__MAIN_TEXT__

Page 1

Kerkuilnieuws 2018

West-Overijssel en Noordoostpolder


Inhoudsopgave Noordwest Overijssel en Noordoostpolder Inleiding

Samenstelling en Redactie Ger Snaak Florian Bijmold

Eindredactie Hans de Jonge

Vormgeving Marc Hekking

g.snaak@ziggo.nl fbijmold@gmail.com hansannie1@hotmail.com marchekking@gmail.com

Met trots publiceren we voor de vijfde keer een digitale Nieuwsbrief. Het jaar 2017 is voor de Kerkuil een bijzonder goed jaar. Voor de derde keer in 60 jaar zijn er meer dan 3000 broedparen in Nederland! Ook voor de provincie Overijssel en de Noordoostpolder is 2017 een goed jaar, waarbij, zoals vaker, er wel verschillen zijn te zien tussen de regio’s. Ten opzichte van 2016 is er een stijging van 37%. Voedsel in de vorm van muizen is de basis van dat succes, maar rust en het bieden van broedgelegenheden zijn net zo belangrijk. Die worden de kerkuilen dan ook geboden door al die bezitters van kasten. Boeren die rekening houden met al deze factoren, omdat ze de Kerkuil een warm hart toedragen, zijn dus van heel groot belang en bepalend voor het succes. Een erf met voldoende ruigtevegetatie zodat muizen zich daarin kunnen ophouden, rommelhoekjes, een schuur die toegankelijk is en de kerkuil daar als natuurlijke predator kan laten fungeren. Iedereen die dat beseft, is voor de kerkuilenbescherming goud waard. Wij kunnen dat als werkgroep niet genoeg benadrukken. Wat ons wel zorgen baart is de sloop van oude boerenschuren in het landelijke gebied. We weten dat asbestsanering (van vooral daken) beleid is of gaat worden. Wij hopen daarom ook dat er heel goed wordt gehandeld naar de samenhang tussen natuur en milieu: het verwijderen van asbest kan heel goed gepaard gaan met maatregelen die niet nadelig zijn voor de beschermde kerkuil. Overleg met kerkuilbeschermers naar het zoeken van mogelijkheden. De redactie.

Inhoudsopgave 4. ‘Smiet em d’r maar weer in’ 6. Kerkuilen in nood 8. De Kerkuilen in Hellendoorn – Nijverdal in 2017

12. Bouwman - van Beesten 13. Een niet-alledaagse waarneming… 14. Ontstaan van een uilenwerkgroep op de grens van Overijssel en Drenthe 16. Noordoostpolder 18. Kerkuil met gesloten kleurring 20. Nieuwe literatuur 22. De zingende kastbezitter

24. Zwolle 28. IVN Olst/Wijhe 32. het Reevediep 34. Asbestverwijdering 36. Landelijk gegevens 38. gegevens NW Overijssel en NOP 2017 40. Coördinatoren 41. Kaart werkgroepen

Foto cover: Andre Eijkenaar

2

Kerkuil Nieuws 2018

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2018

3


‘Smiet em d’r maar weer in’ Ger Snaak

Het is 14 juni 2016 als een medewerker van de kerkuilenwerkgroep aanbelt op een adres om een broedkast te contoleren. Op de vraag: ‘Hoe is het met de kerkuilen?’, kijkt een bezorgde mevrouw de medewerker aan en zegt: ‘Niet goed’. Kort daarvoor is haar zoon op een avond thuisgekomen en ziet tot zijn stomme verbazing een jonge kerkuil op het erf zitten. ‘Dat is niet normaal’ denkt hij en vraagt zich onmiddellijk af wat er nu moet gebeuren. Hij probeert de jaarlijks komende medewerker van de kerkuilenwerkgroep te bellen, helaas: niet thuis. Na wat ‘gegoogle’ vindt hij iemand anders van een kerkuilenwerkgroep, legt zijn probleem van de uit de kast gevallen kerkuil voor en krijgt als antwoord: ‘Smiet em d’r maar weer in’, waarmee hij de broedkast bedoelt. Wat nu?, denkt de zoon. De kast zit hoog in de schuur, de (lange) ladder is uitgeleend en verder is er nog niemand thuis. Het is een mooie zomeravond en de zoon besluit even in de tuin te gaan genieten van deze avond. Dan moet de jonge kerkuil maar even mee de tuin in. Een foto is misschien ook wel een leuk idee. ‘Klik’ zegt de camera, een herinnering voor later. Het valt de zoon op dat de kerkuil moeite heeft om op zijn poten te staan, steeds ‘zakt het dier weer door zijn poten’. En dan die tong……. De ladder: die kun je, nadat je ouders zijn thuisgekomen, zo laat op de avond toch niet meer gaan halen! Dan maar wachten tot de volgende ochtend en moet de kerkuil, hoe jammer ook, maar een nachtje in een doos doorbrengen. De zoon doet die avond aan zijn ouders verslag van hetgeen is

4

Kerkuil Nieuws 2018

voorgevallen. Ze besluiten om de kerkuil de volgende dag weer terug te zetten in de kast. De volgende ochtend, grote schrik: de kerkuil is dood. Het komt, met name gedurende hoge temperaturen in de broedkist, regelmatig voor dat jonge kerkuilen een kast verlaten. Temperaturen van boven de 45 graden Celsius zijn niet uitzonderlijk. Het is eveneens geen uitzondering dat jonge kerkuilen die een kast hebben verlaten door de ouders buiten de kast worden gevoerd, maar regel is het niet. Soms zitten de jonge kerkuilen op een voor de ouders niet-toegankelijke plaats. Door de honger geplaagd gaan de jonge vogels ‘aan de wandel’, verlaten daarbij het gebouw en worden op het erf aangetroffen. ‘‘Smiet em d’r maar weer in’ is wel een erg ‘kort-door-de bocht-advies’ aan een onervaren iemand die zijn best doet om een jonge kerkuil te redden. Hoe lang is de jonge kerkuil al uit de kast? Wanneer is de vogel voor het laatst gevoerd? Controle op lichaamsgewicht en het beoordelen van een algehele gezondheidssituatie (of het vragen hiernaar) gaan hieraan vooraf. Een stukje ongezouten vlees uit de diepvries en het ‘proppen’ van dit vlees had, na het signaleren van de uil, waarschijnlijk ook (nog) wonderen gedaan. Een les…….

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2018

5


Uilenwerkgroep Raalte Kerkuilen in nood tekst: Paul Uijttenboogaart

Al jaren broedt er met wisselend succes een stel kerkuilen in de buurt van een zich ontwikkelend natuurgebied , het Raalterwoold, ten noorden van Raalte.

Het bleek al vrij snel dat de twee uilen zelfstandig stukjes muis en ééndagskuikens aten. Een dag later werden ze in een donkere schuur in een ruime volière geplaatst. We hebben de twee prachtige uilen op 9 augustus in de kast teruggeplaatst in de hoop dat ze zichzelf konden redden.

controle van de kast bleek dat daar ook een dood jong lag. De twee resterende jongen riepen de hele nacht. De ouderdieren werden ook niet meer waargenomen.

Ook dit jaar werden we in begin juni door de kasthouder ervan op de hoogte gebracht dat er vijf jonge kerkuilen in de kast zaten.

Wat er precies gebeurd is weten we niet maar het is zeer waarschijnlijk dat de ouderdieren wat is overkomen. Wat ons wel is opgevallen is dat in de buurt van de nestplaats grote percelen met lelies liggen. Misschien is daar veel gebruik gemaakt van chemische bestrijdingsmiddelen en is dat een mogelijke oorzaak. IVN kerkuilenwerkgroep

We weten dat de desbetreffende kasthouder altijd een oogje in het zeil houdt en 17 juli kregen we de melding dat van de vijf jonge kerkuilen twee te vroeg het nest hadden verlaten. Deze twee werden een dag later dood in de schuur gevonden en bij de

6

Kerkuil Nieuws 2018

We hebben toen in overleg besloten om de twee resterende uilen uit de kast te halen en ze mee te nemen naar de boerderij van Jan Legebeke om ze daar wat bij te voederen. De gewichten van de twee jongen waren resp. 345 en 376 gram. Hieruit bleek dat er van ondervoeding geen sprake was. Muizenvallen werden geplaatst en de ééndagskuikens werden bij de plaatselijke dierenzaak gehaald. De twee dieren gingen eerst in een kleine kooi.

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2018

7


Hellendoorn De Kerkuilen in Hellendoorn – Nijverdal in 2017 Na een zeer succesvol 2014 met veel beschikbaar voedsel en een overdaad aan veldmuizen en in 2015 een mager jaar voor de kerkuilen en in 2016 een relatief goed jaar voor de kerkuilen is 2017 opnieuw goed geweest in ons gebied. Regio: NW NO Z Gecontroleerde kasten 32 13 13 Succesvolle legsels 9 6 5 Aantal geringde jongen 30 23 23 Niet succesvolle legsels 3 0 0

In de twee kerkuilenkasten die marterproof zijn gemaakt zijn geen jongen groot gebracht. Bij de ene is vorig seizoen een dode en aangevreten uil aangetroffen. Hierin hebben zich duiven gevestigd.

Bij de niet succesvolle legsels ging het meestal zo goed als zeker om predatie. Er zijn geen tweede legsels aangetroffen. Een bosuilenkast die marterproof is gemaakt is succesvol bezet door een paartje kerkuilen die ook jongen hebben voortgebracht. (zie foto) Dankzij de wildlife camera die we mochten aanschaffen voor het IVN is bij de andere kast wel geconstateerd dat de uilen in en uit vlogen, maar dit heeft niet geleid tot een legsel in de kast. We vermoeden dat ze dit jaar hun heil hebben gezocht achter de platen naast de kast. (zie foto’s gemaakt met wildlife camera) De gebruikte camera maakt opnames bij beweging en kan ook buiten geplaatst worden. Mochten er mensen van het IVN zijn die goede locaties weten voor het plaatsen van deze camera dan kunnen zij zich melden bij de Jos Wennemers. Een overzicht van de broedresultaten van de afgelopen zes jaar: Jaar aantal legsels aantal jongen gemiddeld aantal jongen per nest 2010 4 14 3,50 2011 10 33 3,30 2012 12 43 3,58 2013 7 19 2,71 2014 18 86 4,78 2015 8 27 3,38 2016 17 72 4,24 2017 20 76 3,80 Duidelijk te zien in de grafiek is de wisselingen per jaar. Dit is bij de kerkuilen erg afhankelijk van het aantal muizen dat beschikbaar is. Minder muizen minder eieren dus minder jongen. Toch is enigszins een stijging te zien. Voor de grafiek zie volgende pagina.

8

Kerkuil Nieuws 2018

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2018

9


2010-2017 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0

2.010

2.011 aantal legsels

2.012

2.013 aantal jongen

2.014

2.015

2.016

2.017

gemiddeld aantal jongen per nest

Duidelijk te zien in de grafiek is de wisselingen per jaar. Dit is bij de kerkuilen erg

De werkgroep heeft zich net als voorgaande ons werk: alles hangt af van een goede afhankelijk van het aantal muizen dat beschikbaar is. Minder muizen minder eieren verstandhouding en samenwerking. jaren ook bezig gehouden met het maken dus minder jongen. Toch is enigszins een stijging te zien. van nieuwe nestkasten ter vervanging van Namens de kerkuilwerkgroep bestaande, in slechte conditie verkerende kasten. Ook werden nestkasten op nieuwe (Marijke Hegeman, Johan Kroese, De werkgroep heeft zich net als voorgaande jaren ook bezig gehouden met het Wim Kulsdom, Douwe Slot, Jan Brinkman, locaties opgehangen, werden nestkasten maken van nieuwe nestkasten ter vervanging van bestaande, in slechte conditie schoongemaakt en waar nodig gerepareerd. Hennie Timmer) verkerende kasten. Ook werden nestkasten op nieuwe locaties opgehangen, werden Jos Wennemers Ook overlegschoongemaakt met en informatie gevennodig aan gerepareerd. nestkasten en waar kasteigenaren is een belangrijk deel van Als afsluiting een kleine foto impressie:

10

Kerkuil Nieuws 2018

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2018

11


Bouwman - van Beesten Belevenissen met een bosuil en een kerkuil. Zoals elk jaar beginnen we ook in 2016 met het ringen van de bosuilen. Als eerste meldt Gerard van Beesten dat er in de kast bij ‘De Schaapskooi’ vier eieren van de bosuil liggen.

Het overgebleven bosuilenjong hebben we meegenomen om verder met de hand groot te brengen en daarmee te voorkomen dat de kerkuilen dit jong ook nog zullen opeten. Op 31 mei maar weer eens controleren hoe de situatie nu is. Er is een van de twee kerkuilen aanwezig en er liggen twee kerkuileieren in de kast. Bij de controle op

Eigenlijk is dit een kast voor kerkuilen, maar na vele jaren door de kerkuil gebruikt te zijn wordt deze al een paar jaar succesvol door de bosuil gebruikt. Een bosuilenkast op enkele tientallen meters verderop wordt niet meer door de bosuil gebruikt. Op 22 april gaan we de drie uitgekomen bosuilen ringen. Ze zijn dan 19, 22 en 23 dagen oud. Maar tot onze verbazing treffen we in het voorportaal van de kast een mannetjeskerkuil aan. Ook deze wordt geringd en daarna weer teruggezet. Hij zal er wel slapen. We besluiten wat vaker te gaan controleren. Twee dagen later is er één jonge bosuil verdwenen (toch niet opgegeten door de kerkuil?) en is ook de kerkuil niet meer aanwezig. Weer twee dagen later, op 28 april, zijn er nog steeds twee jonge bosuilen, maar nu is ook de kerkuil weer terug. Op 3 mei gaan we weer controleren, want we blijven het een vreemde situatie vinden. Nu treffen we één jonge bosuil aan en het half geconsumeerde lichaam van de tweede bosuil. Waarschijnlijk is toch de kerkuil de dader van het consumeren van de jonge bosuilen. In het voorportaal zit nu echter een niet geringde vrouwtjeskerkuil. We hebben dit vrouwtje ook geringd en weer teruggezet.

12

Kerkuil Nieuws 2018

12 juni liggen er acht eieren in de kast, die er op 21 juni ook nog liggen. Op 12 juli is het eerste kerkuilenei uitgekomen. Tien dagen later, op 22 juli, zijn er van de acht eieren vier uitgekomen. Tenslotte hebben we op 28 juli drie jonge kerkuilen kunnen ringen. Vier van de acht eieren zijn niet uitgekomen. Het meegenomen jong van de bosuil is op 16 juni in vrijheid gesteld. Uiteindelijk is de kerkuil als overwinnaar uit deze merkwaardige strijd naar voren gekomen. In 2017 hebben we de bosuil niet meer teruggezien in de kast, ook niet in de voor bosuilen bestemde kast, maar wel de kerkuilen. Uiteindelijk is dus de kerkuil als overwinnaar uit deze merkwaardige strijd naar voren gekomen. Han Bouman / Gerard van Beesten

Praha (Praag) Een niet-alledaagse waarneming… De redactie

Dank voor het beschikbaar stellen van de foto’s door Ben Veentjer, de melding van de herkomst van de ring door John de Vries uit Almere en de alertheid/inspanningen van Florian Bijmold.

Ben Veentjer uit Nagele ziet al jaren kerkuilen als hij bijvoorbeeld zijn honden uitlaat op de Oud Emmeloorderweg. De ene keer is het een glimp, een andere keer blijven ze wat langer zitten, zelfs als hij op korte afstand langs de uilen loopt. Omdat Ben regelmatig foto’s van zijn honden maakt, zoekt hij ook naar momenten om een foto van een kerkuil te maken. Na een aantal geslaagde pogingen met een 85mm-lens besluit hij wat ‘grover geschut’ in te zetten: een 400mm-lens. Bestudering van de foto’s levert twee kerkuilen op die niet geringd zijn (waarvan één een nagel mist) en één die geringd is (foto 1). Dankzij de kwaliteit van de lens is het mogelijk om een duidelijke uitsnede van deze ring te maken en daarop de naam ‘Praha’ (Praag, Tsjechië) te lezen (foto 2). De exacte ringlocatie is hiermee nog niet duidelijk en zal dat waarschijnlijk nooit worden. Het Vogeltrekstation in Wageningen heeft bevestigd dat de ring afkomstig is van de Tsjechische ringcentrale. Deze kerkuil behoort daarmee tot de < 2 procent van de terugmeldingen die een afstand van meer dan 500 kilometer van de ringplaats heeft afgelegd. Andere landen met terugmeldingen in deze categorie zijn onder andere Spanje, Polen, Schotland en Oekraïne.

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Foto 1. Kerkuil in wegbeplanting bij Nagele. Ben Veentjer

Foto 2. Uitsnede van de poot met de ‘Praagse ring’. Ben Veentjer

Kerkuil Nieuws 2018

13


Steenwijk Ontstaan van een uilenwerkgroep op de grens van Overijssel en Drenthe (Hilbert Folkerts)

Jaren geleden kregen wij een melding dat er door iemand jonge kerkuilen geringd zouden worden op een adres op de grens van Drenthe en Overijssel. Dit wilden wij wel een keer zien en dus zijn we naar dit adres getogen. De mensen die de jonge uilen gingen ringen, waren al aanwezig. Het bleken mensen te zijn van de uilenwerkgroep uit Steenwijk. Een prachtig gebeuren om dit eens te zien. Daar onze werkgroep zich in die jaren hoofdzakelijk bezighield met weidevogels, waarmee het toen al niet goed mee ging, leek het ons verstandig om eens te kijken naar meer activiteiten met andere vogelsoorten. Kerkuilen leek ons natuurlijk ook wel wat, maar wij hadden geen werkgebied. Gelukkig was de werkgroep uit Steenwijk bereid om hun nestkasten, die in Drenthe waren opgehangen, aan ons over te dragen. Hierdoor kregen wij de controle over een tiental nestkasten van kerkuilen. De daarop volgende jaren zijn er in dit gebied nog enkele nestkasten bijgeplaatst. In het begin met wisselende resultaten maar in de loop der jaren werd er steeds meer bijgeleerd en momenteel hebben wij meer dan 100 nestkasten onder beheer in Drenthe en Overijssel. In de beginjaren hadden wij

14

Kerkuil Nieuws 2018

ongeveer 5 broedgevallen, in 2017 waren dit ruim 40 broedgevallen. Joop Rijpkema ringde in de beginjaren de jonge vogels. Daar zijn leeftijd natuurlijk vorderde, leek het mij verstandig om te kijken naar een assistent ringvergunning en deze werd verkregen. Na Joop een paar jaren geassisteerd te hebben, werd het tijd om zelf als ringer te gaan fungeren. Sinds 4 jaar ben ik nu in het bezit van een ringvergunning, met als resultaat dat ik dit jaar bijna 200 jonge kerkuilen heb geringd.

Een ander bijzonder voorval troffen wij aan in de polder Mastenbroek. Omdat er in dit gebied nog her en der steenuilen voorkomen, hebben wij jaren geleden voor deze vogels enkele nestkasten opgehangen. Bij een adres was een nestkast geplaatst in een wilg. Bij het controleren van de nestkast bleek dat het deksel van de nestkast was afgewaaid. Het deksel werd opgezocht en de ladder werd

tegen de boom geplaatst om het deksel weer terug te plaatsen. Tot onze verbazing vloog er een ransuil uit de nestkast en werden er 5 eieren aangetroffen. In een later stadium zijn hier 4 jongen groot geworden en uitgevlogen. Waarschijnlijk hebben de ransuilen bij gebrek aan geschikte nestlocaties daarom maar de steenuilenkast als nestplaats gebruikt.

Bijzonderheden In de loop van de jaren krijg je natuurlijk te maken met bijzonderheden die het vermelden waard zijn. Een apart geval maakten wij jaren geleden mee in een nestkast in de omgeving van Meppel. Bij het controleren van uilenkasten bleek dat het een redelijk goed jaar was voor de kerkuilen met een gemiddelde van ongeveer 4 jongen per nestkast. In één nestkast was echter maar één jong aanwezig. Dit was in vergelijking met de andere nestkasten natuurlijk een afwijkend aantal. Dit riep natuurlijk vragen op, want wat was de oorzaak dat hier maar één jong aanwezig was. Besloten werd om één of zelfs allebei de ouders (mits aanwezig in de nestkast) te vangen en eens te kijken naar eventueel aanwezige ringen. Bij een vervolgcontrole troffen wij één van de ouders in de nestkast aan die van een ring was voorzien. De ringgegevens werden opgestuurd en na twee maanden (tegenwoordig gaat het veel sneller) bleek dat de uil ruim 14 jaar oud was. Een zeer respectabele leeftijd voor een kerkuil en de leeftijd zal hier dan ook waarschijnlijk bepalend zijn geweest voor de eileg en van het broedsucces.

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2018

15


Noordoostpolder Kerkuilennieuws uit de Noordoostpolder, 2017. In de Noordoostpolder zal het broedseizoen 2017 niet de boeken ingaan als een topjaar maar het was zeker geen daljaar. Het was gemiddeld genomen matig. Het feit dat er in september en begin oktober nog jonge kerkuilen zijn geringd, duidt erop dat de veldmuizen op lokaal niveau voldoende voorradig waren. In 2016 troffen we in de Noordoostpolder maar 6 paartjes kerkuilen aan met jongen. Niet eerder was de stand zo laag als in 2016. Daarentegen was het broedseizoen 2017 gelukkig weer wat beter. Dit seizoen hadden wij 11 broedsels met gemiddeld genomen meer jongen per broedsel. In een goed jaar zijn dat 20 tot 25 broedpaartjes, waarbij er soms nog wel eens een 2e legsel is. Het jaar 2017 kunnen we rekenen tot een gemiddeld jaar. Helaas konden we niet van elk broedpaartje de jongen ringen. Soms was de nestlocatie ontoegankelijk. Ook waren er geen 2e legsels. Wat betreft de ontoegankelijke broedlocaties: er zijn kerkuilpaartjes die erg verknocht zijn aan een eigen gekozen broedplaats en daarmee een door kerkuilbeschermers geplaatste kast negeren. Al jaren broedt er bijvoorbeeld een paartje kerkuilen bij de Familie De Boer aan de Leemringweg bij Kraggenburg achter het dakbeschot. Er is tussen het isolatiemateriaal en de pannen van het dak ruimte voor een broedsel. We horen dan de jongen wel

16

Kerkuil Nieuws 2018

sissen en met hun nageltjes over de platen schuivelen. Als de jonge uilen vliegvlug zijn komen ze tevoorschijn. De heer De Boer ziet ze dan door de schuur vliegen. Wij gaan in ieder geval niets forceren om ze bij het dakbeschot weg te krijgen. Wij laten het zo. Wat ons wel bevreemdde is dat er ook in 2017 op een aantal goede locaties niet werd gebroed. Soms is het heel moeilijk te bepalen wat de reden daarvan is geweest. Soms zijn zelfs de volwassen vogels in geen velden of wegen te bekennen en zijn er op de zolders ook geen verse braakballen aanwezig. Wij vragen altijd na of er ook rattengif is gebruikt en of er mogelijk een verkeersslachtoffer is Foto. Agrarier Dammes Hulschebosch trots met zijn nieuwe aanwinst op zijn bedrijf op Schokland

gevallen. De boeren met kerkuilen gebruiken eigenlijk heel weinig rattengif of juist om die reden geen rattengif. We komen het al jaren niet tegen bij de boeren die kerkuilen hebben, maar hoe zit dat bij de collegaâ&#x20AC;&#x2122;s en buren? Wat weten wij daar eigenlijk van. Eigenlijk helemaal niets. We weten wel dat het verkeer zijn tol onder de kerkuilen eist, juist in de broedtijd, wanneer de uilen dubbel zo hard moeten werken en dat doen ze dan in de NOP veelal langs wegbermen. Gevaarlijk dus. Nieuwe broedlocaties Ook werden we dit jaar verblijd met twee nieuwe broedlocaties. Bij een boer in ruste, de heer Hulschebosch op het voormalige eiland Schokland, konden we 5 jonge kerkuilen ringen. Het paartje had tussen een betonwand en een houten drukwand van een aardappelschuur een nestkuiltje gemaakt. Er was een ruimte van 25 cm over

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

een lengte van 2 meter. Meer dan voldoende voor de kerkuilen. De heer Hulschebosch was apetrots en zal bij de geplande verbouwingen rekening gaan houden met de kerkuilen en ons tijdig waarschuwen. Wij zullen dan een broedkast gaan plaatsen in de nok van de schuur. Zolang de verbouwingen nog niet concreet zijn, blijven de kerkuilen welkom en aangewezen op de plek achter de drukwand. Waar wij jaren niet van op de hoogte waren is de broedlocatie bij de familie Alves, een veeboer, aan de Wellerzandweg. Hoog in de nok van de schuur hangt een broedkast. Na jaren de broedkist ongebruikt te hebben gelaten was het dit jaar raak met 5 jongen! Deze hebben we kunnen ringen. Je wordt elke keer weer verrast in de Noordoostpolder.

Foto. 5 pullen! Bij een nieuwe broedlocatie op Schokland.

Kerkuil Nieuws 2018

17


Gesloten kleurring Kerkuil met gesloten kleurring Ger Snaak

Op dit moment vliegt er zeer waarschijnlijk nog een kerkuil (in Nederland?) rond met een gesloten kleurring. Eén van de drie juveniele kerkuilen heeft in juni van het afgelopen jaar, vóór het legale ringen, een broedkist met een gesloten ring verlaten en zal mogelijk in de toekomst nog eens ergens opduiken. Bij de tweede controle van een broedkist in juni 2017 is het even flink schrikken: van de vier eerder vastgestelde jongen ligt er één met gestrekte poten dood in de kast. Onmiddellijk valt een gekleurde ring aan een van de poten op. Directe controle van de dan nog twee levende kastgenoten bevestigt een eerste vermoeden: ook deze uilen hebben een gesloten kleurring. Het dode jong wordt meegenomen, gefotografeerd en in de diepvries bewaard. Wat nu? Allerlei verhalen over het illegaal ringen van vogels gonzen door je hoofd. Het zal toch niet waar zijn……. ? Wie heeft die ringen aangebracht? Heeft de eigenaar van het gebouw hier weet van? Zijn de uilen bestemd voor de illegale handel? Moet je de politie inschakelen? Hoe dan ook: deze uilen, wilde vogels, mogen niet worden voorzien van dergelijke ringen.

18

Kerkuil Nieuws 2018

Naast de vragen bestaat er ook twijfel. Waarom laat iemand, die deze uilen voor de handel wil gaan gebruiken, de vogels tot het moment van -bijna- uitvliegen in de kast zitten? Totale verwarring dus, met name een jarenlang beschaamd vertrouwen…….. Moet je de politie inschakelen? Moet je de eigenaar van het gebouw aanspreken op illegale handelingen, met mogelijk medeweten van hem? Eerst maar even informatie gaan inwinnen over deze situatie. De reacties zijn duidelijk: maak melding van het voorval. Het is niet de eerste keer dat er in Nederland kerkuilen worden gesignaleerd met ‘vreemde ringen’. Neem het serieus. En toch: melding bij de politie, persberichten en een jarenlang vertrouwen in mensen…… Uiteindelijk is besloten om de eigenaar van het gebouw (de kast) te confronteren met de hele situatie.

Hij schrikt!: de politie, mogelijk naar de rechtbank….. ‘Oh, gotte, gotte, gotte’ , klinkt er uit zijn mond, ‘ik heb die ringen aangebracht. Ik dacht: ze komen de uilen niet meer ringen. Ik had nog een paar ringen voor mijn kippen en dacht: vóór ze uitvliegen, ga ik ze maar ringen’. Eindelijk, de aap uit de mouw……. Korte tijd daarna komt de ringer, onder voorwaarde: de kippenringen moeten worden verwijderd. De eigenaar van de schuur stemt hiermee direct in. Echter: op het moment dat van de twee resterende uilen de ringen zullen worden verwijderd en voorzien worden van legale ringen is er één uitgevlogen. Die uil vliegt nu –waarschijnlijknog ergens rond. In 2018 zullen de jonge kerkuilen, zoals altijd, weer volgens de regels worden geringd, met volle instemming van de eigenaar van de kast. Waarvoor dank. Hopelijk komt de uil met de kippenring ook tot broeden.

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2018

19


Nieuwe literatuur Nieuwe boeken over kerkuilen en niet uitgekomen eieren

beurten houden, voor volwassenen die de fascinerende kerkuil beter willen leren kennen en voor kerkuilbeschermers: een inspirerend boek.

Ger Snaak

Het boek ‘De kerkuil’ kan besteld worden bij Johan de Jong, e-mail: jong-rans@hetnet.nl of bij de boekhandel. Kosten: € 19,95, excl. verzendkosten (ca. € 4,00).

Op 7 oktober 2017 heeft Johan de Jong, landelijke coördinator van de Stichting Kerkuilenwerkgroep Nederland, op de landelijke uilendag in Meppel zijn derde boek over de kerkuil gepresenteerd. Vierendertig jaar na zijn eerste en tweeëntwintig jaar na zijn tweede boek over de kerkuil heeft een volle zaal, met uit heel Nederland toegestroomde kerkuilbeschermers, de presentatie bijgewoond. Een fascinerend boek over de ecologie, het gedrag en de bescherming van de kerkuil. Op een voortreffelijke manier, in woord en beeld, schetst de auteur in het boek de overweldigende hoeveelheid vergaarde kennis (en toepassingen daarvan) gedurende de laatste decennia. Niet alleen gegevens die voortvloeien uit het jaarlijks contoleren van duizenden broedkisten, maar ook gegevens die door jarenlange gedegen en verantwoord uitgevoerde onderzoeken zijn verkregen, in de eerste plaats door de auteur zelf. Niet alleen de hoeveelheid verzamelde gegevens, maar vooral de prettige wijze waarop de auteur dit voor de doelgroep heeft verwoord maakt het boek tot een fantastisch boek voor iedereen die de kerkuil een warm hart toedraagt of van plan is dat te gaan doen. De vele foto’s en illustraties maken het boek (ook) tot een kijkboek. Unieke foto’s ondersteunen de tekst. Voor kinderen die spreek-

20

Kerkuil Nieuws 2017

uiteengezet hoe je niet uitgekomen eieren kunt onderzoeken, welke afwijkingen zoal mogelijk zijn en worden handreikingen gedaan voor de interpretatie van de gegevens in de richting van mogelijke oorzaken. Door de praktische insteek is dit boek zowel geschikt voor professionals als vrijwilligers..’. Het boek gaat onder andere over afwijkingen aan de eierschalen en afwijkingen in de embryonale ontwikkeling. Uiteraard is het een en ander geïllustreerd met schitterende foto’s. Een boek dat ook kerkuilbeschermers denkrichtingen verschaft voor regelmatig voorkomende situaties in een broedkist.

Op de jaarlijkse voorjaarsbijeenkomst (april 2018) van de Kerkuilwerkgroep West-Overijssel/Noordoostpolder kunnen de (bestelde) boeken (zonder verzendkosten) ook worden meegenomen.

Nieuwsbriefen Op de landelijke website van de kerkuilenwerkgroep Nederland kan u nog de oude nieuwsbriefen downloaden. Klik op onderstaande links voor de PDF: Nieuwsbrief 2017 Nieuwsbrief 2016 Nieuwsbrief 2014 Nieuwsbrief 2011

Het boek ‘Het onderzoeken van niet uitgekomen eieren’ kan besteld worden bij: Arnold van den Burg, e-mail: info@stichtingbiosfeer.nl. Kosten: €29,- (incl. verzendkosten/BTW).

Nieuwsbrief 2010 Nieuwsbrief 2009 Nieuwsbrief 2008 Nieuwsbrief 2007 Nieuwsbrief 2006

Op dezelfde bijeenkomst heeft ook Arnold van den Burg zijn boek ‘Het onderzoeken van niet uitgekomen vogeleieren’ gepresenteerd. De flaptekst luidt: ‘Iedereen die broedstatistieken van vogels volgt , krijgt te maken met niet uitgekomen eieren. In de praktijk wordt hier verder weinig mee gedaan: de eieren blijven eindeloos in het nest liggen, totdat ze een keer kapot gaan en hun stinkende inhoud prijs geven of ze worden door de onderzoeker het nest uitgegooid. Beide opties betekenen een verlies aan potentieel waardevolle gegevens, omdat het bestuderen van niet uitgekomen eieren inzicht kan geven in de beperkende factoren voor de eiproductie en het broedsucces. (….) In dit boek wordt

Nieuwsbrief 2005 Nieuwsbrief 2004 Nieuwsbrief 2003 Nieuwsbrief 2002 Veel leesplezier namens de redactie.

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2017

21


De zingende kastbezitter KERKUILEN IN DE KAPSCHUUR Astrid Schoots, Olst Ontdekking in 2014 We woonden al sinds enkele jaren op onze mooie boerderij ‘Erve Klein Spijkerbosch’ maar pas in 2014 vonden we een verse braakbal onder de kapschuur. Toen we op een avond ook een imposante en stil zoevende Het was nog een hele klus om de degelijke witte schim zagen tussen de bomen en ... steeds vaker overal witte klodders, wisten we maar loodzware kast omhoog te takelen, brrr. Maar gelukkig hadden we hulp. zeker dat het om een kerkuil ging! Wat een geweldig nieuws. Bewoond? En toen maar wachten! We zagen regelmatig Nestkast maken Mijn man Andries heeft toen direct een grote braakballen en dikke mestklodders, maar uilenkast gemaakt van 80x40x40 cm, precies geen spoor van broedactiviteit. Trouwens, er woonde ook maar één kerkuil in de kast! Zo volgens de instructies. Hij maakte ging 2015 voorbij. In het voorjaar 2016 vonden we af en toe een braakbal, maar we vroegen ons af of de kast eigenlijk nog wel bewoond was, omdat de uil ook vaak bij de buurman kwam en ook daar de boel onderkakte. Op de gekste momenten ging ik daarom kijken in de kapschuur, maar ik hoorde of zag nooit iets. Soms ging ik zachtjes sluipend, al is het moeilijk de oren van een kerkuil te bedotten. Dus meestal naderde ik gewoon met geluid, maar dan altijd met hetzelfde liedje zodat hij/zij me zou gaan herkennen. Helaas, er vloog dan nooit een uil uit de stille nestkast. Soms zagen we wel een uil onder de ingang ook een brede vliegplank: op de dakspanten zitten, maar dan vloog hij dat idee zagen we op een filmpje, en zou de altijd direct weg. Erg schuw dus, ondanks dat voedseloverdracht makkelijker maken. Ook we er zo vaak kwamen. zouden de jongen dan makkelijk in en uit de nestkast kunnen hippen voor ze de grote sprong gingen wagen. En we hoopten er dan vaker een glimp van te kunnen opvangen!

22

Kerkuil Nieuws 2018

wat te dwalen in de bloementuin. Ik weet dat een kerkuil alles hoort, ook pantoffels, maar misschien had hij niet meer op me gerekend toen ik een kwartier later onder de kapschuur stond. Hoe dan ook, de uil schrok, vloog uit de nestkast weg, ... gevolgd door nòg een uil!! En nog mooier: daarna hoorde ik allemaal gesis in de kast, het typische geluid van jonge kerkuilen. Het klonk me als muziek in de oren! Uilenwerkgroep Begin juli kwamen de mensen van de uilenwerkgroep de jongen ringen. Het bleken er uiteindelijk drie te zijn. Een vierde jong was al eerder bezweken. Eind augustus kwamen ze ook de kast schoonmaken: een geweldige service waar we heel blij mee zijn, want de hoge ladder is voor ons een echt obstakel aan het worden. Er kwam een kruiwagen vol braakballen en ander afval uit de kast tevoorschijn. Ik heb dat ergens tussen de planten gegooid en in de herfst zag ik op die plek talloze gave witte skeletjes liggen, mooie muizenkaakjes met scherpe tandjes en kiezen, botjes, schedeltjes. Mooi werk van de uilen.

Iedereen gewend Ook dit jaar 2017 was er weer broed, zijn de jongen gewogen en geringd. Ook is de kast weer trouw schoongemaakt op het einde van het seizoen. De uilen zijn helemaal gesetteld. Ze blijven helaas een beetje schuw, al kijken ze ons vanaf de dakspanten met hun prachtige koppen nu wel langer aan, voor ze weer weg zoeven tussen de bomen. Ik blijf in ieder geval mijn liedje voor ze zingen.

Toch jongen! Maar een keer op een héél vroege lenteochtend liep ik stilletjes op pantoffels

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2018

23


Zwolle HITTEGOLF DRUKT GOEDE BROEDRESULTAAT KERKUILEN door Jan van Dijk

Het jaar 2017 had voor de kerkuilen die broeden in en rond Zwolle een bovengemiddeld jaar kunnen worden. De belangrijkste factor voor zo’n jaar is de aanwezigheid van een zeer goede muizenstand. En dat er voldoende muizen waren bleek wel uit de legselgroottes, met uitschieters van 9, 11 en zelfs 14 eieren! Ook bleken er in september en oktober een aantal 2e legsels met een groot aantal uitgevlogen jongen per broedsel te zijn. De totale resultaten werden echter gedrukt door een korte periode in juni toen zich een hittegolf voordeed in Nederland. In korte tijd stierven veel jongen.

Start van het broedseizoen Kenmerkend voor een goede muizenstand is een vroege start van de eileg. En dat was het geval in 2017, want bij de eerste controles , eind mei, konden in een aantal nestkasten al jongen worden geringd van 40 tot 50 dagen oud. In de loop van juni konden meer nesten met jongen worden geringd. In de tweede helft van juni kwam echter dit bericht in de media: “Voor de komende 3 dagen heeft het RIVM het Nationaal Hitteplan geactiveerd. In het oosten, midden en zuiden van het land is het langdurig warm met temperaturen boven de 27 graden. Bron: weer.nl – bericht van 20 juni 2017” We kregen te maken met een korte maar periode waarbij de temperaturen hoog opliepen. In de grafiek de maximale luchttemperaturen van 17 t/m 24 juni 2017 (bron: KNMI –Heino)

24

Kerkuil Nieuws 2018

Op 16 juni kreeg ik een app-bericht met foto (foto 1) van de familie Schunselaar uit Herxen. Het bleek dat één van de jonge kerkuilen op de grond zat in de schapenstal. Ik had daar op 12 juni 5 jonge kerkuilen geringd. De nestkast hangt in de nok van een voormalige

Het jonge kerkuiltje dat het niet langer uit hield

in de nestkast (foto 2) Slecht slot eerste broedronde Voor de maand juli stonden ook nog enkele broedsels in de planning om geringd te gaan worden. Hier waren een paar grote legsels bij hooiberg en heeft een dakbedekking van golfplaten van blik. Door de brandende zon was met respectievelijk 2x6 eieren, 1x9 en 1x11 eieren. Het nest met 9 eieren had ik op 15 juni de temperatuur in de nestkast waarschijnlijk zo nog gecontroleerd en daar waren net de eerste hoog opgelopen dat het jong uit de kast was jongen uit het ei. (foto 3) gesprongen. Terugzetten zou mogelijk niet helpen omdat het Bij controle eind juni van dit nest bleken nog drie jong er weer uit zou springen. Ik heb geadviseerd eieren aanwezig; verder was de kast leeg. Het resultaat van deze vier nesten in juli was dat om het jong in een kist of krat te zetten op een slechts in twee nestkasten twee jongen geringd hoge plaats. De oude vogels zouden het jong konden worden. Bijna 90% van de 32 gelegde daar wel gaan voeren. eieren resulteerde niet in een uitgevlogen jong. Op 19 juni kreeg ik weer een bericht met foto. De overeenkomst tussen de verschillende Nu zaten alle vijf jongen in het krat (foto 2). De nestplaatsen was dat ze allemaal vrij hoog in overige vier zagen het kennelijk ook niet meer een kap hingen. Het nest met elf eieren waar al zitten en hadden de sprong ook gemaakt. Op 23 juni kreeg ik weer een bericht; alle jongen jongen waren, half juni, hing ook in een kap met een metalen dakbedekking. zaten weer in de nestkast.

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2018

25


vervolg Zwolle

Advertenties

spelen bij nestkastenbroeders zijn de zon en de temperatuur. Om die reden worden bijvoorbeeld nestkasten van steenuilen zo geplaatst dat ze zo min mogelijk in de volle zon hangen. Voor de nestkasten van torenvalken speelt dat iets minder een rol, omdat die aan de voorzijde een grote opening hebben en de warmte goed weg kan.

Niet veel later volgden de nestgenootjes zijn voorbeeld (foto 2) Tweede broedronde Het jaartotaal werd in het najaar nog verhoogd door een aantal tweede legsels. In oktober konden bij vier nestkasten nog jongen worden geringd; respectievelijk één, vier, zes en zeven jongen! Discussie Het broedresultaat van roofvogels en uilen wordt voor een groot deel bepaald door het voedselaanbod. Daarnaast spelen andere factoren mee waarbij het weer soms behoorlijke invloed kan hebben. Bijvoorbeeld langdurige, natte periodes kunnen de voedselaanvoer stagneren of jongen te veel afkoelen. Tijdens heftige stormen kunnen nesten uit bomen waaien. In het algemeen hebben nestkastbroeders daar nauwelijks last van. Wat wel een rol kan

26

Kerkuil Nieuws 2017

De directe invloed van de zon speelt bij kerkuilen geen nadelige rol. De kasten hangen nagenoeg altijd in gebouwen en krijgen dus nooit direct zonlicht. Echter speelt de ruimte waarin de nestkast hangt wel een belangrijke rol. In juni bleek in een aantal gevallen de hoge temperatuur desastreus voor de kleinere jongen. Grotere jongen konden aan deze barre omstandigheden ontsnappen door uit de kast te springen. Voor kleinere jongen was er geen ontsnappen aan. Mogelijk werd de embryonale ontwikkeling van eieren ook verstoord. Niet bekend is hoe de oude vogels zich gedroegen tijdens deze te warme periode. De vraag aan ons is of we daar rekening mee moeten houden bij het plaatsen van nestkasten. Nu zal niet ieder jaar zich zo’n hittegolf voordoen maar misschien moet je er toch rekening mee houden. Zou je nog wel nestkasten plaatsen hoog in een slecht geventileerde kap? Of in een kap met dakbedekking van metaal? Mogelijk zijn er nog wel maatregelen te treffen zoals het ventileren van de ruimte waarin de kast hangt. Misschien is het een optie om de kast te ventileren als het zo warm is, door bijvoorbeeld de deksel iets open te zetten of luchtgaten te maken.

Foto: Andre Eijkenaar

my-Honey | bijenproducten Alle bijenproducten online te bestellen

my

Honey

bijenproducten

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

www.my-honey.nl e-mail: tel.

info@my-honey.nl 06-12630941

Kerkuil Nieuws 2017

27


IVN Olst/Wijhe

28

Kerkuil Nieuws 2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2009

13

21

27

22

26

37

38

41

43 2009

39

52

69

87

57

72

125

154

159

175 2010

146

80 Pullen

44

41

58

44

52

64

124

92

2011 127

115

60 Pullen geringd

37

35

47

43

51

61

117

89

Pullen 40 uitgevlogen

36

40

45

43

51

55

117

85

8

0

10

1

2

3

0

0

9

8

8

12

8

1

0

16

2012

127 2013 2014

99

123

99

4

?

2015 2016

9 2017

4

2017

2016

2015

2014

pullen pullen dood adults uitgevlogen geringd

2013

pullen geringd

2012

Kerkuilen Steenuilen Aantallen

pullen

2011

eieren

2010

Pullen dood 20 Adults geringd 0 broedsels

Gemiddeld zijn dit jaar, per succesvol legsel, 3 jongen uitgekomen. Dit is een vrij laag aantal; in goede jaren kan dat getal gemakkelijk op 4 liggen. Zoals u kunt lezen in het schema zijn er 39 broedsels en 146 eieren waargenomen; daar zijn 115 jongen uitgekomen waarvan er 99 jongen zijn geringd en uitgevlogen. Er zijn 16 jongen uit de kasten verdwenen in de tijd tussen de tweede controle en het ringen. Het is ons niet altijd duidelijk, wat er met deze jongen gebeurd is. Ze kunnen al uitgevlogen zijn, of ze kunnen verongelukt zijn bij het verlaten van het nest, of door bv. een kat of een steenmarter gepakt zijn. Soms wordt een zwak exemplaar zelfs door de broertjes of zusjes verorberd. Fijne familie ! In Welsum en Marle zijn 4 broedsels en 16 eieren waargenomen; daar zijn 12 jongen uitgekomen en ook 12 geringd.

2008

Broedsels 100 Eieren

2009

Steenuilen Voor de steenuilen was 2017 een minder productief jaar dan 2016. We hadden minder broedsels, en een aantal broedsels is mislukt. Bij de eerste controle troffen we 54 adulten (volwassen steenuilen) aan in de kasten, waarvan 43 vrouwtjes en 11 mannetjes. Van de 54 adulten hadden 29 uilen een ring, deze ringnummers worden door ons terug gemeld aan het Vogeltrekstation Arnhem. Bij de steenuilen doen we in het voorjaar en de vroege zomer twee controles en in oktober een nacontrole tijdens het schoonmaken van de kasten. De eerste controle wordt gedaan in de eileg fase omdat dan de adulte vogels vaak nog aanwezig zijn en we de ringnummers kunnen aflezen. Ongeveer vier weken later doen we bij de bezette kasten de tweede controle om vast te stellen hoeveel jongen er zijn en wordt er gekeken hoe oud ze zijn. Aan de hand van

Steenuilen

120Aantallen

2010

140

Het jaar 2017 is voor de steenen kerkuilenwerkgroep een jaar geweest met verrassingen. Ons werkgebied beslaat de gemeente Olst-Wijhe met voor ons de IJssel als natuurlijke grens. De overzijde van de IJssel valt onder de werkgroep Veluwe; we krijgen wel de gegevens van de broedsels door, deze worden later ook vermeld.

2008

door Hans de Jonge

Onze groep bestaat momenteel uit 10 personen; we hebben ons opgedeeld in 3 subgr die elk een gedeelte van ons werkgebied in de gaten houden. Ook in 2017 hebben we werk weer met veel plezier kunnen doen. Ons werk zou niet mogelijk zijn zonder de welwillende medewerking van alle kasthouders, die we bij deze dan ook hartelijk hie dank zeggen . Nog even, en we mogen weer langs komen. De eerste ronde is altijd het spannendste Kerkuilen het dit jaar opleveren? Wij houden u op de hoogte.

2008

IJaarverslag Uilenwerkgroep IVN â&#x20AC;&#x153;De Gruttoâ&#x20AC;?

de leeftijd van de jongen wordt in overleg met onze ringer Jan van Dijk een ringdatum gepland. Broedende steenuilen laten zich makkelijk pakken en zijn makkelijk terug te plaatsen in de kast zonder dat je ze verstoort.

Nederland die van heel veel soorten vogels, zoveel mogelijk gegevens verzameld vo wetenschappelijk onderzoek, ook van uilen. Onze werkgroep werkt mee, door midde invullen van digitale nestkaarten. Per kastlocatie wordt er een kaart gemaakt, waarin aantal bezoeken per kast wordt vermeld, en van de uil de ringgegevens met daaraan gekoppeld de maten die gemeten zijn door Jan van Dijk.

200 Broedsels 180 Eieren

11

7

12

9

11

11

15

15

27

29

36

24

43

26

46

52

127

58

98

123

160 Pullen

33

16

33

22

45

34

113

48

93

140 Pullen geringd 120 Pullen

29

15

30

18

45

30

104

42

91

2008 101 2009 101 2010

26

15

30

18

42

29

104

42

91

8

1

3

4

4

5

1

6

0

5

1

4

0

4

0

0

0

0

uitgevlogen 100 Pullen dood 80 Adults geringd 60

2015

40

2016

20 0

2011 101 2012 3 2013 0 2014

2017 Broedsels

eieren

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

pullen

pullen geringd

pullen pullen dood uitgevlogen

adults geringd

Kerkuil Nieuws 2018

29


Bij de kerkuilen waren er 29 broedsels met in totaal 123 eieren. Daarvan zijn 104 jongen uitgekomen, waarvan er 101 geringd werden. Helaas hebben 3 jongen het niet overleefd. (zie schema). Tijdens de ringsessie worden de uilen door Jan van Dijk niet alleen voorzien van een ring van het Vogeltrekstation Arnhem, maar worden er ook maten van de uilen genomen en genoteerd zoals de vleugellengte, het gewicht en maten van een poot. Jan geeft die gegevens door aan het Vogeltrekstation.

Onze groep bestaat momenteel uit 10 personen; we hebben ons opgedeeld in 3 subgroepen, die elk een gedeelte van ons werkgebied in de gaten houden. Ook in 2017 hebben we ons werk weer met veel plezier kunnen doen. Ons werk zou niet mogelijk zijn zonder de welwillende medewerking van alle kasthouders, die we bij deze dan ook hartelijk hiervoor dank zeggen . Nog even, en we mogen weer langskomen. De eerste ronde is altijd het spannendste: wat zal het dit jaar opleveren? Wij houden u op de hoogte.

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2008

38

41

43

39

Eieren

52

69

87

57

72

125

154

159

175

146

Pullen

44

41

58

44

52

64

124

92

127

115

Pullen geringd

37

35

47

43

51

61

117

89

127

99

Pullen uitgevlogen

36

40

45

43

51

55

117

85

123

99

8

0

10

1

2

3

0

0

4

?

9

8

8

12

8

1

0

16

9

4

Kerkuilen Aantallen

2016

Pullen dood Adults geringd

2017

37

2015

26

2014

22

2013

27

2012

21

2011

13

2010

De kerkuilenpopulatie neemt in ons werkgebied nog steeds toe. Waarschijnlijk is dit nog een gevolg van de aanzienlijke toename van jonge kerkuilen in 2016. In het tweede jaar zijn de jongen geslachtsrijp en zoeken ze nestplaatsen. Bij de kerkuilen doen we eind mei / begin juni slechts ĂŠĂŠn controle, nl. pas als er jongen zijn. Kerkuilen zijn erg gevoelig voor verstoring als ze broeden op de eieren. Kerkuilen kunnen overdag in een diepe slaap zijn, en als ze wakker worden gemaakt is de kans groot, dat ze in de stress raken en het broedsel verlaten. Wanneer er jongen zijn, zijn de ouders veelal overdag niet meer aanwezig in de kast. Bij de nacontrole in oktober maken we de kasten schoon en winterklaar.

De Sovon (Samenwerkende Organisatie Vogelonderzoek Nederland) is de organisatie in Nederland die van heel veel soorten vogels, zoveel mogelijk gegevens verzamelt voor wetenschappelijk onderzoek, ook van uilen. Onze werkgroep werkt mee, door middel van het invullen van digitale nestkaarten. Per kastlocatie wordt er een kaart gemaakt, waarin het aantal bezoeken per kast wordt vermeld, en van de uil de ringgegevens met daaraan gekoppeld de maten die verzameld zijn door Jan van Dijk.

Broedsels

2009

Kerkuilen De kerkuilen laten in 2017 een positiever beeld zien. Het aantal broedsels neemt nog steeds toe; ten opzichte van 2016 hadden we twee broedsels meer. Bij de kerkuilen hadden we geen mislukte broedsels; wel zijn enkele jongen niet uitgevlogen. Gemiddeld zijn daar 4 jongen per legsel uitgekomen, en dat is een keurig aantal.

Aantallen

2008

vervolg Olst/Wijhe

Steenuilen

2009

het dit jaar opleveren? Wij houden u op de hoogte.

Broedsels

11

7

12

9

11

11

15

15

27

29

Eieren

36

24

43

26

46

52

127

58

98

123

Pullen

33

16

33

22

45

34

113

48

93

101

Pullen geringd

29

15

30

18

45

30

104

42

91

101

Pullen uitgevlogen

26

15

30

18

42

29

104

42

91

101

8

1

3

4

4

5

1

6

0

3

5

1

4

0

4

0

0

0

0

0

Pullen dood Adults geringd

Kerkuilen 140 120

2008 2009

100

2010

80

2011 2012

60

2013 2014

40

2015 20 0

2016 2017 broedsels

eieren

pullen

pullen geringd

pullen pullen dood adults uitgevlogen geringd

Steenuilen

30

Kerkuil Nieuws 2018

200

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2018

31


het Reevediep Kerkuilen en de aanleg van het Reevediep Wim van der Molen (regio-coördinator)

Om de regio Zwolle- Kampen te beschermen tegen steeds hoger wordende waterstanden is er tussen de IJssel (ten zuiden van Kampen) en het Drontermeer bij Noordeinde een verbinding gegraven: het Reevediep. Het Reevediep stroomt nu dwars door het boerenland. Vóór de uitvoering hiervan wordt bekend gemaakt dat er acht boerderijen moeten worden gesloopt. Medio 2015 komt er een melding dat er een kerkuil is waargenomen in een van deze (inmiddels onbewoonde) panden. Foto: Mary Koers - Vier jonge kerkuilen uit de ‘compensatiekast’ zijn geringd.

Nadere inspectie bevestigt niet alleen de aanwezigheid van een kerkuil, maar wordt er ook een grote hoeveelheid braakballen gevonden. Het laatste duidt op een al langere tijd aanwezige kerkuil, mogelijk zelfs meer dan een. Daarna is er door de regionale kerkuilenwerkgroep contact opgenomen met biologe Heleen Broier die betrokken is bij het project ‘Ruimte voor de Rivier IJsseldelta’. Zij verklaart dat er bij een eerdere inspectie geen beschermde vogels in de panden zijn aangetroffen. Op verzoek van lokale kerkuilbeschermers voor een gezamenlijke inspectie van alle slooppanden is onmiddellijk positief gereageerd. Deze inspectie heeft geleid tot meerdere roestplaatsen en twee broedlocaties. De twee broedlocaties zullen verdwijnen door een eerder besluit om de panden af te breken. De regionale kerkuilenwerkgroep realiseert zich dat het bezwaar maken tegen dit besluit kansloos is. Daarom adviseert de kerkuilenwerkgroep ook, alvorens er overgegaan wordt op totale afbraak, eerste een deel van de dakpannen te verwijderen. De lichttoename zal

Foto: Koers - Amateur-natuurfotografe Mary Koers met haar eerste kerkuil.. mogelijk een natuurlijk vertrek van de kerkuilen stimuleren. Omdat er (op grond van grote hoeveelheden aangetroffen braakballen) wel sprake is van jaarrond verblijvende beschermde vogels, zullen er compenserende maatregelen moeten worden getroffen. De biologe rond het uitvoerende orgaan neemt hierover contact op met de overheid. Deze adviseert: voor elke broedplaats die verloren gaat moeten er twee broedkisten in de omgeving worden geplaatst. Opnieuw wordt er gevraagd of de kerkuilenwerkgroep daarin een rol wil gaan spelen. De werkgroep zorgt daarop voor het materiaal en laat de broedkisten vervolgens door pupillen van het Zorglandgoed ‘Je maintiendrai’ te Oosterwolde monteren. Medio 2016 worden de eerste kasten geplaatst. Door de werkzaamheden (verstoring door

allerlei voertuigen en machines) die rond het Reevediep in volle gang zijn, zijn de verwachtingen niet erg hoog. Er wordt in 2016 niet gebroed. In het voorjaar van 2017 zijn de ‘compensatiekasten’ nog niet bewoond door kerkuilen of bezet door holenduiven. De werkgroep beschouwt 2017 als ‘een verloren jaar’, mede door de werkzaamheden rond het Reevediep. En dan, augustus 2017: een van de kastenbezitters meldt: ‘Wij horen herrie in de kast’. Een controle levert aanwezige kerkuilen op. Op een andere locatie is het wel raak: er komt een melding van in een schuur vliegende kerkuilen. Als de vier jonge kerkuilen zijn teruggekeerd in de broedkist kunnen ze worden geringd. Eind goed, al goed.

Foto: Wim van der Molen - Het plaatsen van de broedkast. Links: kasthouder dhr. Koers, rechts: Anton Kalter (kerkuilenwerkgroep Kampen).

32

Kerkuil Nieuws 2018

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2018

33


Asbestverwijdering Dat dit goed gegaan is bewijst weer dat je de oplossing vaak “dicht bij huis” moet zoeken. Dat kan natuurlijk niet altijd, als bijvoorbeeld beide ouders dood zijn, maar in dit geval waren er kansen. We hoopten dat het jong in de kast

KERKUILTJE OVERLEEFT WERKZAAMHEDEN

zich wel zou laten horen. En bovendien was de nestkast geen onbekend object voor één of beide ouders. Bescherming van uilen is maatwerk!

door Jan van Dijk

In een nestkast in een boerenschuur werden begin juni 4 jonge kerkuilen geringd. De eigenaar gaf aan dat de oude schuur in het najaar plat zou gaan, ook omdat de asbestplaten vervangen moesten worden.

De eerste gedachte was om het jong in een ander nest onder te brengen. In juni zou dat waarschijnlijk goed gelukt zijn omdat er dan meestal wel keuze is in welk nest dit jong gelet op de leeftijd het best zou passen. Dat wordt in het najaar lastig omdat er dan nauwelijks broedsels zijn.

Ik heb geadviseerd om na het uitvliegen van de jonge kerkuilen de nestkast te verwijderen, om te voorkomen dat ze nog een tweede broedsel starten en daarmee de sloop in de weg konden zitten.

Eind september hadden we nog twee nesten met jongen geringd maar in beide nesten waren de jongen al ouder dan 40 dagen dus dat leek ook geen goede optie. Een vogelasiel had ook niet de voorkeur dus zochten we naar een oplossing.

Zodra de nieuwe schuur klaar zou zijn konden wij een nieuwe nestkast plaatsen. Eind juli waren de jongen uitgevlogen en werd de nestkast verwijderd. Er vloog toen nog wel een uil uit de kast maar er lagen geen eieren in. In oktober werden we gebeld door de eigenaar; er bleek een jong kerkuiltje op de grond te zitten!

In de nieuw te bouwen schuur zouden we een nieuwe nestkast plaatsen. Maar de oude verwijderde nestkast bleek nog ergens op het erf te staan dus mogelijk konden we daar iets mee. Het probleem was dat we geen geschikte plek konden vinden om de kast op te hangen. De enige “hoge” plaats die we konden vinden was een kunststof kast van circa 2 meter hoog. Die stond wel buiten en De sloop van de schuur was bijna klaar en in weer en wind maar dat leek toch de beste de werklui zagen het kleine uiltje naast de schuur. Uiteraard zijn wij direct gaan kijken en optie. Daar hebben we de kast met het jong inderdaad was het een jonge kerkuil. Het jong er in op gezet en dan het beste er maar van hopen. was een week of vier oud, sterk vermagerd en behoorlijk vervuild. Een zoektocht tussen Ruim een week later zijn wij gaan kijken en de gesloopte schuurdelen om te kijken of er warempel, het jong zat nog in de kast! En mogelijk meer jongen zouden zijn leverde nu mooi schoon en in inmiddels in prima niets op. Ook is ons niet duidelijk geworden conditie. Dat verdient uiteraard een ringetje. waar de uilen gebroed zouden kunnen hebben. Mogelijk hadden ze toch nog een plekje gevonden achter een deel van de wand?

34

Kerkuil Nieuws 2018

De nestkast met de jonge kerkuil op de kunststof kast.

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2018

35


Landelijk gegevens

18

55

Friesland

439

11

1624

3,7

18

49

Drenthe

385

45

1367

3,6

8

14

West-Overijssel./ NO Polder

344

20

1202

3,5

13

40

Twente

175

17

594

3,4

1

4

Achterhoek-Noord

135

6

548

4,1

Achterhoek-Liemers

112

7

408

3,6

4

18

Veluwe

192

12

769

4,0

1

3

Betuwe-Oost

49

1

185

Flevoland / Zuid

59

5

268

4,5

7

29

1

Flevoland / Oost

29

2

110

3,8

6

10

2

Utrecht-Betuwe-West

109

2

501

4,6

2

7

Noord-Holland

176

16

662

3,8

22

92

Zuid-Holland

169

8

490

3,8

19

Zeeland

176

21

496

2,8

Noord-Brabant

455

14

1662

Limburg

133

8

502

Totaal 2017

3275

198

11852

36

Kerkuil Nieuws 2017

39

42

1

3,1

133

4%

495

2,7

392

12%

1640

1

1,8

332

16%

1

3,1

251

37%

4,0

198

-12%

139

-3%

4,5

173

-35%

3,0

168

14%

55

-11%

4,1

63

-6%

1,7

20

45%

3,5

76

43%

2

4,2

158

11%

35

3

1,8

122

39%

9

7

4

0,8

165

7%

577

3,7

3

3

1,0

527

-14%

2030

3,8

1

5

5,0

175

-24%

1000

3,6

132

371

3147

4%

7921

3,8

15

2,8

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

0

0

kasten in de regio

aantal juv 2e broed

3,4

Uitgevlogen

Totaal 2e broedsels

464

3 e Broed

gem uitgevlogen

3

2

gem uitgevlogen

aantal juv 1e broed

138

1

waarvan mislukt 2e broed

waarvan mislukt 1e broed

Groningen

2017

niet gecontroleerd 1e br

totaal 1e broed

Hieronder het overzicht van de landelijke kerkuilgegevens 2017 ten opzichte van 2016:

2016

500

840

89 750

Kerkuil Nieuws 2017

37


Gramsbergen

Gramsbergen 8

8

NOP

NOP 10

10

0

Heino Bathmen

13

Heino 5

5

Dalfsen Holten

10

Holten 8

8

Mastenbroek 1 Holten

8

Mastenbroek 9 1

9

0

Kampereiland

6

Avereest

8

Vroomshoop Nijverdal Ommen Markelo Vroomshoop Bathmen Dalfsen Heino Holten Mastenbroek 1 VWG Vliegvlug Mastenbroek 2 Deventer Totaal aantal broedsels in 2016

Vroomshoop

Heino

0Mastenbroek 1 VWG Vliegvlug

24 Mastenbroek 2 Mastenbroek 2 37 Deventer Deventer VWG Vliegvlug

0

5

9 VWG

Mastenbroek 9 2

9 6

Totaal aantal broedsels in Totaal broedsels Totaal in 0aantal 2016

0

2016

13

jaar 2010 jaar10 2011 2012 5 jaarjaar 2010 jaar 2013 jaarjaar 2011 8 2014 jaar 2015 jaar 2012 9 jaar 2016 jaarjaar 2013 2017 10

jaar 2014 9 jaar 2015 6 jaar 2016 jaar 2017 334

Vliegvlug 10

10

Deventer 6 aantal 334 broedsels in 2016 334

167 204 226 jaar 2010 127 jaar 2011 262 215 jaar 2012 280 jaar 2013 334

jaar 2014 jaar 2015 jaar 2016 jaar 2017

10 9 6

10 5 0

400 350

334300 250

167 204 226 127 262 215 280 334

200

400

167 204150 226 100 127 400 262 50 215 0 280350 jaar 2010 334

350 300 250

jaar 2011

Kerkuil Nieuws 2017

300 250 200

150

150

100

jaar 2012

jaar 2013

jaar 2014

Overzicht van de broedsels vanaf 2010 t/m 2017

250

350

200

300

38

400

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

50

0

jaar 2010

100 jaar 2015

Dalfsen

10

Markelo Dalfsen

Markelo

25 20 15

Hardenberg Nijverdal Zwolle Ommen

Dalfsen 10

37

Bathmen

13

24

Reeks1

Vroomshoop

Bathmen 13

Zwolle

Ommen 20 Bathmen

0

Steenwijkerland Avereest Ijhorst/ Staphorst Vroomshoop

0

Markelo

Vroomshoop 0

Vroomshoop 18 Nijverdal

Raalte Deventer Kampereiland

0

Ommen

Markelo 0

0

Mastenbroek 2

8

Vroomshoop

Nijverdal

Avereest 31 Markelo

Den Ham Zwolle Wijhe/ Olst Markelo

Ijhorst/ Staphorst

VWG Vliegvlug

37

Mastenbroek 1

Ommen 37

Vroomshoop

6

Avereest

0

Hardenberg

Markelo

Dalfsen Gramsbergen Ijhorst/ Staphorst Heino NOP Ho ltenHardenberg

34Kampereiland Ommen

0

Kampereiland

Steenwijkerland

0

Raalte Diepenveen/ Schalkhaar Steenwijkerland Bathmen

24

Vroomshoop

Nijverdal 24

Markelo

20

23 Nijverdal Zwolle

Olst

Raalte

Markelo

0

Ommen Wijhe/

Vroomshoop 0

Zwolle

18

27 Vroomshoop

Den Ham

Hardenberg

Wijhe/ Olst

Nijverdal

8

31

Hardenberg

Avereest 8

Ijhorst/ Staphorst

40 35 30 25 40 20 15 35 10 5 30

NOP

Avereest

34

Vroomshoop

6

6Steenwijkerland

Avereest

6 23Kampereiland

Den Ham

35 30 25 20 15 10 5

Ijhorst/ Staphorst

0

35 30 25 20 15 10 5 Gramsbergen Kampereiland

Markelo 0

27

40

Markelo

20

Steenwijkerland

Zwolle 20

6

Den Ham

10

Raalte

Kampereiland Raalte

18

Wijhe/ Olst

Markelo

10 Wijhe/ Olst

Hardenberg 18

NOP

Den Ham

8

Den Ham

NOP

NOP Zwolle

8

31

12

NOP

Gramsbergen

Gramsbergen 12Hardenberg

Ijhorst/ 31 Staphorst

Gramsbergen

Ijhorst/ Staphorst

Diepenveen/ Schalkhaar

34

40

Steenwijkerland

23

Zwolle Diepenveen/ Schalkhaar

Raalte 23

Raalte

Raalte

Hardenberg

27

Ijhorst/ Staphorst

Wijhe/ 27 Olst

Wijhe/ Olst

Wijhe/ Olst

Grafiek broedsels kerkuilen NW Overijssel en NOP 2017 Steenwijkerland Steenwijkerland 34 Diepenveen/ Schalkhaar

6

Gramsbergen

NW en Den NOP 2017 Den Overijssel Ham 6Ham

Diepenveen/ Schalkhaar

gegevens

12

Diepenveen/ Schalkhaar

Diepenveen/ Schalkhaar Diepenveen/ 12Schalkhaar

Reeks1

jaar 2016

jaar 2017

50

0 Kerkuil Nieuws 2017 39 jaar 2011 jaar jaar2010 2012 jaar jaar2011 2013 jaar jaar2012 2014 ja


Coördinatoren Coörnidatoren werkgroepen: Reg.nr. Regio Coördinator 1a Steenwijk W. Engelsman 1b VWG vliegvlug H. Folkerts 2a Mastenbroek H. Folkerts VWG vliegvlug 2b Mastenbroek Jan van Dijk overig 3 Kampen W. v d Molen

Telefoon 0521-516455 0522-257282 0522-257282

038-4657050 06-22494681 038-3318707 06-42729967 4 Staphort A. Lassche 0529-483822 5 Zwolle Jan van Dijk 038-4657050 6 Dalfsen Sjoert Bakker 0529-401683 7 Heino V. Rosendal 0572-391084 8 Ommen H. Bouman 0523-251520 9a Hardenberg G. Snaak 0523-856980 9b Gramsbergen Jan Leferink 0524-562729 10a Nijverdal J. Wennemers 0548-614390 06-39888343 10 b Holten A. Driessen 0548-363192 11 Markelo G.J.H. Tjoink 0547-272864 12 Bathmen Ellen Meijer 0570-543166 13 Deventer R. Wijnbergen 0570-641461 06-30718819 14a Den Ham J. Vrijlink 0546-672664 14b Vroomshoop K. Smelt 0546-643614 15 Raalte J. Legebeeke 0572-357782 P. Uijttenboogaart 0572-352647 16 Avereest Rik van de Kolk 06-13191950 17 Noordoost polder S. Haantjes 0527-613476 F. Bijmold 06-29073581 18 Olst/Wijhe H. de Jonge 0570-522629 06-45171280 19 Diepenveen/ Anne Buijtenhek 06-492466565 Schalkhaar e.o. Provinciaal Coördinator: Florian Bijmold 06-29073581 Coördinatoren aangrenzende gebieden: Groningen A. Eikenaar 0597-561872 Friesland Johan de Jong 0512-303174 Drente J. van de Streek 06 120 796 67 Twente J. Drop 0546-442013 Achterhoek Noord G. Nijenhuis 0545-292532 Veluwe Vacant Landelijk Coördinator: Johan de Jong 0512-303174

40

Kerkuil Nieuws 2017

E-mail adres w.engelsman2@kpnplanet.nl folkertsh@home.nl folkertsh@home.nl

Kaart werkgroepen Locaties werkgroepen kerkuilenwerkgroep West-Overijssel-Noordoostpolder Klik op de interactieve buttons voor de websites van de verschillende werkgroepen.

jwhvdijk@wxs.nl wimvandermolen@live.nl

1a

alassche@hetnet.nl jwhvdijk@wxs.nl sdabakker@x4all.nl v.j.j.Rosendal@hetnet.nl han.bouman@planet.nl g.snaak@ziggo.nl janleferink@kpnmail.nl j.wennemers@home.nl

1b

17 2a

4

2b

16 9

6

3

appmdriessen@planet.nl gjhkiefte@gmail.com meijerellen@telfortglasvez el.nl djengo@ziggo.nl

5

8

14a

7

janvrijlink@gmail.com smeltjh@gmail.com legebekenieuwburg@gmail.com pm.utb@home.nl rikvan derkolk@heeringvastgoed.nl s.haantjes@home.nl fbijmold@gmail.com hansannie1@hotmail.com

18

13

anne2205@gmail.com

15

12

14b

10a

10b

11

fbijmold@gmail.com eijkenaar-a@planet.nl info@kerkuil.com famvandestreek@ziggo.nl johandrop@outlook.com gerrie.nijnenhuis@xs4all.nl

Oproep! info@kerkuil.com

indien uw website niet in boverstaande landkaart is verwerkt stuur dan svp de link naar: marc@sallanddesign.nl en deze zal voor u toegevoegd worden. Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2017

41


Kerkuilnieuws 2018

West-Overijssel en Noordoostpolder

Profile for SKWN

Kerkuilnieuws 2018 Overijssel  

Kerkuilnieuws 2018 Overijssel  

Profile for live9863
Advertisement