InfoMACEF 185

Page 1

Број 185

ЦЕНТАР ЗА ЕНЕРГЕТСКА ЕФИКАСНОСТ НА МАКЕДОНИЈА

Август 2018

МАЦЕФ промовира енергетска ефикасност и почиста животна средина Активности на МАЦЕФ Во овој број:

      

Од уредникот Активности на МАЦЕФ Од соработниците на МАЦЕФ Новости од Македонија и светот Занимливости Корисни web-адреси Манифестации

OД УРЕДНИКОТ Почитувани колешки и колеги, членови и симпатизери на МАЦЕФ! Во последниот месец МАЦЕФ ги исполнуваше работните активности согласно планот кој го имаше зацртано. Би сакале да го задржиме вашето внимание кон содржините кои ги нуди овој број на нашиот и ваш електронски Информатор: Проект WeBET Инфо ден за вториот повик за погранична соработка помеѓу Македонија и Косово Македонија со пазарни шеми за поддршка на ОИЕ 2 милиони евра за сончеви фотоволтаични системи во 35 општини ЕУ Директива: Од септември запира производството на халогени светилки Во финална фаза влезе подготовката на предлог проектот за програмата Хоризон 2020, во кој МАЦЕФ учествува како проектен партнер заедно со уште 12 организации од Европа. МАЦЕФ, истотака, ќе учествува и во втор предлог проект за програмата Хоризон 2020, како еден од 4те членови на Одборот за споделување на информации од спроведувањето на проектните активности и постигнатите резултатите. До читање со следниот број

Јасминка Димитрова Капац ЗА МАЦЕФ МАЦЕФ е доброволно научно здружение, коешто нуди услуги и стручни знаења од областа на енергетиката и заштита на животната средина во Република Македонија и пошироко. МАЦЕФ е член на: - ЗЛЕК – Заедница на лиценцирани енергетски контролори - мрежата managenergy формирана од страна на European commission DG Energy and Transport www.managenergy.net - Асоцијацијата на Консултантски организации - на РЕЕЕП, официјален партнер на Sustainable Energy Europe - член на Деловниот совет на Универзитет Американ Колеџ Скопје

Проект WeBET Подготовката на извештаите за анализата на пазарот на електрична енергија беа дел од активностите на проектот WeBETT. Во месец август се работеше на двата извештаи кои ги опфаќаа бариерите со кои се соочува пазарот на електрична енергија како и за административните и мрежни пречки за развивање на истиот. Во истиот период се одвиваат и административните активности за нормално одвивање на проектот. Првиот документ се концентрираше на проблематиката со кои се соочува пазарот на електрична енергија со разгледување на сите фактори кои делуваат позитивно и негативно на неговиот развој. Во вториот документ разгледувани се административните и техничките пречки кон развојот на пазарот. Иако сеуште во зачеток, со скромно искуство позади себе, со помош на овие документи се направи првичен осврт на овој дел од енергетиката во нашата земја. Инфо ден за вториот повик за погранична соработка помеѓу Македонија и Косово Канцеларијата на ЕУ во Косово во соработка со Министерството за локална самоуправа на Косово и Министерството за локална самоуправа во Република Македонија, а со поддршка на Заедничкиот технички секретаријат ги организираа информативните денови и форумите за пребарување на партнери за Втор повик за предлози за Програмата за ПГС ИПА Косово - Македонија 2014-2020. Информативните денови беа организирани во Призрен, Косово на 15 август 2018 година, и во Скопје, Македонија на 16 август 2018 година Учесниците кои ја претставуваат организацијата на граѓанското општество, регионалните и локалните владини институции, стопанските комори, центрите за регионален развој и агенции имаа можност детално да се запознаат со можностите од Повикот за предлози и процедурите за аплицирање. Претставникот на канцеларијата на ЕУ во Косово на почетокот детално ги објасни правилата и прописите, по што следеше сесија со која учесниците беа во можност да ги разгледаат прашањата и разјаснувањето на повикот за предлогот. Исто така, персоналот на JTS ги претстави развиените алатки со цел да ги поддржи сите заинтересирани страни во воспоставувањето на потенцијално партнерство во двете земји. На претставувањето на Канцеларијата на ЕУ во Косово во информативните денови учествуваа г-ѓа Мерита Мушколај Менаџер за задачи на CBC и г-ѓа Арбена Абраши - канцеларија за договарање и финансирање на ЕУОК, советникот за CBC -

Имате желба за соработка? Ве молиме контактирајте нé на: МАЦЕФ – ул. Н. Парапунов 3а/52, 1000 Скопје, Тел. 02 3090 178 Факс 02 3090 179, e-mail: macef@macef.org.mk www.macef.org.mk Следете нé и на MACEF Facebook


ИНФОМАЦЕФ 185

Страница 2

Лујние Дема, Трим Бериша - Раководител на програмите CBC, Самир Јаха - Координатор на Програмата за CBC Косово Македонија 2014-2020 и г-ѓа Хајри Ахмед - Координатор на Програмата за CBC Косово - Македонија 2014-2020 ги претставуваше Оперативните структури на Министерството за администрација на локална самоуправа и Министерството на локалната самоуправа на Македонија. Повеќе Фонд за зелен развој (GGF – Green for Growth Fund) Здружение МАЦЕФ - Скопје е техничка поддршка за ЕКО кредитите кои ги нуди ХАЛКБАНК, а се овозможени од кредитната линија GGF - Green for Growth Fund или ГГФ - Зелено за развој! ЕКО кредитите се наменети за физички и за правни лица за финансирање проекти од енергетска ефикасност и обновливи извори на енергија, намалување на емисијата на јаглерод двооксид, подобрување на животните услови преку промена на топлинската изолација, врати и прозорци, нови системи за греење итн. За повеќе информации обратете се во Центарот за енергетска ефикасност на Македонија - МАЦЕФ на телефонот 3090 178 или eлектронската пошта d.dimovska@momee.org.mk. ИЗРАБОТУВАМЕ ЕНЕРГЕТСКИ КОНТРОЛИ Издаваме СЕРТИФИКАТИ ЗА ЕНЕРГЕТСКА ЕФИКАСНОСТ Издаваме Изјави/Потврди за исполнување на барања за минимални енергетски карактеристики, потребни за вадење градежна дозвола. Приготвуваме ИЗЈАВИ/ПОТВРДИ за станови кои треба да се понудат на пазар за продажба или изнајмување. Изработуваме и помагаме при подготовка на Програми и Акциони планови за енергетска ефикасност на општините усогласени со обврската која произлегува од Законот за енергетика. ТЕРМОВИЗИЈА - СНИМАЊЕ СО ТЕРМАЛНА КАМЕРА

Снимање на објекти на терен, анализа и извештај. Информации на тел.: 02 3090 178 или macef@macef.org.mk МОМЕЕ - Македонска oпштинска мрежа за енергетска ефикасност ЗАЧЛЕНЕТЕ СЕ - ЗДРУЖЕНИ СМЕ ПОСИЛНИ! Повластена цена за изработка на Програм и Акционен план за ЕЕ. За членовите – бесплатни совети и помош !

Новости од Македонија Македонија со пазарни шеми за поддршка на ОИЕ Македонија неодамна превзеде законски мерки со цел воведување пазарна шеми за поддршка на обновливите извори на енергија и за физичките лица кои ќе произведуваат електрична енергија за сопствена-потрошувачка а вишоците на произведена електрична енергија ќе ја предаваат на мрежата. Програмата за економски реформи (ПЕР) 2018-2020, изработена како дел од процесот на пристапување на земјата во ЕУ, обезбедува временска рамка за подготовка на прописите за спроведување и спроведување на постапки за наддавање за доделување премии. Во неодамнешното интервју со новинската агенција МИА, генералниот директор на ЕЛЕМ, Драган Миновски, разговараше за воведување премии предвидени со новиот закон за енергетика, како и опција предвидена со законот за потрошувачите на електрична енергија да станат „напредни потрошувачи". Производство на електрична енергија не мора да биде „еднонасочна улица", рече тој, истакнувајќи дека ова

обично се постигнува преку поставување на кровни сончеви панели. Со Новиот Закон за енергетика се предвидува доделување премии - дополнителни износи за производителите на електрична енергија од ОИЕ, што се продава на пазарот на електрична енергија - преку тендерските постапки со аукција. Според ПЕР 2018-2020, усвојувањето на прописите за спроведување за дефинирање на постапките за доделување премии, подготовка на тендерската документација и стандардизиран договор за премија и издавање покана за доделување премии за прецизно утврдени локации се планирани во 2018 година. Се очекува тендерот да биде завршен и договорите склучени во 2019 година, кога ќе започнат со изградба на постројки за искористување на обновливата енергија поддржани со премии, според ПЕР. Целите на Македонија се уделот на обновливите извори на енергија во вкупната потрошувачка на финална енергија во 2020 година да биде 23,9 %. Повеќе... 2 милиони евра за сончеви фотоволтаични системи во 35 општини Јавните објекти како што се градинките, училиштата, општинските згради и други објекти во 35 општини ќе добијат 2 милиони евра грантови за набавка на фотоволтаични (PV) системи. Средствата од грантовите, кои ќе им овозможат на општините да набават сончеви фотоволтаични системи за производство на електрична енергија за сопствени потреби во јавните згради, ќе бидат доделени преку Инструментот за претпристапна помош на ЕУ (ИПА) и преку Проектот за подобрување на општинските услуги што го спроведува Министерството за финансии. Грантот е наменет за 35 општини во четири региони со најнизок БДП по глава на жител. Според објавата од министертсво то за финансии Општините ќе треба да ги идентификуваат објектите на кои ќе се постават сончевите фотоволтаични системи, со што ќе се обезбеди значителна заштеда на сметките за електрична енергија. Проектот исто така ќе помогне да се диверсифицира енергетскиот микс на земјата, во согласност со стратешките напори на владата за поттикнување употребата на обновливи извори на енергија и заштита на животната средина. Повеќе...

Новости од светот Коментар: ИЕА ја засилува својата работа за енергетски иновации, бидејќи парите се влеваат во нови енергетски технолошки компании Инвестициите се водечки показатели за насоката на промена во енергетскиот сектор. Ова особено важи за инвестиции во иновации и дигитализација, т.н. "нематеријални средства" кои ќе ги обликуваат технологии за снабдување и користење на енергија во наредните децении. Низ економијата, инвестициите во долготрајни нематеријални средства - вклучувајќи софтвер, R & D, податоци, ефикасност на управување, брендирање - се зголемуваат и ќе бидат меѓу најголемите извори на идната продуктивност. Во Европа, нематеријалните инвестиции се зголемуваат како дел од БДП, додека оние во традиционалните, материјални капитални средства се намалуваат. Во САД, нематеријални средства се веќе во водство, според некои проценки. Меѓународната агенција за енергетика ги обединува најдобрите

Имате желба за соработка? Ве молиме контактирајте нé на: МАЦЕФ – ул. Н. Парапунов 3а/52, 1000 Скопје, тел. 02 3090 178 и факс 02 3090 179, e-mail: macef@macef.org.mk www.macef.org.mk ; Следете нé и на MACEF Facebook


ИНФОМАЦЕФ 185

Страница 3

глобални податоци за енергетските инвестиции во својот извештај Инвестиции во светската енергетика и вебплатформата за следење на чиста енергија, вклучувајќи и инвестиции во иновации. Иновативните енергетски технологии ќе бидат клучни за справување со еколошките проблеми поврзани со употребата на енергија, како и намалување на трошоците и зголемување на просперитетот во светот. И јавниот и приватниот сектор играат централна улога во иновативните енергетски иновации, при што приватните пари се движат кон нови комерцијални можности, поддржани од владините пазари, кои обезбедуваат насока за иновативни активности и владини инвестиции во нови, ризични технолошки области. За да се исполнат целите за кои се согласија 23 земји-потписнички (плус Европската комисија) за Мисија Иновации, разбирањето на трендовите во трошењето и стратегиите на приватниот сектор ќе бидат од витално значење. Повеќе... ЕУ Директива: Од септември запира производството на халогени светилки Од почетокот на месец септември стапува на сила ЕУ Директивата според која престанува производството на халогени светилки. Иако оваа Директива требаше да стапи на сила уште пред две години, тоа беше одложено поради високите цени на алтернативата за овој вид на осветлување – ЛЕД светилките. ЛЕД светилките се поефикасни од халогените, а имаат и значително поголем век на траење. Ткму овие карактеристики ја оправдуваат нивната повисока цена. Претходно, Европската Унија веќе ги забрани класичните светилки со вжарено влакно. Повеќе Хрватска ја гради својата најголема соларна централа На островот Црес, почнува изградбата на најголемата хрватска соларна електрична централа. Се работи за СЕ Орлец тринкет Исток со инсталирана моќност од 6,5 MW. Инвеститор е хрватската државна енергетска компанија ХЕП (Хрватска Електропривреда). Новата електрична централа освен тоа што ќе биде најголема во Хрватска од овој вид (дури шест пати поголема од досегашната најголема), воедно ќе биде и најголем таков интегриран систем и во рамките на ХЕП и во Хрватска воопшто. Компанијата ХЕП веќе има девет соларни централи на покривите на своите деловни згради во Загреб, Осијек, Сплит, Задар, Дубровник, Шибеник, Чаковец и Опатија. Централата ќе се простира на површина од 17 хектaри и ќе се состои од 13 сегменти со поединечна моќност од 500 kW. Повеќе Во Хрватска одобрени субвенции за купување на 506 електрични возила На јавниот повик за непосредно кофинансирање на купувањето на енергетски ефикасни возила за правни лица, кој Фондот за заштита на животната средина и енергетска ефикасност (FZOEU – Fond za zaštitu okoliša i energetsku efikasnost) го објави на 20-ти јуни 2018, стигнале над 200 пријави. Обобрени се пријавите од

127 субјекти, кои вкупно добија 13 милиони куни (1.750.000 евра) за 506 возила. Притоа, кофинансирањето е одобрено за 286 електрични велосипеди (1,2 милиони куни), 122 електрични автомобили (8,6 милиони куни), 29 возила од категоријата N1 со погон на компримиран природен гас или течен нафтен гас (околу 2 милиони куни) како и 69 возила од L категорија (околу милион куни), пишува Jutarnji list. Во 2017 година, во Хрватска се регистрирани 277 електрични лични возила, а резултатите од овој јавен повик покажуваат дека во оваа година таа бројка ќе се зголеми најмалку двојно. Повеќе

Занимливости Научниците открија нов начин да ја претворат сончевата светлина во гориво Потрагата да се најдат нови начини за искористување на сончевата енергија отиде чекор напред откако истражувачите успешно ја поделија водата во водород и кислород со менување на фотосинтетичката машинерија во растенијата. Фотосинтезата е процес кој растенијата го користат за претворање на сончевата светлина во енергија. Кислородот се произведува како нуспроизвод на фотосинтезата кога водата што се апсорбира од растенијата е „разделена". Таа е една од најважните реакции на планетата бидејќи е извор на речиси целиот кислород во светот. Водородот кој се произведува кога водата се „дели“ би можел потенцијално да биде „зелен“ и неограничен извор на обновлива енергија. Новата студија, предводена од академици од Универзитетот Сент Џон, Универзитетот во Кембриџ, користела полу-вештачка фотосинтеза за да ги истражи новите начини за производство и складирање на сончевата енергија. Тие користеле природна сончева светлина за да ја претворат водата во водород и кислород, користејќи мешавина од биолошки компоненти и човечки технологии. Истражувањето сега може да се искористи за да се револуционизира системот кој се користи за производство на обновлива енергија. Новиот труд, објавен во Nature Energy, нагласува дека академиците во лабораторијата Рејнер во Кембриџ ја развиле својата платформа за да постигнат раздвојување на водата со сончева енергија без помошни средства. Нивниот метод исто така успеал да апсорбира повеќе сончева светлина од природната фотосинтеза. Катарзина Сокол, прв автор и докторант од Универзитетот Св. Јован, рече: „Природната фотосинтеза не е ефикасна, бидејќи се развила само за да преживеат растенијата, така што го прави минималното количество потребна енергија - околу 1-2 проценти од она што може потенцијално конвертирате и складирајте." Вештачката фотосинтеза е со децении, но сé уште не е успешно искористена за создавање обновлива енергија бидејќи се потпира на употребата на катализатори, кои се честопати скапи

Имате желба за соработка? Ве молиме контактирајте нé на: МАЦЕФ – ул. Н. Парапунов 3а/52, 1000 Скопје, тел. 02 3090 178 и факс 02 3090 179, e-mail: macef@macef.org.mk www.macef.org.mk ; Следете нé и на MACEF Facebook


ИНФОМАЦЕФ 185

Страница 4

и отровни. Ова значи дека сеуште не може да се користи на индустриско ниво. Повеќе... Континентал (Continental) ќе прави гуми од корен од глуварчиња Германската компанија Континентал (Continental) ја започна последната фаза од тестирањето на технологијата за производство на природна гума од глуварчиња во истражувачкиот центар Тараксагум Лаб (Taraxagum Lab) во градот Анклам. Сериското производство на овие гуми е предвидено да започне во 2023 година. Тараксагум Лаб (Taraxagum Lab) е создаден како дел од проектот за развој на технологии за производство на природна гума од корените на глуварче врз кои Continental работи заедно со Институтот за молекуларна биологија и екологија на Универзитетот во Минстер. Група истражувачи, успеаја да добијат гума од корените на глуварчињата, погодна за производство на автомобилски гуми, кои ќе бидат поевтини и подостапни. Специјалниот вид на глуварчиња беше одгледан во ботаничка градина на Универзитетот. Првите експериментални гуми направени од овој иновативен материјал, беа претставени на Меѓународниот салон за комерцијални возила (IAA) во Хановер во 2014 година. Досегашните тестови покажаа дека гумите, направени од таков материјал, не отстапуваат од традиционал ните. Во компанијата сметаат дека создавањето на вакви насади во Централна и Северна Европа ќе ги намали трошоците за транспорт на суровини и емисијата на CO2, како и зависноста на производителите на автомобилски гуми од цените на светскиот пазар. Индустриската употреба на новиот поевтин и достапен материјал на Тараксагум (Taraxagum) може да започне за 5 години. Повеќе... Видео

Корисни интернет адреси

www.energyweek.mk www.reach-energy.eu www.managenergy.net/kidscorner www.energy.eu www.worldbank.org www.motorchallenge.org/ www.ea.gov.mk www.display-campaign.org/ http://www.moepp.gov.mk/ www.europesustainableenergy.com

www.ase.org/ www.erc.org.mk www.republiczeb.org www.sustenergy.org/ www.rec.org www.economy.gov.mk www.reeep.org www.energie-cites.org/ www.rehau.com.mk www.ri.com.mk

Манифестации Есенска конференција за гас на Европа (EAGC – European Autumn Gas Conference) Од 7ми до 9ти ноември 2018 година Берлин, Германија Пријавување на: https://theeagc.com/all-access-pass Конференцијата ќе се состои од два дела Иновации во снабдувањето со гас и Потреба од иновации, на конференцијата ќе можат да се сретнат клучните лица од Северен поток2, компанијата ЛНГ, Зелен Гас и Мобилити. Повеќе...

Саем: ЕНЕКО – ENECO Од 24ти до 29ти септември 2018 година Пловдив, Бугарија Претставува меѓународен саем за новитетите во областите енергија и екологија. На настанот ќе се стави акцент на технолошките достигнувања за намалување на потрошувачката на енергија и намалување на штетните влијанија врз животната средина. Саемот им нуди можност на компаниите, кои работат во двете области, да ги прикажат своите производите на широк круг на корисници. Повеќе... Европска недела на услужниот сектор (EUW – European Utility Week) Од 6ти до 8ми ноември 2018 година Виена, Австрија Пријавување на: https://registration.n200.com/survey/0fclf9wosoxmk?actioncode=WE B900 EUW претставува платформа на која ќе може на едно место да се сретнат европските енергетски професионалци од највисоко ниво, со цел да се склопат нови бизнис, да се формираат нови бизнис врски и да се обмислат нови проекти. Во тридневната програма ќе се прикажат четири клучни области во европската енергија: дигитализација, декларонизација, енергетски пазари и иновации. Повеќе... Вебинар: Политики за зајакнување на улогата на граѓаните во енергетската транзиција 20ти септември 2018 Од 16:00 до 17:30 часот Пријавување на: https://attendee.gotowebinar.com/register/3443293678614801411 Граѓаните и заедниците имаат две вообичаени улоги во процесот на распоредување на енергетските системи: 1) пасивни протрошувачи и 2) бариери за конретни проекти поради нивното противење, кои резултираа со ефектот „не во мојот двор“. Технологиите за искористување на ОИЕ на граѓаните и заедниците им нудат нови можности, да имаат активна улога во процесот енергетска транзиција. Оваа улога на граѓаните и заедниците е возможна преку следните чекори: 1) Поголема промоција за пристап до информации; 2) Воспоставување и регулирање на консултативни процеси; 3) Промовирање на практични примери за придобивките од споделувањето; 4) Воспоставување на вистинско поволно опкружување кое ќе ги поттикне граѓаните и заедницата и ќе го промовира нивното активно учество, на пример, проектите за обновлива енергија на заедницата. Повеќе... Вебинар: Финансирање во ЕЕ, перспективи за инвестирање 28 септември 2018 година Од 11:00 до 13:00 часот Пријавување на: https://register.gotowebinar.com/register/1698292858717298433 Вебинарот е наменет за банките, инвеститорите, сопствениците на зградите, а претставува седми вебинар организиран во рамки на иницијативата за Форуми за инвестирање во одржлива енергија – финансирана од програмата Хоризон2020 на европската унија. Повеќе...

Редакција: Центар за енергетска ефикасност на Македонија – МАЦЕФ Главен уредник: Јасминка Димитрова Капац; Соработници: К. Димитров, Д. Трпкоска, С. Паневски, Ж. Илиевски, М. Димитрова.

Имате желба за соработка? Ве молиме контактирајте нé на: МАЦЕФ – ул. Н. Парапунов 3а/52, 1000 Скопје, тел. 02 3090 178 и факс 02 3090 179, e-mail: macef@macef.org.mk www.macef.org.mk ; Следете нé и на MACEF Facebook


Millions discover their favorite reads on issuu every month.

Give your content the digital home it deserves. Get it to any device in seconds.