie siły i stabilności e-prowadnika z kompaktową konstrukcją, elastycznością i kątem obrotu taśmy, wypełniając tym samym lukę pomiędzy tymi dwoma produktami igus.

Tworząc wersję „heavy duty” nowego produktu twisterband HD, projektanci w firmie igus znacząco wzmocnili segmenty taśmy, dzięki czemu cała konstrukcja jest stabilniejsza i bardziej wytrzymała. Z drugiej strony, uchwyt został skonstruowany dla połączenia poszczególnych segmentów, aby twisterband HD, z wyjątkową elastycznością i mobilnością ruchów (do około 20 obrotów wokół własnej osi), wytrzymywał skrajne obciążenia. Dzięki wykorzystaniu takiego połączenia elementów poszczególne części mogą być wytworzone za pomocą formowania wtryskowego ze standardowych materiałów igus dla e-prowadników. System twisterband HD  jest zoptymalizowany do pracy w temperaturze poniżej 0 °C  i  dzięki temu doskonale się sprawdza w pracy na zewnątrz.

ARTYKUŁ PROMOCYJNY

igus Sp. z o.o.

Nowy twisterband HD ruchów obrotowych do pracy w ograniczonych przestrzeniach instalacyjnych i z dużym ciężarem wypełnienia

6/2015

¼ pion (84 x 124 mm)

Kompaktowa konstrukcja twisterband HD gwarantuje wysoką wytrzymałość w minimalnych przestrzeniach instalacyjnych. Średnica zewnętrzna produktu wynosi tylko 300 mm, zaś wysokość zaczyna się od 250 mm i różni w zależności od wymaganego kąta obrotu. Dzięki innowacyjnej konstrukcji możliwe jest uzyskanie dużych kątów obrotu: poziomo do 7000° i pionowo do 3000°. Właściwości konstrukcyjne umożliwiają skonstruowanie także większych wersji. Pomimo tak dużych możliwości obrotu, przewody nadal są bezpiecznie prowadzone. Wykonane w laboratorium igus testy, w połączeniu z testami przewodów chainflex, zapewniły żywotność miliona ruchów obrotowych. Tak dużą żywotność gwarantuje zdefiniowany minimalny promień gięcia, który równocześnie chroni przewody przed uszkodzeniami. Specjalna konstrukcja uchwytu zapewnia szybkie wypełnianie przewodami po zewnętrznym promieniu gięcia. Razem z trybologicznie zoptymalizowanym materiałem taśmy system zapewnia długą żywotność nawet w trudnych warunkach pracy, jak temperatura od –40 °C do +80 °C. Zaawansowany technicznie, ale niedrogi twisterband HD to idealne rozwiązanie do prowadzenia przewodów w aplikacjach obrotowych.

ul. Działkowa 121C, 02-234 Warszawa tel. 22 863 57 70, fax 22 863 61 69 e-mail: info@igus.pl www.igus.pl

P R O M O C J A

85

Artykuł promocyjny

Insert (1000 sztuk)................................................ 650 ZŁ Wszywki (1000 sztuk) ......................................... 1400 ZŁ

Przy zamówieniu emisji reklam w trzech wydaniach „Automatyki” artykuł promocyjny gratis! 1 strona reklamy – uzupełnienie artykułem do trzech stron ½ strony reklamy – uzupełnienie artykułem do dwóch stron ¼ lub  strony reklamy – uzupełnienie artykułem do jednej strony

Ciekawostki ze świata techniki Nietypowe roboty i ich zdumiewające zastosowania Najlepsze memy i filmiki związane z pracą inżynierów www.facebook.com/InzynierWie

Czasopismo dystrybuowane w formacie papierowym i elektronicznym. Dostęp do Automatyki w wersji pdf na stronie www.automatykaonline.pl

1 strona ...........................................................1 500 ZŁ 2 strony............................................................2 100 ZŁ

INNE

UWAGA!

*Podane ceny są kwotami netto. Pełna lista formatów reklamowych oraz szczegółowe informacje techniczne są dostępne na stronie automatykaonline.pl/reklama.

A U T O M AT Y K A O N L I N E . P L

R E K L A M A B A N E R O WA

K ATA L O G I

CONTENT MARKETING

C U STO M M A I L I N G / N E W S L E T T E R

O F E R TA P A K I E T O W A

SOCIAL MEDIA

WIĘCEJ NIŻ KATALOG BRANŻOWY

REKLAMA GRAFICZNA TO DOSKONAŁE NARZĘDZIE DO PROMOCJI TWOJEJ MARKI

POKAŻ INNYM, CO ROBISZ

ŚWIADOMIE KREUJ WIZERUNEK SWOJEJ FIRMY I JEJ PRODUKTÓW

CUSTOM MAILING

WYKORZYSTAJ EFEKT SYNERGII

Dzięki naszej usłudze mailingu dedykowanego Twoja informacja zostanie rozesłana do odbiorców naszego newslettera dokładnie w takiej formie, w jakiej chcesz.

Dzięki pakietom masz możliwość przedstawienia swojej oferty kompleksowo i wielokanałowo, a przy tym otrzymujesz nawet do 44% zniżki!

ZNAJDŹ NAS NA FACEBOOKU, TWITTERZE I GOOGLE+

AutomatykaOnline.pl to serwis, który w jednym miejscu skupia wiedzę techniczną, informacje z branży, nowości produktowe oraz nowinki, trendy i innowacje technologiczne.

Wszechstronność zastosowania reklam displayowych (banerowych) oraz ich zróżnicowane formy są idealnym narzędziem do promocji Twojej oferty.

Co miesiąc odwiedza nas ponad 10 tys. unikalnych użytkowników, których odwiedziny generują około 300 tys. odsłon portalu rocznie*. Dzięki szerokiemu dotarciu do odbiorcy serwis jest atrakcyjnym miejscem dla reklamodawców. Sprecyzowany profil odbiorcy i ukierunkowanie na inżynierów, integratorów i praktyków sprawiają, że AutomatykaOnline.pl to także biznesowa platforma wymiany informacji na temat produktów, usług i rozwiązań dla profesjonalistów.

TOP BANER

AutomatykaOnline.pl wyróżnia się na tle konkurencyjnych serwisów nowoczesnym i przejrzystym layoutem, który zgodnie z obecnie obowiązującymi standardami został oczywiście wykonany w technologii responsywnej.

KATALOG FIRMA ........................................ 1 199 ZŁ ROCZNIE

999 ZŁ MIESIĘCZNIE (9 999 ZŁ ROCZNIE)

Nowoczesna wyszukiwarka firm dla branż automatyka i robotyka. Dodaj profil swojej firmy. Powiedz, czym się zajmujesz. Zaznacz na mapie swoją siedzibę, pokaż zdjęcia lub wideo firmy i pracowników. Zaproś klientów na swoje profile społecznościowe, umieść niezbędne dane teleadresowe. Jeżeli wykupiłeś katalog Produkty, to dodane przez Ciebie pozycje będą widoczne przy Twoim profilu w katalogu firm.

300 x 250 px lub 300 x 300 px 599 ZŁ MIESIĘCZNIE (5 999 ZŁ ROCZNIE)

STANDARD BANER max 728 x 90 px 399 ZŁ MIESIĘCZNIE (3 999 ZŁ ROCZNIE)

Akceptowane formaty plików: .jpeg, .png, .gif, .svg, .swf. Zalecamy, aby waga pliku nie przekraczała 50 kb.

* dane na podstawie statystyk z lat 2013–2015

KATALOG PRODUKTY ............................. 1 999 ZŁ ROCZNIE Przyjazny i intuicyjny katalog produktów. Dodawaj przez rok nieograniczoną liczbę produktów Twojej firmy. Publikuj opisy, zdjęcia w dużej rozdzielczości oraz filmy wideo. Nasz katalog jest skojarzony z katalogiem Firma, dzięki czemu klient będzie mógł łatwo zapoznać się z marką i profilem Twojej firmy (w pakiecie wpis MINI* do katalogu firm).

(Billboard), max 1180 x 200 px

BOX

Dzięki temu serwis AutomatykaOnline.pl jest przyjazny dla urządzeń mobilnych takich jak smartfony i tablety.

Obecność w katalogach branżowych to nie tylko szersza dystrybucja informacji na temat profilu działalności Twojej firmy i rozwiązań, które oferujesz, ale także lepsze pozycjonowanie Twojej strony www (dzięki linkowaniu z portalu o dużej oglądalności).

KATALOG KALENDARIUM......................... 799 ZŁ ROCZNIE Organizujesz szkolenie, robisz konferencję, chcesz zareklamować targi albo inne wydarzenie branżowe? Skorzystaj z katalogu Kalendarium. Przez 365 dni możesz umieścić nieograniczoną liczbę informacji o organizowanych przez Ciebie wydarzeniach. Poręczne kalendarium sprawi, że żadne z nich nie zostanie przegapione. Dodatkowo otrzymujesz wpis MINI* do katalogu firm.

Content marketing to coś więcej niż opis produktu czy firmy. Przygotuj i opublikuj dowolną liczbę materiałów prasowych. Twoje treści będą wyświetlane wraz z informacjami z rynku automatyki, robotyki. Dodatkowo w pakiecie otrzymujesz wpis MINI do katalogu firm.

PAKIET UNLIMITED

Promuj się w naszym newletterze i docieraj ze swoją informacją do 10 tys. subskrybentów naszego biuletynu, nawet dwa razy w miesiącu.

WYRÓŻNIENIA

TOP BANER (728 X 90 PX)

WYRÓŻNIONY ARTYKUŁ

499 ZŁ ZA JEDNĄ EMISJĘ

299 ZŁ ZA JEDNĄ EMISJĘ

1 799 ZŁ ROCZNIE

BOX (300 X 250 PX)

WYRÓŻNIONA FIRMA

PAKIET CONTENT 12

399 ZŁ ZA JEDNĄ EMISJĘ

299 ZŁ ZA JEDNĄ EMISJĘ

Możliwość opublikowania do 12 artykułów rocznie

lub

WYRÓŻNIONY PRODUKT

1 199 ZŁ ROCZNIE

Możliwość opublikowania do 6 artykułów rocznie

STANDARD (468 X 60 PX)

299 ZŁ ZA JEDNĄ EMISJĘ

199 ZŁ ZA JEDNĄ EMISJĘ

Wszystkie nasze katalogi w jednej cenie za cały rok! Pakiet Katalogi to możliwość publikacji pełnej informacji o Twojej firmie, jak również dostęp do nielimitowanego publikowania informacji o nowościach produktowych oraz o organizowanych przez Ciebie szkoleniach, konferencjach i wydarzeniach.

Trudno wyobrazić sobie współczesny serwis branżowy bez mediów społecznościowych. AutomatykaOnline.pl to witryna Web 2.0, której misją jest budowanie społeczności inżynierów i techników skupionej wokół rynku automatyki i robotyki przemysłowej. Nasze informacje docierają do odbiorców mediów społecznościowych takich jak Facebook, Twitter czy Google+.

PAKIET CONTENT+

BANERY

PAKIET CONTENT 24 Możliwość opublikowania do 24 artykułów rocznie

PAKIET KATALOGI

1 499 ZŁ ROCZNIE

1 999 ZŁ ROCZNIE

Możliwość opublikowania nieograniczonej liczby artykułów rocznie

PAKIET CONTENT 6

*Wizytówka MINI – bezpłatny wpis do katalogu firm zawierający podstawowe informacje o firmie. Aby założyć wizytówkę MINI, wystarczy założyć konto w serwisie AutomatykaOnline.pl, zalogować się, po czym wybrać „Załóż wizytówkę swojej firmy” z menu na górze strony. Opłaty nie zawierają kosztów przygotowania graficznego reklamy. Ceny bez podatku VAT (23%).

Format HTML lub plik graficzny (.jpeg, .png), zalecana szerokość kreacji wynosi 600 px 949 ZŁ ZA JEDNĄ EMISJĘ Opłaty nie zawierają kosztów przygotowania publikacji/reklamy/mailingu. Ceny bez podatku VAT (23%).

NEWSLETTER AUTOMATYKAONLINE

Świetna cena na wszystkie katalogi plus 24 artykuły gratis! Wykupując pakiet Content+, otrzymujesz pełny dostęp do naszych wszystkich katalogów branżowych – Firma, Produkty oraz Kalendarium, jak również masz możliwość publikacji do 24 artykułów.

2 999 ZŁ ROCZNIE

PAKIET NEWSLETTER

Facebook.com/InzynierWie

Twitter.com/automatykaonline

plus.google.com/ +AutomatykaonlinePl/posts

599 ZŁ ZA JEDNĄ EMISJĘ

PAKIET BANERY Dzięki pakietowi banery masz możliwość zaprezentowania swojej oferty na wszystkich dostępnych w serwisie banerach w jednym czasie – Top, Box oraz Standard baner.

1499 ZŁ MIESIĘCZNIE

799 ZŁ ROCZNIE

Facebook.com /AutomatykaOnline

Doskonały pomysł na promocję Twojej oferty w wybranej emisji naszego Newslettera. W skład pakietu wchodzi reklama graficzna w nagłówku newslettera (TOP BANER) oraz wyróżnienie Twojej firmy/produktu lub artykułu.

Opłaty nie zawierają kosztów przygotowania artykułu/reklamy/mailingu. Ceny bez podatku VAT (23%).

CZASOPISMA

PUBLIKACJE KSIĄŻKOWE

MULTIMEDIA

NOWOŚĆ

SZTUKA I RZEMIOSŁO

O RTO D O N C JA W PRAKTYCE Kwartalnik kierowany do lekarzy stomatologów interesujących się specjalizacją ortodontyczną. Wysokospecjalistyczne czasopismo zawierające artykuły wyłącznie o tematyce ortodontycznej przedstawia odpowiedzi na nurtujące pytania oraz rozwiązania napotkanych w codziennej praktyce problemów. Praktyczny przewodnik prowadzony przez czołowe nazwiska polskiej ortodoncji. W każdym wydaniu znajdą Państwo: – szczegółowe omówienia konkretnych problemów klinicznych, – opisy technik leczenia, wskazówki postępowania przy przypadkach wymagających zintegrowanego leczenia, – nowatorskie rozwiązania stosowane w skomplikowanych przypadkach ortodontycznych, – opisy przypadków wzbogacone zdjęciami, tabelami i rycinami przedstawiającymi poszczególne etapy leczenia.

2013

1

PRACA ZBIOROWA

NOWOŚĆ

Kompendium wiedzy z zakresu nowości i praktycznych rozwiązań w technice dentystycznej. Najwybitniejsi fachowcy dzielą się metodami ułatwiającymi codzienną pracę, a praktyczną wiedzę wzbogacają tysiące kolorowych ilustracji, wykresów i tabel przedstawiających zagadnienia. W zbiorze znajdą Państwo ponad 50 artykułów, poruszających tematykę: – ceramiki w laboratorium, alternatywnych sposobów nakładania, prac całoceramicznych na podbudowie z tlenku cyrkonu, – licówek ceramicznych i porcelanowych, postępowania laboratoryjnego, technik odbudowy licówek kompozytowych, – prac kombinowanych, frezowania, licowania, regulacji wartości retencyjnych, – praktycznego użycia CAD/CAM-u, – implantologii w laboratorium, materiałów stosowanych w implantologii stomatologicznej.

www.ortodoncja.elamed.pl

5

SZANOWNA KOMISJO

S

CZASOPISMA

WĄSKOSPECJALISTYCZNE D L A L E KA RZY E N DODON TÓW ORA Z ORTODONT ÓW

DIAGNOSTYKA DYSFUNKCJI NARZĄDU ŻUCIA

C zęś ć II

kładamy na� Państwa ręce produkt biorący udział w� rywalizacji o�nagrodę GRAND PRIX CEDE 2013 w�kategorii WYDAWNICTWA I EDUKACJA. Uprzejmie prosimy o�ocenę pakietu dwóch czasopism wąskospecjalistycznych: „Endodoncja wbPraktyce” oraz „Ortodoncja wbPraktyce”, kierowanych do�lekarzy stomatologów zajmujących się tymi dwiema specjalizacjami. Odpowiadając na�zapotrzebowanie naszych czytelników stworzyliśmy czasopisma merytoryczne, naukowe i�praktyczne – budowane w�oparciu o�sugestie najlepszych specjalistów w�kraju oraz samych czytelników. Są�to�pierwsze na�polskim rynku czasopisma podejmujące tak konkretną i�praktyczną tematykę, opracowane przede wszystkim przez polskich autorów na podstawie konkretnych przypadków klinicznych. Na�naszych łamach gościmy najważniejsze nazwiska polskiego świata endodoncji i�ortodoncji, prowadzących na�co�dzień własne praktyki oraz pracujących w�ośrodkach naukowych w�całej Polsce – daje to�możliwość poznania różnych metod pracy, nieco odmiennego podejścia do�konkretnych przypadków, i�tym samym wyciągnięcia własnych wniosków i�obiektywnego spojrzenia na�problem. Autorzy pokazują zarówno sprawdzone metody, jak również nowe rozwiązania i�najnowsze technologie. Ponad 16�letnie doświadczenie w�branży przy tworzeniu czasopisma ogólnostomatologicznego „TPS – Twój Przegląd Stomatologiczny” pozwoliły nam na�publikację artykułów na�najwyższym poziomie merytorycznym, natomiast same czasopisma są�efektem kilkuletnich badań rynku i�poszukiwania odpowiedniego kierunku rozwoju. Mamy nadzieję, że� spotkają się one z� przychylną opinią Członków Komisji. Z�wyrazami szacunku Redakcja

PROWADZENIE: STEFAN BARON

Pobierz przykładowy rozdział

www.dlaspecjalistow.pl

T E M AT Y K A P U B L I KOWA N YC H D OT YC H C Z A S A R T Y K U ŁÓW : „Endodoncja w�Praktyce” • Leczenie endodontyczne na�jednej wizycie • Leczenie perforacji komory zęba i�kanału korzeniowego • Możliwości leczenia endodontycznego niedojrzałych zębów stałych z�martwicą miazgi • Metody określania długości roboczej kanału korzeniowego • Wzajemna relacja pomiędzy miazgą a�tkankami przyzębia • Jak dobrze diagnozować i�leczyć? • • • • •

Nowoczesne materiały do�obturacji kanałów korzeniowych – badania inbvitro Resorpcja wewnętrzna w�zębach stałych Przebarwienia zębów leczonych endodontycznie. Metody zapobiegania i�leczenia Znieczulenie miejscowe w�endodoncji Powikłania w�leczeniu endodontycznym na�podstawie opisu przypadku

11

Szkolenie multimedialne z zakresu diagnostyki dysfunkcji narządu żucia. Wydawnictwo ma na celu przybliżenie tematu, który stał się obecnie jednym z podstawowych problemów współczesnej stomatologii. Rozwijające się latami, bardzo często bagatelizowane, objawy mogą doprowadzić do wielu patologii, diagnozowanych najczęściej jako neurologiczne. Przez temat przeprowadzi Państwa niekwestionowany autorytet w DNŻ – prof. Stefan Baron. W szkoleniu znajdą Państwo: – szczegółowo omówiony proces diagnostyczny, – badanie czynnościowe krok po kroku przeprowadzone na pacjencie, – wskazówki dotyczące wywiadu oraz interpretacji dolegliwości pacjenta, – kompleksowe przedstawienie dysfunkcji i problemów anatomicznych na profesjonalnych modelach 3D, – przedstawienie koniecznego zaplecza sprzętowego oraz nowoczesnych metod diagnostycznych�

Obejrzyj fragment filmu

www.dlaspecjalistow.pl

OSOBY WSPÓŁUCZESTNICZĄCE I WSPIERAJĄCE NAS PRZY TWORZENIU CZASOPISM „Endodoncja w�Praktyce” • PROF. DR�HAB. N.�MED. JERZY KRUPIŃSKI Profesor Śląskiej Akademii Medycznej, wieloletni praktyk, redaktor naczelny „Endodoncji.pl” • PROF. DR�HAB. N.�MED. HALINA PAWLICKA Kierownik Zakładu Endodoncji i�Katedry Stomatologii Zachowawczej, Endodoncji i�Periodontologii UM�w��odzi • PROF. DR�HAB. N.�MED. MARIUSZ LIPSKI Kierownik Zakład Stomatologii Zachowawczej Przedklinicznej i�Endodoncji Przedklinicznej w�Szczecinie • PROF. DR�HAB. N.�MED. JOANNA WYSOKIŃSKA-MISZCZUK Kierownik Katedry i�Zakładu Periodontologii UM�w�Lublinie • DR�HAB. N.�MED. LIDIA POSTEK-STEFAŃSKA Kierownik Katedry Stomatologii Wieku Rozwojowego SUM, konsultant wojewódzki z�zakresu stomatologii dziecięcej

• Ząb po�leczeniu endodontycznym jako potencjalne źródło zakażenia odogniskowego • Współczesne poglądy na�postępowanie w�przypadku zespołu endo-perio – klasykacja, leczenie

• DR�HAB. N.�MED. MARTA TANASIEWICZ Redaktor naczelna „TPS – Twój Przegląd Stomatologiczny”, Kierownik Katedry Stomatologii Zachowawczej z�Endodoncją SUM, konsultant wojewódzki z�zakresu stomatologii zachowawczej z�endodoncją

„Ortodoncja w�Praktyce”

• DR�HAB. N.�MED. JOANNA ZARZECKA Kierownik Katedry Stomatologii Zachowawczej z�Endodoncją UM�w�Krakowie

• Wielospecjalistyczne leczenie rozszczepu podniebienia • Niechirurgiczne leczenie zgryzu otwartego z�wykorzystaniem mini-implantów ortodontycznych • Uogólniona wiotkość łącznotkankowa – istotny problem w�ortodoncji • Leczenie transpozycji z�wykorzystaniem zakotwienia szkieletowego • Niechirurgiczne ortopedyczno-ortodontyczne leczenie dorosłej pacjentki z�III klasą szkieletową, zrudymentowanym zębem 12�i�brakiem zęba 22 • Zaburzenia pionowe, I�klasa szkieletowa i�stłoczenie zębów – uproszczona i�efektywna procedura zabiegowa • Technika lingwalna. Ocena zmian morfologii łuków zerowych w�odniesieniu do�zamierzonego rezultatu. Porównanie metodami anaglifową i�kinematograczną • Demineralizacja szkliwa u�pacjentów leczonych stałymi aparatami ortodontycznymi. Przegląd piśmiennictwa i�opis przypadku leczenia białych plam próchnicowych • Chirurgicznie wspomagane poszerzenie szczęki. Opis leczenia pacjenta z�wadą klasy III i�niedorozwojem szczęki

Praktyczna formuła każdego wydania: * pakiet artykułów wyłącznie o�tematyce specjalistycznej * opisy przypadków „krok po�kroku” postępowania podczas skomplikowanych zabiegów * opracowania kazuistyczne, zarówno z�zakresu diagnostyki, jak i�złożonego leczenia trudnych przypadków * praktyczne rady do�wykorzystania przy planowaniu leczenia * szczegółowe omówienie konkretnych problemów klinicznych * wskazówki postępowania przy przypadkach wymagających zintegrowanego leczenia * analiza powikłań

• DR�N.�MED. BARTOSZ CERKASKI Uniwersytet Medyczny w�Poznaniu, specjalista w�zakresie stomatologii zachowawczej i�endodoncji • DR�N.�MED. MACIEJ ŻAROW Klinika stomatologiczna Dentist; współorganizator konferencji i�warsztatów z�zakresu endodoncji • LEK. STOM. JERZY ZBOŻEŃ Prezes Polskiego Towarzystwa Endodontycznego

„Ortodoncja w�Praktyce” • DR�HAB. N.�MED. JOANNA ANTOSZEWSKA, PROF. NADZW. Wieloletni praktyk, adiunkt w�Katedrze i�Zakładzie Ortopedii Szczękowej i�Ortodoncji UM�we�Wrocławiu • PROF. MOSCHOS A.�PAPADOPOULOS Profesor nadzwyczajny i�koordynator Programu Specjalizacyjnego w�Katedrze Ortodoncji Szkoły Dentystycznej Uniwersytetu w�Tesalonikach w�Grecji • PROF. HYO-SANG PARK Kierownik Katedry Ortodoncji Uniwersytetu Kyung Pook w�Daegu (Korea Południowa) • PROF. NAZAN KÜÇÜKKELEŞ Profesor zwyczajny Uniwersytetu Marmar, prezes Turkish Orthodontic Society; redaktor naczelna periodyku Turkish Journal of�Orthodontics • PROF. FRANCO BRUNO Kierownik Katedry Bioprogresywnej kliniki stomatologicznej Uniwersytetu w�Cagliari we�Włoszech • DR�HAB. N.�MED. ANNA WOJTASZEK-SŁOMIŃSKA Kierownik Zakładu Ortodoncji Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego (GUMed). Wieloletni praktyk • DR�N.�MED. IZABELLA DUNIN-WILCZYŃSKA Adiunkt Katedry i�Zakładu Ortopedii Szczękowej UM�w�Lublinie; konsultant wojewódzki w�dziedzinie ortodoncji; Prezes Polskiego Towarzystwa Ortodontycznego • DR�N.�MED. WOJCIECH DROBEK Uzyskał stopień dr�n.�med. w�klinice uniwersyteckiej w�Austrii oraz tytuł Master of�Medical Sciences w�Belgii • DR�N.�MED. MICHAŁ TARNAWSKI Specjalista II�stopnia w�zakresie ortodoncji, prowadzi własną praktykę, konsultant wojewódzki z�zakresu ortodoncji • DR�N.�MED. LIWIA MINCH Adiunkt w�Katedrze i�Zakładzie Ortopedii Szczękowej i�Ortodoncji UM�we�Wrocławiu • DR�ELIE W.�AMM Asystent na�Uniwersytecie Saint Joseph, Bejrut, Liban Instruktor Międzynarodowej Fundacji ds. Badań Ortodontycznych i�Edukacji im. Charlesa H.�Tweeda, w�Arizonie

18


PROMOCYJNE

KUCHNIA WEGAŃSKA I WEGETARIAŃSKA

10%

DESERY

Z TĄ ULOTKĄ

CIASTA, TORTY

DZIECIAKI 

rabatu

NA JEDZENIE

LUBIĄ DOBRĄ ZABAWĘ

BROWARY LOKALNE

DLACZEGO?

BO TAK

ZNIŻKA NIE ŁĄCZY SIĘ Z INNYMI PROMOCJAMI I RABATAMI

CYDRY, MIODY, WINA

CATERING

IMPREZY OKOLICZNOŚCIOWE SZYTE NA MIARĘ

Organizacja imprez pod kIucz” ” wieku dla dzieci w kazdym

MozIiwosc poprowadzenia imprezy przez profesjonaInego animatora,

indywidualnie dopasowane menu pod względem upodobań smakowych, alergii pokarmowych, czy diety dziecka. kolorowe desery i ciasta, zdrowe i świeże przekąski, zupy oraz dania główne, a także super atrakcje!

zamówienia aktorów i przedstawienia dla dzieci, czy rozbudzenia pasji i kreatywności przez warsztaty kreatywne lub kulinarne, a nawet potańcówki w rytm ulubionych dziecięcych rytmów.

Nie ma co czekac!

Jestesmy w stanie zorganizowac impreze

Każde dziecko liczy na perfekcyjna imprezę urodzinową, a my zrobimy to w takiej cenie, jaką możesz przeznaczyć, w rodzinnej i sympatycznej atmosferze oraz bez względu na pogodę i indywidualne potrzeby Twoje i Twojego dziecka.

dla 5, 10, 15, a nawet 50 dzieciaczków! Dla chętnych relacja fotograficzna z przyjęcia gratis!

S Z C Z E G Ó Ł Y : BO TAK Katowice, ul. Batorego 2 tel. 734 140 572, e-mail: botak@bo-tak.com.pl Dominika tel. 698 128 663, e-mail: dominika@bo-tak.com.pl Daria tel. 608 112 933, e-mail: daria@bo-tak.com.pl www.bo-tak.com.pl

KOMPLEKSOWE IMPREZY OKOLICZNOŚCIOWE JEDZENIE + MOT Y W PRZEWODNI + DEKORACJE + FOTORELACJA

WARSZTATY

ANGIELSKI KOMOPSY SMIC I

SZYK

SZKOLENIA, EVENTY, KONCERTY

ELEGANC JA

FRANCJA

6-letnia BF, adoptowana w sierpniu 2013 roku przez Karolinę z Żor

ŚR

CZ

TRZECH K TO

6

31 7

PT WY ROK NO

SO

ND

1

2

3

8

9

10

16

17

11

12

13

14

15

18

19

20

21

22 23 24

25 26

27

28 29 30

31

WRZE SIEN

PN

JANECZEK 8-miesięczny BF, czekający na adopcję podopieczny SAB z niewykształconym rdzeniem kręgowym oraz wodogłowiem („odpad certyfikowanej hodowli”!)

LUNA

WT

4

9

11

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22 23 24 25

27

WSTĘP

WOLNY M E D I A L N I Dąbrowski

Bez nazwy-1 1

WWW.KONGRESMAM.PL reklama_własna_druk.indd 1

2016-02-23 15:10:15

ND

3

8

MAM Przegląd

SO

2

7

KONGRES

P A T R O N I

PT

1

6

12 STYCZNIA 2017

BY WIEDZIEĆ WIĘCEJ…

CZ

31

5

26

5-letnia BF, adoptowana w grudniu 2014 – oboje mieszkają z Sandrą w Sosnowcu

ŚR

29 30

07.10.2016 10:46:08

28 29 30

1

2

GRU DZIEN

PN

MELA 6-letnia BA, adoptowana w grudniu 2014 roku przez Anię i Marcina z Katowic

GUCIO roczny BF, adoptowany w listopadzie 2015 roku przez Alicję z Katowic

WT

ŚR

CZ

PT

SO

ND

28 29 30

1

2

3

4

5

8

9

11

11

16

17

6

7

12

13

14

15

19

20

21

22 23 24 25

27

28 29 30

NARODZE ŻE

26

18

31

NARODZE ŻE

E NI

2016

5

E NI

KALENDARZ

COOKIE

WT

BO

4

BO

PN

28 29 30 ŚW IĘ

STY CZEŃ

LI RÓ

SHILA – 5-letnia BF adoptowana w kwietniu 2012 roku KACPER vel. KAZIK – 3-letni BF adoptowany w sierpniu 2011 roku KITA – 5-letnia BF adoptowana w listopadzie 2013 przez Kasię, Darka i Weronikę z Warszawy

MATERIAŁY

1


PROJEKTY

GRAFICZNE

Logo

polish rescue team 9

©kyrre

Inne

GIVE NO CHANCE COMIC SANS


FOTOGRAFIA

WŁASNA


FOTOGRAFIA

WŁASNA


MACIEJ

WIECZOREK

mobile: +48 793 97 79 23 e-mail: m.wieczorek.79@gmail.com


Maciej.Wieczorek_pf