Issuu on Google+

przewodnik po architektonicznym eldorado

A

rchitectourism 01. Hiszpania” — opublikowany nakładem Wydawnictwa ZOCO architekto niczny przewodnik po Hiszpanii autorstwa braci Bartosza i Michała Haduchów to pozycja, po którą warto sięgnąć nie tylko z okazji trwających właśnie wakacji. Każdy miłośnik i każda fanka tekstów braci — drukowanych od wielu lat na łamach A&B oraz holenderskiego magazynu „MARK” — odnajdzie w tym swojego rodzaju travelogue’u wszystkie walory wcześniejszych publikacji Haduchów. Na ich charakter składają się: nacechowane osobistym zaangażowaniem podejście do tematu, wypływający z autentycznej pasji zachwyt architekturą, ciekawość świata objawiająca się w wyłuskiwaniu w opowieściach o budynkach różnych fascynujących — nie tylko architektonicznych — smaczków, czy wreszcie wykonywane przez obu autorów zdjęcia, dalekie od bezdusznego glamouru typowej magazynowej fotografii. „Architectourism 01. Hiszpania” to pierwszy z serii planowanych przewodników architektonicznych. „Architectourism — piszą we wstępie jego autorzy — ma być rodzajem subiektywnego przeglądu współczesnej architektury oraz swoistym podsumowaniem

naszych pasji, podróży i  związanych z nimi publikacji. Każda część będzie opisywała wybrany kraj, prezentując kilkadziesiąt projek tów w  szersz ym okołoarchitektonicznym kontekście. Bogata historia konkretnych miejsc i regionów ma być tłem dla najciekawszych, naszym zdaniem, współczesnych realizacji — od domów jednorodzinnych po założenia urbanistyczne”. Według tego założenia została skonstruowana hiszpańska, premierowa odsłona przewodnika. Na pierwszych czterdziestu stronach książki autorzy w serii krótkich rozdziałów przedstawiają fenomen rozkwitu współczesnej architektury Hiszpanii, wskazując jego źródła i inspiracje, a także omawiając te zjawiska (efekt Bilbao, kult starchitektów i tworzonych przez nich ikon), k tóre miał y ogromny wp ł y w — ze wszystkimi dobrymi i złymi tego konsekwencjami — na rozwój strategii architektonicznych oraz urbanistycznych na całym świecie. W tej części książki Bartosz i  Michał Haduchowie tworzą także małą systematykę hiszpańskiego pejzażu architektonicznego, grupując poszczególne realizacje w  zależno ści od ich programu funkcjonalnego. W  kolejnych rozdziałach znajdziemy więc omówienia obiektów kulturalnych,

sportowych, edukacyjnych, infrastrukturalnych, mieszkalnych, a także tych związanych z tradycją Hiszpanii — rozdział „Hiszpański smak” to krótki przegląd najpiękniejszych współczesnych bodeg, winiarni i innych budynków obsługujących szlaki kulinarne oraz sektor enoturystyki. Przy całym swoim zauroczeniu tym krajem, autorzy nie przymykają oczu na skutki uboczne architektonicznego eldorado w Hiszpanii. Pierwszą część przewodnika zamyka tekst przedstawiający zwięźle, ale wnikliwie specyfikę hiszpańskiego kryzysu, w którym główną rolę odegrały architektura i budownictwo. Trzon niemal trzystustronicowego przewodnika — właściwie minialbumu opracowanego graficznie przez Michała Sapetę we współpracy z Bartoszem ­H aduchem — stanowi obszerna, bogato ilustrowana fotografiami i rysunkami część przewodnikowa (materiały wizualne zostały pozyskane głównie od biur architektonicznych, ale sporo zdjęć pochodzi z archiwum autorów). W jej kolejnych ośmiu rozdziałach zostały pogrupowane najwartościowsze, zdaniem braci Haduchów, obiekty zrealizowane we wszystkich siedemnastu hiszpańskich Wspólnotach Autonomicznych — od Andaluzji począwszy na Wyspach Kanaryjskich

zilustrowanej i dobrze wydanej — ale będzie również oryginalnym projektem intelektualnym, odkrywającym zapomniane lub słabo rozpoznane fenomeny i znaki szczególne miasta” — piszą twórcy serii. Tom „Mister Warszawy”, którego projekt graficzny opracował Michał Kaczyński, wszystkie te założenia spełnia. Można by sądzić, że to kolejna publikacja wpisująca się w modny ostatnio trend oswajania dziedzictwa PRL-u. Łukasz Gorcz yca i Michał Kacz yński z Rastra, pomysłodawcy książki, bloki i osiedla z lat 60. postanowili pokazać jednak szerzej — nie tylko jako mniej lub bardziej udane realizacje urbanistyczne i architektoniczne. „Mister Warszawy” opowiada o idei osiedla, o tym, jak tworzyła ją PRL-owska propaganda socjalistyczna i jak te oczekiwania spełniali projektanci. „Chcemy z jednej strony przyjrzeć się ideologicznym i technologicznym przesłankom warszawskiej architektury mieszkaniowej lat 60., ale z drugiej wskazać, w jaki sposób wpisuje się ona w naturalny ciąg historyczno-społeczny (…)” — pisze we wstępie Łukasz Gorczyca. Bohaterami esejów uczyniono nieprzypadkowo wybrane warszawskie osiedla. Jest więc głęboko humanistyczne, wręcz utopijne osiedle Sady Żoliborskie Haliny Skibniewskiej; są wkomponowane w historyczny

układ placów Bankowego i Teatralnego, w obrzeża Starego Miasta bloki osiedla ZOR „Bielańska”, jest wreszcie mityczne osiedle Za Żelazną Bramą, ogromne „szafy” do mieszkania, uznawane za ucieleśnienie corbusierowskiej wizji Ville Radieuse. Trudno jednak ocenić, czy ważniejszy jest w tej książce tekst czy zdjęcia. Te drugie bowiem pokazują warszawskie osiedla tak, jak zapewne chcieli ich architekci, by były widziane: harmonijne, czyste, jasne, zaplanowane, aby ułatwiać życie (są place zabaw, aleje spacerowe, wygodne parkingi, pawilony handlowe). Zdjęcia w książce — reprodukcje pocztówek „Ruchu”, archiwalia CAF, prywatne zbiory m.in. Haliny Skibniewskiej i Oskara Hansena — lepiej niż jakikolwiek tekst oddają ducha ówczesnego budownictwa mieszkaniowego. Fotografie publikowane w prasie czy pocztówki pełniły niezwykle ważną rolę propagandową, prezentowały świat osiedli jako najlepsze miejsce do życia, nie tylko wygodne i bezpieczne, ale i bardzo nowoczesne. Tamte zdjęcia estetyzowały ówczesne budownictwo, pokazywały je w idealizujący sposób. My dziś jednak widzimy je już tylko w formie zdegradowanej: bloki są zniszczone lub pokryte styropianem, osiedla dogęszczone. „Mister

Bartosz Haduch, Michał Haduch „Architectourism 01. Hiszpania”, Wydawnictwo ZOCO, Kraków 2012

i Balearach skończywszy. Każdy rozdział otwiera wstęp omawiający charakterystykę kolejnych regionów, wzbogacony ilustrującą go grafiką oraz mapą z naniesionymi na nią lokalizacjami prezentowanych na kolejnych stronach obiektów. Zarówno forma, jak i treść książki Haduchów tworzą wspólnie niebezpiecznie porywającą zachętę do tego, żeby rzucić wszystko i wskoczyć w pierwszy samolot do Hiszpanii. Na tym chyba polega podstawowe zadanie dobrego przewodnika. Marta KARPIŃSKA

bloki odkryte na nowo

W

arszawa może się wydawać nieprzyjazna, jest miastem trudnym w odbiorze: chaotycznym i hałaśliwym. Jednocześnie jednak kryje w sobie mnóstwo tajemnic, zagadek i niewidocznych na pierwszy rzut oka atrakcji. Swoją serią wydawniczą Fundacja Raster stara się je odkrywać. Najpierw był tom „Warszawa fantastyczna”, w którym Paweł Dunin-Wąsowicz zebrał opisy Warszawy pojawiające się w literaturze na przestrzeni lat. Później przywrócono naszej pamięci przedwojenną Warszawę modernistyczną, zachwyconą nowoczesnością, dynamiczną, awangardową — bo taka jest na zdjęciach Czesława Olszewskiego [por. A&B 11/2012]. Teraz nadszedł czas na warszawskie bloki: trzeci tom firmowanej przez Fundację Raster serii o stolicy dotyczy osiedli z lat 60. XX wieku. Wydana w kwietniu 2013 roku książka „Mister Warszawy. Architektura mieszkaniowa lat 60. XX wieku” — to zbiór pięciu esejów (autorstwa Marka Czapelskiego, Tomasza Fudali, Agnieszki Skolimowskiej, Marii Sołtys i Łukasza Gorcz ycy) wzbogacony o obszerną, starannie opracowaną przez Karolinę Andrzejewską część albumową. „Naszą ambicją jest stworzenie biblioteki, która nie tylko przywróci pojęcie dobrej książki — dobrze napisanej, dobrze architektura & biznes  7/82013

„Mister Warszawy. Architektura mieszkaniowa lat 60. XX wieku”, red.: Łukasz Gorczyca, Marek Czapelski, wyd.: Fundacja Raster, Warszawa 2013

Warszawy” pozwala spojrzeć na architekturę mieszkaniową lat 60. tak, jak miała być ona widziana w założeniach jej politycznych i architektonicznych twórców. Anna CYMER K S I Ą Ż K I

33


Przewodnik po architektonicznym eldorado nr 252 lipiec sierpien2013