Page 1

InhoudMuzes nieuwsbrief 10 1 2

JUNI 2007

Voorwoord Muziek

Voorwoord

I Muziekonderwijs in Nederland 2007 (2)

Jos Herfs

11 13 14 15

Dag van de Schoolmuziek Noodkreet artistieke vakken

B

este leden,

Nieuws van Muzes vzw

I verslag nascholing M.O. donderdag 24 mei 2007

I Muzes gaat in Mechelen wonen Over de oprichting van Klankendaal...

16 17

Liesbeth Segers Eindredactie nieuwsbrief Muzes vzw

Lied

I Never stop… singing Jos De Ryck

Prikbord

I Studiedag Gehrels Muziekeducatie

Muzes vzw Mechelsesteenweg 22 3000 Leuven T. 016/22 99 86 F. 070/42 70 63 info@muzes.be www.muzes.be eindredactie: Liesbeth Segers liesbeth.segers@muzes.be lay-out: Stefaan Vermeulen

In de nieuwsbrief van februari lieten we het eerste deel van het artikel Muziekonderwijs in Nederland 2007 van Jos Herfs op u los. Met een beetje vertraging wordt u nu getrakteerd op het vervolg. Weliswaar is het een zeer lijvig artikel en is het geenszins onze bedoeling ellenlange artikels te publiceren, maar dit artikel verdient uw aandacht. Het zal u niet ontgaan dat de schoolorganisatie in Nederland verschilt van de onze, maar dat er tevens een aantal gelijkaardige knelpunten en beleidstendensen zijn die ook de Vlaamse leerkracht verontrusten. De volgende werkjaren voorziet de nieuwsbriefredactie om de muziekpedagogie in een bepaald land in de kijker te zetten in één van de nieuwsbrieven. Sinds dit schooljaar verwacht u ook in iedere nieuwsbrief een artikel Beeld. Dat dit hard labeur is, hoeft niemand te verwonderen: de kernploeg van Muzes bestaat uit muziekleerkrachten die niet thuis zijn in deze materie. Helaas is het dan ook niet gelukt in dit juninummer een artikel Beeld te voorzien. Wij proberen het volgend jaar opnieuw en doen meteen al een warme oproep naar alle leerkrachten Beeld: Tips, ideeën, één adres: liesbeth.segers@muzes.be Het jaar lijkt wel in mineur te eindigen. Eind vorige maand werd ons gemeld dat het vak Muzikale Opvoeding in het Koninklijk Atheneum te Etterbeek wordt afgeschaft. De zeven eerstejaarsklassen (ASO) zullen in september niet naar een muzieklokaal trekken. Dit is hoogst onrustwekkend en mogen we niet zomaar laten gebeuren. Destijds engageerde Muzes zich om naast inhoudelijke ondersteuning ook een drukkingsgroep te vormen ten opzichte van de politieke besluitvorming. U leest in de nieuwsbrief welke stappen Muzes voorlopig ondernam. Positieve noot: begin september wordt het centrum Klankendaal feestelijk geopend. Dit centrum heeft de ambitie het kloppend hart van Muzes en de leerkrachten artistieke vakken te worden. Wij hopen dat Muzes ook volgend schooljaar uw hart en dat van uw leerlingen maximaal kan laten kloppen en we de overheid langzaam maar zeker kunnen overtuigen van het belang van de artistieke vakken.

Destijds engageerde Muzes zich om naast inhoudelijke ondersteuning ook een drukkingsgroep te vormen ten opzichte van de politieke besluitvorming.

Dag van de Schoolmuziek 2007 heeft een website! www.muzes.be/dagvandeschoolmuziek meer info? Zie p. 11 en 12!

nieuwsbrief 10 -juni 2007 1


Muziek Muziekonderwijs in Nederland

2007 (2) Jos Herfs Muziekpedagoog (NL)

In het tweede deel van mijn beschrijving van het muziekonderwijs in de Nederlands scholen ga ik dieper in op de ontwikkelingen in het Voortgezet Onderwijs (het secundair onderwijs), meestal kortweg het VO genoemd. Ik besteed aandacht aan de zogenoemde Nieuwe Onderbouw met zijn leergebied Kunst & Cultuur, een benaming die in 2006 in de plaats is gekomen van de omstreden, en politiek beladen term Basisvorming. Een tweede ontwikkeling betreft de herziening van de zogeheten Tweede Fase (het hoger secundair onderwijs). Per september 2007 krijgt de Tweede Fase een organisatorisch en inhoudelijk vernieuwde opzet. Zoals in Nederland gebruikelijk is, is deze herziening nog niet van kracht, of de volgende ingrijpende onderwijskundige verbouwing komt al in zicht.

Voortgezet onderwijs Aan het einde van de basisschool, als een kind ongeveer 12 jaar oud is, kiezen1 ouders en kind een school voor voortgezet onderwijs. Het is daarbij de bedoeling dat het kind op die school terecht komt die pedagogisch het beste aansluit bij de leervermogens en andere eigenschappen van het kind. De basisschool geeft daarover een gefundeerd advies en bespreekt dat uitvoerig met de ouders en het kind. Dit advies van de basisschool is gebaseerd op het oordeel van de leerkracht (of het onderwijsteam) van groep 8, het laatste leerjaar van de basisschool. De ‘juf’ of ‘meester’ van groep 8 betrekt bij het eigen oordeel ook de uitslagen van toetsen uit het leerlingvolgsysteem van de school, een set van gestandaardiseerde toetsen gedurende een aantal leerjaren. De school kan ook gebruik maken van de scores van de jaarlijkse Cito-toets voor het Basisonderwijs2, een afsluitend breed toetsonderzoek dat in groep 8 gehouden wordt gedurende drie dagen. Veel basisscholen maken gebruik van deze Cito-toets, die een begrip in zichzelf is geworden. De Cito-score is een belangrijke indicator en soms een formele vereiste

voor de doorstroom naar een van de drie soorten van regulier voortgezet onderwijs (ik laat het onderwijs voor kinderen met medische, leer- of gedragsproblemen hier buiten beschouwing). Nederland kent als VO-scholen: J Het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs met diverse richtingen en een studieduur van vier jaar (afgekort: het vmbo). In het vmbo komen verschillende afstudeerrichtingen voor: een theoretische leerweg (algemeen), een gemengde leerweg en vormen van beroepssecundair / technisch secundair onderwijs. J Het hoger algemeen voortgezet onderwijs met een studieduur van vijf jaar (afgekort: het havo). J Het voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (atheneum en gymnasium) met een studieduur van zes jaar (het vwo). Cijfers geven een indruk van de getalsverhoudingen. In het schooljaar 2006-2007 nemen ongeveer 200.000 leerlingen deel aan de eindexamens: vmbo 115.000, havo 50.000 en vwo 35.000 kandidaten. Deze verhouding is vrij stabiel. Het vmbo is de grootste schoolsoort.

Veranderende tijden Leerlingen krijgen in de onderbouw van het vmbo, de havo en het vwo een programma met inhoudelijk deels dezelfde lesstof. Welke lesstof in welk schoolvak aan de orde komt, is echter geheel vrij. Wel zijn er vastgestelde doelen voor het kernprogramma. Het aanbod verschilt van school tot school en per schoolsoort. De nagestreefde uniformiteit in vakken van de Basisvorming is losgelaten. Het streven is het talent van kinderen in alle opzichten, dus ook de muzikaalartistieke aspecten, tot hun recht te laten komen. Leraren in Nederland zien de invoering van de

1 De website van het Ministerie van Onderwijs en Cultuur geeft jaarlijks een mooie informatiegids. Zie voor de brochure 2006-2007 www.minocw.nl//documenten/OCW-gids2006-2007_VO.pdf 2 Zie voor de Eindtoets Basisonderwijs 2007 de website: www.citogroep.nl/pend/po_te/po/eind_fr_eb.htm

nieuwsbrief 10 -juni 2007 2


Muziek Basisvorming in 1993, alle goede bedoelingen ten spijt, als een grotendeels mislukt onderwijsavontuur. De schuld daarvoor leggen zij bij de overheid en de politieke partijen die een maatschappelijke vernieuwing zouden hebben doorgedrukt zonder zich te vergewissen van voldoende draagvlak in de scholen of van, volgens hen, voorspelbare neerwaartse effecten op het niveau. Zo simpel en generalistisch ligt dat allemaal niet. Het vak muziek heeft bijvoorbeeld in de basisvorming een geweldige groeispurt doorgemaakt, menig muziekdocent heeft de kerndoelen als een zegen ervaren. Allerlei interessante nieuwe lespakketten zijn op de markt gekomen en de praktijk van het musiceren in de klas is breed geaccepteerd. Nieuwe kunstvakken als dans, theater (drama) en mediaeducatie hebben hun intrede gedaan. Binnen beeldende kunst en vormgeving zijn diverse disciplines nader tot elkaar gekomen, weliswaar onder dwang. Scholen zouden niet meer terug willen naar de oude situatie. Binnen alle kunstvakken is het besef gegroeid dat samenwerking een must en een vanzelfsprekendheid is. Nederlanders, en niet alleen zij die niet zo erg tevreden zijn over het ervaren niveau of het systeem van het onderwijs, kijken graag naar de kwaliteit van het Vlaamse onderwijs dat in internationale vergelijken-

de studies hoog scoort. Het beeld is, dat het Vlaamse onderwijs nog veel traditionele kenmerken heeft weten te behouden dat de leraar secundair onderwijs nog vaak een klassieke lesgever is die kennisoverdracht centraal stelt. Een beeld dat vooral neoconservatieve docenten in Nederland met heimwee vervult. De artikelen naar aanleiding van het scholenrapport in De Standaard3 (2007) en de reacties bevestigen hen in dat beeld. Strijdgroeperingen als Beter Onderwijs Nederland (BON4) of Onderwijs Zonder Ontscholing (OZon5) stellen het debat over de kwaliteit van het onderwijs aan de orde met thema’s als de (vermeende) daling van het onderwijsniveau, de (culturele) geletterdheid en het taalonderwijs, de toegevoegde waarde van het onderwijs, de problemen van het leerlinggestuurd onderwijs (het Nieuwe Leren), het meesterschap van de meester (de beroepseer van de leraar6). Een stevige trend in diverse WestEuropese landen lijkt de roep om de autonomie van het leraarschap weer te vergroten. Tegelijk klinken er uit de leraarskamers ook zorgen over tekorten aan docenten en de afnamen van het niveau van kennis, inzicht en vaardigheden. Autonomie en dalende kwaliteit laten zich lastig combineren. Hoewel het onderwijsdebat vaak op hoge toon wordt gevoerd en niet altijd voldoende feitelijk is, staat de rol van de leraar in veranderende tijden7 op dit moment wel prominent op de agenda, ook muziekdocenten moeten daarmee aan de slag. De onderbenutting van talent is zo’n kwestie. De aanhoudende maatschappelijke onrust over de onderwijsvernieuwingen heeft in Nederland ertoe geleid dat het parlement in april een eigen onderzoekscommissie heeft ingesteld die de gang van zaken rondom de vernieuwing van het onderwijs zal onderzoeken. De vraag is vooral of de vernieuwingen van enkele jaren geleden op een verantwoorde manier zijn onderbouwd en ingevoerd, waarbij gekeken zal worden naar de invoering van de Basisvorming en de Tweede Fase. Maar het onder-

Nederlanders kijken graag naar de kwaliteit van het Vlaamse onderwijs dat in internationale vergelijkende studies hoog scoort.

3 4 5 6 7

Zie voor meer informatie de dossiers op de website van De Standaard www.destandaard.be Zie voor meer informatie de website van BON www.beteronderwijsnederland.nl Zie voor meer informatie de website www.o-zon.be Zie voor meer informatie de website www.beroepseer.nl Zie Roel van Goor en Rob Martens (2007).‘De leraar in spagaat in een complexe samenleving’, in: Vernieuwing, Tijdschrift voor onderwijs en opvoeding, jaargang 66, nummer 3, juni 2007. www.vernieuwing-online.nl

nieuwsbrief 10 -juni 2007 3


Muziek

zoek gaat ook over de actualiteit en betrekt er ook de discussies bij over het zogenoemde Nieuwe Leren, de gevolgen van het competentiegerichte onderwijs in middelbaar en hoger onderwijs en de rol van de leraar. De commissie gaat geen zondebok aanwijzen, maar wil lessen trekken voor de toekomst. Een fraai voornemen, waarvan we maar moeten afwachten hoe dat afloopt met zo’n brisant onderwerp.

De inhoud van de nieuwe Onderbouw De vernieuwing van de Onderbouw heeft kenmerken van een onderwijsreparatie en getuigt van voortschrijdend inzicht. De vernieuwing van dit deel van het VO is in augustus 2006 ingegaan. Scholen hebben meer beleidsvrijheid gekregen dan voorheen, daarmee zijn ze vanzelfsprekend blij. Tegelijk zijn ook nieuwe regels van kracht geworden. De onderwijstijd bijvoorbeeld, is wettelijk vastgelegd op minimaal 1040 klokuren per jaar voor het eerste en tweede leerjaar,

ook voor het derde leerjaar van havo en vwo. Daarmee heeft de overheid opnieuw een dwingende financiële en bestuurlijke last op scholen gelegd. Scholen moeten hun onderwijstijd zorgvuldig documenteren en verantwoorden. Er wordt streng op toegezien, de vorige minister van Onderwijs heeft voor onrust gezorgd door te dreigen met financiële sancties in de richting van scholen die de norm niet halen. Uit onderzoek blijkt dat ruim de helft van de scholen verwacht de onderwijstijd voor de onderbouw in schooljaar 2006/2007 niet te kunnen realiseren. Veel scholen hebben inmiddels beleid ontwikkeld om per 2007/2008 te kunnen voldoen aan de regels, bijvoorbeeld lestabellen gewijzigd, de organisatie van het schooljaar aangepast en extra personeel aangesteld. Het leerprogramma voor de Onderbouw bestaat uit een verplicht kerndeel met 58 vastgestelde kerndoelen (aanzienlijk minder dan voorheen) en een ‘differentieel deel’, maar de school bepaalt zelf hoe de kerndoelen worden uitgewerkt. Dat kan in vakken, projecten, leergebieden of andere vormen van onderwijs. Er zijn geen voorschriften met betrekking tot de lessen. Geen enkel vak, met uitzondering van lichamelijke opvoeding, heeft nog een verplicht minimum aantal lesuren. De school kan het onderwijs binnen de eigen instelling naar eigen inzicht en voorkeur vormgeven. Voor het muziekonderwijs betekent dit bijvoorbeeld dat de muziekdocent niet langer hoeft vast te zitten aan het traditionele wekelijkse muziekuurtje met zijn hoge werkdruk en berucht lage rendement. Een voorbeeld uit de eigen praktijk. Anderhalve dag per week ben ik muziekleraar aan het Jac. P. Thijsse College in Castricum (Noord-Holland), een actieve, ondernemende VO-school met een rijke cul-

Voor het muziekonderwijs betekent dit bijvoorbeeld dat de muziekdocent niet langer hoeft vast te zitten aan het traditionele wekelijkse muziekuurtje met zijn hoge werkdruk en berucht lage rendement.

nieuwsbrief 10 -juni 2007 4


Muziek tuur en veel aandacht voor kwaliteit. Onlangs is besloten dat als experiment de muzieklessen van de brugklasleerlingen (de eerstejaars) worden gebundeld tot blokken van twee uur gedurende een halfjaar. Dat maakt een hoger rendement mogelijk, want de leraar kan meer tijd investeren in de intensieve werkvormen als musiceren en componeren in de klas. Scholen kunnen echter ook andere beleidskeuzes maken, bijvoorbeeld ten koste van het muziekonderwijs. Zo kan het zijn dat als een muziekdocent de school verlaat, hij niet wordt opgevolgd en dat de school de uren inzet voor een ander kunstvak.

Kerndeel en differentieel deel Het kerndeel is bestemd voor alle leerlingen van de Onderbouw en beslaat tweederde van de tijd in de eerste twee leerjaren. In het kerndeel komen algemene vaardigheden en vakspecifieke vaardigheden aan bod. De algemene vaardigheden komen voor in alle vakken en leergebieden: Omgaan met informatie (opzoeken, ordenen, beoordelen) Mondeling communiceren (vraaggesprek, presentatie) Schriftelijk communiceren (verslag, werkstuk) In een groep samenwerken aan een opdracht Werk plannen, regelen en organiseren Een oordeel vormen en een standpunt bepalen Reflecteren op je eigen functioneren

De typisch vakspecifieke vaardigheden zijn vastgelegd voor de zeven verplichte domeinen (vakken en leergebieden): Nederlands, Engels, Wiskunde, Mens en natuur, Mens en maatschappij, Kunst en Cultuur, Bewegen en sport. Het overblijvende deel van de tijd is bestemd voor eigen invulling van de school en keuzes van de leerlingen. J Welke moderne vreemde taal kies je in het vmbo naast Engels? (Frans, Duits, Spaans, Arabisch of Turks); J Welke twee moderne vreemde talen kies je in havo/vwo? Frans en Duits (of in plaats van één daarvan Spaans, Russisch, Italiaans, Arabisch of Turks); J Latijn en Grieks zijn op het gymnasium verplicht; en Fries in Friesland. De school kan in het differentiële deel haar eigen pedagogische of onderwijskundige kracht laten zien, bijvoorbeeld via samenhang en doorgaande leerlijnen, of vakken waarmee de school zich wil profileren zoals levensbeschouwing, kunst of sport, en de mogelijkheid bijvoorbeeld voor projectonderwijs.

Samenhang Het onderwijsprogramma van de Onderbouw koerst vooral op grotere samenhang en samenwerking. Samenwerking tussen leerlingen als motor voor het leren, samenwerking binnen docententeams om gezamenlijk verantwoordelijkheid te dragen voor de pedagogisch-didactische aanpak, en vooral meer inhoudelijke samenhang in de vorm van integratie van vakken of van vakterreinen. Een belangrijk en veelgehoord punt van kritiek op de Basisvorming was immers dat veel leerlingen deze als versnipperd en overladen hebben ervaren. Een voorbeeld van samenhang: in de kerndoelen voor het leergebied Mens en maatschappij zitten elementen van aardrijkskunde en geschiedenis, maar ook van economie, levensbeschouwing en maatschappijleer. Muziek kan zowel een apart vak zijn (het is niet verplicht) als een onderdeel (nader te bepalen qua omvang) van het leergebied Kunst en Cultuur, dat onderdak biedt aan een serie vakken: muziek, dans, drama (theater), de beeldende vakken en audiovisuele vorming (media-educatie). De samenhang binnen de kunsten cultuurvakken is bijna vanzelfsprekend als het

nieuwsbrief 10 -juni 2007 5


Muziek gaat om de vaardigheden in het uidrukken van eigen gevoelens (expressie) of het presenteren van eigen werk (bijvoorbeeld muziek spelen/zingen).

Inhoud van het leergebied Kunst en Cultuur. De kunstvakken ontmoeten elkaar in het leergebied Kunst en Cultuur. De algemene doelstelling van dit leergebied is zo ruim en open als mogelijk geformuleerd: het gaat om een brede oriëntatie op Kunst en Cultuur. Scholen kunnen dat doel realiseren in gezamenlijke projecten van vakken, in vormen van team teaching, of simpel en traditioneel als de optelsom van de afzonderlijke inspanningen van de leerlingen in de kunstvakken. In het leergebied is ruimte voor alle kunstdisciplines, niet alle onderdelen hoeven als afzonderlijk vak op het schoolrooster te staan. Je kunt een vak of onderdeel immers ook een korte periode aanbieden of binnen vormen van keuzetijd, bijvoorbeeld op projectmiddagen. Zo zie ik op dit moment bijvoorbeeld opvallend veel vraag op dit moment naar dramadocenten. Mijn afstuderende studenten van de opleiding Docent Drama van de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden vertrekken allen met een baan. In het kader van het leergebied Kunst en Cultuur komen leerlingen in aanraking met kunstzinnige en andere culturele uitingen. Via actief en creatief leren werken zij aan de ontwikkeling van de eigen productieve mogelijkheden. Ze ontwikkelen vaardigheden in verschillende technieken en leren omgaan met de mogelijkheden van (de) verschillende kunstzinnige disciplines. Zo krijgen de leerlingen niet alleen inzicht in multi-disciplinariteit, maar ook meer oog en oor voor de kunstzinnige en culturele diversiteit in de samenleving en nog wat verder weg, de diverse culturen in de wereld, multi-culturaliteit. De inhoud van het leerdomein bevat elementen uit de

kennisbasis van de vakken muziek, dans, drama, handenarbeid, tekenen, textiele werkvormen en audiovisuele vorming (media-educatie). Leerlingen maken kennis met de gebruikelijke functies van Kunst en Cultuur, bijvoorbeeld het kunnen uitdrukken van eigen gevoelens en ervaringen, het vormgeven aan verbeelding en ze leren communiceren door middel van beeld, klank, woord en lichaamstaal. De leerlingen leren ook hoe ze hun werk overtuigend aan anderen kunnen presenteren, ze kunnen helder uitleg geven bij het werkproces en ze kunnen hun eigen werk zelf beoordelen en verbeteren. Het leren van vaardigheden is steeds gekoppeld aan het verwerven of verbreden van kennis en inzicht. Pedagogisch staat het in de context van het oriënteren door de leerling: Wie ben ik, waar sta ik, wat is mijn weg, hoe zit de wereld in elkaar, waar liggen mijn kansen, wat moet ik daar voor doen en leren? Het curriculum van de school geeft richting aan het leren, brengt onderscheid aan in niveaus en voortgang, bereidt de leerlingen voor op vervolgonderwijs en samenleving. Het leergebied Kunst en Cultuur geeft daarbij diepte, kleur en smaak en draagt zo bij aan de rijkdom van de leeromgeving die de leerlingen moet inspireren, motiveren en prikkelen tot presteren. Het schoolteam van professionele vakdocenten en een goed werkend systeem van persoonlijke zorg staan er borg voor dat elke leerling de kans krijgt zijn talenten tot ontwikkeling te brengen. Zelf dingen bedenken en je eigen ideeën vormgeven, en daarnaast verrast en aangestoken te worden door kunst en cultuur van anderen zijn de ingrediënten voor een succesvolle kunsteducatie. In het leergebied Kunst en Cultuur hoort ook programma thuis van kennismaken met verschillende soorten professionele kunstuitingen, liefst op een actief betrokken manier. Ik geef een actueel voorbeeld, weer een uit eigen

Via actief en creatief leren werken zij aan de ontwikkeling van de eigen productieve mogelijkheden.

www.cadans-online.b

e

41949 adv_banner cadans 02.indd 1

18-01-2007 16:28:40

nieuwsbrief 10 -juni 2007 6


Muziek praktijk. Zeer onlangs organiseerde de brugklasafdeling een theaterproject voor onze bijna vierhonderd leerlingen rondom de bekende Disney musical The Lion King. De school nam het initiatief om zelf een aantal professionele dansers, acteurs, muzikanten en theatervormgevers bij elkaar te brengen en hen te vragen of zij gedurende twee dagen workshops wilden verzorgen voor de brugklasleerlingen. De activiteiten moesten uitmonden in een vorm van publiekspresentatie of totaaltheater. Alle leerlingen zouden bij het project betrokken moeten zijn. Om het evenement goed te laten verlopen hebben de mentoren van de leerlingen al weken ervoor de klassen enthousiast gemaakt. Leerlingen konden zelf een keuze maken uit een lijst met mogelijkheden J 50 leerlingen workshop dans J 100 leerlingen workshop zang (koor) J 90 leerlingen voor de workshop percussie J 50 leerlingen decors ontwerpen en maken J 90 leerlingen voor kostuums en maskers maken J 15 leerlingen publiciteit en persgroep, verslaglegging, foto’s en video De workshops werden geleid door enthousiaste, jonge theaterprofessionals. Met hun authentieke verhalen over producties waaraan ze hadden meegewerkt of waaraan ze zouden gaan meewerken en een snelle, resultaatgerichte aanpak maakten ze onmiddellijk contact met de leerlingen. De eigen docenten en klassenmentoren waren erbij, van een afstand bewaakten zij de goede gang van zaken. Ze zorgden ervoor dat de groepen goed functioneerden, op tijd aanwezig waren en bij elkaar bleven. De school nam natuurlijk de algehele organisatie voor haar rekening: roosters, theaterfaciliteiten, licht, geluid, verzorging. Onder druk van de tijd en geïnspireerd door de sfeer, de theatermakers en veel presta-

tiemotivatie stortten de leerlingen zich in hoog tempo op het theatraal, muzikaal of dansant maakproces dat zowel op het proces als het product gericht was. Het resultaat was buiten verwachting en iets om trots op te zijn: de school bleek ineens veranderd in theater, iedereen zat in zijn rol, alles stond op zijn plek, de optredens waren fris. Er werd op leven en dood gezongen, gespeeld, geïmproviseerd, en gedanst alsof het een auditie betrof bij Joop van de Ende persoonlijk.

Kerndoelen Kunst en Cultuur J De leerling leert door het gebruik van elementaire vaardigheden de zeggingskracht van verschillende kunstzinnige disciplines te onderzoeken en toe te passen om eigen gevoelens uit te drukken, ervaringen vast te leggen, verbeelding vorm te geven en communicatie te bewerkstelligen. J De leerling leert eigen kunstzinnig werk, alleen of als deelnemer in een groep, aan derden te presenteren. J De leerling leert op basis van enige achtergrondkennis te kijken naar beeldende kunst, te luisteren naar muziek en te kijken en luisteren naar theater-, dans- en filmvoorstellingen. J De leerling leert met behulp van visuele of auditieve middelen verslag te doen van deelname aan kunstzinnige activiteiten, als toeschouwer en als deelnemer. J De leerling leert mondeling of schriftelijk te reflecteren op eigen werk en werk van anderen, waaronder dat van kunstenaars. Ontwikkelingen in de Tweede Fase Per augustus 2007 gaan de veranderingen in die betrekking hebben op de herziene Tweede Fase. Het systeem is verbouwd, het studiehuis is opnieuw ingericht, vakken en examenprogramma’s zijn aangepast, de programma’s zijn globaler geformuleerd en er is rekening gehouden met de gewijzigde organisatiestructuur voor de Tweede Fase van havo/vwo en de grotere keuzevrijheid voor leerlingen en scholen. De vier profielen Natuur en Techniek, Natuur en Gezondheid, Economie en Maatschappij en Cultuur en Maatschappij zijn blijven bestaan.

nieuwsbrief 10 -juni 2007 7


Muziek Omdat het profiel Cultuur en Maatschappij (CM) voor de kunstvakken het meest relevant is, beperk ik me op deze plaats daartoe. Voor de kunstvakken verandert het een en ander. Voor een volledig overzicht verwijs ik graag naar de publicatie8 Vernieuwingen in de kunstvakken, Overzicht van de veranderingen binnen de kunstvakken in het VO in 2006 en 2007 een uitgave van de SLO (2006).

De situatie in de havo, profiel CM 2007 Vakken Studielasturen Gemeenschappelijk Nederlands 400 Engels 360 Maatschappijleer 120 Lichamelijke opvoeding 120 CKV 120 Totaal 1120 Verplicht profielvak Geschiedenis Moderne Taal Keuze profielvak

Vrij deel

320 400

1 cultuurvak en 1 maatschappijvak uit: M: aardrijkskunde 320 M: maatschappijleer 320 M: economie 400 C: kunstvak 320 C. filosofie 320 C: moderne taal 400 Totaal profieldeel 1350-1520 Keuze examenvak Profielwerkstuk Geheel vrij deel Vrije deel totaal

sie plaatsgevonden, maar de minister heeft voet bij stuk gehouden. De leerling kan wiskunde kiezen in het vrije deel. Geschiedenis en moderne talen zijn prominente vakken bij CM. Als kunstvak kunnen de scholen aanbieden: J Kunst (algemeen) en Kunst (discipline) gekoppeld, zie voor de inhoud verderop in dit artikel. J De kunstvakken oude stijl muziek en/of een of meer van de beeldende vakken J Zowel Kunst (algemeen) plus Kunst (discipline) als traditionele kunstvakken. De school is niet verplicht alle keuzevakken aan te bieden.

De situatie in het vwo, profiel CM 2007 Vakken Studielasturen Gemeenschappelijk Nederlands 480 Engels 400 Tweede moderne taal 480 ANW 120 Maatschappijleer 120 Lichamelijke opvoeding 160 CKV of KCV 160 Totaal 1120 Verplicht profielvak Geschiedenis Wiskunde A Keuze profielvak

1 cultuurvak en 1 maatschappijvak uit: M: aardrijkskunde 440 M: maatschappijleer 440 M: economie 480 C: kunstvak 480 C. filosofie 480 C: moderne taal 480 Totaal profieldeel 1880-1920

Vrij deel

Keuze examenvak Profielwerkstuk Geheel vrij deel Vrije deel totaal

320 80 320 720

Het doel van de herziening is net als in de Nieuwe Onderbouw de samenhang binnen en de kracht van het onderwijs te versterken. Het profiel CM heeft vier profielvakken, twee verplichte en twee via gebonden keuze. Kleine deelvakken zijn opgeheven en ondergebracht in grotere eenheden. Wiskunde is in dit profiel niet langer verplicht. Daarover heeft veel discus-

480 480

440 80 480 1000

8 http://www.slo.nl/themas/00025/map9/00004/Vernieuwingkunstvakken.pdf/

nieuwsbrief 10 -juni 2007 8


Muziek Veranderingen per kunstvak, 2007 Culturele en kunstzinnige vorming (CKV) CKV is verplicht voor leerlingen van atheneum en havo. Atheneumleerlingen (zonder Latijn) mogen CKV vervangen door Klassieke culturele vorming, als de school daartoe de gelegenheid geeft. Dat geldt ook voor havoleerlingen. De inhoud van het CKV examenprogramma is niet gewijzigd. Omdat CKV op het vwo 40 studielasturen minder heeft dan voorheen (van 200 naar 160) is het verplichte minimumaantal culturele activiteiten teruggebracht van 10 naar 8.

belangrijk voor de ontwikkeling en de kwaliteit, omdat CKV2 tot op heden als schoolexamen werd aangeboden. Op havo is de studielast voor Kunst teruggebracht naar 320 uur. Het aantal onderwerpen voor het centraal examen blijft gelijk. De onderwerpen ‘Cultuur van het moderne in de eerste helft van de twintigste eeuw’ en ‘Massacultuur vanaf 1950’ komen elk jaar terug; daarnaast zijn er uit de vier overige onderwerpen (Cultuur van de kerk in de elfde tot en met veertiende eeuw; Hofcultuur in de zestiende en zeventiende eeuw; Burgerlijke cultuur van Nederland in de zeventiende eeuw; Cultuur van romantiek en realisme in de negentiende eeuw) voor vwo twee en voor havo één jaarlijks wisselend aan de beurt. De studielast op het vwo is gelijk gebleven. Toch is voor het centraal examen het verplichte minimum aantal onderwerpen teruggebracht van vijf naar vier. Het is de bedoeling dat hierdoor meer diepgang bereikt wordt in de voorbereiding op het centraal examen. De school mag ook leerstof toevoegen die niet in het examenprogramma beschreven staat en deze toetsen in het schoolexamen. Omdat vakonderdelen per kandidaat mogen verschillen kan ook ingespeeld worden op bijzondere interesses en capaciteiten van een individu.

CKV is verplicht voor leerlingen van atheneum en havo.

Kunst (voorheen CKV2,3) De naam Kunst voor een schoolvak is nieuw, het is de nieuwe benaming voor het combinatievak CKV2,3. Het vak bestaat uit twee componenten: Kunst (algemeen), voorheen CKV2, en Kunst (discipline), voorheen CKV3. Het examenprogramma is vrijwel niet gewijzigd. Het combinatievak Kunst is een keuzevak in het profiel CM en in de vrije ruimte. De componenten kunnen echter niet meer los van elkaar worden gekozen in het verplichte deel van de vrije ruimte (minimaal 320 uur op havo en 440 op vwo). Daarvoor hebben de deelvakken op zich te weinig uren. Ze mogen wel worden ondergebracht in de geheel vrije ruimte. Kunst (algemeen) heeft een centraal examen. Dat is

Muziek (traditioneel examenvak) De studielast blijft op het vwo 480 uur, maar is op het havo van 360 naar 320 teruggebracht. In het havoprogramma zijn geen onderdelen geschrapt.

Veranderingen op lange termijn De Nederlandse minister van onderwijs, cultuur en wetenschap heeft in 2004 twee commissies geïnstalleerd, die moeten adviseren over de inhoudelijke vernieuwing van de profielen in de Tweede Fase op lange termijn. Deze twee commissies hebben in

nieuwsbrief 10 -juni 2007 9


Muziek december 2006 gezamenlijk een geruchtmakend, maar stevig onderbouwd ontwerpadvies uitgebracht onder de titel Bruggen tussen Natuur en Maatschappij9. Iedereen die dat wilde, kon tot 1 maart 2007 daarop reageren. Binnenkort, in elk geval voor 1 augustus 2007 ronden de commissies hun werkzaamheden af met het publiceren van het eindadvies. De (toenmalige) minister Maria van der Hoeven was in elk geval op voorhand niet erg blij met het ontwerpadvies. Op hetzelfde moment dat de gewijzigde Tweede Fase van start gaat, op 1 augustus 2007, verschijnt een kloek rapport met - naar het lijkt breed gedragen - voorstellen om de Tweede Fase op een aantal punten opnieuw fundamenteel te veranderen. De adviezen van de commissies zijn belangrijke richtingwijzers naar de toekomst. Inmiddels is echter de politieke situatie in Den Haag veranderd. Wellicht hoeven we niet zo zwaar te tillen aan de eerste reactie van de voormalige minister. Er is een nieuw kabinet met een andere politieke kleur. De nieuwe minister, Ronald Plasterk, kan wel eens een heel andere afweging maken.

Nawoord Muziekdocenten en scholen zijn druk bezig met de ontwikkelingen in de onderbouw en de veranderingen in de tweede fase havo/vwo. Het belang van kunst- en cultuureducatie in het onderwijs wordt alom onderkend. De school is de grootste culturele instelling van Nederland, want in de school bereik je alle lagen van de bevolking en alle jongeren. Muziekdocenten richten zich steeds meer op twee sporen: muziekonderwijs en cultuureducatie. Ze verzorgen niet alleen onderwijs, maar ontwikkelen binnen en rondom de school kunst- en cultuurbeleid en kopen zo nodig culturele activiteiten in die binnen het curriculum van de school passen. Sommige muziekdocenten richten zich minder op scholen, en meer op wijken, buurten en specifieke doelgroepen, bij voorkeur via Community Arts. Muziekdocenten raken steeds meer vertrouwd met ICT toepassingen in het onderwijs. Computers hebben hun intrede gedaan bij de vmbo examens muziek en bij de havo/vwo examens CKV2. Analoog aan ontwikkelingen op het terrein van E-learning in de Verenigde Staten ontstaan nieuwe hybride lesvormen en methodes voor het muziekonderwijs op school10. De grote problemen van het onderwijs gaan niet voorbij aan de muziekdocent. Maar de muziekleraar is eraan gewend dat hij steeds moet blijven vernieuwen. De grootste bedreiging voor het muziekonderwijs op school is het naderende tekort aan vakbekwame docenten. Veel collega’s gaan de komende tien jaar met (pre)pensioen. Weliswaar is Nederland rijk aan muzikanten van allerlei pluimage, een goede muzikant is echter niet altijd een goed en breed opgeleide muziekdocent. Veranderende tijden betekent niet dat de kern van het werk als muziekleraar in het onderwijs is veranderd. Het gaat nog steeds om het inspireren van heterogene groepen, van de muziekleraar wordt als altijd verwacht dat hij samen met kinderen en jongeren voortdurende nieuwe muzikale activiteiten blijft ontwikkelen, en ook dat hij ervoor zorgt dat niet alleen muzikale vaardigheden maar vooral ook een degelijke kennisoverdracht gewaarborgd blijft.

Allereerst wil zij graag naar een breed verplicht vak Kunst en Cultuur door het huidige CKV qua kennis te verbreden en te verdiepen.

De profielcommissie heeft twee voorlopige adviezen uitgebracht die betrekking hebben op de kunstvakken. Allereerst wil zij graag naar een breed verplicht vak Kunst en Cultuur door het huidige CKV qua kennis te verbreden en te verdiepen. Ook literatuur zou een plaats erin moeten krijgen. Zij stelt voor een experiment te houden met verplichte modules en keuzemodules en de mogelijkheid te onderzoeken het vak af te sluiten met een schoolexamen, waarin verplichte modules getoetst worden. Ten tweede wil de profielcommissie toe naar één vak kunst en af van al die versnippering. Ze stelt voor dat een commissie een modulair profielkeuzevak kunst gaat ontwikkelen. De kunstvakken oude stijl mogen van de commissie worden opgeheven.

9 Bruggen tussen Natuur en Maatschappij. Ontwerpadvies van de Profielcommissie Natuur en Techniek / Natuur en Gezondheid en de Profielcommissie Economie en Maatschappij / Cultuur en Maatschappij (december 2006). ISBN 90-329-2257-2. Website: www.profielcommissies.nl 10Zie de website www.beatsnbits.nl

nieuwsbrief 10 -juni 2007 10


Dag van de Schoolmuziek:‘In dialoog’ aflevering 5

Zaterdag 17 november 2007 – Leuven Thomas De Baets coördinator Dag van de Schoolmuziek 2007

Houd eind augustus uw brievenbus maar goed in het oog! Samen met het Muzes Jaarboek 2006-2007 zal u ook de folder van de Dag van de Schoolmuziek worden toegestuurd. Snel inschrijven is dan de boodschap, want ons programma is –al zeggen we het zelf– héél sterk geworden. Bovendien krijgen Muzes-leden (die hun lidmaatschap voor volgend schooljaar uiteraard vernieuwen) een korting van 50% op de deelnameprijs. Hieronder vindt u de laatste aanvulling van onze workshops. Op onze website vindt u vanaf nu een definitief overzicht. Zaterdag 17 november 2007 komt steeds dichterbij… hopelijk voelt ook u de spanning aan! Meer informatie over de docenten vindt u op www.muzes.be/dagvandeschoolmuziek.

Body Percussie, ritme in dialoog met beweging (Sophie Monheim) In deze workshop wordt de nadruk gelegd op ritmiek als beweging.'The Gumboots', 'Stomp' en 'Mayumana' zijn welbekende namen waar Body Percussie centraal staat. Je gebruikt je lichaam als instrument en je wordt aangezet tot het creëren van een volwaardige melodie met stamps en claps. In een eindfase waag je je als groep aan polyfone ritmes. Coördinatie en concentratie staan centraal. Dit project wordt een ware "groeps"uitdaging. Niet het competitieve wordt gestimuleerd maar wel het samenwerken om een draaiend, werkend geheel op te bouwen. Body Percussie is een boeiende discipline die voor iedereen, van leek tot danser/muzikant een ware uitdaging vormt. Deze sessie wordt aangeboden door Muzes vzw.

Laat het kind in je los! (Jo Annemans) In deze workshop gaan we in dialoog met de deelnemers op zoek naar methodes om te zingen met kinderen. Het wordt een ervaringsgerichte sessie. Leraren krijgen theoretisch en technisch heel wat handvaten mee. Jo is samen met de deelnemers benieuwd in welke mate we zelf het kind in ons durven loslaten. We gaan zingen en ongeremd onze controle verliezen. Ben jij benieuwd welke verrassende resultaten we krijgen, die we deze keer niet hadden voorbereid? Deze sessie wordt aangeboden door Musicerende Jeugd vzw.

Muziek & beeld (of hoe klank zichtbaar werd) (Sammy Ben Yakoub) Na decennia van pionierswerk heeft geluidskunst nu ook een vaste plaats in ons kunstlandschap. Maar wat is geluidskunst eigenlijk? Hoe heeft deze vorm zijn intreden gedaan? Wat is de relatie met beeldende kunst? En, op een dieper niveau, hoe zien wij geluid en hoe horen wij beeld? Aan de hand van belangrijke figuren in de kunstgeschiedenis treden wij in deze sessie samen met Sammy Ben Yakoub tot de wonderenwereld van de synesthesie. Deze sessie wordt aangeboden door Muzes vzw.

Dilemma: lawaai of muziek? (Paul Van der Veken) Onder het motto: lawaai maakt niet doof, maar... Lawaaislechthorendheid is de meest voorkomende beroepsziekte, ook onder beroepsmuzikanten, en zien we – vooral bij de jeugd – steeds meer onomkeerbare lawaaischade. Muziek blijkt hier een grote rol te spelen, en niet alleen de “moderne” genres. Lawaai maakt niet doof, maar leidt tot een invaliderende symptomatologie, die een normaal sociaal leven in de weg staan, met groot impact op de levenskwaliteit. Waarom wordt “lawaai” onderschat? Over welke schade gaat het? Hoe kunnen we “lawaai” inschatten? Welke maatregelen kunnen genomen worden (en toch blijven genieten van muziek)? Hoe de jeugd motiveren? Deze sessie wordt aangeboden door Muzes vzw. Een verhaal in je muziek (Jozef Sercu) In deze praktische sessie krijg je een beknopte uitwerking van een vernieuwende didactiek waarbij verhalen worden gebruikt om muzische werkvormen te kaderen en je les, sessie of workshop tot een spetterend muzisch avontuur te maken. “Met deze techniek heb je voor eeuwig inspiratie”, luidt het motto. Een open geest is genoodzaakt, en goede wandelschoenen, want we kunnen ver gaan… Deze sessie wordt aangeboden door Musicerende Jeugd vzw.

nieuwsbrief 10 -juni 2007 11


Dag van de Schoolmuziek:‘In dialoog’

Muziek & wiskunde (Jeroen Vanesser in dialoog met Renaat Frans) In experimenten met verschillende eenvoudige muziekinstrumenten zoeken we naar de tonen die op een trommel, een snaar of in een buis kunnen opgewekt worden. In eerste instantie laten we de afmetingen, de spanning en de aard van het materiaal ongewijzigd. Onder de gegeven randvoorwaarden blijkt dat je slechts tonen kan opwekken, waarvan de trillingsfrequenties een welbepaalde discrete rij vormen. Natuurlijk gaan we ook met de parameters schuiven en herontdekken wat Pythagoras ons voordeed. Fascinerend… Deze sessie wordt aangeboden door Muzes vzw. Ostinaat meets Groove (Thomas De Baets) Het popinstrumentarium doet gestadig haar intrede in het muziekonderwijs. De Orff-instrumenten, destijds de centrale gasten van elke muziekles, worden zelfs gevoelloos verbannen naar een stoffige kast. Op slot. Het begrip ostinaat lijkt 'out', de groove is helemaal 'in'. “Weg met het afgeborstelde Orff-getsjengel,” hoor je zeggen, “hoera voor de ‘neige’ rocksounds!”. Maar… wát als net de xylofonen en co de prima hulp zijn om met popinstrumenten te werken? Wát als we deze twee werelden met elkaar confronteren en er methodisch alleen maar beter van worden? Vanuit eenvoudige modellen ontwikkelen zich groovy composities waar zelfs ruimte is voor improvisatie, creativiteit, vormleer, noem maar op! Puur op z’n Orffs dus. Een uur musiceerplezier op de snijlijn van oud en nieuw. Voor iedereen die niet bang is van klankstaven, gitaarsnaren en een groovy taalgebruik. Deze sessie wordt aangeboden door Muzes vzw.

Speelman in de klas (Bernard Leicher) Deze workshop richt zich vooral tot leraren met een grote interesse voor muzische vakken, maar met een beperkte kennis van partituurlezen en muziektheorie. Het doel is impulsen te geven voor een speels omgaan met muzikale bouwstenen en aan te tonen dat er heel wat te doen valt met de meest eenvoudige instrumentjes en vindmaterialen. Je treedt in dialoog met het materiaal en met elkaar door zelf creatief mee te doen en je bevindingen met elkaar te delen. Tevens wordt besproken hoe je ook jouw leerlingen in een creatieve dialoog kan betrekken. Geen hoogdravende theorieën dus, maar een echte doe-sessie met veel materiaal om mee te nemen en achteraf zelf uit te proberen. Deze sessie wordt aangeboden door Musicerende Jeugd vzw.

Over stem, Sting en oude stukken (Steven Marien) In 2006 verraste popzanger Sting vriend en vijand met zijn lezing van 16de-eeuwse liederen van John Dowland. Renaissance werd plots hot. Zes jaar eerder stelde De Muntschouwburg in Brussel zijn deuren open onder het motto ‘Opera, tastbare emotie’. Inmiddels ziet het gerenommeerde operahuis dat het aantal jonge bezoekers ieder jaar weer aanzienlijk stijgt. In deze werksessie reiken we een aantal sleutels aan om jongeren te leren luisteren naar klassieke en oude vocale muziek. Monteverdi, Purcell en Schubert zijn onze gidsen, maar in hun spoor wandelen ook Leonard Cohen, Stef Bos en Jacques Brel mee. Deze sessie wordt aangeboden door Muzes vzw.

Muzikale contexten maken (Peter Gheysen – NL) Veel speelstukjes en meespeeltracks die in methodes worden gebruikt slaan niet aan bij de leerlingen en zijn muzikaal vaak oninteressant en ook weinig uitnodigend. Peter heeft in zijn lespraktijk gezocht naar het verbeteren van het gebruik van meespeeltracks. Hij is deze meer en meer gaan ontwikkelen als een muzikale context die in een les leerlingen begeleidt, uitnodigt en uitgelokt tot musiceren. Afhankelijk van de context kan het daarbij gaan om het stimuleren van verschillende soorten muzikaal gedrag en van verschillende complexiteit. In deze workshop wordt ingegaan op de aard en werking van muzikale contexten in lessen in het muziekonderwijs. In het bijzonder zal aandacht besteedt worden aan het zelf maken van contexten in verschillende stijl, complexiteit met behulp van computer software. Deze sessie wordt aangeboden door Muzes vzw.

Tot in aflevering 6! Contactgegevens: dagvandeschoolmuziek@muzes.be

Bezoek onze website!

www.muzes.be/dagvandeschoolmuziek nieuwsbrief 10 -juni 2007 12


Noodkreet artistieke vakken! Jos Maes Voorzitter Muzes vzw

Eind vorige maand werd ons gemeld dat het vak Muzikale Opvoeding in het Koninklijk Atheneum te Etterbeek wordt afgeschaft. De zeven eerstejaarsklassen (ASO) zullen in september niet naar een muzieklokaal trekken… Deze beslissing werd genomen om de taalondersteuning in het eerste jaar beter te integreren. Het muzieklokaal krijgt voorzeker een andere bestemming. Voor de taalvakken, wiskunde of wetenschappen kan men deze ruimte zeker gebruiken. Ongelooflijk toch? De voorbije dagen heeft het bestuur van Muzes de volgende stappen ondernomen: 1. een bericht werd verstuurd naar 800 leraren artistieke vakken. Dit om na te gaan of er ‘lotgenoten’ zijn. Een 20-tal leraren (zowel PO als MO) hebben gereageerd. 2. een brief werd verstuurd naar de directie van het Atheneum te Etterbeek. (zie verder). 3. pedagogische begeleiders, inspectie, verantwoordelijke lerarenopleidingen, schooldirecties worden op uitnodiging van Muzes verwacht op een bijeenkomst de eerste week van juli. 4. een brief werd verstuurd naar de minister van onderwijs n.a.v. toespraak op de ‘Tweede dag van cultuureducatie’ (zie verder). 5. afspraak met dhr. G. Malfait inspecteur : in de loop van de vakantie plannen we een gesprek met de inspecteur. Hij zal op de hoogte worden gebracht van de scholen waar het vak Muzikale Opvoeding niet meer wordt georganiseerd om volgend schooljaar na te gaan of de eindtermen werden gerealiseerd. Wordt vervolgd. Jos Maes

Muziek, maestro! zet een stap in de wereld van notenbalken, koperblazers en hitparades.We leggen ons oor te luisteren bij verschillende genres en artiesten, volgen de aanwijzingen van de dirigent en duiken in de geschiedenis van de popmuziek.We hebben echter ook oog (of oor!) voor de minder leuke kantjes en staan bijvoorbeeld even stil bij dreunende decibels en de mogelijke gevolgen ervan ... Muziek, maestro! bestaat uit een themabundel en een handleiding (+ audio-cd). Voor meer info zie www.pavsite.be en www.uitgeverijdeboeck.be.

nieuwsbrief 10 -juni 2007 13


Nieuws van Muzes vzw VERSLAG NASCHOLING M.O. DONDERDAG 24 MEI 2007 Op 24 mei reed ik, vol verwachting, naar Sint-Joris-Winge om er, alweer, een nascholing van Muzes bij te wonen. De vijfde al. Na een korte uitleg over de komende “Dag van de schoolmuziek” op 17 november 2007 begon deze nascholing met een opwarmingsmoment. Hierbij mochten we met armen en benen zwaaien, ons afwisselend uitrekken en ontspannen, en werden we gemasseerd door onze buur, die we even later dan ook op een massage mochten trakteren. Op deze manier werd ons lichaam langzaam maar zeker wakker. Na enkele eenvoudige inzingoefeningen werd deze inleiding afgesloten met het lied “Head and shoulder, baby” waarbij er heel wat bewegingen uit te voeren waren. Alle deelnemers waren nu volledig wakker en helemaal klaar om aan de eigenlijke sessies te beginnen. Tijdens de eerste sessie, “Een band in je klas!”, liet Jan Verbeeck ons zien hoe je met uiteenlopende instrumenten (van elektrische gitaar tot eenvoudige slaginstrumenten) en eenvoudige ritmes of akkoorden snel een “band” in je klas creëert waarbij elke leerling bijdraagt tot het geheel. De leerlingen moeten geen instrument kunnen bespelen en moeten al evenmin over een uitgebreide notenkennis beschikken. De voorbeelden die Jan Verbeeck aanhaalde waren zeer bruikbaar en deden mij als leerkracht al uitkijken naar het moment waarop ik dit zelf eens kan uitproberen tijdens mijn lessen. Na een korte koffiepauze werden we verwacht bij de sessie “Kumbajamana” waarin de gelijknamige liedbundel van Muzes werd voorgesteld. Eerst een korte inleiding en daarna een uur lang uit volle borst zingen. De thematisch uiteenlopende liederen werden telkens opgefleurd met eenvoudige begeleidingen door boomwhackers of eenvoudige slaginstrumenten en ook een enkel danspasje kon er vanaf. In de namiddag volgde de laatste sessie waarin Karen Haspeslagh ons meenam naar de uitgebreide wereld van de volksdans. Ook tijdens deze sessie was het motto “Weinig woorden, maar vooral doen”. Zo leerden we een aantal zeer bruikbare en leuke dansen. En het gaf helemaal niet dat je al eens een foute stap zette, het hield er de stemming in. Tijdens de afsluiting van deze boeiende dag kregen we nog enkele onheilsspellende berichten i.v.m. het vak muziek te horen. Het belang van de vakvereniging Muzes is overduidelijk. Na deze ontnuchterende woorden werd de dag alsnog zingend en dansend afgesloten met het lied “Zion, Me Wan’Go Home”. Met een hele hoop nieuwe ideeën en veel zin om er opnieuw in te vliegen begon ik aan de terugreis. Ik kijk al uit naar de volgende nascholing. Delphine Van Steenkiste

Klankvlagen is een totaalpakket muzikale opvoeding voor de creatieve leerkracht. Het is vooral een doe-reeks, waaraan zowel de muzikaal als de niet-muzikaal geschoolde

Uitgeverij Wolters Plantyn Motstraat 32 - 2800 MECHELEN telefoon: 015 36 36 36 fax: 015 36 36 37 Bezoek onze website: www.woltersplantyn.be

leerling heel wat plezier beleeft.

nieuwsbrief 10 -juni 2007 14


Nieuws van Muzes vzw MUZES GAAT IN MECHELEN WONEN OVER DE OPRICHTING VAN KLANKENDAAL…

Thomas De Baets voorzitter Klankendaal vzw secretaris Muzes vzw

U hebt er wellicht al iets van opgevangen: vanaf september gaat Muzes wonen in de stad Mechelen. Een belangrijke stap in de constante groei van onze vereniging. Muzes is als organisatie medestichter van ‘Klankendaal’, het nieuwe Vlaamse centrum voor muziekpedagogie. Op deze manier kan Muzes over de juiste infrastructuur beschikken die de verdere uitbouw van de vereniging kan verzekeren.

Waarvoor staat Klankendaal vzw? Klankendaal streeft een kwaliteitsverbetering na van het Vlaamse muziekonderwijs in al haar facetten. Daarom wil zij een geëngageerde bijdrage leveren aan het overleg in de sector, door het opstarten van een hecht samenwerkingsverband. Dit zowel met actoren van het algemeen onderwijs, het deeltijds kunstonderwijs als met de non-formele organisaties. Ook wil het centrum een promotor (en eventueel initiatiefnemer) zijn van onderzoek in het veld van muziekpedagogie en -didactiek. Momenteel zijn vier organisaties aangesloten. Er wordt gestreefd naar een uitbreiding van deze lijst. De voorzitters van deze verenigingen zetelen in onze adviesraad. De expertise en het uitgebreide netwerk van deze organisaties (met heel diverse werking) staat garant voor een inhoudelijk en organisatorisch professioneel beleid van het centrum. Ook internationaal strekt Klankendaal haar armen uit. Het centrum is o.a. vertegenwoordigd in ISME (International Society for Music Education) en de EAS (European Association for Music in Schools). Daardoor zijn er heel wat contacten met o.a. de muziekeducatieve organisaties en vakverenigingen in de buurlanden. Daarnaast is Klankendaal ook een fysiek ontmoetingscentrum dat onderdak biedt aan de aangesloten ledenorganisaties. Het centrum beschikt over een bureau- en vergaderruimte, cursusruimtes en een uitgebreide vakbibliotheek.

Wat verandert er voor u, lid van Muzes? Muzes beschikt over een uitgebreide vakbibliotheek die momenteel door verschillende medewerkers persoonlijk wordt bijgehouden. In de loop van de zomervakantie zullen deze titels (ongeveer 1500 boeken en een grote collectie tijdschriften) verhuizen naar en geklasseerd in een aparte ruimte. We werken ook aan een informaticasysteem waarmee u bij u thuis onze catalogus kunt raadplegen. U zult deze bibliotheek bij voorkeur op woensdagnamiddag (na afspraak) kunnen bezoeken vanaf half september. Klankendaal wordt een ontmoetingscentrum waar heel wat Muzes-activiteiten zullen doorgaan. We denken hierbij aan de jaarlijkse ledenontmoeting, specifieke thematische nascholingen, regionale vakvergadering, presentaties van nieuwe Muzes-realisaties. Eén van de deelnemers op onze laatste nascholing muziek sprak over een inspirerende ‘bijenkorf’. Wel, dat is een beeld waar we sterk in geloven en willen nastreven. U BENT WELKOM! Bij de start van het komende schooljaar, op zaterdag 8 september, bent u tussen 14u en 17u30 uitgenodigd in Mechelen voor de feestelijke ledenverwelkoming in dit centrum. Graag vragen wij u vóór 1 september 2007 uw komst te melden via info@muzes.be. Doorlopend kunt u er verschillende stands van de aangesloten organisaties bezoeken, er wordt live-muziek voorzien én u wordt getrakteerd op een hapje en drankje. Hopelijk tot dan!

Tervuursesteenweg 84 2800 Mechelen info@klankendaal.be www.klankendaal.be

nieuwsbrief 10 -juni 2007 15


Lied

Copyright Euprint ed., B-3001 Heverlee D/2006/6045/026 - 9 - All rights reserved. www.euprint.be

nieuwsbrief 10 -juni 2007 16


Prikbord STUDIEDAG GEHRELS MUZIEKEDUCATIE (NEDERLAND) Zaterdag 3 november 2007 Conservatorium Utrecht Workshops: Guy Couturier: De ontwikkeling van de fantasie en het doen alsof Peggy Hegeman: Repertoire voor de basisschool Saskia Huijzendveld: Dans Aga de Wit: Drama Jan van Dijk: De eigen afscheidsmusical van groep 8 Martijn Breebaart: Arrangeren voor de basisschool Sjraar Klaassens: Kodaly Wendy Stam: Het maken van musicals in de onderbouw van de basisschool Leo Aussems: Songwriting Meer info: www.gehrelsmuziekeducatie.nl

Kumbajamana Tijdens de nascholing muziek op 24 mei 2007 werd het eerste liedboek van Muzes voorgesteld: Kumbajamana. Meteen werd er ook een volledige sessie tijdens de nascholing aan gewijd. Het liedboek bevat een 15-tal nieuwe songs in een handig A5-formaat. De liedjes werden ondergebracht in 5 rubrieken: I Wadadde dadde? II Ik hàààt school! III Vandaag ben ik… IV De groei van al mijn vragen. V Met de zon is er iets mis Dankzij de samenwerking met Bert Appermont, Kurt Bikkembergs, Jan Coeck, Thomas De Baets, Jos De Ryck, Jos Maes, Denis Roosen, Geert Van der Straeten en Michaël Vancraeynest kan Muzes u een leerlingvriendelijk liedboek aanbieden waar u tijdens het volgende schooljaar met plezier naar terug zal grijpen! Het begeleidingsboek komt uit in september. Bestelt u nu al, dan kan u voorintekenen voor slechts 17,50 EUR. Dit kan enkel via info@muzes.be Opgelet: deze korting is exclusief voor leden van Muzes.

nieuwsbrief 10 -juni 2007 17

Nieuwsbrief 10  

Nieuwsbrief Muzes Juni 2007

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you