__MAIN_TEXT__

Page 1

Kerkuilnieuws 2017

West-Overijssel en Noordoostpolder


Inhoudsopgave Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Samenstelling en Redactie Ger Snaak Florian Bijmold

Eindredactie Hans de Jonge

Vormgeving Marc Hekking

g.snaak@ziggo.nl fbijmold@gmail.com hansannie1@hotmail.com marc@sallanddesign.nl

Foto cover: Cees Uri

2

Kerkuil Nieuws 2017

Inleiding

Inhoudsopgave

Voor onze redactie wordt dit alweer de 4e versie van het Kerkuilnieuws.

4. Hondehok versus uilenkast 6. Flevoland 8. Bergentheim 10. IJhorst-Staphorst e.o.

Als men kijkt naar de regionale resultaten van het afgelopen jaar 2016 zien we een dat het in onze regio goed gaat met de kerkuilen. De landelijke resultaten laten een wisselend beeld zien. Waarbij het opvalt dat vooral in de twee noordelijke provincies Friesland, Groningen en de Flevo polder het minder goed hebben gedaan dan het jaar 2015. De basis voor al deze gegevens komen van de plaatselijke werkgroepen, we willen jullie dan ook bedanken voor jullie inzet en het verstrekken van de broedgegevens. De werkgroepen die dit jaar weer copy hebben aangeleverd voor de onze Kerkuilnieuws willen we ook bedanken. Het is voor de redactie een hele klus om de nieuwsbrief gevuld te krijgen met artikelen, we hopen dat er dit jaar ook weer uit de regio copy mogen ontvangen zodat we volgend jaar ook weer een mooie Kerkuilnieuws kunnen maken. Ger Snaak is het aanspreekpunt waar copy kan worden aangeleverd.

12. Uilenwerkgroep Raalte 14. Hellendoorn-Nijverdal 19. Kerkuilenbescherming Steenwijk 20. Verkeersslachtoffers 22. Kerkuilengroep Olst-Wijhe

24. Jaarverslag Olst-Wijhe 26. Noord Oost Polder 28. Landelijk gegevens 30. gegevens NW Overijssel en NOP 2016 32. Coรถrdinatoren 33. Kaart werkgroepen

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2017

3


Hondenhok versus uilenkast Het eerste broedsel…

Besloten werd om deze dusdanig aan te passen (met een tussenschot en doorgang erin) en die aan de binnenkant van de schuur Familie Luisman, Brucht te bevestigen. Vervolgens hebben we in de nok een opening gemaakt van 12x12 Tijdens de bouw van onze schuur, inmiddels centimeter zodat er van buitenaf ingevlogen 12 jaar geleden, kwamen wij op het idee kon worden. Aan de binnenkant is een schuif dat het eigenlijk best een goede locatie aangebracht zodat de kast eenvoudig, vanaf zou kunnen zijn voor het plaatsen van een de zolder, schoongemaakt en geobserveerd kast voor kerkuilen. Een rustige omgeving kan worden. met landerijen rondom en wegen in de We waren erg hoopvol op de komst van de omtrek waar doorgaans weinig verkeer is. eerste uilenfamilie, vooral omdat we in de Mijn schoonvader, die de bouw grotendeels jaren ervoor vaker kerkuilen hadden gezien in begeleidde, had ooit een kist gemaakt voor de omgeving van onze woning. zijn Jack Russel Terriër die destijds vier jongen Ondertussen brak het eerste winterseizoen had. De puppies waren groot en de kist bleef aan. Al in de eerste maanden zagen we bewaard. braakballen in de kast liggen, hét bewijs dat er uilen in de omgeving aanwezig waren. Helaas

mocht de bezetting geen standhouden, want in het voorjaar kwam de holenduif. Eerst ruziënd met de kauwtjes die het uiteindelijk verloren. Na een paar mislukte broedsels hebben we een nestpan geplaatst waardoor de eieren en daarna de jonge duiven netjes op hun plek bleven liggen. Al ongeveer tien achtereen worden er per jaar ongeveer drie broedsels grootgebracht. Ondertussen hadden we de hoop opgegeven dat er nog uilen zouden komen, totdat ik het afgelopen voorjaar Ger Snaak tegenkwam tijdens zijn controle van een geplaatste kast aan de Puntweg. Omdat ik al 25 jaar regelmatig op dit adres kom, wist ik van het bestaan van een aantal kasten op deze plek en dat er ook daadwerkelijk jaarlijks jonge uilen uitvliegen. Na een prettig gesprek dat we met elkaar hadden (ik heb in het verleden zelfs van zijn biologielessen mogen genieten) vroeg ik hem onze kast eens te bekijken of de afmetingen en dergelijke wel juist waren. In afwachting van zijn komst besloot ik op een avond alvast de nestpan en alles wat de duiven nog meer naar binnen gesleept hadden op te ruimen. Zo gezegd, zo gedaan, de trap op naar de zolder, klep van de kast open... Mijn hart sloeg over. Oog in oog stond ik met twee kerkuilen die ik op dat moment totaal niet verwacht had. Snel maar weer dichtmaken en afwachten. Enkele weken later toch maar even gekeken en jawel: vier eieren lagen er op de bodem van de kast. Alle eieren zijn uitgekomen waarna de jongen voorspoedig zijn opgegroeid. Na het ringen van de jongen door Han Bouman zijn de jongen ongeveer eind juli allemaal uitgevlogen. Ondertussen is het januari, de kast is nog leeg maar de uilen zijn waar te nemen. Soms als een schim, vroeg in de nacht, soms op de uitkijk in een boom.

Han Bouman, ringer. Foto: fam. Luisman

4

Kerkuil Nieuws 2017

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2017

5


Flevoland Bosuilen in het Kuinderbos tekst en foto F. Bijmold

Sinds het najaar van 2014 zijn er door boswachter Harco Bergman voor het eerst bosuilen ontdekt in het Kuinderbos. Harco woont aan de rand van het bos in z’n boswachtershuis aan de Hopweg.

aangehoord, hoorden we op verdere afstand nog een bosuil roepen. We keken elkaar met verbazing aan. Dit hadden we nooit kunnen bedenken. Hoe is dit mogelijk, dachten we. Het Kuinderbos is een vrij geïsoleerd gebied en is alleen maar via een bosstrook langs de Rijksweg A6 verbonden met het Emmeloorderbos, in het hart van de NOP. Dat bos is met geen enkel bos verbonden en, voor zover wij weten, leven daar geen Bosuilen.

Toch zijn er in 2015 door wandelaars jonge bosuilen gehoord in een ander deel van het Kuinderbos (mededeling Symen Deuzeman, SOVON). In het najaar van 2016 riepen de bosuilen wel dicht in de buurt van de twee nestkastlocaties. Daarom: we hopen dat

ze het komende broedseizoen wel gebruik zullen gaan maken van de broedkasten. Afwachten dus. Foto. Het ophangen van een bosuil-kast in het Kuinderbos F. Bijmold & Niko Groen

Maar hoe komen die bosuilen dan in het Kuinderbos terecht? Het Kuinderbos ligt tegen de rand van het ‘Oude Land’ en bij Hij hoorde in oktober van dat jaar midden het dorpje Oldemarkt en de buurtschappen in de nacht de prachtige roep van een mannetje-bosuil. Hij werd er zelfs door wakker Paasloo en Basse in Overijssel leven wel bosuilen. Daar zijn kleine oude bosjes die geroepen. De volgende ochtend kreeg ik via oude houtwallen, lanen en bossingels meteen een sms-berichtje via de mobiele telefoon dat hij een roepende mannetje had zijn verbonden, met vlakbij de grotere bosgebieden rond Eese en De Woldberg. gehoord in de bospercelen tegenover zijn Zelfs de oude eendenkooien in de huis. Ik was ook blij verrast, want voor zover Weerribben herbergen soms bosuilen. Dick wij wisten was er nog niet eerder een bosuil in het Kuinderbos waargenomen. Ik beloofde Woets heeft ooit een broedende bosuil aangetroffen in de Kooi van Pen. Dus bestaat Harco om in dat komende weekend op een er een mogelijkheid dat de bosuilen vanuit aantal plaatsen ‘s avonds in het bos te gaan luisteren en met een appje het geluid van een die locatie naar het Kuinderbos zijn gekomen. bosuil te laten klinken en daarmee de bosuil Wij smeden, samen met boswachter Harco, te lokken. een plannetje (om het de bosuilen en eigenlijk onszelf ook iets gemakkelijker te En zo geschiedde. Samen met mijn maatjes maken) om twee nestkasten voor bosuilen Anko Fokkens en Niko Groen begonnen in het Kuinderbos op te hangen. We hebben we bij het deel van het bos dat in de buurt twee locaties uitgezocht die, volgens ons, van de werkschuur van Staatsbosbeheer geschikt zouden zijn om de kasten te ligt. Na zo’n tien minuten hoorden wij nog plaatsen. En zo geschiedde. In de winter van niets. Ik installeerde het appje en liet het 2015 hebben we de kasten opgehangen, afspelen via mijn mobiele telefoon. Binnen hopend dat de bosuilen daarvan het een minuut kregen we al antwoord en de bosuil kwam steeds dichter bij. Maar dat was komende broedseizoen gebruik gaan maken. Helaas hebben de bosuilen in 2015 nog niet alles. Opeens riep een vrouwtje, en 2016 nog geen gebruik gemaakt van de afgewisseld door het mannetje: ’hoe-hoebosuilkasten. hoe’, gevolgd door’oe-oe-oe-oe’. Dat was natuurlijk helemaal geweldig. Na dit duet van een mogelijk paartje een half uur te hebben

6

Kerkuil Nieuws 2017

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2017

7


Bergentheim De eerste kerkuil… Jeroen Bolks

Wij (mijn vrouw, twee kids en ik) hebben het geluk om in een mooie buurtschap van het dorp Bergentheim te wonen, een stukje waar ook veel kerkuilen voorkomen. Daar kwamen we achter bij het bouwen van een nieuwe schuur, dat vooral ‘s avonds plaats vond, werden we regelmatig verrast door een witte schim die door het licht van de bouwlamp vloog. Rond die tijd verscheen er in de plaatselijke krant een oproep om een kast te plaatsen voor noodlijdende kerkuilen. En aangezien ik als jochie ooit een ‘uilskuiken-ringsessie’ mee

mocht maken bij een oom van mij in Den Ham, was de keuze niet moeilijk. Hoe mooi zou het zijn als onze kids dit ook van dichtbij mee zouden kunnen maken. Dus Ger Snaak gebeld en die kwam een bouwpakket afleveren met informatie over de kerkuilen. Vervolgens is er thuis van alles gebeurd, behalve het ophangen van de kast. Ger Snaak kwam vervolgen trouw elk jaar (op de verjaardag van mijn vrouw) langs om te kijken of de kast al was geplaatst. Na drie jaar heb ik maar besloten om de kast op te hangen om daarmee de trouwe vrijwilliger niet teleur te stellen (die vervolgens niet op de vaste datum langs kwam, hetgeen ik de beste man niet kwalijk kon nemen). De kast hing er!!, een king-pepermuntje op het plankje en rustig afwachten. Laat de kerkuil maar komen!

Mijn dochter heeft een mooie ‘welkomstkreet’ op de kast geschilderd en was net zo nieuwsgierig als ik. Na er een paar keer duiven uitgejaagd te hebben, werden we toch nog verrast met een bezoek. Ervan uit gaande dat er toch niks in de kast zat, opende ik deze en keek een prachtige kerkuil mij in de ogen. Deze wist vervolgens niet hoe snel ze zich uit de voeten moest maken. We hebben de uil nog een paar keer waargenomen, maar vertrouwden het uiteindelijk niet. Daarom: Ger Snaak gebeld en de kast weer gecheckt. Helaas zat er toen toch echt niks meer in kast. Zonde ! Meestal duurt het een paar jaar voordat er uilen in een kast zitten, maar bij ons was dat niet het geval. Het duurde een paar jaar voordat de kast werd opgehangen, maar een eerste uil was er vrij snel. We dachten dus ook dat voor het jaar 2016 de kansen verkeken waren, totdat we in de zomer, tot onze grote verassing, een uil hoorden in de kast en een broedsel aantroffen met maar liefst 8 eieren!! We waren supertrots, vertelden het aan iedereen, maar bleven angstvallig uit de buurt van de kast om ze maar niet te verstoren. Elke avond lagen we in bed te luisteren of we de uilen weer zouden horen. Vanuit de dikke eik achter het huis, meestal rond een uur of elf, had zich een kerkuil gemeld. Tot het moment dat we ze niet meer hoorden en ik op een gegeven moment duiven uit de kast zag vliegen. Dat beloofde niet veel goeds. We hebben het een poosje aangekeken maar de vogel was gevlogen. Het‘hoe, wat en waarom’zullen we wel niet te weten komen, maar we hopen dat ze de weg naar de kast nu weten te vinden en dat we het ringen van jonge kerkuilen met onze kids een keer mee mogen maken . Wat is er mooier dan een prachtige witte uil,

8

Kerkuil Nieuws 2017

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

zwevend over de velden .’s Nachts, als ik voor mijn werk moet strooien tegen de gladheid, valt het mij wel op dat je ze best veel ziet. In het licht van de tractor, in volle vlucht of mooi op een rikkepaal. Maar te vaak kom je ze met het maaien van de bermen dood langs de weg tegen. Goed dat er mensen bezig zijn om de uilen te beschermen. Ik hoop dat wij nog lang van deze mysterieuze muizenvangers mogen genieten.

Kerkuil Nieuws 2017

9


IJhorst-Staphorst e.o. De kerkuil in het onderzoeksgebied van IJhorst-Staphorst e.o. Arnold Lassche

De werkgroep Roofvogels en Uilen van de Natuurbeschermingsvereniging IJhorst-Staphorst e.o. bestaat al vanaf 1988. In 1987 hingen er al 15 kasten voor de Kerkuil in ons onderzoeksgebied. Het aantal kasten is in de loop der jaren uitgebreid tot maximaal 83. Het afgelopen jaar werden door 6 personen 79 kasten gecontroleerd. Hiervan waren er 27 (34%) bezet. In totaal waren 24 broedsels succesvol (minimaal 1

10

Kerkuil Nieuws 2017

uitgevlogen jong). Drie broedsels zijn in de eifase mislukt. Het gemiddeld aantal uitgevlogen jongen per succesvol broedsel bedroeg 3,7 (N=24). Ten opzichte van vorig jaar waren de broedresultaten iets beter, maar om nu te spreken van een goed jaar voor de Kerkuil? Een terugblik in de cijfers van de afgelopen jaren levert het volgende op: het maximaal uitgevlogen jongen per succesvol broedsel bedroeg in al die jaren 5,2 (jaren 1993, 2007 en 2014). Het jaar 2007 was een echt topjaar. In dat jaar hadden we maar liefst 25 eerste broedsels, 9 tweede broedsels en zelfs een derde broedsel. De Kerkuil op deze laatste broedplek bracht maar liefst achtereenvolgens 7, 5 en 4 jongen groot! Voor het overige hebben wij, voor zover ik weet, nooit meer een derde broedsel gehad. De onderstaande grafiek laat de andere ‘piekjaren’ zien.

Het gemiddelde van het aantal uitgevlogen jongen per succesvol broedsel bedroeg in al die jaren 3,8 (N=1676). De tweede grafiek laat de verdeling van het aantal succesvolle broedsel door de jaren heen zien. Over het gemiddelde aantal eieren per gestart of succesvol broedsel valt niet iets met enige betrouwbaarheid te zeggen. Dat komt omdat uit voorzorg zoveel mogelijk in de juveniele-fase wordt gecontroleerd.

Mensen leven bijna altijd mee met het verloop van de kansen voor eieren en jongen. Sommigen plaatsen zelfs een camera of sturen via Whatsapp een filmpje van de jongen met de mededeling dat ze geringd kunnen worden. En als het maar enigszins mogelijk is betrekken we ook de jeugd bij dit fantastische werk. Namens de Werkgroep Roofvogels en Uilen Natuurbeschermingsvereniging IJhorstStaphorst e.o.

Al onze controlegegevens worden ingevoerd in de digitale Nestkaart van SOVON. Tot slot, naast deze droge cijfers levert ieder jaar weer de nodige genoeglijke velduren op. Het is altijd weer een genot om de mensen te bezoeken om ‘hun’ Kerkuil te controleren.

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2017

11


Uilenwerkgroep Raalte De Multiculti-til Paul Uijttenboogaart

We werden eind mei door de steenuilenwerkgroep op de hoogte gebracht van een nieuw kerkuil broedgeval in de gemeente Raalte. Er was ook al een nest van steenuilen op het erf.

12

Kerkuil Nieuws 2017

De prachtig gerenoveerde boerderij heeft fantastisch oude lindebomen en een stuk verder in het weiland staat een grote duiventil op een boomstam gemonteerd. De stroom werd van het schrikdraad afgehaald en vervolgens stiefelden wij met de ladder op de nek door het weiland naar de duiventil. Het is een prachtig bouwwerk waar volgens de eigenaar dit jaar voor het eerst een kerkuil in zou broeden. Het is een soort woonflat met drie niveaus. Een grote deur aan de zijkant geeft toegang tot alle drie de niveaus.

Het bovenste niveau was ĂŠĂŠn grote kast waar na controle een nest met vijf jonge kerkuilen in zaten. De twee niveaus daaronder waren in twee delen opgesplitst. Links onder in zat een nest van een kauw met twee jongen. Bij het plaatsen van de ladder vloog er uit de opening rechtsonder naast de kerkuil nog een torenvalk weg. Later vonden we hier een nest met vijf eieren van de torenvalk. We hoorden vervolgens nog dat er eerder in het middelste niveau een holenduif gebroed heeft. We waren echt diep onder de indruk van deze fraaie Multiculti-til waarbij de afzonderlijke soorten ieder een plekje gevonden hadden. De Nederlandse maatschappij zou er een voorbeeld aan kunnen nemen. Als je dan ook nog weet dat er een steenuil op het erf broedt komen we tot de conclusie dat het wel

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

een heel bijzondere locatie is. Nu maar hopen dat we de volgende jaren de steen- en kerkuil weer mogen begroeten op deze zeer speciale stek! IVN- Kerkuilen werkgroep Raalte

Kerkuil Nieuws 2017

13


Hellendoorn-Nijverdal De Kerkuilen in Hellendoorn – Nijverdal in 2016

Bij de werkzaamheden aan de kast bleek een levende volwassen kerkuil op zijn rug liggend met zijn poten omhoog in de kast te liggen. Dit gedrag hebben wij nog niet eerder waargenomen. Mogelijk is dit zijn verdediging na de bezoeken van een steenmarter? Aangezien het een ongeringde uil betrof is onze ringer gebeld die in de buurt van de kast woont. Onze Albert Stevens was zelfs per fiets snel ter plekke zodat de uil alsnog gering kon worden.

Na een zeer succesvol 2014 met veel beschikbaar voedsel en een overdaad aan veldmuizen en in 2015 een mager jaar voor de kerkuilen is 2016 een relatief goed jaar voor de kerkuilen geweest in ons gebied. Regio:

Gecontroleerde kasten Succesvolle legsels

Aantal geringde jongen

Niet succesvolle legsels

Noordwest

Noordoost

Zuid

9

4

4

27 32 2

13 22 1

10 18 1

Bij de niet succesvolle legsels ging het in drie gevallen zo goed als zeker om predatie. Er zijn geen tweede legsels aangetroffen. Diverse kasten waren wel bezet maar dan door “krakers” waaronder duiven maar ook een stel steenuilen vond hun eigen kast blijkbaar aan de krappe kant. Twee kasten zijn marterproof gemaakt. De andere volgt nog.

Na het werken aan de kast is de uil teruggezet. We hebben hem er niet weer uit zien komen. Hopelijk is het bezoek van de steenmarter nu ook verleden tijd.

14

Kerkuil Nieuws 2017

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2017

15


Een overzicht van de broedresultaten van de afgelopen zes jaar: Jaar 2010

4

14

gemiddeld aantal jongen per nest 3,50

12

43

3,58

aantal legsels

2011

10

2013

7

2012 2014

18

2016

17

2015

8

aantal jongen 33 19 86 27

72

3,30 2,71 4,78 3,38

4,24

Een voorbeeld hiervan komt tot uitdrukking in het volgende verhaal van Wim Kulsdom, een van onze vrijwilligers. De kerkuilen bij een familie in Haarle. Al heel veel jaren heeft de familie een kast in de kapschuur hangen vlak naast de boerderij. Afgelopen winter moest er een nieuwe schuur gebouwd worden naast de oude. De kast kon gelukkig nog even blijven hangen. In overleg met ons werd de kast door hen zelf in de nieuwe schuur opgehangen. Bij de eerste controle in mei bleek een paartje duiven bezit te hebben genomen van de nieuwe plek. Maar kasteigenaar wist zeker dat hij de kerkuilen toch regelmatig in en om de boerderij had gehoord. Wat was er mis met de nieuwe plek, was het te licht, te druk, te clean? Na een paar dagen kregen we een mailtje, de kerkuilen waren getraceerd. Ze zaten in de boerderij, helemaal in de nok van de deel boven op een klein zoldertje van het woongedeelte. Ze hadden een legsel met zes eieren. Iedereen was opgelucht. Het moet vermeld worden, de twee generaties van kasteigenaren zijn zeer betrokken. Wanneer ze in de doucheruimte staan, kunnen ze af en toe de uilen horen rommelen op het zoldertje. Op een donderdagavond 9 juni zijn we met Albert Stevens, de ringer, weer naar Haarle getogen. We moesten heel wat moeite doen om de jonge uiltjes in een emmer naar beneden te halen om ze te kunnen ringen. Iedereen wilde dat graag zien inclusief de twee kleinkinderen. Ze waren net in bad geweest, maar kropen even later al weer over de deel en zaten in het hooi. Alle zes jongen konden worden geringd en hopelijk zijn ze ook allemaal uitgevlogen. Bij de eindcontrole enkele weken later vloog er wel een kerkuil naar buiten, maar er was geen tweede legsel. Er wordt overwogen om de kast te verplaatsen naar de hooizolder aan een muur vlakbij de plek van het legsel van dit jaar. We zijn benieuwd waar we de uilen volgend jaar aantreffen.

Duidelijk te zien in de grafiek is de wisselingen per jaar. Dit is bij de kerkuilen erg afhankelijk van het aantal muizen dat beschikbaar is. Minder muizen minder eieren dus minder jongen. De werkgroep heeft zich net als voorgaande jaren ook bezig gehouden met het maken van nieuwe nestkasten ter vervanging van bestaande, in slechte conditie verkerende kasten. Ook werden nestkasten op nieuwe locaties opgehangen, werden nestkasten schoongemaakt en waar nodig gerepareerd. Ook overleg met en informatie geven aan kasteigenaren is een belangrijk deel van ons werk: alles hangt af van een goede verstandhouding en samenwerking.

16

Kerkuil Nieuws 2017

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2017

17


Als afsluiting een kleine foto impressie:

K.B. Steenwijk Kerkuilenbescherming Steenwijk 2016 e.o. (K.B.S.) Wolter Engelsman Resultaten van het broedseizoen 2016 Het broedseizoen 2016 van de kerkuilen is voor de groep Steenwijk, zonder noemenswaardige zaken verlopen. Geen grote broedsels. Bij 25 van degetelde 32 broedsels was het aantal eieren/jongen niet hoger dan 4. Ook zakte het aantal broedsels, van 38 in het jaar 2015, naar 32 broedsels in 2016. Dit is ongeveer het niveau van 2014 toen we 34 broedsels telden. In 2016 hebben we 42 jongen kunnenringen.

Namens de kerkuilwerkgroep (Marijke Hegeman, Johan Kroese, Wim Kulsdom, Douwe Slot, Hennie Timmer) 18 Kerkuil Nieuws 2017

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2017

19


Drie verkeersslachtoffers Drie verkeersslachtoffers, vlak bij elkaar...

met kabels vormen een deel van deze nietnatuurlijke doodsoorzaken.

Er zijn altijd weer mensen die niet alleen het (auto) verkeer op de weg in de gaten houden, maar ook letten op wat er op en naast de weg ligt aan verkeersslachtoffers. Hillie Waning-Vos uit Slagharen is daar een van.

De allerbelangrijkste doodsoorzaak is het verkeer: 45 procent van de gemelde (teruggevonden) dode kerkuilen is op of naast de weg gevonden. Meer dan de helft van deze uilen is jonger dan zes maanden en … wanneer deze verkeersslachtoffers worden verdeeld over de maanden, is de sterfte hoog tussen september en februari. In de provincie Friesland is, na het intensief verzamelen van dode uilen, vastgesteld dat er bepaalde wegen zijn die een hoge tol eisen. Daar is inmiddels iets aan gedaan.

In de nieuwsbrief van de ‘Kerkuilenwerkgroep West-Overijssel-Noordoostpolder’ is in 1990 verslag gedaan over de niet-natuurlijke sterfte onder kerkuilen in Overijssel. Vergiftiging, het vast raken in prikkeldraad, verdrinking in waterbassins en een botsing

Hillie Waning-Vos was hoogst verbaasd toen ze tussen Hardenberg en Lutten, op korte afstand van elkaar en ongeveer op hetzelfde moment, drie dode uilen op en langs de weg zag liggen: twee kerkuilen en een ransuil. In de buurt van de slachtoffers bevinden zich

Tekst: Ger Snaak.

twee bezette broedkisten voor kerkuilen. Een van de kerkuilen is meerdere keren door auto’s overreden. Door oplettendheid en het vastleggen van de dode vogels door de waarnemer worden de kerkuilbeschermers opmerkzaam gemaakt op dit voor uilen dodelijk probleem. Mogelijk moet er nagedacht gaan worden over maatregelen.

Nieuwsbriefen Op de landelijke website van de kerkuilenwerkgroep Nederland kan u nog de oude nieuwsbriefen downloaden. Klik op onderstaande links voor de PDF: Nieuwsbrief 2016 Nieuwsbrief 2014 Nieuwsbrief 2011 Nieuwsbrief 2010

Fig. 2: Een geringde kerkuil, verkeersslachtoffer 2. Foto: Hillie Waning-Vos.

Nieuwsbrief 2009 Nieuwsbrief 2008 Nieuwsbrief 2007 Nieuwsbrief 2006 Nieuwsbrief 2005 Nieuwsbrief 2004 Nieuwsbrief 2003 Nieuwsbrief 2002 Veel leesplezier namens de redactie.

Fig. 3: Een geringde kerkuil (ring zichtbaar in cirkel), verkeersslachtoffer 3. Foto: Hillie Waning-Vos.

Fig. 1: Ransuil, verkeersslachtoffer 1. Foto: Hillie Waning-Vos.

20

Kerkuil Nieuws 2017

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2017

21


Kerkuilengroep Olst-Wijhe Kerkuilen ringen bij fruitbedrijf van Vilsteren in Wijhe. Hans de Jonge

IVN-afdeling “de Grutto” Wijhe/ Olst heeft een uilenwerkgroep, die binnen onze gemeente zich actief bezig houdt met de bescherming van de steen- en kerkuilen. Bij de familie van Vilsteren, een fruitbedrijf met een boerderijwinkel op de Boerhaar, hebben we al jaren geleden een kerkuilenkast in de schuur geplaatst.

22

Kerkuil Nieuws 2017

In die kast is twee jaar geleden een camera geplaatst, zodat ook de klanten en andere bezoekers via een televisiescherm kunnen meegenieten van broedende kerkuilen en de uitgekomen jongen. Dat er een camera is geplaatst, is voor ons als werkgroep ook gemakkelijk omdat we niet in de kast hoeven te kijken hoe groot de jongen zijn. We hoeven de uilen niet onnodig te storen. In april werd er veel paargedrag waargenomen, het zou wel eens een mooi broedgeval kunnen worden. In de tweede week van mei werd het eerste ei gelegd; het mannetje was ’s avonds en ‘s nachts druk in de weer om muizen te vangen voor het broedende vrouwtje. Een kerkuil vrouwtje legt om de dag een ei; gewoonlijk legt ze 4 tot 7 eieren. Zodra het eerste ei gelegd is, begint ze meteen met broeden. Daarom zien we ook duidelijke leeftijdsverschillen tussen het eerste en het jong dat het laatst uit het ei is gekropen.

Op 10 juni kwamen we kijken hoe het met het broedsel was. Uit de 5 eieren die gelegd waren, kwamen 4 jongen. De jongen groeiden flink en op zeker moment waren ze zoals wij dat noemen “ringrijp”. Het leek Evert, de eigenaar van het bedrijf, erg leuk om zijn klanten de gelegenheid te bieden, aanwezig te zijn bij het ringen van de jongen. Als werkgroep ringen wij niet zelf de uilen, dit moet gebeuren door een gecertificeerde ringer. We werken al jaren op een geweldige wijze samen met Jan van Dijk uit Zwolle. Het voorstel van Evert werd voorgelegd aan Jan. Het was geen enkel probleem, maar omdat de jongen al vrij groot waren moest het ringen wel op redelijk korte termijn gebeuren. Als datum werd zaterdag 18 juni gekozen, en Evert zou een bericht uit doen naar eventuele belangstellenden.

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Toen wij aankwamen voor het ringen bleek de belangstelling erg groot. Er waren ongeveer 30 personen en wij vonden het leuk dat er veel kinderen bij waren. Toen we de jongen uit de kast haalden, bleek één jong al uitgevlogen te zijn. De andere 3 jongen werden geringd in de grote schuur. Tijdens de ringsessie konden de kinderen en de volwassenen vragen stellen, die we zo goed mogelijk hebben beantwoord. Het enthousiasme onder de bezoekers was groot vooral omdat iedereen, die dat wilde de jongen even mocht vasthouden. Het was een spontane en geslaagde actie waar de bezoekers, de familie van Vilsteren en wij van genoten hebben. Uilenwerkgroep IVN “De Grutto” Wijhe/Olst

Kerkuil Nieuws 2017

23


Jaarverslag Olst-Wijhe Jaarverslag Uilenwerkgroep over 2016 Hans de Jonge Jaarverslag Uilenwerkgroep over 2016 De uilen in de gemeente Olst-Wijhe doen het goed ; bij de kerkuilen zien we zelfs bijna een verdubbeling van het aantal broedsels. In het overzicht bij dit artikeltje vindt u de gegevens van de broedsels over een periode van 11 jaren. Het gaat daarbij om gegevens over en waarnemingen van uilen die in onze kasten broeden. Er zijn ongetwijfeld meer broedsels want er zijn ook uilen die in de vrije natuur hun nesten hebben, dit geldt zeker voor de steenuilen. Kerkuilen broeden meestal in gebouwen en op plekken waar je het helemaal niet verwacht; ook daarvan zullen er broedsels zijn die we niet in beeld hebben. In de loop van die 11 jaren is het aantal door ons geplaatste kasten flink uitgebreid. In de hele gemeente Olst-Wijhe controleren we nu zo’n 100 steenuilkasten en bijna 80 kerkuilkasten. Die zijn natuurlijk niet allemaal bezet. Meerjarenoverzicht Steenuilen Olst/Wijhe Jaar Broedsels Eieren Jongen 2005 4 ? 11 2006 5 13 13 2007 11 40 28 2008 13 53 44 2009 21 69 41 2010 27 87 58 2011 22 57 44 2012 26 72 52 2013 37 125 64 2014 38 154 124 2015 41 159 92 2016 43 175 127

24

Kerkuil Nieuws 2017

Geringd 9 8 14 37 35 47 43 51 61 117 89 127

Uilen bouwen geen nest, zoals de meeste vogels wel doen, ze zijn wat dat betreft erg lui. Ze leggen hun eieren op plekken die ze geschikt vinden en maken hooguit een kuiltje zodat de eieren wat beter bij elkaar liggen. Steen- en kerkuilen worden ook wel erfvogels genoemd omdat die veelal broeden in gebouwen of een omgeving dichtbij de mens. De ransuil, bosuil en oehoe broeden in de vrije natuur en maken daarbij gebruik van oude nesten van kraaien, eksters, buizerds enz. De velduil maakt zijn nest op de grond vaak in graslanden of andere lage begroeiing. Steenuilen. Bijna alle kasten die in 2015 bezet waren, werden ook in 2016 weer bewoond, en zelfs nog een paar extra kasten. Bij de eerste controle troffen we 33 broedende vrouwtjes mèt een ring aan en 8 vrouwtjes en één mannetje zonder ring. In een enkele kast lagen wel eieren, maar was het vrouwtje even niet thuis. In overleg met onze ringer proberen we de nog ongeringde uilen zo gauw mogelijk van een ring te voorzien. De geringde volwassen uilen (adulten) worden door ons terug gemeld aan het Uitgevlogen 9 13 14 36 40 45 43 51 55 117 85 123

Jongen dood 2 ? 5 8 0 10 1 2 3 0 0 4

Ouders geringd 1 0 2 9 8 8 12 8 1 0 16 ?

Vogeltrekstation; met de gegevens uit hun databank kunnen we aflezen hoe oud de uil is, waar hij geringd werd, waar en hoe vaak de uil al eerder terug gemeld is. Zoals u in het schema kunt aflezen zijn er 175 eieren gelegd, waar 127 jongen (pullen) zijn uitgekomen en geringd; helaas zijn er 4 jongen niet uitgevlogen. Eén ouder paar is gepakt door een roofvogel (“geslagen”, zoals dat genoemd wordt) waarschijnlijk door een havik of sperwer. De jongen waren al geringd, die hebben het helaas niet gehaald. Ook dat hoort bij de natuur. Kerkuilen. De kerkuilen hebben ons verrast dit jaar: het aantal bezette kasten is met bijna 100 % toegenomen van 15 naar 27 broedlocaties. Er waren in 2016 heel veel plekken, waar al jarenlang een kast hangt, maar waar nog maar zelden of nooit een kerkuil gebroed had. Sommige van die kasten hebben al wel eerdere bewoners gehad zoals houtduiven en kauwtjes. In enkele kasten werden wel eens sporen gevonden bv. uilenballen of een veertje, maar geen broedsels. Hoe dat in andere regio’s is gegaan, is ons nog niet bekend. Die gegevens worden in deze maanden verzameld en uitgewisseld tijdens de regionale bijeenkomst in april a.s. Na het grote succes met kerkuilen in 2014 hadden we in 2015 meer broedsels verwacht. Waarom de toename van broedsels in ons werkgebied in 2016 zo groot is wordt nog onderzocht, we hopen daar meer duidelijkheid over te krijgen. Meerjarenoverzicht Kerkuilen Olst/Wijhe Jaar Broedsels Eieren Jongen 2005 5 ? 18 2006 4 25 20 2007 15 60 59 2008 11 36 33 2009 7 24 16 2010 12 43 33 2011 9 26 22 2012 11 46 45 2013 11 52 34 2014 15 127 113 2015 15 58 48 2016

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Geringd 16 19 54 29 15 30 18 45 30 104 42

Er waren 98 eieren waaruit 93 jongen kwamen; daarvan zijn er 91 geringd en uitgevlogen. Twee jongen hadden de kast al verlaten, om die reden zij ze niet geringd. Het aantal muizen (de muizenstand) was dit jaar normaal te noemen en dat vinden we in de broedsels terug. Gewoonlijk leggen de kerkuilen tussen de 4 en 7 eieren. In een jaar met heel veel muizen zoals in 2014 kan het aantal eieren wel oplopen tot 10 stuks. In het schema is dat dan ook duidelijk te zien. Kerkuilen zijn echt afhankelijk van muizen. Steenuilen hebben een breder voedselarsenaal; zij eten regenwormen, insecten vooral tor-achtingen (meikevers), vogels en uiteraard ook wel muizen. Daarom zien we bij de steenuilen dat het aantal jongen minder spectaculair stijgt of daalt dan bij de kerkuilen; de broedselgrootte is constanter. Mede door de uitbreiding van het aantal geplaatste kasten zien we voor beide soorten nog steeds een stijging van het aantal broedsels. Dat is mooi, maar we kunnen niet onbeperkt kasten blijven plaatsen. Het moet wel om zinvolle plaatsen gaan, want alle kasten moeten minstens 1 x per gecontroleerd worden. De bewoonde kasten wel vaker. Die moeten ook in het najaar schoon en winterklaar gemaakt worden, ook als er kraaien of duiven gehuisd hebben. Het werk en de contacten met de kasthouders geven ons nog steeds veel voldoening. Bij deze bedanken we dan ook alle kasthouders voor hun gastvrijheid om ons toe te laten op hun erf. Uitgevlogen 16 15 59 26 15 30 18 42 29 104 42

Jongen dood 2 0 0 8 1 3 4 4 5 1 6

Ouders geringd 0 0 0 5 1 4 0 4 0 0 0

Kerkuil Nieuws 2017

25


Noord Oost Polder Kerkuilennieuws uit de NOP 2016. Florian Bijmold en ringer Niko Groen. Weinig Veldmuizen en weinig Kerkuilen: Het broedseizoen 2014 zullen wij hier in de NOP niet snel vergeten, maar het broedseizoen van 2016 ook niet. Niet eerder maakten wij zo’n slecht jaar mee. In seizoen 2000 ben ik begonnen om mijn maatje Sjoerd Haantjes bij te staan met het controleren van broedkasten en vooral ook de broedsels registreren in de NOP. Door de jaren heen zie je golfbewegingen met soms hoge pieken en dalen. Maar niet eerder was de daling zo diep! In het afgelopen broedseizoen starten de kerkuilen paartjes ook relatief laat met broeden. In de maanden april en mei werd zover wij konden overzien nog niet gestart met broeden. In verband met de lage stand van de Veldmuis op dat moment kon het wel eens een latertje worden dachten we. Door een nat en koud voorjaar brachten de veldmuizen weinig tot geen jongen groot. Dat zagen wij ook terug bij het gemiddelde legbegin van de Kerkuilen en de lage reproducties van jongen. De kerkuil wijfjes bleken in de NOP nog niet in goede condities te verkeren, want het voorjaar werd gewoon overgeslagen met broeden. Eigenlijk pas in de zomermaanden juni en juli werd gestart met broeden. In de NOP hadden wij maar 6 kerkuilenpaartjes met jongen. Een heel laag aantal. Bij die 6 paartjes hebben we maar van 3 paartjes de jongen geringd. Bij de overige 3 paartjes waren de jongen voortijdig uitgevlogen. De nestkast bezitters wisten ons te vertellen dat ze s’avonds dan de jongen door de schuur zagen vliegen en hoorde ook

26

Kerkuil Nieuws 2017

duidelijk de bedelende jongen. Het waren ook lage aantallen. Vaak maar 2 of 3 jongen per paartje. Onder en in de broedkasten lagen braakballen waarin vooral skeletdelen van spitsmuizen en ook wel vogeltjes zaten. Woelmuizen en Veldmuis kwamen we maar weinig tegen. Kwaliteit van leefgebied: Er zijn locaties waar we nu al een paar jaar achter elkaar geen kerkuilen paartjes meer tegen komen. Dat zijn vooral de west- en noordrand van de NOP en ook wel in de centrale delen van de polder. De oostrand langs het oude land blijft favoriete, ook in slechte jaren. De west- en noordrand en de kern van de polder is kwalitatief minder goed. Veel grootschalige landbouw waar veel bestrijdingsmiddelen worden gebruikt, weinig rommelhoekjes of veldjes. Nagenoeg worden alleen rooivruchten verbouwt met in deelbouw granen. Vooral gladiolen, lelies, tulpen, aardappelen, witlof, peen, suikerbieten, tarwe of gerst en uien. Als er al grasweiden zijn voor koeien, dan zijn dat Engels raaigras velden die om de drie jaar worden doodgespoten en ondergeploegd voor een andere teelt. Niet echt fijn voor Veldmuizen en Kerkuilen. De wegbermen en sloottaluds blijven dan over, maar zijn vaak onveilig ivm het verkeer. Het is geen makkelijk bestaan voor zowel de Veldmuis als de Kerkuil. In goede jaren is er nog wel eens een opleving en dan worden in eens na vele jaren leegstand van de broedkast een paartje kerkuilen aangetroffen, die vervolgens na 1 goed jaar dan weer de benen of eigenlijk de vleugels nemen. In de oostrand van de polder lijken de Kerkuilen veel honkvaster te zijn. Dat zien wij dan ook elk jaar weer terug in de resultaten. Het zijn vaak de Kerkuilen die bij dezelfde boeren hun eitjes leggen en

jongen weten groot te brengen. Die locaties zijn zichtbaar kwalitatief goed. Veel rommelhoekjes, schapen en pony weiden die voor lange tijd extensief worden beheerd. Er zijn daar ook meer weiden waar koeien jaarrond kunnen grazen en waar hele mooie schrale wegbermen zijn die hoge floristische waarden hebben (Uiterdijkenweg en Hopweg). Ik denk dat die componenten allemaal meetellen. Maar ook daar zie je de tulpen en lelieteelt oprukken, ook daar wordt er opgeschaald en ook daar zie je de ligboxen groter worden. Het is niet tegen te houden…..behalve als de melkprijzen nog meer gaan zakken en dat Nederland nog meer onder druk komt te staan met zijn fosfaatrechten. Misschien maken we het nog mee dat boeren massaal over gaan naar biologische extensievere landbouw, waarbij kwaliteit van dierenwelzijn, voeding en natuur weer alledaags zullen regeren. Laten we het hopen. Dan maken Veldmuis en Kerkuil misschien meer kans in de Polder.

De Kerkuilen coördinatoren Sjoerd Haantjes, Florian Bijmold en ringer Niko Groen.

Foto:3 donspullen bij de Fam. E. de Boer aan de Uiterdijkenweg Het meten wegen en ringen van de pullen door N. Groen

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2017

27


Landelijk gegevens

28

Kerkuil Nieuws 2017

4

13

4 23

13 7 9 4 6 4 0

1 1 2 0 0 0 1

3,3 2,3 1,1 2,0 3,0 4,0 0,0

3 3

11 3

0 2

3,7 1,0

1 14 6 20 26 6 100

3 44 13 34

0 2

11 162

2 17

3,0 3,1 2,2 1,7 0,0 1,8 1,6

6

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Uitgevlogen

4 3 8 2 2 1 1

3 e Broed

2,7 3,0 3,1 2,9 4,5 4,2 3,9 3,4 2,5 3,3 3,8 3,2 3,3 3,4 2,0 3,6 3,2 3,3

gem uitgevlogen

aantal juv 1e broed

niet gecontroleerd 1e br

2

waarvan mislukt 2e broed

14 186

368 1176 1038 728 886 580 669 575 139 208 75 240 513 356 326 1897 568 10342

aantal juv 2e broed

6 22 22 26 11 10 6 13 5 7 0 1 12 6 25

Totaal 2e broedsels

134 392 332 251 198 139 173 168 55 63 20 76 156 122 165 527 175 3146

gem uitgevlogen

Groningen Friesland Drenthe West-Overijssel./ NO Polder Twente Achterhoek-Noord Achterhoek-Liemers Veluwe Betuwe-Oost Flevoland / Zuid Flevoland / Oost Utrecht-Betuwe-West Noord-Holland Zuid-Holland Zeeland Noord-Brabant Limburg Totaal 2015

waarvan mislukt 1e broed

2016

totaal 1e broed

Hieronder het overzicht van de landelijke kerkuilgegevens 2016 ten opzichte van 2015:

1

3

1

3

2015 253 546 242 215 106 77 65 146 29 77 37 46 154 89 153 318 135 2688

-47% -28% 37% 17% 87% 81% 166% 15% 90% -18% -46% 65% 1% 37% 8% 66% 30% 17%

Kerkuil Nieuws 2017

29


gegevens Grafiek broedsels kerkuilen NW Overijssel en NOP 2016

NW Overijssel en NOP 2016 Diepenveen

3

Schalkhaar

3

Wilp

0

NOP

7

Den Ham

8

Wijhe/ Olst

24

Raalte

7

Ijhorst/ Staphorst

24

Hardenberg

28 7

Avereest

8

Nijverdal

17

Ommen

29

Markelo

0 11

Dalfsen

0

Heino

12

Holten

8

Deventer Totaal aantal broedsels in 2016

20

Reeks1

15

10

5

4

Bathmen

Mastenbroek eo

25

17

Kampereiland

Vroomshoop

30

24

Steenwijkerland

Zwolle

35

0

300

14 250

0

255

200

150

jaar 2010 jaar 2011 jaar 2012 jaar 2013 jaar 2014 jaar 2015 jaar 2016

30

Kerkuil Nieuws 2017

167 204 226 127 262 215 255

Reeks1

100

50

0

jaar 2010

jaar 2011

Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

jaar 2012

jaar 2013

jaar 2014

jaar 2015

jaar 2016

Kerkuil Nieuws 2017

31


Coördinatoren Coörnidatoren werkgroepen: Reg.nr. Regio Coördinator 1a Steenwijk W. Engelsman 1b VWG vliegvlug H. Folkerts 2a Mastenbroek H. Folkerts VWG vliegvlug 2b Mastenbroek overig Jan van Dijk 3

Kampen

W. v d Molen

4 5 6 7 8 9a 9b 10a

Staphort Zwolle Dalfsen Heino Ommen Hardenberg Gramsbergen Nijverdal

A. Lassche Jan van Dijk H. Schrijver V. Rosendal H. Bouman G. Snaak Jan Leferink J. Wennemers

10 b 11 12 13

Holten Markelo Bathmen Deventer

A. Driessen G.J.H. Tjoink L. Hotsma R. Wijnbergen

14a 14b 15

Den Ham Vroomshoop Raalte

16 17

Avereest Noordoost polder

18

Olst/Wijhe

J. Vrijlink K. Smelt J. Legebeeke P. Uijttenboogaart T. Schmidt S. Haantjes F. Bijmold H. de Jonge

Provinciaal Coördinator:

Florian Bijmold

Coördinatoren aangrenzende gebieden: Groningen A. Eikenaar Friesland Johan de Jong Drente J. van de Streek Twente J. Drop Achterhoek Noord G. Nijenhuis Veluwe Vacant Landelijk Coördinator:

32

Kerkuil Nieuws 2017

Johan de Jong

Telefoon 0521-516455 0522-257282 0522-257282

E-mail adres w.engelsman2@kpnplanet.nl folkertsh@home.nl folkertsh@home.nl

038-4657050 06-22494681 038-3318707 06-42729967 0529-483822 038-4657050 0529-401341 0572-391084 0523-251520 0523-856980 0524-562729 0548-614390 06-39888343 0548-363192 0547-272864 0570-541970 0570-641461 06-30718819 0546-672664 0546-643614 0572-357782 0572-353647 0523-616098 0527-613476 06-29073581 0570-522629 06-45171280

jwhvdijk@wxs.nl

06-29073581

fbijmold@gmail.com

0597-561872 0512-303174 06 120 796 67 0546-442013 0545-292532

eikenaar@planet.nl info@kerkuil.com famvandestreek@ziggo.nl johandrop@outlook.com gerrie.nijnenhuis@xs4all.nl

Kaart werkgroepen Locaties werkgroepen kerkuilenwerkgroep West-Overijssel-Noordoostpolder Klik op de interactieve buttons voor de websites van de verschillende werkgroepen.

wimvandermolen@live.nl

1a

alassche@hetnet.nl jwhvdijk@wxs.nl famschrijver@gmail.com v.j.j.Rosendal@hetnet.nl han.bouman@planet.nl g.snaak@ziggo.nl lefer46@kpn.nl j.wennemers@home.nl

1b

17 2a

4

2b

16 9

6

3

appmdriessen@planet.nl gjhkiefte@gmail.com lammert.hotsma@hetnet.nl djengo@ziggo.nl

5

8

14a

7

janvrijlink@gmail.com smeltjh@gmail.com legebekenieuwburg@gmail.com pm.utb@home.nl tjvogelaars@live.nl s.haantjes@home.nl fbijmold@gmail.com hansannie1@hotmail.com

18

13

15

12

14b

10a

10b

11

Oproep! 0512-303174

info@kerkuil.com

indien uw website niet in boverstaande landkaart is verwerkt stuur dan svp de link naar: marc@sallanddesign.nl en deze zal voor u toegevoegd worden. Noordwest Overijssel en Noordoostpolder

Kerkuil Nieuws 2017

33


Kerkuilnieuws 2017

West-Overijssel en Noordoostpolder

Profile for SKWN

Kerkuilnieuws 2017 Overijssel  

Kerkuilnieuws 2017 Overijssel  

Profile for live9863
Advertisement