Issuu on Google+

● HET VAK • ZORG VOOR VEILIG Tekst en beeld: Yvonne van Oosterhout

Zorg voor Veilig

Module Vroegsignalering van dementie In de komende nummers van Ergotherapie zal telkens een product uit het landelijke patiëntveiligheidsprogramma voor de eerste lijn Zorg voor Veilig extra aandacht krijgen dat (ook) relevant is voor ergotherapie. In dit nummer aandacht voor Vroegsignalering van dementie.

B

innen het landelijke patiëntveilig-

komen. Het aantal mensen met dementie in

het niet vroegtijdig herkennen van dementie

heidsprogramma voor de eerste lijn

Nederland was in 2000 naar schatting 1 op de

en het niet nemen van adequate stappen na

Zorg voor Veilig is onder meer de

93 mensen en in 2010 1 op de 81. Naar ver-

herkenning vormen een risico voor schade bij

module voor Vroegsignalering van dementie

wachting zal dit in 2020 zijn opgelopen tot 1

de cliënt. Tijdige herkenning en een goede

ontwikkeld. Met deze module kunnen patiën-

op de 71 en in 2050 tot 1 op de 44 (bron:

aanpak daarna kan veel leed voorkomen bij

ten tijdig gepaste zorg en begeleiding krijgen.

www.nationaalkompas.nl).

de patiënt en diens naasten.

tje voor medewerkers (geplastificeerd sig-

Verbeteren vroegsignalering

naalkaartje), overzichtelijke signaallijsten

De module Vroegsignalering van dementie

Belang van vroege signalering van dementie

voor nadere analyse en een standaardroute

beschrijft een aanpak voor het verbeteren

Doordat dementie een ingrijpende progres-

voor het aankaarten bij de huisarts van sig-

van vroegsignalering van dementie. De

sieve aandoening is, is de diagnose dementie

nalen die mogelijk op beginnende dementie

module is bruikbaar voor alle zorgaanbieders

pijnlijk voor de cliënt en diens naasten. Ook

wijzen tot en met de zekerheid dat de patiënt

in de eerste lijn en maatschappelijke dienst-

wordt de diagnose dementie door sommigen

Dat gebeurt met een handig geheugensteun-

de zorg(coördinatie) krijgt die nodig is. Op

verlening die te maken hebben met mensen

als stigma ervaren. De boodschap ‘u lijdt aan

deze wijze kan de cliënt bovendien worden

met dementie.

dementie’ komt hard aan. Toch heeft een

geholpen zelf meer regie te houden en kan

Het doel van de aanpak in deze module is

vroege diagnose van dementie veel voorde-

onnodig leed voor de cliënt en diens naasten

het vergroten van de veiligheid van patiënten

len. Door onderkenning van de dementie

worden voorkomen.

met beginnende dementie en hun naasten

kunnen de patiënt en diens naasten beter

door betere vroegsignalering en het adequaat

worden ondersteund. Daarvoor is een antici-

Prevalentie dementie

aankaarten en verwerken van waargenomen

perend en proactief beleid nodig. Ook kan de

Men schat dat in Nederland in 2011 circa

signalen. Dit doel probeert Zorg voor Veilig te

patiënt in een vroeg ziektestadium zelf des-

110.000 mensen de diagnose dementie heb-

bereiken door:

gewenst nog zaken voor de toekomst regelen.

ben en dat er circa 120.000 mensen zijn die

● vergroten van de competenties (attitude,

lijden aan dementie, maar bij wie de diagno-

kennis en vaardigheden) voor het herken-

se nog niet is gesteld (bron: Alzheimer-

nen van en adequaat reageren op vroege

Nederland). De kans op dementie stijgt

signalen van dementie door medewerkers

sowieso met het vorderen van de leeftijd,

van thuiszorg, huisartsenpraktijken, apo-

Voordelen vroegsignalering van dementie

maar vanaf 75 jaar heel sterk. In 2009 was de

theken, ergotherapeuten en andere eerste-

● Gedrag wordt verklaarbaar

incidentie in de huisartsenpraktijk 1,2 per

lijns voorzieningen en welzijnsorganisa-

● Zelf zaken bijtijds regelen

ties;

● Geleidelijk inspelen op situatie

1.000 personen tussen 65 en 75 jaar en 11,2 per 1.000 personen ouder dan 75 jaar. De pre-

● optimaliseren van de communicatie over

valentie was 4,2 per 1.000 personen tussen 65

signalen die mogelijk wijzen op dementie

● Behandelen van reversibele oorzaken

en 75 jaar en 33,7 per 1.000 personen ouder

met de betrokken cliënt, diens familie en

● Overwegen van medicamenteuze behandeling

diens huisarts.

● Voorkomen van risicovolle situaties

dan 75 jaar (bron: www.linh.nl). Door de toenemende vergrijzing zullen er

Met de patiëntveiligheid in de eerste lijn is

steeds meer oudere patiënten met dementie

het in het algemeen vrij goed gesteld. Echter,

32

Ergotherapie | 8 | december 2011

● Bijtijds begeleiding regelen

● Kleinere kans op crisissituaties


● HET VAK • ZORG VOOR VEILIG

Soms kan medicamenteuze behandeling het

dienstverleners beter in staat de tekenen van

De module biedt praktische handvatten

ziekteproces een tijdje tot staan brengen. Zel-

beginnende dementie te herkennen en hier

voor deze aanpak en is te downloaden via

den kunnen reversibele (omkeerbare) oorza-

adequaat op in te spelen. Als zij deze signa-

www.zorgvoorveilig.nl en eventueel (inclu-

ken worden weggenomen. De naasten van de

len aantreffen, adviseren ze de cliënt en

sief

cliënt kunnen door de diagnose afwijkend

diens naasten om contact op te nemen met de

info@zorgvoorveilig.nl.

gedrag van de patiënt beter plaatsen. Hier-

huisarts. Ook kaarten ze deze signalen – met

door geeft de diagnose hen rust. Door pas-

instemming van de cliënt – aan bij de huis-

Yvonne van Oosterhout is projectleider B-groep bij

sende maatregelen kan men risicovolle situa-

arts, opdat diagnostiek, passende zorg en

Zorg voor Veilig; www.zorgvoorveilig.nl.

ties proberen te vermijden. Daarnaast is het

begeleiding worden ingezet.

signaalkaartjes)

te

bestellen

via ●

goed dat juist ook ergotherapeuten in staat zijn ervoor te zorgen dat cliënten met begin-

Producten ontwikkeld binnen Zorg voor Veilig

nende dementie langer zelfstandig kunnen blijven, hetgeen ook hun mantelzorgers ont-

De samenwerkende eerste lijn heeft een aantal

last.

patiëntveiligheidsthema’s geselecteerd waarmee

● Multidisciplinaire samenwerking bij meervoudige problematiek;

ze binnen het programma Zorg voor Veilig

● Overdracht medicatiegegevens;

Zorg voor Veilig-module

gezamenlijk aan de slag is met de speciaal

● Maagprotectie;

De aanpak in deze Zorg voor Veilig-module

ontwikkelde modules, zoals een e-learning-

● Antistolling in de keten;

richt zich op het beter herkennen van en ade-

module Wat en hoe patiëntveiligheid? en een

● Veilig Incident Melden.

quater omgaan met vroege signalen van

module Aan de slag met patiëntveiligheid om

dementie door mensen die in de eerstelijns

samen met collega’s aan de slag te gaan. Ook zijn

Daarnaast is een checklist Hoe veilig is mijn

gezondheidszorg, eerstelijns GGZ en maat-

er modules voor de andere eerstelijns

praktijk ontwikkeld.

schappelijke dienstverlening werken. Door

risicogebieden ontwikkeld, te weten:

training in gebruik van signaallijsten en

● Multidisciplinaire samenwerking bij

gespreksvoering met de cliënt en/of diens naasten/mantelzorgers, raken zorg- en

valpreventie;

Bovenstaande producten zijn te vinden op www.zorgvoorveilig.nl.

● Medicatieveiligheid achter de voordeur;

Ergotherapie | 8 | december 2011

33


Module Vroegsignalering van dementie