Issuu on Google+

SLiM - Verschijnt driemaandelijks: maart – juni – september – december Afgiftekantoor Brussel 1099 - Erkenningsnummer P 206367 Blad van L2 vzw, Woeringenstraat 19, 1000 Brussel 44/6/ MAART 2011

Sl Sociaal-Liberaal magazine

België - Belgique P.B. Brussel X BC 1712

m

Dossier: Jong en Digitaal met o.a. Stefaan Walgrave (UA) E-democratie Jongerenparticipatie Digitale kloof


fon 2 - Colo l: woord r digitaa 3 - Voo e ong en J : r algraev ie W s s tefaan 4 - Do S t e m w of Intervie itale klo ktes: Dig ie en z e e in z ipatie 7 - Vie npartic re e g n 8 - Jo ing omgev digitale et net h ak via a r p heling s In 10 ehoogc b t e n r et Inte 12 -De n intern onger e h e o re a H nb n 14 itter rs zorge dictato iek getw t li o P : a & Contr al 18 - Pro n digita wij gaa k o Vrijheid , O e 19 r Vred o o v n e ts mheid 20 - Fie raagzaa en Verd

Colofon

sel L2 vzw - Woeringenstraat 19, 1000 Brus 75 85 512 02 T 02 217 63 28 - F info@L2.be - www.L2.be 10 euro Prijs : 2,50 euro / Jaarabonnement : Rekeningnummer : 435-0256851-75 Afgiftekantoor: Brussel X 1099 Eindredactie: Niels Cheyns y Van Redactie: Eline Joukes, Raf Pauly, Jefre els, der Straeten, Niels Cheyns, Ine More David Dockx, Isaac Claessen, Augustin GrennÊ rg), Foto’s: David Dockx, FAO (www.fao.o ss, archief Getty Images - Creative Expre Twitter (logo), Facebook (logo) onprez Vormgeving en concept: Lydia Grem 2 vzw - Woeringenstraat 19 V.U.: L 1000 Brussel Met de steun van de Vlaamse Gemeenschap


“Democratie” is afgeleid van het tietechnologi e : het vrij kunnen verGriekse woord ‘demos’ (vo lk) en ‘kra- krijgen en del en van informatie is imteo’ (heersen), en verwij st naar de mers cruciaa l om om geïnformeerde bepalende stem van ‘het volk’ in de beslissingen te kunnen nemen. Met politiek van een samenlevi ng. De le- de komst van het Internet en het gitimiteit van democratie berust op zgn. “Web 2.0 ” is deze pijler drastisch het feit dat zij zich groten deels in de veranderd, voo r bur gers én overheid. publieke ruimte afspeel t, met een Over de gev olg en hie rvan op het vlak openbaar debat en een tran sparante van politieke par tici pat ie heerst er besluitvorming. Het is dui delijk dat nog steeds een verhit debat tussen een democratie dan ook meer om- believers en non-believers. helst dan vrije verkiezingen en meerderheidsbesluitvorming. Niet alleen Om een bet er zicht te krijgen op de kiezen wij onze vertegenw oordigers impact van ICT op de democratie in een parlement, wij kunnen ook zelf en politieke par ticipatie, gaan we in participeren binnen pol itieke par- deze SLiM in op vragen over de ‘ditijen, vakbonden, belang enorganisa- gitale kloof’ , ‘E-participatie’ en de rol ties, ngo’s, socio-culturele verenigin- van Internet in politiek activisme. Als gen, en zo veel meer. Een democratie politieke jon ger enorganisatie willen zoals wij die kennen ont vouwt zich we natuur lijk ook alles weten over als een complex geheel van mensen de rol van tec hno log ie op de partien organisaties die binnen rechtvaar- cipatie van jon ger en. Op zaterdag 9 dige structuren voortdure nd hun vi- april willen we daa r gra ag verder over sie over de samenleving aan elkaar nadenken me t jullie, op onze studiecommuniceren. dag “Jong en Digitaal”. We kunnen er in gesprek gaan met des kundigen, “Er heerst nog steeds ma ar vooral ook leren uit elkaars een verhit debat ervaringen. Ik hoop alvast dat deze tussen believers en SLiM jullie warm kan maken om ook non-believers” deel te nemen ! Een belangrijke pijler in dit systeem is de rol van media en com munica-

Raf Pauly Voorzitter L²

3


Dossier Jong en digitaal Het zijn woelige tijden in het politieke speelveld, zowel in binnen- als buitenland. De mediaberichtgeving staat er bol van. Wij wilden wel eens weten in hoeverre die media – zowel traditionele als nieuwe vormen - vandaag bepalend zijn voor politieke ontwikkelingen. L² sprak daartoe met Stefaan Walgrave, professor politieke wetenschappen aan de Universiteit Antwerpen en voorzitter van de onderzoeksgroep M2P (Media, Movements & Politics). De politiek staat op zijn kop, in België en ver daarbuiten. Hoe belangrijk is de rol van de media daarin? Om te beginnen is er een wetenschappelijke discussie gaande over de rol van de media in de politiek. De politici zelf geloven meestal zeer sterk in de kracht van de media. Journalisten en wetenschappers echter zijn vaak heel wat sceptischer over de invloed van de media op politiek. Dat maakt het zeer moeilijk om de invloed van media te meten, want je kan hen nauwelijks isoleren. Als media bijvoorbeeld veel spreken over een bepaald thema, is het wel zo dat politici meer aandacht aan dat thema gaan besteden. Agenda-setting bestaat en is aantoonbaar, maar is die ook autonoom? Want je ziet ook dat politieke elites voortdurend rekening houden met en anticiperen op die mediaaandacht en in hun activiteiten verwachte reacties van de media verrekenen. Daarom is het heel lastig om te zeggen of het nu om autonome media-aandacht gaat of het eerder gaat om een soort symbiose tussen politieke elites en journalisten. Journalisten hebben

4

politici nodig als bron van insideinformatie, politici hebben de nodige airplay en zichtbaarheid nodig via de media. Het is een soort van geven-en-nemen-relatie. Frank Thevissen stelt echter dat de klassieke journalistiek een slaafse volgeling geworden is van het politieke bestuur. Denkt u ook dat de journalistiek zijn greep op de politiek verliest, als vierde, controlerende macht? Vroeger was het zo dat journalistiek meer gekleurd was dan nu, zeker kranten, die ontstaan zijn als spreekbuizen van bepaalde ideologische stromingen. Er is nu veel meer pluralisme aanwezig in de kranten waardoor men de rol van controleur veel beter kan spelen. Maar ik denk wel dat de mogelijkheden van journalisten om politieke beslissingen en het hele politieke bedrijf te controleren

“De politici geloven meestal zeer sterk in de kracht van de media” afnemen. In die zin dat er op veel redacties minder specialisatie is,

dat er minder journalisten zijn en dat er minder geïnvesteerd wordt in journalistiek. Ik denk dat journalisten ook sterk hypegevoelig zijn, wat je kan betreuren, maar wat zich mogelijks ook sterk kan keren tegen de politiek. Tim Pauwels zei ooit: ‘De media zijn als een kudde bizons. Je hebt de prairie waar al die bizons wat door elkaar lopen en je kan zonder problemen er naartoe stappen en er een over zijn kop aaien en ze zullen je niets doen. Maar als er ergens een poema verschijnt en één bizon begint te lopen, dan zullen alle anderen volgen in dezelfde richting.’ Wat hij daarmee wil zeggen, is dat in normale omstandigheden de media volstrekt ongevaarlijk zijn, maar als de kudde op hol slaat, dan word je gewoonweg platgewalst. Denkt u dat de nieuwe vormen van internet- en burgerjournalistiek een belangrijke, aanvullende rol kan spelen in de controle of eerder de teloorgang betekenen van goede politieke verslaggeving? Dat kan in twee richtingen werken, internetjournalistiek leidt volgens mij tot enorme tijdsdruk


“In normale omstandigheden zijn de media volstrekt ongevaarlijk, maar als de kudde op hol slaat, dan word je gewoonweg platgewalst�

5


op journalisten en de neiging om mee op hol te slagen daarom toeneemt. Maar ook dat er veel meer informatie beschikbaar is en dat er dus veel meer mensen betrokken worden bij het publieke debat. Iedereen met een mening kan die nu delen. Maar ik geloof niet in de autonome kracht van internetjournalistiek, die betekent niets volgens mij als ze niet worden opgepikt door de traditionele media. Ook de WikiLeaks-dossiers zorgden voor veel commotie, sommigen spraken zelfs van het aanbreken van een nieuw tijdperk in onderzoeksjournalistiek. Hoe zwaar woog dit op de politiek? Ik denk niet dat die dossiers de internationale politiek fundamenteel hebben beïnvloed. Landen die diplomatiek dubbelspel spelen? Daar hadden we WikiLeaks niet voor nodig om dat te weten. Ik denk dat het de perceptie van het realisme van de internationale politiek goed heeft gedaan, maar niet meteen veel schade heeft berokkend. Ik heb nog niemand weten opstappen omwille van WikiLeaks. Hoewel vrij beschikbare informatie een belangrijk gegeven is, denk ik wel niet dat je politiek kan bedrijven zonder dingen geheim te houden en discretie en stilte aan de dag te leggen. Als de media in België bijvoorbeeld een maand zouden staken, zouden we waarschijnlijk wel een regering hebben. Een deel van het politieke handelen moet dus absoluut achter de schermen kunnen gebeuren. Wat WikiLeaks doet, daar ben ik dus niet meteen voor te vinden. Bent u dan van mening dat die media voorzichtiger moet omspringen met dergelijke informatie en indien nodig zelfcensuur toe te passen?

6

Nee, dat niet. Een goede journalist moet natuurlijk zijn werk kunnen doen en moet achter de informatie kunnen aangaan. Maar wat problematisch is, is dat journalisten nu zeggen: ‘Politiek, wat een vuil spel!’ terwijl journalisten diezelfde politiek net voortdurend beschrijven als een spel van belangen, steeds vanuit dat strategisch paradigma.

“Internetjournalistiek leidt volgens mij tot enorme tijdsdruk op journalisten” Maar als dan blijkt dat politieke actoren dat dan ook echt doen, dan is het een schande. En dat is een hypocriete, oneerlijke houding. We zagen de afgelopen weken talloze voorbeelden van acties en protestbewegingen ontspringen op sociale netwerksites zoals Facebook, niet in het minst ingezet door jongeren. Hoe groot is de invloed van zulke nieuwe media nu effectief op de politieke participatie? Door die nieuwe media kun je op de hoogte blijven van heel veel verschillende thema’s en problematieken. Zo kan je voortdurend browsen tot je iets tegen komt dat je interesseert en dan ga je daar ook met meedoen, waar je dan ook voor buiten komt, om nadien terug over te schakelen op ‘monitor mode’. Je bent met andere woorden voortdurend bezig met verschillende issues, maar je gaat niet voor elk van die issues uit je zetel komen. Nieuwe media laat het toe veel sneller over verschillende thema’s geïnformeerd te zijn, het zorgt voor connecties. Maar voor langdurig engagement heb je nog steeds face-to-face contacten en een vertrouwensband nodig. Je zou wel kunnen zeggen dat de elektronische netwerken in tijden

van mobilisatie voor een stukje die formele, oudere netwerken aanvullen. Nu kan je bijvoorbeeld voor een eenmalige actie de vonk doen overslaan via sociale netwerksites, wat vroeger ondenkbaar was. Voor eenmalige acties heb je dus geen grote organisaties meer nodig. Vroeger kon je zonder de grote spelers op het middenveld zoals vakbonden, partijen en sociale bewegingen niet mobiliseren. Terwijl als je nu een goed idee hebt en het wordt opgepikt door de traditionele media, dan krijg je een soort vliegwieleffect. De jeugd wordt weleens verweten dat ze verhangen zijn aan hun tv- en computerschermen en geen interesse meer hebben in politiek. Is dat zo, dat jongeren steeds minder interesse tonen in politiek? Ik denk dat de politieke interesse op zich niet afneemt, het is wel zo dat jongeren zich anders ten opzichte van politiek opstellen. Jongeren zijn minder langdurig geëngageerd voor een bepaalde zaak, maar hebben nog wel een meer à la carte type van engagement, wat wil zeggen dat ze in en uit engagement rollen. Als er iets is wat hen treft, zullen ze tijdelijk zeer politiek actief zijn en dan weer een stap terug zetten, maar ze zullen minder snel lid worden van een organisatie. Dat komt ook omdat jongeren veel meer gesteld zijn op hun autonomie. Je hebt dus meer wisselende engagementen, maar dat wil niet zeggen dat het totale engagement afneemt. Bedankt voor het interview Augustin Grenné


VIEZE ZIEKTES:

DIGITALE KLOOF

De digitale kloof is een sociaal fenomeen dat duidt op het verschil tussen zij die in staat zijn gebruik te maken van digitale technologie en zij die dat niet zijn. Het begrip ‘digitale technologie’ slaat op verschillende ‘nieuwe’ mediavormen, waaronder de computer, diverse softwaretoepassingen, de GSM, het internet en sociale digitale netwerken zoals Facebook en Twitter. Wanneer we over de ‘digitale kloof’ spreken, denken we in de eerste plaats aan de toegang tot deze multimedia. Niet iedereen bezit een computer of heeft toegang tot het internet. Vooral kansarmen dreigen uit de boot te vallen omdat ze zich vaak geen deftige computer kunnen aanschaffen. In een gedigitaliseerde maatschappij waarin de computer en het internet steeds belangrijker worden (denk maar aan de vele online overheidstoepassingen, het online bankieren, de contacten met vrienden via het internet en het online op zoek gaan naar een job) is dit gegeven vrij problematisch.

Het probleem van de digitale kloof schuilt echter niet enkel in de ‘toegang tot’ maar ook in het ‘kunnen omgaan met’ digitale media. Het probleem situeert zich dus niet op het materiële niveau, maar ook op het sociale, culturele en intellectuele vlak. Niet iedereen beschikt over de vaardigheid om met informatie om te gaan. Recent wetenschappelijk onderzoek wijst overigens uit dat de digitale kloof niet langer de logica van traditionele breuklijnen als jong vs. oud, rijk vs. arm of autochtoon vs. allochtoon volgt. Ook jongeren of bemiddelde gezinnen lopen het risico om maatschappelijk uit de boot te vallen door een gebrek aan digitale vaardigheden. Het is met andere woorden van groot belang om mensen niet enkel van een PC en een internetaansluiting te voorzien, maar om ze ook de nodige digitale vaardigheden aan te leren. Het onderwijs kan een belangrijke rol spelen in het wegwerken van de digitale kloof door in te zetten op het creëren van een stimulerende omgeving en het aanleren van deze digitale vaardigheden. Ine Moreels

7


Dossier Jong en digitaal

Nog geen Facebook- of Netlog-profiel? Dan ben je vast een uitzondering. Geen Twitter-account? Ok, misschien kan je ook niet overal aanwezig zijn. Jongeren schrijven zich dezer dagen massaal in op sociale netwerksites en posten er lustig op los. Hier en daar pent men een blog neer, pikt men hetlaatste nieuws mee van nieuwswebsites, zoekt en solliciteert men online naar een job en pluist men digitale evenementenkalenders uit. Participatie lijkt onder invloed van de digitalisering een makkie, of zijn er toch kanttekeningen bij te plaatsen? David Dockx

Klikt het?

enleving in heel ‘Deelnemen aan’ wordt in onze sam niet verwacht. wat levensdomeinen gewenst, dan een theatervoorWe gaan naar school, we bezoeken van de plaatsestelling, we wonen een vergadering stem uit tijdens lijke sportclub bij, we brengen onze hikbaar voor de verkiezingen, we stellen ons besc beelden van arbeidsmarkt,… Stuk voor stuk voor oom betekenen participatief gedrag die een hefb vindt op dat vlak tot maatschappelijke integratie. Er ving plaats in de echter een fundamentele verschui sen informatie samenleving, namelijk in hoe men verzamelen en vinden, daar kennis en ideeën rond f deelnemen. uitwisselen, samenwerken en actie gische aanleiDeze verandering heeft een technolo maatschappeding, maar de gevolgen zijn duidelijk lijk van aard.

een nog betere burger, klant of vrijwilliger die op . nen reke en dienstverlening moet kunn

ereld mee vorm Toch is de idee om de eigen leefw al te evident geen len kana te geven via de digitale atie in de grad e grot een elijk gegeven. Er schuilt nam we monieu de van ruik geb mate en de aard van het , niet lking bevo de van eel gelijkheden. Het merend wel dan ben heb ies, erat gen in het minst de jongere tierma info aan naal arse id toegang tot een uitgebre reen iede niet r maa , logie en communicatietechno of vaardigheden beschikt over de nodige kennis studie ‘Digitale De . gaan en om hiermee om te kunn evoerd door uitg ren’ nde Vlaa kloof tweede graad in leert ons gie, nolo Tech en ving het Instituut Samenle daadhet op t bied ntie gara dat toegang alleen geen Het n. dele mid are hikb besc de werkelijk gebruik van isch mat auto min even leidt ang eve landschap verschaffen van toeg De huidige trends in het communicati digitale vaardigheden. van ing eter verb een tot om elijkheden duiden op een wildgroei aan mog tie te vergaren ge) burger met elkaar contact te leggen, informa digitale betrokkenheid van de (jon en te verspreiden. De digita- De en met de ang enh sam sterk “Niet iedereen lisering van hun omgeving zal in eerste instantie opleidinghet en ond ergr acht beschikt over de biedt jongeren in dat opzicht sociaaleconomische kansarme de elijk nam voor ook dan nodige kennis of heel wat mogelijkheden om sniveau. Het zijn lde ouders en hun kinderen die het choo vaardigheden op relatief goedkope wijze en lagerges ben om hun weg te vinden naar het heb ilijk moe inen met een minimum aan om met ekt wordt, ale aanbod. Eens dat aanbod ontd spanning deel te nemen aan digit en aan keninformatie rek geb het stap e tschappe- vormt in een volgend communicatie- het sociale en maa en, on- nis en vaardigheden een grote beperking voor het Overhed technologie om lijke leven. en allerhande potentieel aan zelfontplooiing en engagement dat gen emin dern roten van te kunnen gaan” en handbereik komt. Louter het verg verenigingen spelen hier op binn ene van dieg l enke e end zodo n zal grond te stam- het aanbod allee atorincip ema in door nieuwe initiatieven uit de de gaan voor die zoeken tot de dienst kunnen zijn pen die op digitale wijze toenadering

8


Jongerenparticipatie in een digitale wonnen alvorens sche drempels reeds hebben over het digitale pad te betreden. ivatie een beBovendien speelt ook de factor mot een meer betroklangrijke rol om over te gaan tot ding om te weten ken digitale deelname. Het is één bepaalde overwaar je in contact kunt treden met al andere zaak heden of organisaties, het is een tota om dat ook effectief te doen. van “Het belang Jongeren gaan de dag van een jongeren- vandaag voornamelijk een vriendelijke be- engagement aan omwille van s nadering valt niet persoonlijke redenen. Zoal UniVrije te onderschatten” onderzoek aan de ijst, is het versiteit Brussel uitw r eerder instruengagement daarom niet minder, maa pas verantwoormenteel van aard. Jongeren zullen zelf op een bedelijkheid opnemen wanneer zij zich looien. De digitale paalde manier verder kunnen ontp elijk te zijn voor interactie dient daarom ook aantrekk elijk aansluitend de jongere zelf, namelijk zoveel mog bij de leefwereld van jongeren.

omgeving

eren. Daarnaast enorm diep en wijd, ook onder jong vriendelijke bevalt ook het belang van een jongeren aanspreken eren Jong en. hatt ersc nadering niet te ond ring en interesse binnen het kader van hun eigen erva ngrijk blijven. zal ook in een digitale omgeving bela

participatie vervat Hoewel er duidelijk een kiem van en ten dage om zit in de digitale trends die ons hed ijdige strategie de oren worden gesmeten, zal de éénz gen - die vanvan steeds meer interactieve toepassin - van e-participadaag de dag nog steeds domineert d en ingeburgerd tie maar moeilijk een wijd versprei f tussen zij die op fenomeen maken. De gapende kloo en springen, blijft de digitale participatieboot kunn

9


Dossier Jong en digitaal

Inspraak via het net:

de kloof tussen ? ij b r o o v id e h r e v o n e r e g r u b

E 10

democracy government consultaties beleid


Sociale media zijn hot! Een aantal jaar geleden was men nog sceptisch over het fenomeen dat vooral als een tijdverdrijf voor verveelde tieners werd beschouwd. Tegenwoordig zou men zoiets haast niet meer durven beweren en is men zich sterk bewust van het democratisch potentieel van deze nieuwe mediavorm. Vanuit de bevolking komen er dan ook massaal initiatieven die deze en andere nieuwe tools tot democratisering en activering volop benutten. Langs de kant van de overheid blijft het vooralsnog relatief stil.

Al kennen de meeste mensen de term e-democracy niet, het grote aantal online petities, politiek geïnspireerde facebookgroepen en online protest acties bewijzen dat de bevolking er in de praktijk wel aan meedoet. Wat dan juist met e-democracy bedoeld wordt, kan samengevat worden als alle acties tot politieke participatie via telecommunicatie, door zowel de burger als door de overheid. Als we ons dan op de overheid focussen hinkt deze op dit gebied nog sterk achterop. Momenteel blijft het e-beleid vooral beperkt tot e-government, met name diensten die de overheid via internet aanbied zoals een website voor het online invullen van je belastingsbrief. Maar stappen in de richting van meer e-democracy worden moeizamer gezet. Redenen die hiervoor vaak gegeven worden, zijn de angst dat hierdoor de beleidsvorming alleen maar vertraagd en bemoeilijkt wordt en de digitale kloof die nog steeds sterk aanwezig is in ons land. Maar ook het eigenbelang speelt mee, gezien het feit dat verkozen politici niet snel geneigd zijn een deel van hun mandaat aan de burger af te staan. Te negatief hoeft men ook weer niet te zijn; er werden reeds een aantal goed bedoelde initiatieven genomen, maar deze kenden weinig succes door een aantal kinderziektes. Zo waren ze beperkt tot consultaties en was er geen plaats voor actieve participatie van de burger. De deelnemers vonden de inhoud veelal langdradig of saai en men klaagde over het feit dat er geen discussieforum voorzien was, waardoor er weinig respons was vanuit de bevolking. Om dit in de toekomst te verbeteren kunnen we altijd eens over de landsgrenzen heen kijken om te zien of ze het daar beter doen.

Canada is een land dat op dit gebied een voortrekkersrol speelt. Het land maakt al langer en veel meer gebruik van e-consultaties. Vooral op provinciaal niveau heeft dit instrument succes. De respons is ook daar nog niet massaal, maar de mensen worden er veel actiever betrokken bij het beleid. Zo wordt er bij de consultaties ruimte gecreëerd voor de burgers om eigen oplossingen aan te brengen. Deze worden dan door de overheid mee opgenomen in een analyse van het beleid, waarna deze besproken worden in een comité waarbij ook gewone burgers aanwezig zijn. Ook Finland heeft al een aantal interessante initiatieven genomen. Zo loopt er in Finland een project waarbij jongeren hun regionale overheden online kunnen aanspreken met initiatieven om de steden en dorpen beter aan te passen aan de behoeftes van jongeren. Al zijn dit allemaal hoopgevende projecten, ze blijven sterk lokaal en beperkt in omvang. Wereldwijd is er nog veel werk, waarbij het misschien voornamelijk aan de bevolking is om druk te zetten op de overheden en ze te overtuigen dat ze actief wil betrokken worden bij het beleid. Isaac Claessen

Voor meer informatie over de ontwikkelingen rond e-democracy: “Politieke mobilisatie en nieuwe communicatietechnologie: een multilevel studie van de digital divide”, Stefaan Walgrave, (2010)

11


De internetbehoocheling To twitter (tjilpen of kwetteren) is een passende omschrijving voor de bezigheid die sinds enkele jaren in stijgende lijn aan gebruikers wint. Waar vogels zich richten op tonen of melodieĂŤn, daar richten twitteraars zich op hashtags, zodat er toch nog informatie kan gevonden worden binnen al dat getweet. Van dit geĂŻsoleerd getjielp maken we zo een informatief concert. 12 12


Boekbespreking: “The Net Delusion – How not to liberate the world” Evgeny Morzov (2011) Volgens vele journalisten, politici en wetenschappers spelen sociale media een bepalende rol in de opstanden in Iran, Tunesië, Egypte, en ze komen dan ook ter sprake bij elke moderne opstand. Andrew Sullivan, journalist van de Atlantic, was kort na de opstand in Iran al overtuigd van de kracht van Twitter : “The Revolution will be Twittered”. Evgeny Morozov heeft het wel gehad met dit optimistisch relaas over internet. “Tweets don’t overthrow governments; people do”. Het internet zal de wereld niet vrijer maker, dat zullen we zelf moeten doen – een stelling die hij beargumenteerd in zijn boek “The Net Delusion. How not to liberate the world”. Het internet is een revolutionaire en belangrijke technologie, maar het is niet omdat iets revolutionair is dat het ook revoluties voortbrengt. De samenleving waarbinnen dit alles gebeurt is nog belangrijker. Westerse politiek wordt volgens Morozov gekenmerkt door cyber-utopisch denken, een naïef geloof in “Het internet zal de emanciperende kracht de wereld niet van internet, dat geen oog vrijer maker, dat meer heeft voor de gevaarzullen we zelf lijke kant van de nieuwe moeten doen” technologische mogelijkheden. Bovendien worden democratie en vrijheid van informatie vaak enkel nog bekeken als eigenschappen van het internet. Deze adoratie van het internet vormt ‘The Net Delusion’ : de internet-begoocheling. Niet iedereen is dus overtuigd van de emanciperende kracht van het internet, en het is tekenend dat we in dit debat zowel ‘believers’ en ‘non-believers’ kunnen herkennen – “Het Internet” lijkt haast een kwestie van geloof. Iedereen onderschrijft dat de toenemende beschikbaarheid van internet een grondige impact

heeft op de mogelijkheden van mensen om informatie te verkrijgen, om met elkaar te communiceren en hun gedrag op elkaar af te stemmen. De onenigheid gaat over wat de gevolgen van deze nieuwe mogelijkheden zijn, en verwijten van “Het Internet en globalisering naïef optimisme of zijn als cynisch pessimisme hangen steeds in de notenkrakers die lucht. samenlevingen

open breken en

De ‘believers’ sterde Arabische ken zich aan het democraten feit dat miljoenen wapenen mensen nu zonder met nieuwe fysieke en ruimtewerktuigen” lijke beperking met elkaar kunnen communiceren. Thomas Friedman, columnist voor the New York Times, is een notoir believer: “Het internet en globalisering zijn als notenkrakers die samenlevingen open breken en de Arabische democraten wapenen met nieuwe werktuigen.” De ‘non-believers’ zien vooral een internet dat drijft op entertainment, waar mensen zich niet engageren voor een betere wereld maar eerder proberen ontsnappen van die wereld. Sociale netwerken zijn bovendien vrijblijvend, en volgens Malcolm Gladwel (in een artikel met de veelzeggende titel “Why the revolution will not be tweeted”) ontbreekt het deze netwerken aan de nodige discipline en strategische coördinatie. Facebook-activisme is vooral “slacktivism” (van slacker, ‘luiwammes’). Evgeny Morozov is naar eigen zeggen in de eerste plaats een realist: “Cyberrealisten staan niet toe dat ze zich laten meeslepen in abstracte en schreeuwerige debatten over de vraag of het internet nu democratie ondermijnt of versterkt. Zij willen in plaats daarvan accepteren dat het internet in verschillende omgevingen 13 13


tot het internet is dan ook een po- als China enkel denken in termen litieke prioriteit van de Verenigde van een Great Firewall. Willen we echt werk maken Staten : ”Laat ons ons“De rol van van steun aan het zelf opnieuw wijden aan democratisch prodit doel. Laat ons van Twitter of deze technologieën een Facebook wordt test in autoritaire landen, dan moeten kracht van reële vooruitsystematisch we ophouden met gang over de hele weoverschat” dit eenzijdig denreld maken. En laat ons samen voortgaan in het opkomen ken en de complexiteit van een samenleving ten volle in rekening voor deze vrijheden.” Information is Freedom! brengen. De rol van media bij revoluties en Evgeny Morozov trekt in zijn boek opstanden is een belangrijk aan- herhaaldelijk van leer tegen dit Orwell 2.0 dachtspunt voor vele westerse optimisme, en kan er niet genoeg politici. Morozov ergert zich in op hameren dat deze optimis- Informatie is niet enkel een middel zijn boek herhaaldelijk aan een ten blind blijven voor de realiteit. in de strijd tegen onderdrukking, toespraak over “Internet Vrijheid” De rol van Twitter of Facebook het is ook een middel in het ondoor Hilary Clinton, die veel geloof wordt systematisch overschat en derdrukken van verzet. Morozov hecht aan de kracht van vrije infor- de optimisten negeren het feit weidt een groot stuk van zijn boek matie en een vergelijking met de dat de meeste internetbedrijven aan het argument dat internet auopstanden in de communistische Amerikaanse bedrijven zijn. Toen toritaire regimes in staat stelt om landen niet kon weerstaan. Infor- een Amerikaans ambtenaar van de “drie pilaren van Orwelliaanse matie stroomde het communisme Buitenlandse Zaken in juni 2009 autoritaire controle” te modernibinnen via radiozenders als Radio – tijdens de protesten in Iran – seren, nl. propaganda, censuur Free Europe, The Voice of America een email verstuurde naar Twit- en observatie. Waar censuur misen vooral de BBC World Service, ter met de vraag om het normaal schien moeilijker is geworden en ondergrondse ‘samizdat’ (zelf- geplande onderhoud van de site (maar niet onmogelijk), zijn de publicaties) werden veelvuldig uit te stellen (en zo de site online mogelijkheden voor propaganda verspreid. De invloed van infor- te houden voor de betogers in en observatie enorm toegenomatie zou bepalend geweest zijn Iran) was het volgens Morozov men. in het omverwerpen van dictatori- onvermijdelijk dat deze interale regimes, in de communistische ventie door niet-westerse landen Rusland is een voorbeeld van een werd geïnterpreteerd autoritaire staat die zich sterk prostaten van toen en in “De invloed als een Amerikaanse fileert binnen de nieuwe media. de autoritaire staten van informatie bemoeienis met hun Naast de censuur in kranten, op van nu. Zijn tweets zou bepalend binnenlandse zaken. radio en televisie, weet de staat de nieuwe samizdat? Is informatie gelijk geweest zijn in Het internet kon op die zich ook in te werken in de nieuwe aan vrijheid? Volgens het omverwerpen manier gemakkelijker mogelijkheden van het internet. Clinton is het duide- van dictatoriale afgeschilderd worden De staat is er erg actief in het aclijk, zoals blijkt als regimes, in de als een instrument van tiveren van bloggers om hun ze over de samizdat communistische Westerse macht. boodschap uit te sturen. Propaspreekt: “their words ganda wordt niet enkel verstuurd staten helped pierce the van toen en in de Volgens Morozov is het via staatszenders, maar wordt ook concrete and con- autoritaire staten Amerikaanse en Euro- via allerhande sociale media. Als pese perspectief op in- de overheid als bron van informacertina wire of the van nu” ternet-vrijheid beperkt tie verdacht is, krijgt ze nu steeds Iron Curtain”. Vrijheid van informatie is volgens Clinton tot het denken in termen van cen- meer de mogelijkheid om als bron de voorwaarde van maatschap- suur en toegang. We vergissen ons onzichtbaar te blijven. pelijke vooruitgang. De toegang echter als we denken dat landen verschillende uitkomsten zal genereren, en dat het hoofddoel van een beleidsmaker niet een diepgaand filosofisch verslag van de impact van het internet op de gehele samenleving moet zijn, maar eerder het internet tot een bondgenoot moet maken in het bereiken van concrete beleidsdoelen.”

14 14


Moderne autoritaire regimes om- regime, maar het veroorzaakte het armen bovendien het consumen- niet.” Het waren de eigen regimetisme, en stabiliseren hun machts- interne ontwikkelingen die de opbasis door de aandacht af te leiden standen mogelijk maakten. van politieke wantoestanden. In Vrije media leiden dus niet automaRusland wordt in populaire enter- tisch tot verzwakte autoritaire retainment geïnvesteerd, en in China gimes, maar kunnen daarentegen stelt het oogluikend “We moeten een bijkomend middel toestaan van massale onze middelen tot controle vormen voor het regime. Zo is internetpiraterij van niet inzetten China in staat om een films en muziek meer om het louter strategie te ontwikmensen tevreden dan het toestaan van vrije ter beschikking kelen die zich tegelijk stellen van toespitst op de toemeningsuiting via allertechnologie, gang tot en controle hande blogs. maar om op het internet. Ze In een studie uit 2007 van de Duitse acadehet mogelijk omarmt het internet in mici Kern en Haimul- maken van een haar economie en als ler wordt de algemene democratische entertainment, en promoot het gebruik van wijsheid in vraag gepolitiek” internet in wat zij zelf steld dat buitenlandse vrije media de stabiliteit van autori- beschouwt als legitieme politieke taire regimes bedreigen. Zij stellen doelen. Tegelijkertijd kan ze elke vast dat de Oost-Duitsers onder het kritiek op het regime strikt blijven communistisch regime die konden controleren en bekampen. kijken naar entertainment op de West-Duitse televisie meer tevre- Zoals Morozov in een recent artiden waren over het regime dan de kel aanvoert : “Zij die denken dat Oost-Duitsers die niet konden be- er voor dictators niets te winnen schikken over dit aanbod. Via deze valt van het internet omdat ze het media kunnen mensen blijkbaar hebben afgesloten tijdens protesontsnappen aan de dagelijkse reali- ten hebben een naïeve kijk op moteit en zo hun problemen even ver- derne autoritaire staten”. Het blind geten – waardoor ze er in het ge- steunen van bedrijven die investeheel genomen ook minder onder ren in internet-technologie kan ons lijden. Dit onderzoek stelt dat de rol duur te staan komen in een blijvenvan West-Duitse televisie in het ver- de strijd voor democratie. Ik kan spreiden van politieke informatie Morozov enkel maar bijtreden: we onbeduidend was, en dat televisie moeten onze middelen niet inzetdoor Oost-Duitsers vooral gebruikt ten om het louter ter beschikking werd als middel voor ontspanning. stellen van technologie, maar om Zij ontkennen niet dat de informa- het mogelijk maken van een detie over politieke ontwikkelingen in mocratische politiek. De concrete het buitenland van belang waren steun van de Amerikaanse staat en voor het versterken van de opstand de Europese Unie aan de opstandebinnen Oost-Duitsland, alleen wil- lingen in Libië, Egypte, Tunesie, Iran len ze benadrukken dat er geen en andere landen is onnoemelijk causale relatie is. “West-Duitse te- veel belangrijker dan de modieuze levisie versnelde de implosie van lippendienst aan ‘Internet Vrijheid’. het Oost-Duitse communistische Raf Pauly

15 15


Ben Ali: 24 jaar. Moebarak: 30 jaar. Al-Qadhafi: 42 jaar aan de macht (and still counting?)1. Erg prat gingen deze jongens niet op het begrip democratie. In Tunesië en Egypte werden wel verkiezingen georganiseerd, maar deze verliepen oneerlijk: de oppositie werd voortdurend stokken in de wielen gestoken. ‘Kapitein’ al-Qadhafi bakte het nog bruiner. Dit kan niet beter geïllustreerd worden dan door ‘Libya’ in te voeren op de website www.electionguide.org: “No elections available”. Ook enige corruptie was de inwoners van de regio niet vreemd. Een Egyptenaar vertelde me dat je in Caïro de beste hasj bij de politie kan kopen. Het komt echter vaak voor dat de agent die je wat heeft verkocht, je een halve minuut later aanhoudt. Omdat je drugs op zak hebt. Nogmaals betalen is dan het devies. Niettemin waren dit geen voldoende voorwaarden om tot revolutie te komen. Het probleem moet in dergelijke autoritaire regimes dieper zitten vooraleer men revolteert. De spreekwoordelijke druppel die de emmer deed overlopen, de noodzakelijke voorwaarde, was dan ook vooral de aanhoudende stijging van de voedselprijzen. FAO, de Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN, waarschuwde begin januari al dat de prijzen van basisvoedsel de pan uitswingden. FAO-econoom Abbassian zei echter niet te verwachten “dat de hoge voedselprijzen zullen leiden tot massale rellen in arme landen”2. Hoewel stijgende voedselprijzen in heel de wereld een inflatiespiraal in gang zetten, hebben ze in arme landen een sterkere impact. Bij arme mensen gaat er immers een veel groter deel van het consumptiebudget naar de aankoop van (basis)voeding. Wanneer de prijzen van deze goederen, zoals graan en suiker, sterk stijgen zonder dat de inkomens dat ook doen, dan komt men in een situatie terecht waarin honger wordt geleden. Tot wat dit kan leiden, wist de G8 in 2009 al: “Het effect op de veiligheid en stabiliteit van de internationale politiek zal rechtstreeks voelbaar zijn”. 3 Profetische woorden, zo blijkt nu.

Daarnaast kunnen we ook de exponentiële groei van het aantal internetgebruikers niet negeren, aangezien de revoluties zich pas nu hebben voltrokken, en niet pakweg tien jaar geleden. Om de zoveel jaar doet er zich immers wel een voedselcrisis voor. Cijfers van de Wereldbank tonen dit ondubbelzinnig aan. In Tunesië en Egypte waren er in 2000 amper internetgebruikers: slechts respectievelijk 2,6% en 0,6% van de bevolking stond met de rest van de wereld in contact. In 2008 waren deze cijfers gegroeid naar maar liefst 27,1% (Tunesië) en 16,6% (Egypte). Het spreekt voor zich dat de ontwikkeling van het internet enorm heeft bijgedragen tot het welslagen van de revoluties in Tunesië en Egypte. De kiemen waren reeds jaren aanwezig: torenhoge (jongeren) werkloosheid, welig tierende corruptie en de onmogelijkheid om in het stemhokje het beleid te wijzigen. Deze cocktail leidde tot een tikkende tijdbom, die ooit eens zou ontploffen. Honger is dan echt de beste saus: het zorgt ervoor dat mensen in dergelijke situaties hun angst opzijzetten en de straat opgaan. Waar dit vroeger tot geïsoleerde incidentjes zou leiden waarover de staatsmedia niet zouden berichten, hebben de huidige regimes een dik probleem, met name het internet. Eén ‘incidentje’ (zoals de Tunesische man die zichzelf in brand stak) kan zo de aanleiding zijn van een ware volksopstand.

Jefrey Van der Straeten

1 Dit artikel werd geschreven op 26 februari. Op dat moment was onduidelijk hoe de Libische revolutie zou evolueren. 2 http://www.nu.nl/economie/2415705/voedselprijzen-recordhoogte.html 3 http://www.vilt.be/G8-rapport_waarschuwt_voor_gevolgen_toenemende_honger

Bron: www.fao.org

Delen van Noord-Afrika en het Midden-Oosten staan letterlijk in brand. In vele analyses wordt vooral naar de corruptie en het gebrek aan democratie gewezen als zijnde de belangrijkste oorzaken van de al dan niet geslaagde revoluties. Maar dat was niet de enige honger waarop de burgerbevolking bleef zitten.


Revolutie!

17 17


Pro & Contra: Politiek getwitter Vormt Twitter voor de politiek een groot virtueel café dat de toogpraat niet overstijgt? Of betekent het zoveel als de place-to-be voor het eerste nieuws en analyses? En andersom? Kan Twitter ook het politieke leven beïnvloeden?

Tetteren op Twitter Twitter is het virtuele platform waarop men berichtjes ,tweets genoemd, van maximaal 140 tekens de wereld in stuurt. De twitteraars die je volgen (= followers), krijgen de tweets te lezen op hun homepage en kunnen er eventueel op reageren, of doorsturen naar hun followers (= retweeten). De gevorderde gebruikers maken graag gebruikt van “hashtags”, waardoor men een bepaald onderwerp kan aanduiden of een ietwat ironische of relativerende opmerking toevoegen. Tweets over de Belgische regeringscrisis worden bijvoorbeeld vaak afgesloten door de hashtag #BeGov, of wat cynischer door #NoGov. Twitter is een geliefkoosde plaats voor al wie graag zijn mening verkondigt zoals politici, journalisten en politieke analisten, maar even goed ook de gewone burger die deze vorm van participatie heeft ontdekt. De drempel om zich in een discussie te mengen is namelijk zeer klein. In tegenstelling tot Facebook, waar je nog eerst een vriendschapsverzoek moet versturen, kan je bij Twitter andere gebruikers makkelijk aanspreken, dus ook politici en journalisten met een Twitter-account.

#Joganspeaks Daarenboven heeft Twitter een sterk informerend effect. Het geeft de mogelijkheid om snel nieuws te verspreiden en analyses te delen. Het beste kwam van Vincent Van Quickenborne (@VincentVQ) die als eerste het nieuws van de regeringsval de wereld instuurde met het ondertussen befaamde ‘Alea iacta est’. Een ander voorbeeld situeert zich in de ontwikkeling van instant-journalisme. Tijdens een gastcollege van Johan Vande Lanotte (JVDL voor de twitteraars) werden zijn uitspraken meteen op Twitter gegooid door de aanwezigen, begeleid door de hashtag #joganspeaks. De geïnteresseerden die zich niet in de bewuste aula bevonden konden daardoor de belangrijkste uitspraken uit Vande Lanotte’s rede van kortbij volgen. En terwijl het nieuws zich virtueel verspreidde, druppelden de eerste analyses twitter-gewijs binnen, van politieke commentatoren en journalisten zoals Ivan De Vadder (@vadderi) en Carl Devos (@devoscarl).

Pro en contra’s Wat moeten we nu eigenlijk denken van al dat getwitter? Volgens politicoloog en sociale media-expert Dave Sinardet (@DaveSinardet) heeft politiek getwitter twee grote voordelen: voor politici is het in een gemakkelijke en nieuwe manier om te communiceren met potentiële kiezers, en journalisten en commentatoren kunnen meteen duiding geven bij de gebeurtenissen. Dat laatste maakt het dan weer mogelijk om een inzicht te verkrijgen in de manier waarop nieuws wordt gecreëerd. De politici zelf zijn alvast blij met de tot stand gebrachte interactie en de directe feedback via Twitter. Al heeft het medium ook zijn nadelen, vooral wat betreft het gebrek aan nuance dat vaak opspeelt, net omdat de tweets kort moeten blijven. Bovendien zijn meningen niet per definitie correct, ook al worden ze verpakt als ‘feit’. Ten slotte mag men zich ook niet blind staren op het participerende gehalte van Twitter, en is het vooral zaak om niet-twitteraars ook bij het debat te betrekken. Eline Joukes, @elinejoukes

14

18 18


Tot pakweg 2005 was het internet een plaats waar men zich voornamelijk kon informeren en mailen. Met de komst van het web 2.0 met sites zoals Google en Youtube kreeg het internet plots een gans nieuwe, participatieve functie. Het internet is dezer dagen een plaats waar mensen ook in contact komen met elkaar. Internet overal en voor iedereen is ook niet langer een naïef verhaal, maar hier en daar reeds een bewonderenswaardig feit. Kijk maar naar de WiFihotspot op de Gentse Graslei of het Blankenberge strand waar iedereen van het internet gebruik kan maken. Vlaanderen heeft wel degelijk een toekomst als één grote, gratis hotspot.

Ook L² gaat digitaal!

Ook L² is niet meer van digitale toneel weg te denken, zo zijn we zeer actief op sociale netwerksites zoals Facebook en Twitter en vanaf april 2011 mogen wij met enige trots onze nieuwe website voorstellen. Op deze website zal nog steeds het laatste L²-nieuws alsook de aankondiging van onze activiteiten staan, maar ook veel meer dan dat. Artikels die door plaatsgebrek de papieren SLiM niet haalden zullen bijvoorbeeld te vinden zijn onder de opiniepagina’s. Er zal een politiek geïnspireerd themawoordenboek aangemaakt worden, waartoe iedereen zijn of haar bijdrage kan leveren. Ook zullen we zelfgedraaide interviews en relevante Youtube-fragmenten in onze videosectie plaatsen. Naast dit alles introduceert L² ook een forum waar we onze bezoekers de kans bieden om over alles en met elkaar in debat te treden. Houdt onze website dus zeker in de gaten voor meer opinie, meer achtergrond en meer duiding. Kortweg...Meer SLiM! Niels Cheyns, Hoofdredacteur SLiM 19 19


Fietsen voor Vrede, Vrijheid en Verdraagzaamheid

Volg ons op:

Antwoordstrook Naam:

Adres:

E-mail:

Ik wil graag…

SLiM, het magazine van L², thuis in de bus ontvangen

meer weten over L² en een informatiepakket ontvangen

lid worden van L², het welkomstpakket ontvangen en me abonneren op SLiM

Terugsturen naar L², Woeringenstraat 19-21, 1000 Brussel Lid worden, je engagement duidelijk maken of je abonneren op SLiM kan ook via de website!


SLiM Maart 2011