Page 1

InhoudMuzes nieuwsbrief 9 1 2

APRIL 2007

Voorwoord Muziek

Voorwoord

I Van het denken van Levinas naar het belang van kunst in het algemeen onderwijs.

Jos Maes Voorzitter Muzes vzw

Wietze Minne

5 8 9 10 11 12

Beeld

I Hoe kijk je naar actuele kunst?

Dag van de Schoolmuziek Nascholingen Nieuws van Muzes vzw

I Ledenontmoeting Muzes

I Debat over kunst- en cultuureducatie in het onderwijs I Kumbajamana

Actueel

I Pleidooi voor muzische vorming Toespraak onderwijsminister Vandenbroucke

13

Lied

I Is dat dan puberteit?

15

Michaël Vancraeynest Prikbord

I Liedjeleuk 1&2! I De Muziekkoning I Beestenboel

Muzes vzw Mechelsesteenweg 22 3000 Leuven T. 016/22 99 86 F. 070/42 70 63 info@muzes.be www.muzes.be eindredactie: Liesbeth Segers liesbeth.segers@muzes.be lay-out: Stefaan Vermeulen

B

este leden,

Het 3de trimester breekt aan. Als afsluiter van ons 3de werkjaar is er een nascholing gepland te TieltWinge en staat er een regionale ontmoeting te Antwerpen op het programma. De nascholing PO wordt uitgesteld naar begin volgend schooljaar. “Enkele praktische problemen staan de organisatie in de weg,” luidt de officiële verklaring. Vertaald klinkt dit: ”Gebrek aan hulp uit het veld”. Niet getreurd. We zien de leraren PO zeker terug in het najaar op een tweede bijeenkomst. Intussen blijven we hengelen naar medewerkers PO & Esthetica om samen enkele initiatieven uit te dragen. Samen… Samen sterk. Met deze gedachte in het achterhoofd zijn we vertrokken toen Muzes enkele maanden geleden de volledige steun gaf aan Klankendaal, Flemish Centre for Music Education. Ik ben trots jullie te mogen meedelen dat onze vereniging binnen enkele maanden haar intrek neemt in een nagelnieuw centrum te Mechelen. Het gebruik van een vergader- en kantoorruimte, lesruimtes en polyvalente lokalen, het beschikken over een documentatiecentrum zal de werking van Muzes zeker ten goede komen. De samenwerking met de andere organisaties die onder hetzelfde dak huizen, opent interessante perspectieven naar erkenning en ondersteuning bij de diverse overheden. In de laatste nieuwsbrief van dit schooljaar wordt een artikel gewijd aan dit centrum. Samen met het uitgestelde tweede deel van het artikel van Jos Herfs i.v.m muziekonderwijs in Nederland. In de plaats krijgt u in deze nieuwsbrief - naast diverse bijdragen - een artikel van Wietze Minne over de Filosoof Emmanuel Levinas en de westerse cultuur en een selectie uit de handige kijkwijzer voor actuele kunst van de educatieve dienst van het S.M.A.K. Veel leesplezier!

Intussen blijven we hengelen naar medewerkers PO & Esthetica om samen enkele initiatieven uit te dragen.

Dag van de Schoolmuziek 2007 heeft een website! www.muzes.be/dagvandeschoolmuziek meer info? Zie p. 8!

nieuwsbrief 9 -april 2007 1


Muziek

Vannaar hethetdenken van Levinas belang van kunst in het algemeen onderwijs. Wietze Minne muziekpedagoog

Dit artikel is gebaseerd op mijn scriptie “Levinas’ denken toegepast op kunst en opvoedkunde”. Ik zal me hier beperken tot een erg bondige samenvatting van het denken van Levinas en de toepassingen ervan, vermits ik in dit artikel vooral mijn besluiten i.v.m. de rol van kunst in het algemeen onderwijs wil weergeven. Geïnteresseerden kunnen mijn volledige scriptie met bronvermelding terugvinden op www.muzes.be Levinas’ denken is een fundamentele kritiek op heel de westerse filosofie, waarin maar al te vaak de/het andere1 geweld wordt aangedaan door het louter in functie van het zelfde te plaatsen, door het te begrijpen, door het op listige wijze van zijn eigenheid te ontdoen om het in te passen binnen een context. Niet alleen wordt op deze wijze het andere onrecht gedaan, het zelf raakt door deze manier van denken verstrikt, gevangen in zichzelf. Immers enkel het andere kan het zelfde bevrijden uit een eeuwige tautologie. De echte betrekking met het andere is niet mogelijk door een be-grijpen. Het andere is niet te vatten in de voorstelling en in het bewustzijn. Het kan slechts benaderd worden door het verlangen, de taal en de verantwoordelijkheid, principes waarbij de ander niet ingepast wordt in het zelfde maar waar het zelfde radicaal in functie van het andere staat. Enkel door de betrekking tot het andere, via de

betrekking tot de ander als naaste, die wezenlijk ethiek is, is de taal mogelijk. De taal als voorwaarde voor het bewustzijn, voor het denken. De ethiek fundeert zo het bewustzijn en niet omgekeerd. Levinas gaat met zijn denken lijnrecht in tegen de, naar mijn aanvoelen nog steeds voortdurende tendens, om mens en omgeving louter te benaderen vanuit een rationeel-wetenschappelijk denken, een be-grijpen waarbij het andere in een systeem wordt ingepast. Hij slaagt er (voor mij althans) in op een authentieke, filosofische en niet-naïeve manier over ethiek te spreken en deze een plaats te geven in het denken. Hij tracht het denken te bevrijden van de dictatuur van de ontologie2 en maakt plaats voor de ambiguïteit en echt pluralisme. Ik ben ervan overtuigd dat zijn meer-dan-ontologisch denken veel raakpunten heeft met een denken over/vanuit kunst en geloof ook dat het een belangrijke maatschappelijke rol zou moeten spelen.

Levinas’ denken is een fundamentele kritiek op heel de westerse filosofie.

Dit kan niet anders dan leiden tot het in vraag stellen van de plaats van de ontologie in ons onderwijs. En de plaats die die ontologie inneemt, is op dit moment immens en groeit nog steeds. Voortdurend

1 L’autre betekent bij Levinas tegelijk de andere: de naaste, mijn medemens en het andere: het anders-dan-zijn, God 2 ontologie: het denken dat alle “zijnden” beschouwt als uitingen van het “zijn” m.a.w. alle concrete dingen (ook mensen) inpast in een context en op die manier berooft van hun eigenheid, hun anders-zijn (volgens Levinas).

EUPRINT bvba Parkbosstraat 3 3001 Heverlee T.: 016-404049 F.: 016-407049 info@euprint.be www.euprint.be

Leuke liedjes met een leuk verhaaltje kers e Baets lootmae Thomas D or (CD) Martin S ational Am r Po do rn te s an Cant Web-in emberg orts Kurt Bikk ten (CD) Examenko Knuffeltijd o n et m la Pael ten der Strae Jan Coeck eert Van eld hebben wou... G ca si u M e er Residenti aat op reis n die de w Van de ma Musica g Residentie bbie Ro

Albums onisten Div. comp (CD) ad Kattenkwa

embergs Kurt Bikk s (CD) je Kleine lied jes (CD) lied e n ei Nog 9 kl

ai Erika Bud oud ng a v g o o b Regen gmans Paul Stee d el w Kinder er

Muziekvoorbeelden op onze website www.euprint.be nieuwsbrief 9 -april 2007 2


Muziek staan vakken als esthetica, klassieke talen, artistieke (muzikale, plastische, dramatische, enz.) vorming,... onder druk in het algemeen onderwijs. Ze zouden extra’s zijn die in de vrije tijd kunnen beoefend worden (er zijn academies genoeg) of maatschappelijk niet relevant genoeg om er in een algemeen onderwijs veel tijd aan te besteden. Beter kunnen onze jongeren voorbereid worden op hun taak in de maatschappij: meer wetenschappen, economie, informatica, en moderne talen (in functie van de globalisering van de handel), kunnen dat doel verwezenlijken. De jongeren moeten met hun intellectuele en technische vaardigheden de werkelijkheid leren beheersen en hun plaats in de samenleving ‘veroveren’. Zelfs communicatievaardigheden en menswetenschappen worden in die zin georiënteerd: een ontwikkelde emotionele intelligentie en verbale slagkracht zijn troeven voor op de arbeidsmarkt (bij een sollicitatiegesprek). Geeft ons onderwijs op deze manier jonge mensen geen wapens zonder hen zich te leren afvragen waarvoor ze moeten vechten? Ons onderwijs heeft vaak de pretentie kritische burgers op te leiden, maar is kritiek die binnen het ontologisch kader (en binnen een nutsdenken) blijft wel echte kritiek? Het ontologisch denken is gebaseerd op taal, taal die ontstaat waar mensen spreken, persoonlijk spreken, van aangezicht tot aangezicht. Een spreken dat meer is dan het articuleren van een onpersoonlijk zijn. Een zich verantwoordelijk weten voor de ander dat voorwaarde is voor elke communicatie en zo voor elk denken. De ontologie kan zichzelf niet funderen, kan niet volhouden het alfa en omega van ons samenleven te zijn. Ook in het onderwijs zal de ontologie plaats moeten maken voor andere vormen van omgang met de werkelijkheid, een omgang waarbij het zelf-

de de ander ander laat zijn en zich door die ander laat raken. Het “meer dan enkel begrijpen zijn” van de mens manifesteert zich erg duidelijk in zijn omgang met kunst, in het feit dat hij kunst produceert en geniet. Omgang met kunst is niet te reduceren tot begrijpen, het is daarnaast ook genieten, verlangen, getroffen worden en twijfelen (ambiguïteit). Kunst geeft een belangrijke plaats aan het belangeloos omgaan met... en stelt op die manier de dictatuur van een louter nutsdenken fundamenteel in vraag. Op die manier verhindert kunst het verstarren in een ontologische totaliteit. Kunst is een blijvende deconstructie van het systeem van de taal en herinnert ons zo voortdurend aan de ontoereikendheid van die taal als tekensysteem, ontoereikendheid die eerder dan een gebrek, een surplus betekent: ze getuigt van een expressie van mens tot mens. Kunst bevrijdt de expressie uit de heerschappij van het ontologisch bewustzijn. De aanwezigheid van kunst in het onderwijs kan een blijvend herinneren zijn aan het feit dat be-grijpen niet de enige mogelijke omgang met de ander is. Dat kunst hiermee de plaats van ethiek kan innemen zou een absurde stelling zijn, wel kan kunst bijdragen tot het relativeren van een totalitair machtsdenken (o.a. in wetenschappen) en op die manier mee plaats vrijmaken voor andere benaderingen (ook ethische) van de omgeving. Het spreekt voor zich dat als we deze andere omgangsvormen erkennen als wezenlijk voor een persoonsvorming en kunst erkennen als uiting van deze omgangsvormen, kunst niet langer iets kan blijven voor een kleine kring geïnteresseerden. Wanneer kunst kan bijdragen tot een algemene persoonsvorming, verdient ze een ernstige plaats in ons onderwijs, zowel in het lager als in het middelbaar, zowel

De jongeren moeten met hun intellectuele en technische vaardigheden de werkelijkheid leren beheersen en hun plaats in de samenleving ‘veroveren’.

nieuwsbrief 9 -april 2007 3


Muziek in het algemeen, in het technisch als in het beroepsonderwijs. Enkel op die manier kan de samenleving garanderen dat iedereen de kans krijgt met kunst kennis te maken en op andere manieren met zijn omgeving leert omgaan. Dit is van fundamenteel belang om het zo diep ingeburgerde machtsdenken te relativeren, machtsdenken dat wanneer het niet ‘op zijn plaats wordt gezet’, leidt tot totalitair geweld. Op die manier kan kunst dan toch misschien een beetje mee ‘de wereld redden’. Erg jammer wordt het natuurlijk als de kunst, wanneer ze dan al een plaats(je) krijgt in het onderwijs, louter ontologisch (begrijpend) benaderd wordt. Dat is wat er tot op de dag van vandaag al te vaak gebeurt en wellicht één van de redenen waarom de artistieke vorming voortdurend onder druk staat. Ik wil hier niet beweren dat een bewuste en begrijpende houding geen plaats verdient in de omgang met kunst (in het onderwijs of erbuiten). Ik wil alleen maar benadrukken dat omgang met kunst zoveel méér is. En aan dit zoveel méér heeft het onderwijs naar mijn aanvoelen net een acute behoefte. Zo zouden lessen artistieke opvoeding in het algemeen onderwijs de

andere omgangsvormen met de omgeving, die we reeds uitvoerig beschreven hebben, een plaats kunnen geven. Het genieten zou gevaloriseerd kunnen worden als belangrijk element in de persoonsvorming, als zingeving , als tegengif tegen een neutraal, ongevoelig omgaan met de omgeving dat ongetwijfeld een afstomping, een verschraling van het eigen bestaan moet betekenen. Een authentiek spreken over kunst, over individuele ervaringen van een kunstwerk, kan zich niet beperken tot het articuleren van een vooraf bestaand universeel discours. Dit spreken moet meer zijn dan het opsommen van kenmerken en het catalogeren in stijlperiodes, genres, disciplines,... . Dit spreken over kunst kan niet anders zijn dan een samen zoeken naar een taal, aanvoelen dat deze steeds ontoereikend zal blijven en toch blijven spreken uit nieuwsgierigheid naar wat de ander echt ervaart in confrontatie met een kunstwerk. Het kan niet anders zijn dan een aftastend zoeken hoe een appèl, een expressie (van een kunstwerk) op verschillende manieren impact kan hebben, met respect voor die verschillen.

Op die manier kan kunst dan toch misschien een beetje mee ‘de wereld redden’.

Emmanuel Lévinas (1906 - 1995)

nieuwsbrief 9 -april 2007 4


Beeld

Hoe kijk je naar actuele kunst? Selectie uit S.M.A.K.-kijkwijzer, uitg.dr. S.M.A.K., Gent, s.d., p.3 & p.13-21.

De S.M.A.K.- kijkwijzer is een handleiding bestemd voor lesgevers in het secundair onderwijs die actuele kunst willen integreren in hun vak. Ook voor wie over weinig voorkennis beschikt, is het perfect haalbaar om door aandachtig te kijken, de leerlingen aan het woord te laten en minimaal opzoekingswerk een interessant gesprek over kunst, kunstenaar en maatschappij op gang te brengen. Het S.M.A.K. was zo vriendelijk Muzes de toelating te geven een deel van haar kijkwijzer te publiceren. Het kan een leidraad zijn bij de lessen rond actuele kunst en tevens een voorbereiding zijn op een eventueel bezoek aan het S.M.A.K. Om het brengen van actuele kunst eenvoudiger te maken, kunnen kunstwerken besproken worden aan de hand van een zogenaamde kijkwijzer. Een kijkwijzer is een lijst met vragen opgedeeld in fases. De vragen zijn zo algemeen mogelijk geformuleerd om op diverse kunstwerken te kunnen worden toegepast. Dit neemt niet weg dat niet alle vragen bij elk werk even relevant zijn. De kijkwijzer is dan ook slechts een leidraad. Niet alle vragen zijn dus toepasbaar op elk actueel kunstwerk. Ze zijn bovendien het meest geschikt voor tekeningen, schilderijen, sculpturen en installaties. Om rond audiovisuele media (video, computer of performance) te werken, zijn aanvullingen over montage, geluid etc. noodzakelijk. Ook voor fotografie kan best eerst enige uitleg gegeven worden over het medium fotografie en de mogelijkheden ervan.

Fase 1: de eerste indruk Ga kort na wat de leerlingen van het kunstwerk vinden vooraleer hen meer informatie over het werk of de kunstenaar te geven of te laten zoeken. J Wat vind je van dit kunstwerk? Vind je het mooi, lelijk, saai, origineel, …Waarom? J Wat valt je op? Spreekt het werk je aan? Waarom wel/niet? J Wat denk je dat er wordt voorgesteld?

Fase 2: het kunstwerk, de kunstenaar en zijn omgeving In deze fase kan iets meer verteld worden over de kunstenaar, het kunstwerk en de context waarbinnen het ontstaan is. J Wie heeft het kunstwerk gemaakt? Weet je iets over de interesses, levenswijze en ervaringen van de kunstenaar? J Welke titel heeft het kunstwerk? Geeft de titel duiding bij het werk? J Waar en wanneer is het kunstwerk gemaakt?

Muziek, maestro! zet een stap in de wereld van notenbalken, koperblazers en hitparades.We leggen ons oor te luisteren bij verschillende genres en artiesten, volgen de aanwijzingen van de dirigent en duiken in de geschiedenis van de popmuziek.We hebben echter ook oog (of oor!) voor de minder leuke kantjes en staan bijvoorbeeld even stil bij dreunende decibels en de mogelijke gevolgen ervan ... Muziek, maestro! bestaat uit een themabundel en een handleiding (+ audio-cd). Voor meer info zie www.pavsite.be en www.uitgeverijdeboeck.be.

nieuwsbrief 9 -april 2007 5


Beeld Fase 3: Wat? J Over welk type kunstwerk gaat het? Welk medium wordt gebruikt? Welke discipline? J Een tekening, schilderij, beeldhouwwerk, foto, video, installatie, collage, etc. J Beschrijf wat er allemaal te zien is.

Fase 4: Hoe? MATERIAAL J Welk materiaal heeft de kunstenaar gebruikt? J Bemoeilijkt dit materiaal de conservatie en eventuele restauratie van het werk? J Heeft de kunstenaar het materiaal vlak of ruimtelijk aangewend? LIJN J Zijn de lijnen recht, gebogen, hoekig, krom, etc.. J Welke functies hebben de lijnen (contour, invulling, kader, volume, perspectief, …) J Welk karakter hebben de lijnen? (vast, scherp, vaag, dik, dun, gebroken, schetsend) VORM J Welke vormen zie je? Zie je figuratieve of abstracte vormen? J Zijn de voorwerpen correct weergegeven? Hebben ze de juiste proporties of werden ze vervormd? KLEUR J Welke kleuren zie je? Is er sprake van overheersende kleuren? J Zijn de kleuren warm, koud, dof, helder, licht, donker, vuil, wazig, … J Welk gevoel stralen de kleuren uit? Zit er een symboliek in de kleuren? LICHT J Waar komt het licht vandaan? Welke sfeer creëert het licht? J Is er schaduwwerking? J Is er contrast door lichtwerking? RUIMTE a. Vlak kunstwerk J Is het werk monumentaal of eerder bescheiden van formaat J Wordt er perspectief gecreëerd door voorwerpen schuin te plaatsen, vormen deels af te snijden of ze te laten overlappen? J Vanuit welke hoek kijk je naar het onderwerp? Wordt er frontaal, van links uit of van rechts uit naar het afgebeelde gekeken? Wordt er van bovenaf (vogelperspectief) of van onderuit (kikvorsperspectief) naar het afgebeelde gekeken? b. Ruimtelijk kunstwerk J Bestaat het kunstwerk uit één vorm of is het samengesteld uit verschillende vormen? J Heeft het kunstwerk een voor- en achterkant of is het de bedoeling dat je rond het kunstwerk beweegt? J Is het een fragiel of massief kunstwerk? Is het monumentaal of kleinschalig? J Lijkt het kunstwerk op zichzelf te staan of gaat het een relatie aan met de omgeving? Is het kunstwerk specifiek voor de bestaande ruimte gemaakt?

www.cadans-online.b

e

41949 adv_banner cadans 02.indd 1

18-01-2007 16:28:40

nieuwsbrief 9 -april 2007 6


Beeld COMPOSITIE J Wat zijn de belangrijkste of opvallendste vormen in het kunstwerk? Is er een hiÍrarchie in de vormen? J Is er sprake van herhaling of een bepaalde ritme in de compositie? J Is de compositie statisch of dynamisch? Fase 5: Waarom? Wat betekent het kunstwerk? J Waarom heeft de kunstenaar gekozen voor een bepaald formaat, een specifiek materiaal, bepaalde kleuren? J Beeldt het werk een verhaal uit? J Wordt de realiteit benaderd of eerder vervormd? Waarom? J Is het werk louter vormelijk? J Is het werk bedoeld om over na te denken? Speelt het in op emoties? J Wordt er kritiek geuit? Waarop? J Is het werk humoristisch, dramatisch, tragisch, etc‌ J Vind je symbolen terug? Fase 6: Achtergrondinformatie Indien de tweede fase beperkt is besproken, kan hier wat meer informatie gegeven worden over de kunstenaar, zijn omgeving en de algemene sociale en culturele context. Fase 7: Nabespreking en opdracht Wat vind je nu van het kunstwerk? Zou je in een tiental regels het werk kunnen bespreken? Is je mening over het kunstwerk veranderd? In welke zin? Bij wijze van verwerking kan tenslotte de bespreking van een kunstwerk of een bezoek aan het museum op verschillende manieren worden ingepast binnen een specifiek vak of beantwoorden aan een vooropgezet leerdoel. Het kunstwerk of de kunstenaar die de leerlingen het meeste heeft aangesproken kan als inspiratie dienen voor een creatieve opdracht.

nieuwsbrief 9 -april 2007 7


Dag van de Schoolmuziek:‘In dialoog’ aflevering 4

Zaterdag 17 november 2007 – Leuven Thomas De Baets coördinator Dag van de Schoolmuziek 2007

Zaterdag 17 november 2007 lijkt nog heel veraf, maar toch zitten de voorbereidingen voor deze editie van ‘Dag van de Schoolmuziek’ al op kruissnelheid. We zijn heel blij dat we onze eerste workshops in deze nieuwsbrief mogen voorstellen! Stuk voor stuk topdocenten! Hopelijk kunnen we u al wat enthousiast maken! Meer informatie over de docenten vindt u op www.muzes.be/dagvandeschoolmuziek. Als samples muziek spreken De wereld van sampling als impuls tot attractief muziekonderwijs voor iedereen. docent: Paul Timmermans Echte muziek maak je niet alleen op akoestische instrumenten. Er wordt momenteel ontzettend veel gecommuniceerd en gecomponeerd met samples. In de korte tijdspanne van één uur zullen de deelnemers eerst geïntroduceerd worden in de geheimen van samples en sampling. Wat is eigenlijk een sample? Waar haal je samples vandaan? Wat doe je met samples in een sampleplayer? Hoe maak je kwaliteitsvolle samples aan die muzikaal bruikbaar zijn? Hoe gaan we om met samples en hoe kan je ze naar je hand zetten (bewerken op computer) in contact met bestaande muziek, eigen muzikale of audiovisuele realisaties? Voorkennis is niet vereist. De deelnemers zijn niet (op de eerste plaats) specialisten maar gewoon geïnteresseerde leerkrachten die vertrouwd(er) willen worden met sampling en die de dialoog met samples willen aangaan. Wie wil, mag bijvoorbeeld zijn eigen recordertje, samples, sampler, USB-stick of laptop meebrengen. Muziek & taal docent: Lennaert Maes Welke woorden horen bij welke muziek? Hoe stuurt de muziek wat er in een song gezegd wordt en vice versa? Hoe kan muziek ons inspireren tot gedachten en gedichten? In deze workshop diepen we deze vragen uit maar gaan we vooral zelf aan de slag. We vertrekken vanuit muziek en zullen zien in welk verhaal we terechtkomen. Percussie - Funky Batucada docent: Jo Zanders In deze workshop wordt de dialoog aangegaan tussen Braziliaanse ritmes en actuele ritmes. We gaan aan de slag met traditionele percussie-instrumenten zoals agogobellen, surdo's, repiniques, tamborims, shakers en snaredrums. We construeren grooves, halen inspiratie uit funk en hip hop ritmes en wisselen dat af met onverwachte breaks en tempowisselingen. Samenspelen staat centraal!

Coöperatief leren in muziek docent: Frits Evelein (NL) Coöperatief leren in muziek stimuleert leerlingen om actief en taakgericht samen te werken. De betrokkenheid en motivatie nemen daarbij toe. Het is goed mogelijk om ook in muziekonderwijs op allerlei manieren korte en langere activiteiten met coöperatief leren te realiseren. In deze workshop zullen enige korte voorbeelden aan de orde komen. Ook worden de principes van Coöperatief leren besproken.

Muzikale spelvormen docent: Sarah Goldfarb Muzikale spelvormen zijn het ideale middel om:  een dialoog te creëren tussen muziek en datgene wat de groep al kent (de spelletjes);  een ludieke activiteit aan te bieden, zonder risico op mislukking;  de groep voor te bereiden op improvisatie en ontwerpopdrachten. Als vertrekpunt kunnen we een gemakkelijke oefening gebruiken of een specifiek element (ritme, stemklank,…). Dit kan leiden tot het ontstaan van een creatieve impuls en compositie. Deze workshop reikt u de nodige hefbomen aan om spelvormen in uw eigen lespraktijk in te passen.

Samen zingen van vroeger tot nu docent: Eva De Roovere Is er iets mooier dan een heel mooi lied? We maken een groepsreis door tijd en ruimte: van het Middelnederlandse lied dat werd gezongen aan de hoven tot de muzikale verhalen van onze moderne barden; van Gallicië over Haïti tot België. En wat is er leuker dan samen zingen? In allerlei talen, in verschillende stemmen. Zonder partituren, zonder verplichtingen. Gewoon zingen met het hart op de tong. Ik ben graag uw reisgids van dienst.

In de volgende nieuwsbrief wordt deze lijst aangevuld! Tot in aflevering 5! Contactgegevens: dagvandeschoolmuziek@muzes.be

Bezoek onze website!

www.muzes.be/dagvandeschoolmuziek nieuwsbrief 9 -april 2007 8


Nascholingen NASCHOLING MUZIKALE OPVOEDING 24/05/07 Bewegen en musiceren in een sterk didactisch uitgerust muzieklokaal, de droom van elke muziekleerkracht. Wij geven je enkele tips voor de toekomst, die ook toepasbaar zijn op vandaag! Muzes presenteert drie workshops: 1 - Kumbajamana! - docenten: Muzes vzw Met de liedbundel Kumbajamana pakt Muzes uit met nieuw materiaal voor de eerste graad secundair onderwijs. Tijdens de sessie worden ideeën aangereikt om met liederen van actuele componisten aan de slag te gaan in de klas. En er zal niet enkel en alleen worden gezongen. De aangeboden nummers vormen immers de leidraad voor een avontuur waarin alles aan bod kan komen: bewegen, vertellen, instrumentaal begeleiden,… Om ten slotte samen lekker zingend uit de bol te gaan! 2 - Volksdans - docent: Karen Haspeslagh In de sessie volksdans gaan we vooral samen dansen op muziek van over de hele wereld. Dansen in verschillende stijlen, ritmes en tempo’s, waarbij vooral aandacht wordt geschonken aan dansen die de jongeren van vandaag aanspreken. Traditie soms met een meer hedendaags sausje overgoten. Het wordt een proevertje dat hopelijk smaakt naar meer! 3 - Een ‘band’ in je klas! - docent: Jan Verbeeck In groep instrumentaal musiceren is voor leerlingen een unieke ervaring. De bedoeling van deze sessie is leerlingen bekende nummers te laten spelen. We gaan uit van een ideale situatie qua instrumentarium: drums, bas, gitaar, piano en percussie aangevuld met beschikbare instrumenten die leerlingen zelf bespelen. Het repertoire bestaat uit zorgvuldig gekozen stukken die eenvoudig te spelen en uit te werken zijn: enkel witte toetsen, open snaren op gitaar en bas, repetitief, eenvoudige ritmes,… In deze sessie worden een aantal stukken aangeleerd zoals het in de klas zou gebeuren volgens een procédé dat niet gebonden is aan een genre, instrumentarium of niveau van de klasgroep. Datum: donderdag 24 mei 2007, 8u30-16u Plaats: C.C. De Maere, Sint-Joris-Winge Prijs:€ 50, leden Muzes en studenten: € 25 - inclusief middagmaal en syllabus Inschrijven kan via e-mail: sarah.pauwels@muzes.be Gelieve duidelijk uw naam, adresgegevens, telefoon en e-mail te vermelden! Betaling: de inschrijving wordt door u bevestigd door de betaling van het inschrijvingsgeld op het rekeningnummer 744-0167369-37 van Muzes vzw met als mededeling ‘nascholing muziek 24 mei’ en de naam van de deelnemer. Inschrijving én betaling vóór 10 mei 2007. Tijdig inschrijven, het aantal plaatsen is beperkt!

tweede regionale vakvergadering M.O. regio Antwerpen donderdag 26 april 2007 SM 9 Boomsesteenweg 270 Antwerpen-Kiel 19:00-21:00 Contact: sara.cauwenberghs@muzes.be met vermelding van de school waar men les geeft.

nieuwsbrief 9 -april 2007 9


Nieuws van Muzes vzw

Ledenontmoeting Muzes

10 maart 2007 Jos Maes voorzitter Muzes vzw

In de leraarskamer van het Don Bosco Instituut te Heverlee staat een indrukwekkende kloostertafel met een 30-tal stoelen. Dit meubel is ideaal om te werken, te genieten van een hapje en een tapje en vooral om lang na te tafelen. Van de sacrale stilte die normaal uitgaat van dergelijk imposant meubel was op onze eerste ledenontmoeting alleszins weinig te merken. De organisatie, structuur en werking van de vereniging werden blootgelegd. De activiteiten en initiatieven van de afgelopen werkjaren werden overlopen. Diverse grafieken verwijzend naar o.m. de geografische spreiding, vakgerichte indeling van het ledenbestand,‌ Objectieven naar de toekomst werden geschetst, de mogelijkheden van onze bijdrage in Klankendaal, Flemish Centre for Music Education, werden verduidelijkt. Maar vooral hebben we onze oren te luisteren gelegd naar wat er leeft bij onze leden. Met veel belangstelling hebben we de talrijke suggesties onthouden om Muzes volgend jaar op kruissnelheid te brengen en waar nodig bij te sturen. Voor de afwezigen geven we hier enkele interessante grafieken mee. VAKGERICHTE INDELING VAN HET LEDENBESTAND

GEOGRAFISCHE SPREIDING VAN DE LEDEN VAN MUZES VZW.

Wij ontmoeten u graag op onze ledenontmoeting 2008!

Klankvlagen is een totaalpakket muzikale opvoeding voor de creatieve leerkracht. Het is vooral een doe-reeks, waaraan zowel de muzikaal als de niet-muzikaal geschoolde

Uitgeverij Wolters Plantyn Motstraat 32 - 2800 MECHELEN telefoon: 015 36 36 36 fax: 015 36 36 37 Bezoek onze website: www.woltersplantyn.be

leerling heel wat plezier beleeft.

nieuwsbrief 9 -april 2007 10


Nieuws van Muzes vzw Debat over kunst- en cultuureducatie in het onderwijs Vrijdag 23 maart 2007

Wietze Minne

Ondervoorzitter Muzes vzw

Samen met andere lerarenverenigingen was Muzes uitgenodigd voor een vergadering met Anne Bamford, die plaats vond op vrijdag 23 maart in het ministerie van onderwijs.

Anne Bamford

Anne Bamford is hoogleraar aan de Wimbledon School of Art in London en maakte in 2004 een internationale studie over de kunst- en cultuureducatie in het onderwijs in opdracht van UNESCO. In opdracht van de Canon Cultuurcel, doet ze nu een onderzoek naar de situatie in Vlaanderen. Het onderzoek heeft als doel de mogelijkheden, knelpunten en strategieën voor meer effectieve cultuureducatie te identificeren, de methodiek omvat een kwalitatieve analyse zowel op beleidsniveau als in de praktijk. Anne Bamford was vooral benieuwd naar onze visie en concrete initiatieven i.v.m nascholing en onze mening over de situatie van de artistieke opvoeding in het algemeen. Wij lieten het niet na de te beperkte ruimte voor artistiek vakken in het algemeen onderwijs en de vaak moeilijke werkomstandigheden (gebrek aan visie vanuit de overheid, beperkte middelen, infrastructuur, ea) van de leraren aan te kaarten. Het eindresultaat van de studie zal deze zomer bekend gemaakt worden, we houden u op de hoogte…

Kumbajamana Tijdens de nascholing muziek op 24 mei 2007 wordt het eerste liedboek van Muzes voorgesteld: Kumbajamana. Meteen wordt er ook een volledige sessie tijdens de nascholing aan gewijd. Het liedboek bevat een 15-tal nieuwe songs in een handig A5-formaat. De liedjes werden ondergebracht in 5 rubrieken: I Wadadde dadde? II Ik hàààt school! III Vandaag ben ik… IV De groei van al mijn vragen. V Met de zon is er iets mis Dankzij de samenwerking met Bert Appermont, Kurt Bikkembergs, Jan Coeck, Thomas De Baets, Jos De Ryck, Jos Maes, Denis Roosen, Geert Van der Straeten en Michaël Vancraeynest kan Muzes u een leerlingvriendelijk liedboek aanbieden waar u tijdens het volgende schooljaar met plezier naar terug zal grijpen!

nieuwsbrief 9 -april 2007 11


Actueel

Pleidooi voorToespraak muzische vorming onderwijsminister Vandenbroucke Op 8 maart 2007 hield minister Vandenbroucke een toespraak1 waarin hij stelt dat de component muzische vorming in een algemene vorming even belangrijk is als lezen, schrijven en rekenen. Een waar pleidooi waarbij hij vooral focust op het basisonderwijs. Deze toespraak vond plaats op de jaarvergadering van de directies van het basisonderwijs van Vlaams-Brabant en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. We zijn zo vrij geweest om uit deze tekst enkele fragmenten te publiceren die u wellicht zullen interesseren. De analyse van deze fragmenten laten wij aan u. Muzes is voornamelijk benieuwd naar de implementatie van de resultaten van het onderzoek van Anne Bamford (zie tekst) en zullen de overheid -indien nodig- (lees: in ieder geval) vaak herinneren aan dit pleidooi. T.D.B. Onderwijs is een woord dat onmiddellijk vele beelden en meningen oproept. Toch zullen 'cultuur' en 'muzische vorming' zelden een topnotering krijgen in associatielijstjes. Het maatschappelijke beeld van het actuele onderwijs in Vlaanderen blijft nog vaak steken in een stereotiep en achterhaald beeld dat kille gangen, onpersoonlijke lessen en de macht of het ontbreken van discipline naar voor schuift. Dat het onderwijs de laatste twee decennia sterk evolueerde naar een open leer- en leefomgeving, komt niet vaak in het nieuws. Dat het kind ook tijdens de lessen zich op allerlei manieren kan uiten is weinig gekend. En ongekend maakt onbemind. Tot halfweg de jaren '80 was het onderwijs in Vlaanderen sterk kennis- en vakgericht. […] Wiskunde kwam na Nederlands, muziek zat geprangd tussen biologie en geschiedenis. Onder invloed van nieuwe pedagogische inzichten, binnen- en buitenlandse voorbeelden, de inzet van directies en leerkrachten en een veranderende maatschappelijke behoefte, groeide een meer geïntegreerd denken over onderwijs in Vlaanderen, dat uitging van de persoon en de persoonlijkheid van het kind en de jongere. Deze visie steunt op drie peilers: het aanleren van kennis, van vaardigheden en van attitudes. Naast het verstandelijke komt met andere woorden ook het

sociale, maatschappelijke en motorische meer op de voorgrond. Hierbij wordt steeds sterk de nadruk gelegd op geïntegreerde leerlijnen, op horizontale en verticale samenhang. Bij het uitstippelen van de ontwikkelingsdoelen en eindtermen die met deze onderwijsontwikkeling gepaard gingen, zijn duidelijke en fundamentele keuzes gemaakt. […] Ook muzische vorming is binnen die doelen een volwaardige component, en dat voor alle kinderen, ook voor diegenen die thuis heel wat minder 'culturele' impulsen krijgen. In dat opzicht is muzische vorming een belangrijke troef in het streven naar kansengelijkheid: een volwaardige deelname aan cultuur leidt zonder twijfel naar emancipatie. Deze week wordt in Lissabon de wereldconferentie rond kunst en cultuureducatie van de UNESCO gehouden. Ter gelegenheid daarvan voerde professor Anne Bamford een mondiaal onderzoek uit naar de impact van kunst en cultuur op de ontwikkeling van het kind in het onderwijs. Ik wil u graag de belangrijkste resultaten meegeven. 75% van de bevraagde landen geeft aan dat kunsteducatie op school […] de leerresultaten van de kinderen aanzienlijk verbeterden. Zeker wat betreft het (aan)leren van een taal en het leren begrijpend en fictioneel lezen.

Muzische vorming leidt tot een verbetering van de perceptie die zowel het kind, de jongere, de ouders als de leerkrachten hebben op school en leren. Een sterke aandacht voor het muzische op school verbetert niet enkel de attitude van de leerling, maar heeft een sterke positieve impact op het welgevoelen van het kind en de jongere. Bij jongens en zogenaamde 'risicogroepen' blijkt muzische vorming ook een positief effect te hebben op spijbelgedrag. Muzische vorming verhoogt samenwerking, respect, verantwoordelijkheidsgevoel, tolerantie en appreciatie in een klas. Maar de resultaten van het UNESCO onderzoek tonen bovendien aan dat - zoals ook de ontwikkelingsdoelen en eindtermen voorhouden - alle leergebieden hun waarde hebben in het onderwijs, en dat muzische vorming zeker niet in het hoekje 'vrijetijdsbesteding' thuis hoort. Het vormt een volwaardige component van een goed uitgebalanceerd leren én levert een antwoord op vele actuele maatschappelijke vraagstukken.

De volledige tekst vindt u op: http://www.ond.vlaanderen.be/beleid/toespraak/060308-jaarvergadering.htm 1 Deze toespraak is terug te vinden op de website van het departement onderwijs www.ond.vlaanderen.be.

nieuwsbrief 9 -april 2007 12


Lied

Copyright Euprint ed., B-3001 Heverlee D/2006/6045/026 - 7 - All rights reserved. www.euprint.be

nieuwsbrief 9 -april 2007 13


Lied

Copyright Euprint ed., B-3001 Heverlee D/2006/6045/026 - 7 - All rights reserved. www.euprint.be

nieuwsbrief 9 -april 2007 14


Prikbord NIEUWE LIEDBUNDELS: LIEDJELEUK 1&2! Bert Appermont is een kleine tien jaar actief als muziekpedagoog in verschillende scholen en organisaties. Tegenwoordig doceert hij aan de Katholieke Hogeschool Limburg en aan de muziekacademies van Lanaken en Genk. Vanuit de nood aan persoonlijk didactisch materiaal en vanuit het schrijven van kindermusicals zijn een groot aantal kinderliederen ontstaan die nu in 4 delen zullen worden uitgegeven. Liedjeleuk 1 is geschreven voor 6 tot 9-jarigen, Liedjeleuk 2 voor 8 tot 10-jarigen. Hierbij verscheen telkens een cd met meezingversies van de liederen. De thema’s richten zich perfect naar de leefwereld van kinderen: van de gekste taferelen (“De Rechte Banaan”, “Vliegles”, … ) tot een groot verdriet (“Eventjes Bezinnen”, “Iedereen is anders”, … ) . Beide bundels bevatten een 20-tal liederen die zich ertoe lenen verder te gaan dan wat de partituur voorschrijft. Als muziekleerkracht heb je maar weinig verbeelding nodig om met dit materiaal creatief aan de slag te gaan! L. V. Meer info? www.kameleon-editons.com

DE MUZIEKKONING De Muziekkoning is een opvallend dunne ideeënmap bij de cd’s ‘De Muziekkoning 1-2-3’, samengesteld door Peter Koning (student ‘muziekdocent’ aan het Rotterdams Conservatorium) en zijn docent Paul Rooyackers. Marcel Leuning voorzag de map van illustraties. Deze uitgave is, naar eigen zeggen, ontwikkeld voor álle leraren uit het basisonderwijs en is geschikt voor wekelijks of dagelijks gebruik in de les. In het eerste deel van de map worden de belangen van muzische vorming verdedigd. Om de consument helemaal te overtuigen, worden alle kerndoelen uit het leerplan vermeld die tijdens deze lessen aan bod komen. Het tweede hoofdstuk bestaat uit de 18 liedjes die op de drie cd’s te horen zijn. Volgens de auteurs zijn de teksten geschreven met de bedoeling een bijdrage te leveren aan allerlei actuele thema’s. Je vindt er een korte beschrijving van de liedjes en enkele suggesties hoe je er als leraar mee kan omgaan. Deel drie heet ‘didactische aanwijzingen en praktische tips’, met daarin enkele vuistregels uit de lieddidactiek. Tot slot vind je in het laatste hoofdstuk de liedteksten en spelvormen die je erbij kan gebruiken. De auteurs benadrukken de ruimte voor discussie, die volgens hen één van de belangrijkste troeven van hun ideeënmap is. Een positieve noot is dat bij elke spelvorm duidelijk vermeld is wat vereist wordt om dit spel te kunnen spelen (leeftijdsgraad, locatie, organisatie en voorkennis). Met deze spelvormen worden vele kerndoelen bereikt, maar daarom niet de meest muzikale. Het is duidelijk dat de ontwikkeling van muzikale vaardigheden niet altijd voorop werd gesteld. Aan de lay-out van deze map kon ook nog wat gesleuteld worden. De partituren zijn niet altijd even mooi gedrukt (ontbreken zelfs bij enkele liedjes) en de tekeningen nodigen niet uit om in de klas te gebruiken. De Muziekkoning richt zich vooral naar jonge kinderen (hoewel enkele liedjes en spelvormen ook voor de laatste jaren basisonderwijs geschikt zijn) en weet elke spelvorm met een leuk verhaal in te kleden. L. V.. Meer info? www.schoolsupport.nl

BEESTENBOEL Bert Appermont, muziekpedagoog en componist, mag trots zijn op zijn eerste AMV methode, Beestenboel. Deze methode, voorlopig enkel beschikbaar voor het eerste jaar AMV, is terecht kindvriendelijk te noemen. Zo wordt elk nieuw thema aangebracht met een lied, het boek is voorzien van prachtige illustraties en elk lesje heeft zijn eigen titel die perfect aansluit bij de leefwereld van de kinderen. Het boek bestaat voornamelijk uit zanglesjes die tevens op blokfluit uitgevoerd kunnen worden. Verder is deze methode ook voorzien van dictees en oefeningen. De theorie is beknopt, maar adequaat. Leuk zijn de liedjes die als ezelbruggetjes dienen om de theorie beter te onthouden. De auteur speelt met verschillende werkvormen en er is o.a. ruimte voor improvisatie, body percussion en spreekteksten. Elke les is anders. Beestenboel is een leuke, speelse methode die voldoende afwisseling brengt in de AMV-les. S. S. Meer info? www.kameleon-editons.com

nieuwsbrief 9 -april 2007 15

Nieuwsbrief 9  

Nieuwsbrief Muzes April 2007

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you