Issuu on Google+

BRIATHRA Most everyday conversation revolves around asking and answering simple questions in the past, present and future tenses. It is essential for learners to master the basic skill of asking and answering simple questions in these tenses.


Briathra aonsiollacha - Group 1 verbs Group 1 Regular verbs with one-syllable roots, i.e. bris, glan, caith, pioc, ól A séimhiú (h) is added when • asking a question in the past tense • giving a positive answer in the past tense • giving a negative answer in all tenses An urú is added (b>mb, c>gc, d>nd, f>bhf, g>ng, p>bp, t>dt.) when • asking a question in the present and future tenses

Verb Endings The verb endings change according to tense used and whether the last vowel is either slender (i,e,í,é) or broad (a,o,u,á,ó,ú) ...(e)ann is added in the present tense • bris - briseann • dún – dúnann

if the final vowel in the verb is slender the verb takes a slender ending. if the final vowel in the verb is broad the verb takes a broad ending.

...f(a)idh is added in the future tense • caith - caithfidh • glan – glanfaidh

if the final vowel in the verb is slender the verb takes a slender ending. if the final vowel in the verb is broad the verb takes a broad ending.

Indirect speech Past tense: gur + (h) / nár + (h)

Dúirt sé gur chaith / dúirt sé nár chaith

Present tense: go + urú / nach + urú

Dúirt sé go gcaitheann / dúirt se nach gcaitheann

Future tense: go + urú / nach + urú

Dúirt sé go gcaithfidh / dúirt sé nach gcaithfidh

These points may initially seem daunting but will become second nature after successfully completing the tasks and exercises.


Séimhiú / Urú Gaeilge is a Celtic language. One of the features of Celtic languages is that changes can occur at both the beginning and at the end of words (and even sometimes in the middle!) Changes to the beginning of words always relate to the preceding word or term. These changes are a hugely important feature of the language, and are used extremely frequently. Indeed, it is impossible to speak fluently without being able to master these changes. Séimhiú A séimhiú (or lenition in English) only affects certain consonants. It consists of adding the letter h after the initial consonant. The following consonants are affected: m > mh p > ph s > sh t > th

b > bh c > ch d > dh f > fh g > gh

The letters h, n, l and r remain unchanged, as do the vowels.

Urú An urú (or eclipsis in English) affects both vowels and consonants. It consists of adding an extra letter before the first letter of the word. This new letter is pronounced instead of the original first letter. Only the following consonants are affected: m before b

--> mb

n before g

-->

ng

g before c

-->

gc

b before p

-->

bp

n before d

-->

nd

d before t

--> dt

bh before f

-->

bhf

Eclipsis affects all the vowels in the same way: a > n-a e > n-e i > n-i

o > n-o u > n-u

Note: in certain cases, the letter ‘t’ can appear before words beginning with vowels or the letter s, and ‘h’ can appear before words beginning with nouns. These are not eclipsis. Finally, if a word begins with a letter not affected by séimhiú/urú, this word will remain unchanged – séimhiú/urú only affect the letters above.


Briathra aonsiollacha - Cleachtadh 1 Béic

Ar bhéic ....? An mbéiceann ...? An mbéicfidh ....?

Bhéic ... / Níor bhéic ... Béiceann ... / Ní bhéiceann ... Béicfidh ... / Ní bhéicfidh ...

Caith

Ar chaith ....? An gcaitheann....? An gcaithfidh ....?

Chaith .... / Níor chaith .... Caitheann ... / Ní chaitheann ... Caithfidh ... / Ní chaithfidh....

Dóirt

Ar dhóirt ....? An ndóirteann ...? An ndóirtfidh....?

Dhóirt ... / Níor dhóirt.... Dóirteann ... / Ní dhóirteann ... Dóirtfidh... / Ní dhóirtfidh ....

Fáisc

Ar fháisc ...? An bhfáisceann...? An bhfáiscfidh...?

D’fháisc ... / Níor fháisc.... Fáisceann ... / Ní fháisceann ... Fáiscfidh .. / Ní fháiscfidh...

Gléas Ar ghléas ....? An ngléasann ...? An ngléasfaidh ...?

Ghléas ... / Níor ghléas.... Gléasann ... / Ní ghléasann ... Gléasfaidh ... / Ní ghléasfaidh....

Pioc Ar phioc ...? An bpiocann ...? An bpiocfaidh ...?

Phioc ... / Níor phioc ... Piocann ... / Ní phiocann ... Piocfaidh ... / Ní phiocfaidh ....


Briathra aonsiollacha - Cleachtadh 2 Brúigh

Ar bhrúigh ....? An mbrúnn ...? An mbrúfaidh ....?

Bhrúigh ... / Níor bhrúigh ... Brúnn ... / Ní bhrúnn ... Brúfaidh ... / Ní bhrúfaidh ...

Caoin

Ar chaoin ....? An gcaoineann....? An gcaoinfidh ....?

Chaoin .... / Níor chaoin .... Caoineann ... / Ní chaoineann ... Caoinfidh ... / Ní chaoinfidh....

Dreap

Ar dhreap ....? An ndreapann ...? An ndreapfaidh....?

Dhreap... / Níor dhreap .... Dreapann ... / Ní dhreapann ... Dreapfaidh... / Ní dhraepfaidh ....

Fill

Ar fhill ...? An bhfilleann...? An bhfillfidh...?

D’fhill ... / Níor fhill ... Filleann ... / Ní fhilleann ... Fillfidh .. / Ní fhillfidh...

Goid Ar ghoid ....? An ngoideann ...? An ngoidfidh ...?

Ghoid ... / Níor ghoid .... Goideann ... / Ní ghoideann ... Goidfidh ... / Ní ghoidfidh....

Preab Ar phreab ...? An bpreabann ...? An bpeabfaidh ...?

Pheab ... / Níor phreab ... Preabann ... / Ní phreabann ... Preabfaidh ... / Ní phreabfaidh ....


Briathra Aonsiollacha 1

Íoslódáil an Aip

Béic

Ar bhéic? Dúirt sé/sí...

An mbéiceann? Dúirt sé/sí...

An mbéicfidh? Dúirt sé/sí...

Bhéic

Níor bhéic

gur bhéic

nár bhéic

Béiceann

Ní bhéiceann

go mbéiceann

.nach mbéiceann

Béicfidh go mbéicfidh

Ní bhéicfidh nach mbéicfidh

Caith

Ar chaith?

Chaith

Dúirt sé/sí...

gur chaith

An gcaitheann?

Caitheann

Ní chaitheann

Dúirt sé/sí...

go gcaitheann

nach gcaitheann

Caithfidh go gcaithfidh

Ní chaithfidh nach gcaithfidh

Dhoirt gur dhoirt

Níor dhoirt nár dhoirt

Dúirt sé/sí...

Doirteann go ndoirteann

Ní dhoirteann nach ndoirteann

An ndoirtfidh?

Doirtfidh

Ní dhoirtfidh

Dúirt sé/sí...

go ndoirtfidh

nach ndoirtfidh

An gcaithfidh? Dúirt sé/sí...

Níor chaith . nár chaith

Doirt

Ar dhoirt? Dúirt sé/sí...

An ndoirteann?

2


Briathra Aonsiollacha 1

Íoslódáil an Aip

Fáisc

Ar fháisc? Dúirt sé/sí...

D’fháisc gur fháisc

Níor fháisc nár fháisc

An bhfáisceann?

Fáisceann

Ní fháisceann

Dúirt sé/sí...

go bhfáisceann

nach bhfáisceann

Fáiscfidh go bhfáiscfidh

Ní fháiscfidh nach bhfáiscfidh

An bhfáiscfidh? Dúirt sé/sí...

Gléas

Ar ghléas?

Ghléas

Níor ghléas

Dúirt sé/sí...

gur ghléas

nár ghléas

An ngléasann?

Gléasann

Ní ghléasann

Dúirt sé/sí...

go ngléasann

nach ngléasann

An ngléasfaidh?

Gléasfaidh

Ní ghléasfaidh

Dúirt sé/sí...

go ngléasfaidh

nach ngléasfaidh

Pioc

Ar phioc?

Phioc

Níor phioc

gur phioc

nár phioc

Piocann

Ní phiocann

Dúirt sé/sí...

go bpiocann

nach bpiocann

An bpiocfaidh?

Piocfaidh

Ní phiocfaidh

Dúirt sé/sí...

go bpiocfaidh

nach bpiocfaidh

Dúirt sé/sí...

An bpiocann?

3


Briathra Aonsiollacha 2

Íoslódáil an Aip

Brúigh

Ar bhrúigh? Dúirt sé/sí...

An mbrúnn? Dúirt sé/sí...

An mbrúfaidh? Dúirt sé/sí...

Bhrúigh

Níor bhrúigh

gur bhrúigh

nár bhrúigh

Brúnn

Ní bhrúnn

go mbrúnn

.nach mbrúnn

Brúfaidh

Ní bhrúfaidh

go mbrúfaidh

nach mbrúfaidh

Caoin

Ar chaoin?

Chaoin

Dúirt sé/sí...

gur chaoin

An gcaoineann?

Caoineann

Ní chaoineann

Dúirt sé/sí...

go gcaoineann

nach gcaoineann

An gcaoinfidh?

Caoinfidh go gcaoinfidh

Ní chaoinfidh nach gcaoinfidh

Dhreap gur dhreap

Níor dhreap nár dhreap

Dreapann go ndreapann

Ní dhreapann nach ndreapann

Dreapfaidh go ndreapfaidh

Ní dhreapfaidh nach ndreapfaidh

Dúirt sé/sí...

Níor chaoin . nár chaoin

Dreap

Ar dhreap? Dúirt sé/sí...

An ndreapann? Dúirt sé/sí...

An ndreapfaidh? Dúirt sé/sí...

42


Briathra Aonsiollacha 2

Íoslódáil an Aip

Fill

Ar fhill? Dúirt sé/sí...

D’fhill gur fhill

Níor fhill nár fhill

An bhfilleann?

Filleann

Dúirt sé/sí...

go bhfilleann

Ní fhilleann nach bhfilleann

Fillfidh go bhfillfidh

Ní fhillfidh nach bhfillfidh

An bhfillfidh? Dúirt sé/sí...

Goid

Ar ghoid? Dúirt sé/sí...

An ngoideann?

Ghoid gur ghoid

Níor ghoid nár ghoid

Dúirt sé/sí...

Goideann go ngoideann

An ngoidfidh?

Goidfidh

Ní ghoidfidh

Dúirt sé/sí...

go ngoidfidh

nach ngoidfidh

Ní ghoideann nach ngoideann

Preab

Phreab

Níor phreab

gur phreab

nár phreab

Preabann

Ní phreabann

Dúirt sé/sí...

go bpreabann

nach bpreabann

An bpreabfaidh?

Preabfaidh

Ní phreabfaidh

Dúirt sé/sí...

go bpreabfaidh

nach bpreabfaidh

Ar phreab? Dúirt sé/sí...

An bpreabann?

43


Fág CEIST

Dúirt sé/sí... CEIST

Dúirt sé/sí... CEIST

Dúirt sé/sí...

Glan CEIST

Dúirt sé/sí... CEIST

Dúirt sé/sí... CEIST

Dúirt sé/sí...

Pioc CEIST

Dúirt sé/sí... CEIST

Dúirt sé/sí... CEIST

Dúirt sé/sí...


BRIATHA- ABAIRLEAT!

Ainm:

Rang:

Bris CEIST

Dúirt sé/sí... CEIST

Dúirt sé/sí... CEIST

Dúirt sé/sí...

Caith CEIST

Dúirt sé/sí... CEIST

Dúirt sé/sí... CEIST

Dúirt sé/sí...

Dún CEIST

Dúirt sé/sí... CEIST

Dúirt sé/sí... CEIST

Dúirt sé/sí...


Fáisc CEIST

Dúirt sé/sí... CEIST

Dúirt sé/sí... CEIST

Dúirt sé/sí...

Gléas

Dúirt sé/sí... CEIST

Dúirt sé/sí... CEIST

Dúirt sé/sí...

Pléigh

Dúirt sé/sí... CEIST

Dúirt sé/sí... CEIST

Dúirt sé/sí...


BRIATHA- ABAIRLEAT!

Ainm:

Rang:

Buail CEIST

Dúirt sé/sí... CEIST

Dúirt sé/sí... CEIST

Dúirt sé/sí...

Ceap CEIST

Dúirt sé/sí... CEIST

Dúirt sé/sí... CEIST

Dúirt sé/sí...

Dreap CEIST

Dúirt sé/sí... CEIST

Dúirt sé/sí... CEIST

Dúirt sé/sí...


Ag Cur ceiste 2