__MAIN_TEXT__

Page 1

Kerkuilnieuws 2019

West-Overijssel en Noordoostpolder


Voorwoord Noordwest Overijssel en Noordoostpolder Voor de 6e keer is het ons weer gelukt om een digitale Nieuwsbrief te publiceren. Ook hier staan weer hele leuke en interessante artikelen in. Daar mogen wij met z’n allen best trots op zijn. Wat zijn wij gezegend met de betrokkenheid van de bezitters van kerkuilkasten. Alleen mèt hen heeft de werkgroep ‘het klusje’ in 2018 weer geklaard. Dat ‘klusje’ bestaat normaliter uit het schoonmaken van de broedkast in het najaar, het monitoren van de broedende kerkuilen, het uiteindelijk tellen van de jongen per broedsel, al dan niet het ringen van de jongen. Soms moet een broedkast vervangen worden en dat wordt dan ook gewoon gedaan. Af en toe melden zich ook nieuwe eigenaren die dan heel graag een broedkast in hun schuur geplaatst willen hebben, ook daar zorgen wij trouw voor. Natuurlijk komt de kasteigenaar ook aan zijn trekken. Die krijgt de landelijke SKWN nieuwsbrief en kan via de website van de SKWN onder het kopje regionieuws bekijken wat er allemaal is gedaan in de regio en uiteraard wonen velen van hen de ringsessie bij van de jonge kerkuilen. Met z’n allen doen we dit met hart en ziel en toewijding.

SAMENSTELLING EN REDACTIE Ger Snaak Florian Bijmold

EINDREDACTIE Hans de Jonge

VORMGEVING Marc Hekking

g.snaak@ziggo.nl fbijmold@gmail.com hansannie1@hotmail.com marchekking@gmail.com

steeds goed doet. Dat komt niet alleen door de hoeveelheden veldmuizen. Ook doordat wij ze onderdak en broedgelegenheid bieden. Wat ons wel veel zorgen baart zijn de grote hoeveelheden verkeerslachtoffers. De SKWN is in ieder geval druk bezig met onderzoek en ook wat er gedaan kan worden om het aantal verkeersslachtoffer naar beneden te brengen. De rolletjes op de hectometerpaaltjes bijvoorbeeld en zitstaken in de bermen. De SKWN doet dit in samenwerking met Rijkswaterstaat of de Provinciale wegbeheerder. We zijn de goede weg ingeslagen. Veel leesplezier! Florian Bijmold.

Wat bracht het broedseizoen 2018? Broedseizoen 2017 was er eentje waar er landelijk weer meer dan 3000 broedparen van kerkuilen zijn vastgesteld. Zouden we dit in 2018 weer evenaren? Nee, helaas is dat deze keer niet gelukt, de tellerbleef steken op ruim 2500 broedparen. Eerlijk gezegd is het ook normaal dat het fluctueert. Ruim 2500 broedparen betekent nog steeds dat de kerkuil het de afgelopen 5 jaar, landelijk, nog

Foto cover: Andre Eijkenaar

2

Kerkuil Nieuws 2019

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2019

3


Inhoudsopgave Foto:: Andre Eijkenaar Pag. 6

IVN Olst/Wijhe

Pag. 22 Noordoostpolder

ag. 8. Bathmen P Pag. 10. Noordoostpolder Pag. 14. Hellendoorn–Nijverdal

Pag. 19 In memoriam Jan van Dijk

ag. 25 Uilen expositie P Pag. 26 De kerkuil & asbest

ag. 28 IVN Olst/Wijhe P Pag. 32 Staphorst en IJhorst

Pag. 20 Steenwijk Pag. 34 Pag. 36 Pag. 38 Pag. 39

4

Kerkuil Nieuws 2019

Landelijk gegevens gegevens NW Overijssel en NOP 2018 Coördinatoren Kaart werkgroepen

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2019

5


IVN Olst/Wijhe Kerkuilenkast aan bomen tekst: A. Wiegink

In de gemeente Olst-Wijhe hangen zo’n 80 kerkuilkasten. Het afgelopen jaar waren er 22 broedsels. De kasten hangen meestal in kapschuren bij boerderijen. De uilengroep van de lokale IVN-afdeling, die bestaat uit 9 mensen, controleert de kasten regelmatig.

In 2004 is er in de buurt van de kern Elshof als proef een kerkuilkast opgehangen aan een boom. De eerste jaren waren er wel sporen van uilen, maar geen broedsels. Het jaar 2016 werd een succes. Er werden twee jonge kerkuilen geringd. In 2017 werd er niets waargenomen. In 2018 was er weer een succesvol broedsel. Er vlogen 4 jongen uit. En wat gaat 2019 doen? Bij het schoonmaken van de kast in het najaar 2018 werd er vlakbij in het weiland een dode kerkuil gevonden. Misschien een van de ouders, want de uil was in 2017 geringd in Haarle (gemeente Hellendoorn). Geboorteplaats is zo’n 15 km verwijderd (hemelsbreed) van vindplaats. Afwachten dus.

broedsels. Er komt daar geen nieuwe schuur terug. De bewoner was enthousiast over de aanwezigheid van uilen en wilde die graag behouden op het terrein. En zo ontstond het plan om ook hier een kerkuilkast in een boom te hangen vlakbij de plek van de oude schuur. En nu maar afwachten wat het voorjaar gaat brengen.

Op hetzelfde terrein waren ook steeds steenuilen te horen. Nu is er bij de boerderij ook een steenuilkast geplaatst, maar dan wel aan de andere kant van het terrein. Het zou mooi zijn om later het jaar melding te kunnen maken van twee geslaagde broedsels (zowel de kerk- als de steenuil) op hetzelfde adres. Dat is iets wat we wel vaker tegenkomen in Olst-Wijhe.

In het najaar 2018 is op een andere locatie (ook in het buitengebied van de Elshof) een tweede kast aan een boom bij een boerderij gehangen. De boerderij had een nieuwe eigenaar gekregen en de bestaande kapschuur werd afgebroken. De kapschuur was in zeer slechte staat. Daarnaast had de voorjaarsstorm grote schade toegebracht. In die kapschuur hing een uilenkast, waarin meerdere jaren wel steeds kerkuilen aanwezig waren maar geen

6

Kerkuil Nieuws 2019

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2019

7


Bathmen Nestdotjes en andere uilskuikens

kunnen we op de zolder de kast controleren. Vroeger zaten er wel uilen, maar er komt al een tijd niets meer. Rondkijkend op zijn erf is het me al snel duidelijk. Ik leg de klant uit dat uilen van een beetje rommel houden, hoekjes waar muizen voedsel vinden en zich kunnen verstoppen. De uilen eten die muizen, maar zijn erf is te netjes. Hij blijft hoop houden want hij hoort wel uilen. Klopt, die uilen vinden we bij zijn buurman, een nest met wel 4 jongen.

Door Ellen Meijer

Een greep uit de belevenissen van de uilenwerkgroep Bathmen 2017 Op een avond krijg ik via Whatsapp een melding binnen: “Er is een kerkuilenjong uit het nest gevallen en mijn man is een paar dagen weg voor zijn werk”. Meestal pakken we dit soort klussen uit oogpunt van veiligheid met z’n tweeën aan, maar op een mooie zomeravond is er geen collega thuis, ook niet degene die de lange ladder heeft. Maar de dame heeft wel een ladder en mijn zoon wil het wel eens zien. De jonge uil verstopt zich tussen de landbouwmachines maar met een grote badhanddoek is hij snel gevangen. De handdoek met uil gaat in een emmer en zo ga ik de ladder op. Mijn zoon houdt de ladder vast. Die ladder is eigenlijk iets te kort, dus met moeite schuif ik het dak van de kast iets opzij en breng het jong weer naar binnen. De ouders zijn op jacht, dus kunnen we rustig ons werk doen. Na een kop koffie en een laatste controle gaan we weer.

gebroed. Wanneer ze veel eieren leggen kan het oudste jong dus veel ouder zijn dan het jongste. Dat veel kleinere jong moet moeite doen om zijn deel van het voedsel te krijgen. Bij voedselgebrek of hoge kasttemperaturen kunnen kerkuilen uit de kast geraken. Eenmaal buiten de kast overleven de jongere uilen het vaak niet. Desondanks zijn er gelukkig twee sterke jongen uit dit nest uitgevlogen.

Dat zijn zomaar een paar van de minder leuke dingen die we afgelopen jaar hebben meegemaakt, maar onze nestkasten hebben een gemiddelde bezetting van 33% en de broedresultaten van de bezette kasten zijn positief. Daarnaast krijgen we nog regelmatig meldingen van broedsels die buiten ons controlegebied worden waargenomen. Wij blijven ons inzetten voor deze prachtige vogels.

In één van onze andere uilenkasten zit ieder jaar een broedsel. Dit voorjaar vonden we 6 skeletten van jongen. We hadden laat in het najaar de kast nog schoongemaakt, dus dit moest wel een heel laat broedsel zijn geweest, waarvan de jongen de winter niet hebben overleefd. De ouderuilen zochten hun heil elders: in een decorstuk van Bathmen vond de bewoner afgelopen zomer, in een pilaar, de ouderuilen met 4 jongen. Ze konden er niet meer uit komen en hebben De volgende morgen een nieuwe melding: dat niet overleefd. Toch zijn er alweer uilen gezien. We hebben goede hoop “Hij er weer uit” en later op de dag is hij voor volgend jaar. En het decorstuk?: Daar dood. De week daarop gaan we met een kunnen ze niet meer bij. goede ladder de kast controleren en wat blijkt: er zitten twee veel oudere jongen Ook kwamen we bij een klant die graag in. Dit was dus een nestdotje. Kerkuilen kerkuilen wil hebben. In de nok van het leggen niet elke dag een ei, maar met tussenpozen. Vanaf het eerste ei wordt er dak zit een uilenbord en via het huis

8

Kerkuil Nieuws 2019

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2019

9


Noordoostpolder Berichten uit het werkveld

had het vermoeden dat deze predator het op de Kerkuil had gemunt. De Havik vloog voor mij weg en de Kerkuil bleef wijselijk zitten. Prachtig! Ik hoop dat de Kerkuil een beter plekje heeft weten te vinden. Ik heb een paar foto’s gemaakt met mijn telefoon door de lens van mijn verrekijker, vandaar het zwarte sjabloon.

Hoe anders was het afgelopen met de geslagen Kerkuil die ik vond in een boswalletje bij het huis van mijn collega boswachter Andries Jansen nabij het dorp Doornspijk. Hij vertelde mij dat de Kerkuil in de buurt jongen had gekregen en dat die zo nu en dan om zijn erf rondvlogen. Ik vond tijdens het monitoren en karteren van dagvlinders- en libellen de resten van waarschijnlijk een jonge kerkuil die al een tijdje op eigen benen stond. Wat opviel was het prachtige verenkleed. Zo zie je ze niet vaak. Waarschijnlijk is een Havik deze keer de uil net te slim af geweest.

Foto van Kerkuil die mij gadesloeg tussen het loof.

Foto’s van pluk- en veerresten van een Kerkuil. Opvallende grijze en zwarte vlekken.

door Florian Bijmold

Kerkuilen met geluk en pech. Zoals waarschijnlijk de meesten wel weten ben ik werkzaam als boswachter ecologie bij Staatsbosbeheer op de Veluwe en de gebieden langs de randen van de Veluwe. Het is een enorm werkgebied van ca. 21.000 hectare. In dit werkgebied, wat zich uitstrekt vanaf het noordelijkste puntje bij Noordeinde achter Kampen tot zuidelijk de Bennekomse Meent en oostelijk de noordelijke en zuidelijke IJsselvallei en aan de westzijde de Randmeerzone waarin allerlei weidevogelreservaten, moerasgebieden en vochtige hooilanden liggen. Wellicht zijn de weidevogelreservaten langs de Randmeerzone zoals Polder Arkemheen, Putterpolder en Polder Oosterwolde bij jullie bekend. Tijdens mijn werk als boswachter kruist het e.e.a. vaak op mijn pad wat heel sterk te maken heeft met mijn hobby’s. Mijn werk en mijn hobby zijn eender. Hoe mooi en leuk is dat! Afgelopen jaar (2018) kwam ik weer hele leuke dingen tegen in het veld die te maken hebben met uilen. Zoals, afgelopen herfst, een ontmoeting (overdag) met een kerkuil in het Rietveld bij Elburg, waar op nog geen 10 meter afstand een Havik zat. De Kerkuil zat goed verscholen in een loofboom waar nog veel blad aan zat. Ik vroeg mij af of het toeval was dat de Havik daar aanwezig was. Ik

10

Kerkuil Nieuws 2019

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Het Bosuiltje bij het Renkums Beekdal

Al jaren resideert een paartje bosuilen in het Renkums Beekdal. Ook weer een pareltje van een natuurgebied waar ik mag werken als boswachter. In zijn vaste roestboom kon ik deze prachtige vogel, half uit de opening van het inrottingsgat van de oude dikke zwarte els, op mijn camera vastleggen. Wat een voorrecht. Leuk detail is dat deze bosuil een grijs verenkleed draagt. Over het algemeen zijn de bosuilen in Nederland vaker roest bruin gekleurd.

Foto van het Renkums Beekdal bosuiltje.

Kerkuil Nieuws 2019

11


Vervolg Hulptroepen ingeroepen

Bij mijn dagelijkse werkzaamheden als boswachter mag ik gebruik maken van de kennis en hulp van tal van vrijwilligers die voor Staatsbosbeheer vrijwilligerswerk doen. Daarnaast zitten in mijn netwerk vrijwilligers die zich ook bezighouden met kerkuilen. Het is de regionale kerkuilenwerkgroep van Renkum e.o. onder de bezielende leiding van Frans van Korrelaar en zijn werkgroepleden. Een clubje kerels zoals wij dat zijn bij onze werkgroep. Al jaren staat op het grondgebied van Staatsbosbeheer een vervallen boerderij met daarbij een oude kapschuur op het erf. In die kapschuur hangt een bewoonde kerkuilenkast. Deze vervallen boerderij staat op de nominatie om gesloopt te worden. Het is een gevaarlijk en onveilig object waar asbest e.d. aanwezig is. Hiervoor in de plaats zal een nieuw te bouwen vogelopvang en -asiel voor wilde vogels worden neergezet, in eigendom van een particulier. Het ecologisch adviesbureau en de opdrachtgevende partij hadden uiteraard tijdens de wettelijk verplichte flora- en faunatoetsing deze Kerkuilkast (met daaronder braakballen) een jaar daarvoor al gadegeslagen. Dit had hij ook allemaal keurig netjes in het werkprotocol beschreven. Zowel de opdrachtgever als de ecoloog van het adviesbureau zochten contact met Staatsbosbeheer en kwamen bij mij uit. Men wist niet van wie die kerkuilkast was en wie verantwoordelijk was voor de monitoring. Vanuit mijn netwerk wist ik via de provinciale coรถrdinator van de

12

Kerkuil Nieuws 2019

SKWN (Bertus van den Burg) dat Frans van Korrelaar de eigenaar was van de Kerkuilkast en dat hij deze destijds in de oude kapschuur had opgehangen. Frans is de regiocoรถrdinator van Renkum e.o. Hij is een zeer vriendelijke man en kenner, ook wat betreft wetgeving en hoe je dit soort zaken moest aanpakken. Met elkaar bedachten we een plan. Dat ging als volgt: zoals de wet- en regelgeving voorschrijft moeten er in de buurt van de bestaande (bewoonde) locatie minimaal twee kerkuilkasten op representatieve plekken worden opgehangen. Die twee locaties werden in de buurt bekeken en we kwamen uit in de oude eiken wal tegenover de biologische graanakker van de Boersberg. Op locatie 1 (foto) werd een kerkuilkast tegen een dikke eik vastgeschroefd op een frame van een oude stoel.

Op locatie 2 (foto) werd een torentje van 3 oude op elkaar gestapelde kuubskisten geplaatst met daarin de kerkuilkast vastgeschroefd, zodanig dat een boomof steenmarter daar niet bij zou kunnen komen. Bovenop de kist kwam een houten dakje en aan de voorzijde een dichte houten plaat met invlieggat, zodat het mooi donker is voor de Kerkuil.

Ik had via mijn collega boswachter Harco Bergman drie oude houten kuubskisten op de kop weten te tikken en met behulp van een hoogwerker op elkaar gezet en naar de houtwal op 35 meter afstand geplaatst van locatie 1. Met vereende krachten wisten we dit klusje te klaren. In november jl. werd de kerkuil even uit de te slopen boerderij gejaagd en het kapotte ruitje vervangen voor een plaatje hout, zodat de Kerkuil niet meer naar binnen kon vliegen. Na een paar weken werd de Kerkuilkast uit de kapschuur door Frans verwijderd en toen begon

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

het monitoren, want dat moet! Er moet namelijk binnen 6 maanden voor aanvang van het broedseizoen gemonitord worden of de mitigerende maatregel heeft gewerkt en effectief is geweest. Na een maand kon op locatie 1 de kerkuil al in de kerkuilkast worden gezien door Frans We hopen eigenlijk dat het paartje gebruik zal gaan maken van locatie 2, omdat het gewoon in onze ogen een betere plek is. We gaan zien welke locatie het paartje zal verkiezen. Uiteraard zijn de locaties uitgezocht buiten het aan te brengen bouwhek, zodat ze alle rust krijgen om ongestoord te kunnen broeden. Daarnaast zal in het nieuw te bouwen vogelasiel in de nok van het dak t.z.t. een kerkuilkast worden geplaatst door de opdrachtgever. Hij is enorm trots dat deze prachtige vogel rondom zijn nieuw te bouwen vogelopvang leeft. Ik heb hem geadvisseerd om t.z.t. een camera te plaatsen in zijn nieuwe onderkomen. Mocht in de toekomst de Kerkuil de nieuwbouwlocatie kiezen, dan kan overwogen worden om de kasten op de locaties 1 en 2 te verwijderen of gewoon te laten hangen. Ik ga voor de tweede optie. Al met al een geslaagde actie, met dank aan Frans van Korrelaar en de mannen en een opdrachtgever die de Kerkuil een warm hart toedragen. De kosten van de kerkuilkasten en de werkzaamheden werden vergoed door de opdrachtgever van het nieuw te bouwen vogelasiel en -opvang. En nu maar hopen dat we het komende voorjaar jonge Kerkuilen krijgen.

Kerkuil Nieuws 2019

13


Hellendoorn–Nijverdal De Kerkuilen in Hellendoorn – Nijverdal in 2018 Door Jos Wennemers

Na 2015 een mager jaar te hebben gehad voor de kerkuilen en in 2016 en 2017 een relatief goed jaar, is 2018 per gebied erg wisselend geweest. Daarbij is het noordwestelijk deel van onze gemeente ronduit slecht geweest.

14

Kerkuil Nieuws 2019

Bij de niet-succesvolle legsels ging het dit keer waarschijnlijk om het niet uitbroeden van de eieren door te weinig voedselaanbod. In totaal zijn zes dit jaar geringde jongen dood teruggevonden waarvan drie als verkeersslachtoffer en twee dood aangetroffen in nestkast. Er zijn geen tweede legsels aangetroffen In een boerenschuur werden in de kerkuilenkast duiven aangetroffen, terwijl in een speciekuip onder de kerkuilenkast drie jonge bosuilen werden aangetroffen. Andere “krakers” waren duiven, eekhoorn en steenuilen.

Een korte impressie van de kerkuilen ten zuiden van de N35 in 2018.

We telden dit jaar drie legsels met 12 eieren en uiteindelijk hebben we 9 jongen geringd. Een vierde legsel telde wel 3 eieren, maar helaas kwam er maar één jong uit en die heeft het waarschijnlijk door de grote hitte niet overleefd. Bij een vijfde kast namen we wel twee keer een paartje uilen waar, maar er werden geen eieren gelegd. Bij een familie in Haarle legden de uilen al een paar jaar hun eieren op een zolder boven de deel van de boerderij. Wij hadden hen geadviseerd om de kast, die twee jaar geleden in een nieuwe schuur was opgehangen, te verplaatsen naar deze plek.

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

De kerkuilen maakten hier meteen gebruik van. Kennelijk geven ze toch de voorkeur aan een besloten, donkere nestgelegenheid. Zes kerkuiltjes kwamen er ter wereld en het ringen werd door de hele familie Heuven met veel enthousiasme beleefd. In tegenstelling tot de bosuilen hebben de kerkuilen het nog redelijk gedaan dit jaar, ondanks de sneeuw en vorstperiode in de nawinter en de hitteperiode in het voorjaar en de zomer. Wim Kulsdom en Douwe Slot

Kerkuil Nieuws 2019

15


Vervolg Een overzicht van de broedresultaten van de afgelopen negen jaar:

De grafiek geeft duidelijk de wisselingen per jaar weer. Dit is bij de kerkuilen erg afhankelijk van het aantal muizen dat beschikbaar is. Minder muizen, minder eieren, dus minder jongen.

16

Kerkuil Nieuws 2019

opgehangen, werden nestkasten schoongemaakt en waar nodig gerepareerd. Twee buren die zelf kasten hebben geplaatst zijn opgenomen in de controleronde. Ook overleg met en informatie geven aan kasteigenaren is een belangrijk deel van ons werk: alles hangt af van een goede verstandhouding en samenwerking. We hebben, samen met Albert Stevens van de steenuilenwerkgroep, ook meegewerkt aan avonden van de gemeente Hellendoorn over asbestsanering. De komende jaren zullen

er steeds meer (boerenschuren) worden gesaneerd. Ook de afbraak van schuren is soms een probleem voor de kerkuilen. We hebben in onderstaand persbericht hiervoor aandacht gevraagd. Desondanks is er dit jaar bij een sanering van een astbestdak een kast onbruikbaar gemaakt (deksel er af gehaald) terwijl deze werd bezet door een steenuilenpaar. De “bezetting� van de steenuiltjes is vastgelegd door onze wildlife camera die was geplaatst ter controle van het marterproof maken van de kast.

De werkgroep heeft zich net als voorgaande jaren ook beziggehouden met het maken van nieuwe nestkasten ter vervanging van bestaande, in slechte conditie verkerende kasten. Ook werden nestkasten op nieuwe locaties Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2019

17


Vervolg Ook is in een schuur, die in het midden van het broedseizoen van eigenaar is gewisseld, een oude kast (weliswaar aan vervanging toe) verwijderd in verband met het opknappen van de schuur. We hopen hier toch weer een kast te kunnen plaatsen met een uitvlieg aan de buitenkant.

In memoriam Namens de kerkuil werkgroep, (Marijke Hegeman, Johan Kroese, Wim Kulsdom, Douwe Slot, Jan Brinkman, Hennie Timmer) Jos Wennemers

Persbericht: ‘Saneren van asbestdaken bedreiging voor uilen’ “Het saneren van asbest daken is een probleem voor veel vogels, in het bijzonder voor de kerk- en steenuil”, waarschuwen Jos Wennemers en Albert Stevens van de vogelwerkgroep van het IVN Hellendoorn-Nijverdal. Zij willen daarom graag met eigenaren van asbestdaken in contact komen om bij sanering samen voor deze vogels een oplossing te zoeken. NIJVERDAL - Asbestdaken zijn vanaf 2024 verboden vanwege gezondheidsrisico’s. In de gemeente Hellendoorn is nog ongeveer 453.000 vierkante meter asbest dak aanwezig. “De asbestdaken vormen een ideale habitat voor de kerk- en steenuil”, legt Jos Wennemers uit. “Deze vogels broeden niet alleen vaak in schuren met asbestdaken, maar gebruiken de gebouwen ook voor dekking overdag. Bovendien zoeken veel van hun prooidieren hun toevlucht in of direct rondom deze schuren.” Pandeigenaren zijn zelf verantwoordelijk voor de

18

Kerkuil Nieuws 2019

verwijdering van asbesthoudende daken. We weten dat voor 2024 veel schuren en gebouwen zullen verdwijnen of worden voorzien van nieuwe daken, die dan meestal niet meer toegankelijk zijn voor vogels. “De erven worden steeds netter en gladder, bomen en struwelen, maar vooral de rommelhoekjes verdwijnen. Deze verandering zal veel vogels dwingen om op zoek te gaan naar een nieuw onderkomen.” Ook de Rood voor Roodregeling heeft dit nadelige effect. Via deze regeling kunnen agrariërs op een financieel aantrekkelijke manier hun vervallen stallen en gebouwen laten slopen en tegelijkertijd een bouwkavel voor een nieuwe woning aanvragen. Wennemers: “Vanwege de sloop van gebouwen hebben we al enkele broedkasten moeten verplaatsen. We bekijken dan in overleg met de eigenaar of we de uilen een andere passende broedgelegenheid

kunnen aanbieden. Zijn er bijvoorbeeld kasten in de directe omgeving, waar uilen naar kunnen uitwijken?” Maar er zijn volgens hem ook nog broedlocaties waar de uilenwerkgroep geen weet van heeft. “We komen dan ook graag tijdig in contact met de mensen die hun schuren of daken willen renoveren of slopen, zodat we misschien alvast een alternatief in de vorm van een nestkast kunnen plaatsen. Zo hoeven de uilen niet te gaan zoeken naar een geschikte broedlocatie en blijft de stand van deze soort op peil.”

Jan van Dijk (1955-2018) Op 1 april 2018 sloeg het noodlot toe voor Jan van Dijk. Op familiebezoek in Frankrijk kreeg Jan een hartaanval dat hem fataal is geworden. Dit verschrikkelijke bericht sloeg als een bom in. We konden het eigenlijk niet geloven. De eerste gedachten gingen natuurlijk uit naar zijn familie en vrienden. Dit verlies delen wij met hen. Wat een aardige kerel en wat een kennis en gedrevenheid. In maart 2018 ontving hij nog de Groenprijs in Zwolle wegens zijn enorme inzet voor behoud, bescherming en uitbreiding van wilde stadsvogels in de stad van de ‘Blauw vingers’ waar hij elk hoekje wel kende. Hij was ‘natuur’! Een ambassadeur voor de avifauna in de Gemeente Zwolle, maar ook ver daarbuiten. Naast dat hij regiocoördinator van Zwolle e.o. was, was hij ook voorzitter van de landelijke roofvogelwerkgroep (WRN), medeoprichter van de Werkgroep Slechtvalk en een gedreven ringer die aan veel projecten werkte voor het

Vogeltrekstation in Arnhem. Ik geloof dat ik woorden tekort zal schieten als het gaat om allerlei natuurprojecten of vrijwilligerswerk op het gebied van natuureducatie waaraan hij heeft meegewerkt in zijn geliefde woonplaats Zwolle. Hij schuwde de discussies niet met de plaatselijke politiek of bestuurders als er weer eens een heel fout plan was bedacht waarbij de natuur het onderspit zou delven. Jan wist heel goed waar hij de vinger op de zere plek kon leggen en wist, als geen ander, menig bestuurder of politicus om te krijgen. Dat kon hij omdat hij alles heel goed wist te beargumenteren met feiten en cijfers. Hij deed dat altijd met die warme, vriendelijke stem, met een licht Zwols accent dat wij allen vaak hebben gehoord bij zijn voortreffelijke lezingen of tijdens het ringen van kerkuilen, steenuilen of roofvogels. Geen gestrekt been, schoffering of lelijk taalgebruik naar personen waarmee hij het fundamenteel niet eens was. Daar hield Jan niet van. Hij heeft veel bereikt en zijn nalatenschap voor de natuur en veel werkgroepleden is enorm. Hij is een voorbeeld voor velen van ons. Rust zacht...

Jos Wennemers en Albert Stevens van de vogelwerkgroep zijn altijd bereid om geheel vrijblijvend eens te kijken naar de mogelijkheden. Voor meer informatie, neem contact op met Albert Stevens, tel. 0548-655553, e-mail: albertjanstevens@hotmail. com, of Jos Wennemers, tel. 06-39888343, e-mail: j.wennemers@home.nl.

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2019

19


Steenwijk KERKUILEN RINGEN MET ORGELBEGELEIDING door Wolter Engelsman

Wij hebben de nestkasten voor kerkuilen niet alleen in boerderijen hangen. In de galerie bij het ‘Harmonium Museum’ te Paasloo hangt op een zolder een nestkast, waarin regelmatig een broedsel is te vinden. De galerie is het domein van mevr. Braad. In haar schilderijen weet zij verbluffend knap de natuur vast te leggen.

Het ‘Harmonium Museum’ is de plaats waar dhr. Braad te vinden is. Hij is van beroep orgelbouwer, orgelrestaurateur en musicus met een conservatoriumopleiding. In de loop der jaren heeft hij een verzameling opgebouwd van plm. 60 harmoniums. Deze kleine huisorgels stonden vroeger bij menigeen thuis en er werden op geregelde tijden (christelijke) liederen bij gezongen. De orgels, waaronder zeldzame exemplaren, zijn afkomstig uit allerlei landen, o.a. uit Frankrijk, Engeland, Nederland en Amerika. Maar ook een kleiner exemplaar, voor aan boord van een schip. Alle harmoniums, die hij zelf verzameld en gerestaureerd heeft, nemen een flinke ruimte in beslag, zodat er een schuur bijgebouwd moest worden Via een trap kom je op een zolder. Daar hangt niet alleen een nestkast voor de

Nieuwsbrieven Op de landelijke website van de kerkuilenwerkgroep Nederland kan u nog de oude nieuwsbriefen downloaden. Klik op onderstaande links voor de PDF:

kerkuilen, maar staat ook nog een pijporgel met 400 pijpen, waarvoor beneden geen plaats is. Dit orgel stond in een kerk en dreigde gesloopt te worden, maar dhr. Braad heeft zich erover ontfermd. Het orgel moest gedemonteerd, naar Paasloo vervoerd, gerestaureerd en weer gemonteerd worden. Een gigantische klus, maar het is nu weer in volle glorie te zien en bespeelbaar. Zo kan het dus gebeuren, dat wij, tijdens het ringen van de jonge kerkuilen, begeleid worden door het prachtige orgelspel van dhr. Braad. En orgelspelen kan hij, het is altijd genieten zoals hij de toetsen weet te beroeren. En de kerkuilen? Die vinden het ook prachtig. Schijnbaar genieten zij er ook van. Het zijn tenslotte kerkuilen.

Nieuwsbrief 2018 Nieuwsbrief 2017 Nieuwsbrief 2016 Nieuwsbrief 2015 Nieuwsbrief 2014 Veel leesplezier

kuil Nieuws Ker 4 201

Kerkuil Nieuws 2019

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

ostpolder

K7erkuilnieuws 201

20

en Noordo Noordwest Overijssel

West-Overijssel en Noordo

Kerkuil Nieuws 2019

ostpolder

21


Noordoostpolder Kerkuilen in de Noordoostpolder broedseizoen 2018 door Florian Bijmold

We starten nu eens niet met een opsomming van feitjes en cijfers over de broedgevallen in de Noordoostpolder. Dat is vaak wel gebruikelijk. Voor een nieuwsbrief kan dat soms wat saai overkomen. Toch is het van wezenlijk belang om dit jaarlijks te doen. Vandaar dat we dit verslag opsplitsen in twee hoofdstukjes. Draagvlak en educatie Sinds 1989 worden jaarlijks de broedende kerkuilen gemonitord in de Noordoostpolder. Dat project werd eind jaren tachtig en begin jaren negentig van de vorige eeuw door Sjoerd Haantjes uit Emmeloord opgestart met hulp van de jachtopzieners van de voormalige Rijksdienst van de IJsselmeerpolders. Vanaf 2000 ben ik Sjoerd daarbij gaan helpen. Tot 2011 was Sjoerd nauw betrokken bij het monitoren van de kerkuilen in de NOP. Na 2011 kon Sjoerd vanwege gezondheidsredenen dit niet meer doen en heeft Niko Groen, tevens ringer van de kerkuilpullen het stokje overgenomen van Sjoerd. Samen inventariseren en monitoren we de kerkuilen, plaatsen, waar

22

Kerkuil Nieuws 2019

nodig, een kerkuilkast en maken we bij tijd en wijlen de kasten schoon, wat overigens voor iemand met astma geen pretje is. Doe altijd een mondkapje op! Daarbij geven wij ook advies of geven soms een lezing voor geïnteresseerden en bemannen een standje bij een zogeheten Doe- en Kijkdag bij Staatsbosbeheer Kuinderbos op de 2e Paasdag, waarbij we braakballen van kerkuilen uitpluizen met kinderen en de verschillende skelletjes van muizen of vogels met behulp van een determinatietabel op naam proberen te brengen. Voor de kleintjes proberen we eerst even de verschillen te laten zien tussen de ware muizen, woelmuizen en spitsmuizen. Wanneer ze dat allemaal snappen gaan we een stapje verder om er achter te komen om welke soort het gaat. In korte tijd weet je de jeugd te boeien en te binden en ze zijn heel nuttig bezig. De oude niet uitgegeven nieuwsbrieven van de afgelopen jaren geven we dan aan de jeugd zodat ze die kunnen gebruiken bij spreekbeurten e.d. Gooi ze daarom nooit weg bij de oude kranten! Wanneer je deze verhandelingen jaarlijks verricht, ben je eigenlijk onbewust of bewust bezig met het creëren van draagvlak en bewustwording. Niet zozeer alleen bij de boer of particulier die een broedkast in zijn schuur heeft hangen, maar juist ook bij een bezoeker van zo’n Doe- en Kijkdag.

Vooral als ze hun kinderen of kleinkinderen meenemen. Het zijn niet de volwassenen die braakballen uitpluizen, het zijn de kinderen die dat doen. Volwassenen vinden het vaak vies, kinderen daarentegen vinden het leuk en leerzaam. Daarom: wie de jeugd heeft, heeft de toekomst! Gelukkig weten de ouders zich te vermannen wanneer ze hun kroost heel serieus zien peuteren en consciëntieus, botje voor botje uit de haren zien halen. Toch wel een monnikenwerkje. In de zomer, tijdens de kastcontrole en het ringwerk, zitten die kinderen of hun ouders dan in een kringetje om je heen om te zien hoe dat ringen nu in zijn werk gaat. We leggen alles uit en ze mogen alles vragen. Daarbij maken we natuurlijk gebruik van de prachtige boeken van Johan de Jong met daarin de tabellen en cijfers en natuurlijk de prachtige foto’s van kerkuilen in alle soorten en maten. Ik denk dat dit voor ons allen heel herkenbaar is. De broedgevallen in 2018 Dan nu het meer wetenschappelijke deel.

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

In het afgelopen broedseizoen zagen wij geen toename van het aantal broedgevallen ten opzichte van het jaar 2017. In 2018 waren de veldmuizen over het algemeen niet rijkelijk aanwezig in het overgrote deel van de Noordoostpolder. Er werden in de NOP 7 broedsels vastgesteld waarbij we in totaal 11 jongen hebben geringd. Daarbij zijn op twee locaties op een later moment broedsels vastgesteld waarbij wel jongen zijn uitgevlogen, maar we niet weten hoeveel. Deze niet goed bijgehouden of gedocumenteerde broedsels laten we in de statistieken buiten beschouwing. We weten dat er meer broedpaartjes in de Noordoostpolder zijn, maar die zitten op zeer onbereikbare locaties zoals, achter asbestkokers in nokken van hele hoge schuren of in metalen pijpen van een hooiblazer die vroeger werd gebruikt om het hooi naar de hooizolders te transporteren. Ondanks dat wij er dan kasten ophangen, blijven die (rare) kerkuilen op hun vaste broedlocaties zitten. Het is daar blijkbaar veilig en niet onbekend…. wat een boer niet kent eet hij niet…dat lijkt

Kerkuil Nieuws 2019

23


vervolg

In het Infocentrum Den Nul in de gemeente Olst/Wijhe is vanaf 7 april 2019 een uilenexpositie te bezichtigen. Tijdens de expositie kunt u kennismaken met de zes soorten uilen die broeden in ons land. Het betreft informatie over de oehoe, velduil, bosuil, ransuil, kerkuil en steenuil.

hetzelfde te betekenen voor de kerkuil. We laten het dan maar zo. Vanaf 2015 is het aantal broedpaartjes in de NOP met meer dan de helft gezakt en we hebben wel een vermoeden waar dat van komt, maar hebben dat nog niet goed kunnen onderzoeken. In 2014 was het ook een zeer bijzonder goed jaar met veel broedparen en ook veel jongen. Dat kwam door een hoge veldmuizenstand. De laatste jaren piekt die stand niet in de NOP. Elders, bijvoorbeeld in gebieden met meer graslanden buiten de NOP, zien we plaatselijk wel meer hogere veldmuizenstanden. We denken zelf aan minder voedsel in de polder (te weinig veldmuizen op het moment dat het nodig zou zijn) en een intensief gebruikt landschap door de akkerbouw. Marginaal jachtgebied zoals smalle wegbermen, taluds en slootkanten, terwijl in Friesland of de Kop van Overijssel meer overjarige graslanden / weiden aanwezig zijn en potentieel beter jachtgebied voor de kerkuil. Een hoge mortaliteit en daardoor een snelle turnover (dus wanneer een partner wegvalt door een doodsoorzaak zoals het verkeer en er weer een nieuwe partner voor in de plaats terug komt) kan ook een rol spelen. Of gewoon een tijdelijk wegvallen van een broedpaar op een bestaande broedlocatie, dat zien wij namelijk ook weleens. Hoe het ook zij, het is moeilijk om dit zonder wetenschappelijk bewijs te kunnen verkondigen. Het zijn theses of onvoldoende onderbouwde aannames. Daarom is onderzoek nodig. We hadden gehoopt dat we afgelopen jaar konden starten met een onderzoek door Jasja Dekker. Helaas heeft hij waarschijnlijk nog niet de subsidie kunnen aanspreken voor dit onderzoek.

24

Kerkuil Nieuws 2019

Uilen expositie

Expositie uilen in het Infocentrum Den Nul in Olst/Wijhe De expositie is opgezet door de werkgroep uilen van de IVN Wijhe/Olst De Grutto. In de gemeente Olst/Wijhe houdt de werkgroep uilen zich bezig met twee soorten uilen te weten kerkuilen en steenuilen. Deze twee soorten uilen leven veelal in schuren en rondom erven, dicht bij de mens. De expositie geeft informatie over de soorten uilen, waarbij uitgebreid aandacht wordt geschonken aan de kerkuil, steenuil en de activiteiten van de werkgroep.

Wij hopen in de toekomst op beterschap. In ieder geval gaan wij gewoon door met het lopende veldonderzoek van de kerkuilen in de Noordoostpolder.

Kinderactiviteit Op 4 mei 2019 is er een leuke kinderactiviteit. De jeugd krijgt dan van 13.00 uur tot 15.00 uur de gelegenheid om uilenballen uit te pluizen. De botjes en schildjes in de braakballen laten zien wat de uil heeft gegeten. Alle kinderen van 6 tot 12 jaar zijn welkom. Er is plek voor 10 kinderen maximaal, dus meld je snel aan. Er is een onkosten vergoeding van € 4.50 per kind. Tussen het pluizen door is er wat te eten en te drinken. Neem een eigen (glazen) potje mee, om je vondsten te bewaren.

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

EXPOSITIE Infocentrum “IJssel” te Den Nul Rijkstraatweg 109, 8121 SR, Den Nul

De expositie is dagelijks geopend van 10.00 tot 17.00 uur

Op de eerste verdieping treft u een prachtige expositie aan van uilen die in Nederland broeden.

Nederlandse Uilen Instituut voor natuureducatie en duurzaamheid

de Grutto Wijhe Olst

Aanmelden kan via: jeugd@ivn-wijhe-olst.nl Michiel Faber, Linda van der Boon. Het Infocentrum is te vinden aan de Rijksstraatweg 109 in Den Nul (Olst). De expositie is te bekijken tot 9 juli 2019.

Kerkuil Nieuws 2019

25


De kerkuil & asbest De kerkuil & asbest

ecologisch adviesbureau. In de kennisdocumenten (voorheen soortenstandaarden) BIJ12 worden o.a. voorbeelden genoemd van mitigerende maatregelen.

door Mark Sloendregt en Jochem Sloothaak

Iedere uilenbeschermer heeft wel eens te maken gehad met de afbraak van een vervallen schuurtje, werkzaamheden in een kerk of de uitbreiding van koeienstallen. In de regio Brabant neemt dit aantal gevallen in het kader van de landelijke asbestsanering in rap tempo toe. Meestal wordt in goed overleg naar een passende oplossing gezocht om de aanwezige uiltjes te behouden. Dan zijn gastgever en beschermer tevreden en kunnen de uiltjes blijven. Uilen en hun nestplaatsen zijn jaarrond beschermd onder de Wet natuurbescherming. In artikel 3.1 van de Wet natuurbescherming is bijvoorbeeld opgenomen dat het opzettelijk vernielen, beschadigen of wegnemen van nest- en rustplaatsen is verboden. Momenteel vinden er veel werkzaamheden plaats in stallen en schuren in het kader van de landelijke asbestsanering. Het kan gebeuren dat besloten wordt om de stallen zelfs te slopen. Steenen kerkuil zijn voor hun broedplaatsen juist afhankelijk van deze gebouwen en op veel locaties hangen speciale nestkasten die geplaatst zijn door uilenwerkgroepen.

26

Kerkuil Nieuws 2019

In de Wet natuurbescherming is de zorgplicht opgenomen. De zorgplicht schijft voor dat iedere initiatiefnemer zich vóór de uitvoer van werkzaamheden op de hoogte moet stellen van de effecten van een project op soorten (flora en fauna). Dit kan door het uitvoeren van een klein ecologisch vooronderzoek, ook wel quick scan genoemd. Deze quick scan moet worden uitgevoerd door een deskundige op het gebied van ecologie. Er wordt daarmee een onderzoek verricht naar alle mogelijke aanwezige soorten (en niet één soort specifiek). Als blijkt uit het ecologisch onderzoek dat er inderdaad een negatief effect is te verwachten op de uilen, dan moet de initiatiefnemer maatregelen nemen om niet in overtreding te gaan. Ook kan een ontheffing (vergunning) op het gebied van de soortenbescherming noodzakelijk zijn. Mitigerende maatregelen worden bepaald door een ecologisch deskundige op het gebied van de aanwezige soort(en). Denk daarbij aan het aanbieden van alternatieve broedlocaties en het uitstellen van werkzaamheden tot na de broedperiode. Een vrijwilliger van de lokale uilenwerkgroep wordt wettelijk gezien als ‘deskundige’. Hij of zij mag adviseren en kan ondersteunen bij de plaatsing van nieuwe nestkasten. Er zijn vrijwilligers die deze rol liever niet op zich willen nemen. Initiatiefnemers moeten zich dan richten tot een

Meer informatie De Wet natuurbescherming https://www.brabant.nl/dossiers/dossiers-op-thema/natuur-en-landschap/natuurbeleid-wet-en-regelgeving/wet-natuurbescherming.aspx Kennisdocumenten steenuil https://www.bij12.nl/assets/BIJ12-2017-019-Kennisdocument-Steenuil-1.0.pdf kerkuil https://www.bij12.nl/assets/BIJ12-2017-011-Kennisdocument-Kerkuil-1.0.pdf Website Vogelbescherming https://www.vogelbescherming.nl/actueel/bericht/hoe-zijn-de-nederlandse-uilenjuridisch-beschermd

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2019

27


Door het overlijden van Jan stonden we zo vlak voor het begin van het uilenseizoen met de vraag: hoe krijgen we dit jaar de uilen geringd? Al snel werd ons van meerdere kanten door ringers uit de omgeving hulp aangeboden. Het was al de bedoeling dat Anne Buijtenhek in

28

Kerkuil Nieuws 2019

41

43

39

37

154

159

175

146

161

Jongen

11

13

28

44

41

58

44

52

64

124

92

127

115

119

Geringd

9

8

14

37

35

47

43

51

61

117

89

127

99

94

Uitgevlogen

9

13

14

36

40

45

43

51

55

117

85

123

99

107

Jongen dood

2

?

5

8

0

10

1

2

3

0

0

4

?

3

Ouders geringd

1

0

2

9

8

8

12

8

1

0

16

?

4

0

Anne Buijtenhek hoopt dit jaar haar examen te doen en haar certificaat te behalen. Ze heeft aangegeven dat zij voor onze werkgroep de komende jaren het ringwerk wil gaan voortzetten, en daar zijn wij ontzettend blij mee.

2018

26

127

58

93

123

91

Steenuilen. Geringd 16 19 54 29 15 30 18 Uitgevlogen 16 15 steenuilen 59 26 redelijk 15 30 18 Het jaar is voor de Jongen dood 2 0 0 8 1 3 verlopen: dit jaar hadden we 37 broedsels.4 Ouders 0 0 0 Dat waren er 2 minder dan 5vorig1jaar. 4We 0 geringd troffen bij de eerste controle 41 adulte vogels in de kast aan, 39 vrouwtjes en 2 mannetjes. Van de 41 adulte steenuilen waren er 28 voorzien van een ring en 13 hadden geen ring. De ringnummers van de adulte vogels zijn door ons terug gemeld aan het Vogeltrekstation Arnhem.

34

113

48

93

104

77

18

20

59

33

16

33

9 22

2019

2017

2011

2016

2010

2015

2009

2014

2008

52

45

Jongen

43

de broedsels, daarover valt niet veel te zeggen gezien de resultaten van vorig jaar 11 tabel). 11 15 15 26 29 22 (zie 46

Eieren

2019

38

125

24

2018

37

72

36

2017

26

57

60

2016

22

87

25

2015

2012

27

69

?

2014

2011

21

53

We willen Anne, Wil, Marco en Reinier Kerkuil hartelijk bedanken voor hun inzet en Broedsels 5 4 15 11 7 12 medewerking.

2013

2010

13

40

2013

Dit jaar hadden we te maken met de eikenprocessierups; daardoor zijn bij 2 kasthouders de jongen niet geringd. Eindresultaat is dat de meeste steenuilenjongen wel zijn geringd. Door omstandigheden konden bij 4 kerkuil broedsels de jongen niet geringd worden. We hebben daarover contact gehad met de kasthouders en die konden er wel begrip voor opbrengen.

2009

2007 11

13

2007

2018 bij Jan de opleiding zou gaan doen voor het ringen van uilen. Anne had al een opleiding en certificaat voor zangvogels. Zij bood aan bij ons de uilen te willen ringen, als haar mentor Wil Gerritse daar in mee wilde gaan. Wil was akkoord en na toestemming van het Vogeltrekstation Arnhem hadden we een oplossing voor ons probleem. Vanuit de steenuilen groep Raalte bood Marco Tijs zich aan om met ons een dag te komen ringen. Ondanks zijn vele werk in Zwolle bood Reinier Smabers zich aan om ook een keer mee te gaan met het ringen van de steenuilen.

2008

2006 5

?

2012

Later in het jaar, op 3 augustus, is Gerard Schulten overleden. De laatste jaren was Gerard meer aan het werk voor de heemtuin, de roofvogelgroep en het bestuur. In de beginjaren van onze groep was hij echter heel actief bij het opstarten en goed op poten zetten van ons werk. Wij denken met waardering en respect terug aan alles wat hij voor ons en voor IVN De Grutto heeft betekend.

4

Eieren

2006

door Hans de Jonge

Het jaar 2018 was een bijzonder jaar voor onze uilengroep. Op 1 april werden we opgeschrikt door het geheel onverwachte overlijden van Jan van Dijk. Jan was vanaf 2007 de vaste ringer voor onze werkgroep. Hij heeft heel veel jonge (pullen) en volwassen (adulte) steen- en kerkuilen geringd. Daarnaast konden we bij Jan altijd met onze vragen terecht. Het overlijden van Jan is voor ons een groot verlies we zullen zijn enorme kennis van vogels, zijn vakmanschap, zijn kennis van de natuur, zijn humor en vooral de gezellige praatjes missen.

Broedsels

Steenuil

2005

Jaarverslag Uilenwerkgroep 2018

2005

IVN Olst/Wijhe

Totaal zijn er104161 42 eieren93gelegd; dat 45 30 101 60 42 29 4.3 104 42 per95legsel. 101 Er 77 betekent eieren 5 1 6 0 3 0 zijn4 32 broedsels waar de jongen zijn 4 0 0 0 0 0 uitgekomen; gemiddeld er 3.30 jongen per legsel. Vijf broedsels zijn mislukt; de redenen daarvan zijn divers, o.a. ouders die het nest hebben verlaten en predatie.

Ondanks onze inspanningen om marterachtigen buiten onze kasten te houden komt er toch nog predatie voor. In ĂŠĂŠn kast zat zelfs een steenmarter met 2 jongen; die kast is vervangen door een andere kast waar een steenmarter bijna niet meer in kan. De steenmarter kan niet alleen verantwoordelijk worden gehouden voor predatie. Ook ander marterachtigen, zoals hermelijn, en zelfs een eekhoorn lusten wel een steenuilen jong. In hoever de warme, hete zomer bij de steenuilen een rol heeft gespeeld op

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2019

29


vervolg

2017

2018

Broedsels

5

4

15

11

7

12

9

11

11

15

15

26

29

22

Eieren

?

25

60

36

24

43

26

46

52

127

58

93

123

91

Jongen

18

20

59

33

16

33

22

45

34

113

48

93

104

77

Geringd

16

19

54

29

15

30

18

45

30

104

42

93

101

60

Uitgevlogen

16

15

59

26

15

30

18

42

29

104

42

95

101

77

Jongen dood

2

0

0

8

1

3

4

4

5

1

6

0

3

0

Ouders geringd

0

0

0

5

1

4

0

4

0

0

0

0

0

0

Kerkuil

30

Kerkuil Nieuws 2019

2019 2019

2016

2018

2015

2017

2014

2016

2013

2015

2012

2014

2011

2011

2010

2010

2009

2009

2008

2008

2007

2007

2006

2006

2005

2005

Kerkuilen. HetSteenuil seizoen is voor de kerkuilen wat teruggelopen. In5vergelijking Broedsels 4 11 13 met 21 27 22 Eieren ? 2 jaren 13 40 de 53 69 87 57 voorgaande liep populatie Jongen 11 13 28 44 41 58 44 in 2018 wat terug. Mogelijk heeft hier Geringd 9 8 14 37 35 47 43 de temperatuur wel een Uitgevlogen 9 13 14 rol36gespeeld 40 45 43 Jongen dood 2 zitten ? 5 8 kapschuren 0 10 1 Kerkuilkasten veelal in Ouders 1 0 2hoogte 9 8 8 12 en hangen op grotere waardoor geringd de temperatuur flink kan oplopen. Ook de

Er was één broedsel dat erg vroeg is gestart: het eerste ei werd rond 6 april gelegd en de jongen zijn geringd op 20 juni, ongeveer 50 dagen oud. Gewoonlijk gaan we half juni op pad om de kasten te controleren. Dan zijn de jongen gemiddeld 2 tot 4 weken oud. Meestal ringen we ze pas als nog iets ouder zijn. De jongen worden tot 10 à 11 weken gevoerd. Daarna moeten ze zich zelfstandig redden en26vliegen populatie van 37 ze 38uit. Als 41 de43 39 37 72 125 175de broedsels 146 161 muizen heel154 hoog159is, zijn 52 64 124 92 115 119 vaak groter en willen de127kerkuilen nog wel 51 61 117 89 127 99 94 eens broedsel voortbrengen. 51 een 55 tweede 117 85 123 99 107 2 af en 3 toe 0 komt 0 er zelf 4 3 Heel een? derde 8 1 voor; 0 in onze 16 ? 4 0 we broedsel regio hebben dat nog niet mee gemaakt. 2013

In Marle en Welsum zijn in 2018 vier broedsels geweest met 16 eieren. Daarvan zijn 12 jongen geringd en uitgevlogen. Zover bij ons bekend brengen steenuilen geen tweede broedsels voort. Wel komt het voor dat een legsel in de ei fase wordt verstoord doordat de eieren worden geroofd. Het kan dat de steenuil dan opnieuw eieren legt.

muizenstand was bij ons geen top jaar. We hadden een mislukt broedsel waarschijnlijk door verstoring. De 22 broedsels hebben 91 eieren voortgebracht; dat komt op een gemiddelde van 4.1 ei per legsel. Daar zijn 77 jongen uitgekomen; 60 jongen zijn geringd en 17 jongen hebben we door omstandigheden niet kunnen ringen. De niet geringde jongen zijn wel keurig netjes uitgevlogen. Het gemiddelde van uitgevlogen jongen per legsel komt op 3.7 uit. (zie tabel)

2012

Tussen de tweede controle en het ringen zijn er 15 jongen verdwenen. Wat er met deze jongen is gebeurd is ons niet duidelijk. Ze kunnen het nest al verlaten hebben in de takkelingfase. Dit is de periode dat de jongen uit de kast gaan om de omgeving te gaan verkennen. Dan zijn de jongen kwetsbaar en willen nog wel eens worden gepakt. Zwakke jongen worden ook wel eens opgegeten door eigen familieleden.

In Marle en Welsum zijn geen kerkuilbroedsels waargenomen. Bij de opmaak van dit verslag waren er nog geen regionale gegevens bekend. Uit onze contacten hebben we wel kunnen opmaken dat het aantal legsels per regio sterk verschilt; de kerkuilen hebben het in onze regio met 22 broedsels nog niet zo slecht gedaan. Het ringen van de kerkuilen is gedaan door Anne Buijtenhek onder supervisie van Wil Gerritse; de laatste pullen zijn op 11 juli 2018 geringd. Alle broedgegevens zijn, net als in de andere jaren, ingebracht in de databank van de Sovon. Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

De werkgroep bestaat uit 9 personen verdeeld over drie subgroepen. Elke groep houdt een bepaald gedeelte van ons werkgebied in de gaten. Ondanks alle verdrietige gebeurtenissen hebben we ons werk in 2018 weer met plezier kunnen doen. We willen vooral alle kasthouders hartelijk bedanken voor hun bereidwillige medewerking. Laten we hopen dat 2019 een mooi uilenjaar mag worden.

Kerkuil Nieuws 2019

31


Staphorst en IJhorst De Kerkuil in 2018

Natuurbeschermingsvereniging IJhorst-Staphorst e.o. door Arnold Lassche

In 1987 hingen in ons onderzoeksgebied (IJhorst, Staphorst, Rouveen, Nieuwleusen) al 15 kasten voor de Kerkuil. Het aantal kasten is in de loop der jaren uitgebreid tot maximaal 83. Het afgelopen jaar werden deze 83 kasten door 5 personen gecontroleerd. Hiervan waren er 30 (36%) bezet. In totaal waren 27 broedsels succesvol (minimaal 1 uitgevlogen jong). Van 1 nest moest het enige overgebleven jong naar een vogelasiel worden gebracht. Twee broedsels zijn in de eieren fase mislukt. Van het derde broedsel werden bij nacontrole alle jongen dood in de kast aangetroffen. Het gemiddeld aantal uitgevlogen jongen per succesvol broedsel bedroeg 3,3 (n=27). Het langjarig gemiddelde over 30 jaar (1988-2018) van het aantal uitgevlogen jongen per succesvol broedsel bedraagt 3,8 (n=445). Over het gemiddelde aantal eieren per gestart of succesvol broedsel valt niet iets met enige betrouwbaarheid te

32

Kerkuil Nieuws 2019

zeggen. Dat komt omdat uit voorzorg zoveel mogelijk in de jongenfase wordt gecontroleerd. In 2018 werd slechts ĂŠĂŠn tweede broedsel vastgesteld. Opvallend is wel dat dit tweede broedsel werd vastgesteld in het N2000 gebied Olde Maten. In dit gebied worden vaker 2e broedsels vastgesteld.

Kennelijk is in dit gebied voldoende voedsel voor de kerkuilen. Terugmeldingen Al onze controlegegevens worden ingevoerd in de digitale Nestkaart van SOVON. In 2018 hebben we voor het eerst in een aantal gevallen ook de adulte vogels gevangen met behulp van een schepnet (zie foto). Dit deden we alleen wanneer we zeker waren van het feit dat er al jongen in de kast waren. Dat dit leuke terugmeldingen oplevert blijkt wel uit onderstaand overzicht van gemelde en geringde kerkuilen. Op 9 juni vingen wij een door Jan van Dijk uit Zwolle geringde Kerkuil. Jan had deze Kerkuil op 18 juni 2013 als nestjong geringd. Deze Kerkuil was dus al 5 jaar oud. Helaas is Jan veel te vroeg gestorven en niet meer in ons midden. Wat zou het mooi geweest zijn wanneer Jan nog kennis had kunnen nemen van deze terugmelding!

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Een andere vermeldenswaardige terugmelding is de op 16 juni 2017 als nestjong geringde Kerkuil. p 21 juni 2018 werd deze Kerkuil broedend op 4 eieren aangetroffen in een kast in Zegveld (afstand 108 km). Namens de Werkgroep Roofvogels en Uilen, Natuurbeschermingsvereniging IJhorst-Staphorst e.o.

Kerkuil Nieuws 2019

33


Landelijk gegevens Totaal 2e broedsels

aantal juv 2e broed

waarvan mislukt 2e broed

gem uitgevlogen

340

3,1

3

3

1

1,0

Friesland

408

20

1217

3,0

Drenthe

208

11

658

3,2

1

4

West-Overijssel./ NO Polder

235

16

668

2,8

2

3

Twente

135

9

561

Achterhoek-Noord

72

2

Achterhoek-Liemers

139

Veluwe

34

kasten in de regio

gem uitgevlogen

5

Uitgevlogen

aantal juv 1e broed

108

3 e Broed

waarvan mislukt 1e broed

Groningen

2018

niet gecontroleerd 1e br

totaal 1e broed

Hieronder het overzicht van de landelijke kerkuilgegevens 2018 ten opzichte van 2017:

2017

138

-22%

495

439

-7%

1640

4,0

385

-46%

1,5

344

-32%

4,2

175

-23%

500

229

3,2

135

-47%

410

9

427

3,1

152

-9%

98

4

283

2,9

192

-49%

Betuwe-Oost

36

5

95

2,6

49

-27%

Flevoland / Zuid

61

10

182

3,0

59

3%

Flevoland / Oost

28

2

102

3,6

29

-3%

89

Utrecht-Betuwe-West

78

2

203

2,6

109

-28%

450

Noord-Holland

154

20

414

2,7

6

18

3,0

176

-13%

900

Zuid-Holland

110

10

274

2,5

2

4

1

2,0

169

-35%

Zeeland

168

19

388

2,3

6

5

3

0,8

176

-5%

577

Noord-Brabant

435

21

1323

3,0

499

-13%

2030

Limburg

118

14

366

3

3,1

2

1

3

0,5

138

-14%

1000

Totaal

2591

179

7730

14

3,0

23

43

9

1,9

3364

-23%

8931

Kerkuil Nieuws 2019

6

5

1

1

5

5,0

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

0

0

840

Kerkuil Nieuws 2019

35


gegevens

NW Overijssel en NOP 2018

Broedgegevens kerkuilen N/W Overij ssel en NOP 2018

Regio: Steenwijk (W. Engelsman) VWG Vliegvlug (H. Folkerts) Mastenbroek (H. Folkerts) Mastenbroek overig (vacant) Kampen (W. vd Molen) Staphorst (A. Lassche) Zwolle (vacant) Dalfsen (S. Bakker) Heino (V. Rosendal) Ommen (H. Bouman) Hardenberg (G. Snaak) Gramsbergen (J. Leferink) Nijverdal (J. Wennemers) Holten (A. Driessen) Markelo (G.J.H Tjoink) Bathmen (Ellen Meij er) Deventer (R. Wijnbergen) Diepenveen (A. Buitenhek) Wij he / Olst (H. de Jonge) Schalkhaar (A. Buitenhek) Den Ham (J. Vrijlink) Vroomshoop (K. Smelt) Raalte (J.Legebeke/ P.Uyttenboogaart) Avereest (R. vd Kolk) NOP (F. Bijmold)

36

Kerkuil Nieuws 2019

aantal aantal gem. aantal 1e mislukte 1e juvenielen gem. uitgevlogen aantal 2e mislukte 2e juvenielen 2e uitgevlogen broedsels: broedsels: 1e broedsel: jongen: broedsels: broedsels: broedsel: jongen: 30 0 102 3,4 0 0 0 0 19 3 65 3,42 0 0 0 0 7 30

0 3

31 89

4,4 2,96

1 1

0 0

? 3

? 3

5

2

16

3,2

0

0

0

0

18 18 7 11 8

3 1 0 1 0

51 49 23 31 25

2,83 2,7 3,29 2,82 2,75

0

0

0

0

0

0

0

0

8

0

22

2,75

0

0

1 22 2 6 3 15 10 7 227

0 1 1 0 0 1 0 0 16

4 77 3 19 10 35 30 11 693

4 3,7 3

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

2,5 3 1,6 3,08

0 0 2

0 0

0 0

0 0 3

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2019

37


Coördinatoren Coörnidatoren werkgroepen: Reg.nr. Regio Coördinator 1a Steenwijk W. Engelsman 1b VWG vliegvlug H. Folkerts 2a Mastenbroek H. Folkerts VWG vliegvlug 2b Mastenbroek vacant overig 3 Kampen W. v d Molen 4 5 6 7 8 9a 9b 10a

Staphort Zwolle Dalfsen Heino Ommen Hardenberg Gramsbergen Nijverdal

A. Lassche vacant Sjoert Bakker V. Rosendal H. Bouman G. Snaak Jan Leferink J. Wennemers

10 b 11 12 13

Holten Markelo Bathmen Deventer

A. Driessen G.J.H. Tjoink Ellen Meijer R. Wijnbergen

14a 14b 15

Den Ham Vroomshoop Raalte

16 17 18 19

Locaties werkgroepen kerkuilenwerkgroep West-Overijssel-Noordoostpolder Adres

Koelmansstraat 10

Bisschopsland 3

Postcode

7722 LX

7437 XE

J. Vrijlink K. Smelt J. Legebeeke P. Uijttenboogaart Avereest Rik van de Kolk Noordoost polder S. Haantjes F. Bijmold Henrie de Cranestraat 112 8374 KR Olst/Wijhe H. de Jonge Kievit 13 8131 HD

Diepenveen/ Schalkhaar e.o. Provinciaal Coördinator:

Anne Buijtenhek

Florian Bijmold Coördinatoren aangrenzende gebieden: Groningen A. Eikenaar Friesland Johan de Jong Drente J. van de Streek Twente J. Drop Achterhoek Noord G. Nijenhuis Veluwe Vacant Landelijk Coördinator: Johan de Jong

Kaart werkgroepen

Boxbergerweg 49

8121 PS

Henrie de Cranestraat 112 8374 KR

Telefoon 0521-516455 0522-257282 0522-257282

E-mail adres w.engelsman2@kpnplanet.nl folkertsh@home.nl folkertsh@home.nl

038-3318707 06-42729967 0529-483822

wimvandermolen@live.nl

Klik op de interactieve buttons voor de websites van de verschillende werkgroepen.

1a

alassche@hetnet.nl

Hoonhorst 0529-401683 0572-391084 0523-251520 0523-856980 0524-562729 0548-614390 06-39888343 0548-363192 0547-272864 Bathmen 0570-543166 0570-641461 06-30718819 0546-672664 0546-643614 0572-357782 0572-352647 06-13191950 0527-613476 Kuinre 06-29073581 Wijhe 0570-522629 06-45171280 Olst 06-492466565

sdabakker@xs4all.nl v.rosendal@outlook.com han.bouman@planet.nl g.snaak@ziggo.nl janleferink@kpnmail.nl j.wennemers@home.nl

Kuinre

06-29073581

fbijmold@gmail.com

0597-561872 0512-303174 06 120 796 67 0546-442013 0545-292532

eijkenaar-a@planet.nl info@kerkuil.com famvandestreek@ziggo.nl johandrop@outlook.com gerrie.nijnenhuis@xs4all.nl

0512-303174

info@kerkuil.com

1b

17 2a

appmdriessen@planet.nl gjhkiefte@gmail.com meijerellen@telfortglasvezel.nl djengo@ziggo.nl

4

2b

16 9

6

3

janvrijlink@gmail.com smeltjh@gmail.com legebekenieuwburg@gmail.com pm.utb@home.nl rikvan derkolk@heeringvastgoed.nl s.haantjes@home.nl fbijmold@gmail.com hansannie1@hotmail.com

5

8

14a

7

uilen@vwg-deijsselstreek.nl

18

13

15

12

14b

10a

10b

11

Oproep!

indien uw website niet in boverstaande landkaart is verwerkt stuur dan svp de link naar: hansannie1@hotmail.com en deze zal voor u toegevoegd worden.

38

Kerkuil Nieuws 2019

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2019

39


Kerkuilnieuws 2019

West-Overijssel en Noordoostpolder

Profile for SKWN

Kerkuilnieuws 2019  

Kerkuilnieuws 2019

Kerkuilnieuws 2019  

Kerkuilnieuws 2019

Profile for live9863
Advertisement