Issuu on Google+

HUMAN NATURE nieuwe perspectieven voor natuur


OPGAVE

ONDERZOEK percentage verworven en ingerichte EHS / provincie %

verworven EHS gronden

%

ingerichte EHS gronden 69% 44% 63% 43% 72% 39% 72% 82%

53%

50%

47%

43% 56%

61%

24%

36%

36%

69% 65%

31%

Human Nature bevat een analyse en een reflectie op het huidige natuurbeleid, daarnaast wordt er onderzoek gedaan naar de relatie tussen maatschappij en natuur in verschillende periodes. Ook wordt door middel van een internationale vergelijking gezocht naar inspirerende voorbeelden van natuurontwikkeling in het buitenland. In een internationale vergelijking worden interviews gedaan met correspondenten uit onder andere China, Verenigde Staten, Spanje, België, Oman en Chili. De interviews laten zien dat natuur per cultuur anders wordt beschouwd en dat dit inspirerend kan zijn voor de Nederlandse situatie. ZWEDEN

43%

VERENIGDE STATEN

25%

BELGIE

LETLAND

CHINA

49% 29%

SPANJE OMAN

geplande EHS

aangekochte en ingerichte EHS per provincie (2014)

AUSTRALIE CHILI

In het project Human Nature doet LINT ontwerpend onderzoek naar natuurontwikkeling in Nederland. De bestaande planvorming en ontwikkeling van natuur hangt nog sterk samen met het gedachtegoed van de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) uit 1990, een netwerk van bestaande en te realiseren natuurgebieden in Nederland. De ontwikkeling van natuur loopt vast. Momenteel hebben provincies rond de 60% van het te realiseren areaal EHS aangekocht, waarvan gemiddeld 40% is ingericht. Het ruimtelijk scheiden van natuur en ander landgebruik, zoals dat twintig jaar geleden slim leek, loopt tegen maatschappelijke weerstand aan. Beleving en toegankelijkheid van natuur zijn naar de achtergrond verdwenen en de publieke opinie beschouwt het ‘uitrollen’ van nieuwe natuur over het landschap als technocratisch. Volgens LINT is een nieuw ruimtelijk perspectief nodig op natuurontwikkeling in Nederland waarin de mens centraal staat: Human Nature.

internationale vergelijking

Zo blijken de National Parks in de VS van oudsher een combinatie tussen natuurbescherming en natuurbeleving te zijn, waarin de toegankelijkheid en zichtbaarheid van natuur essentieel werd geacht. In Chili is de overheid niet in staat natuur te beschermen of te ontwikkelen, hier nemen private partijen het voortouw en is er de mogelijkheid om onder strenge voorwaarden je eigen natuur landgoed te kopen. In Zweden is het beoefenen van sport sterk gerelateerd aan natuur en in Estland zijn juist culinaire activiteiten verbonden met het bezoeken van natuurgebieden.


LANDSCHAP

LANDSCHAP

LANDSCHAP

b

NATUUR

MILIEU

LANDSCHAP

LANDSCHAP

context

opkomst natuurbeweging

invloed Europese regelgeving

Wildernis en Natuurontwikkeling

Functioneel

Expressief

Onvoorspelbaar

Nut voor mens

milieubewustzijn (club van rome)

NATUUR Klassiek, Arcadisch

dominante natuurvisie Normatief

LANDSCHAP

natuurbehoud

industrialisatie

fase

bescherming 1900 - 1960

zelfregulatie systeem 1970-1980

MILIEU

verweven natuur en landbouw NATUUR

insteek beleid

bescherming bestaande natuurgebieden

1980

Natuurschoonwet 1928

document/nota Dierenbeschermingswet 1880

natuurorganisatie

Ruilverkavelingswet met landschapsplan 1954 Westhoff

Heidemij 1898 SBB 1899 Natuurmonumenten 1905 Nederlandse Natuurhistorische Vereniging 1901

1900

NNN 2013

tertiaire wildernis

Vogelrichtlijn 1979

Greenpeace 1971 Stichting Natuur&Milieu 1972 Kritisch Bosbeheer 1977 Das en Boom 1981

secundaire wildernis

Provinciale landschappen 1927

primaire wildernis

natuurbehoud

industrialisatie

1950

dominante natuurvisie

milieubewustzijn (club van rome)

opkomst natuurbeweging

zelfregulatie systeem 1970-1980

bescherming bestaande natuurgebieden

natuurorganisatie

1850

bestrijden

kerngebied

PLACE

Ruilverkavelingswet met landschapsplan 1954 Westhoff

1950 1980

2000

2000

2025

RIJK + PARTICULIEREN

MILIEU

PLACE

SPACE

PLACE

NATUUR LANDSCHAP

L LANDSCHAP

PARTICULIEREN

STAAT

MENGEN

SCHEIDEN (EHS) SCHEIDEN (RESERVAAT) LANDSCHAP

kerngebied

RIJK + PARTICULIEREN

MENGEN

MILIEU

MENGEN

SCHEIDEN (EHS) LANDSCHAP

vroeger beheerde de mens cultuurland temidden van wildernis, nu wordtNATUUR wildernis gemaakt in cultuurland

benu tte n

bewondering ming, laagveenvorming (verlanding) en herbivorie. natuurontwikkelings

Vogelrichtlijn 1979

1950

STAAT

Natuurlijk verder 2014

Handboek natuurdoeltypen 1995

Frans Vera

1900

1930

natuur combineren

NNN 2013

Greenpeace 1971 Stichting Natuur&Milieu 1972 Kritisch Bosbeheer 1977 Das en Boom 1981

Provinciale landschappen 1927

be

Een nieuw perspectief op natuurontwikkeling in Nederland zal volgens LINT sterk samenhangen met de veranderende tijdsgeest. Dit betreft de veranderende verhouding tussen mens en natuur, maar ook de 3500 sociale, economische en maatschappelijke 5.000 v Chr. v Chr. 0 1800 1900 700 900 PARTICULIEREN veranderingen in de samenleving. De gangbare natuurvisies zoals de arcadische, de n e r e d wildernis en functionele natuurvisie bevatten een anti-stedelijk sentiment waarbij de n wo natuur of plattelandssamenleving een hogere waardering krijgt dan de stad. Hierin spelen twee uitersten een rol: de romantiek van Rousseau, waarbij de mens en de stad Sleutelproces symbool staan voor aantasting van de natuur, en het oorspronkelijke in de mens en de visie van Plessner, waarbij de mens niet thuis is in de natuur, zoals planten en dieren dat SCHEIDEN (RESERVAAT) zijn, maar altijd zijn leven en omgeving vorm moet geven. Ingrepen in de natuur of juist bewondering het vermijden van menselijke beĂŻnvloeding zijn altijd het resultaat van een menselijke keuze. Het huidige beleid kenmerkt zich vooral door het functionele natuurbeeld waarin de wetenschap een belangrijke rol speelt, veel is vastgelegd in protocollen en meetbare doelen en de beleving ontbreekt.

Natuurschoonwet 1928

Heidemij 1898 SBB 1899 Natuurmonumenten 1905 Nederlandse Natuurhistorische Vereniging 1901

EHS 1990

Silent Spring 1962 ontwikkeling Oostvaardersplassen plan Ooievaar Limits to Growth 1972 Natuurbeleidsplan 1990 Natuurbeschermingswet 1998 Flora- en faunawet 2002 Natuurbeschermingswet 1968 Structuurschema NLB 1985

Boswet 1922

Thijsse

Van Eeden

persoon

natuur verbinden met klimaatopgave

ontwikkeling en afbakening natuurgebieden procesnatuur

publicatie/gebeurtenis

SPACE Dierenbeschermingswet 1880

natuur irt klimaat

scheiden natuur en landbouw

bescherming natuurgebieden en soorten r

patroonnatuur

document/nota

Functioneel

natuurontwikkeling 1980-1990

verweven natuur en landbouw

PLACE

2025

Wildernis en Natuurontwikkeling

bescherming 1900 - 1960

insteek beleid

invloed Europese regelgeving

2000

Klassiek, Arcadisch

fase

analyse natuur & tijdsgeest

Natuurlijk verder 2014

Frans Vera

context

1850

natuur combineren

Handboek natuurdoeltypen 1995

Boswet 1922

Thijsse

Van Eeden

persoon

EHS 1990

Silent Spring 1962 ontwikkeling Oostvaardersplassen plan Ooievaar Limits to Growth 1972 Natuurbeleidsplan 1990 Natuurbeschermingswet 1998 Flora- en faunawet 2002 Natuurbeschermingswet 1968 Structuurschema NLB 1985

2000

1990

natuur verbinden met klimaatopgave

ontwikkeling en afbakening natuurgebieden procesnatuur

LANDSCHAP

1970

natuur irt klimaat

scheiden natuur en landbouw

bescherming natuurgebieden en soorten r

patroonnatuur LANDSCHAP

publicatie/gebeurtenis

natuurontwikkeling 1980-1990

natuurontwikkelings gebied

MILIEU

MENGEN


rbivorie

Wind

Zagen

maaien etc

staat om voorbij die problemen te komen. Zoals The Economist schreef: ‘Een planeet waarop binnenkort misschien wel 10 miljard men leven, moet anders functioneren dan de planeet met één miljard bewoners, voornamelijk boeren, van 200 jaar geleden. De uitdaging van Antropoceen is om het menselijk vernuft zo in te zetten dat de planeet zijn 21ste-eeuwse taak kan vervullen.’ NATUUR

Optimistisch ben ik ook door een van de bijvangsten van het begrip Antropoceen. Door het menselijk LANDSCHAP ingrijpen te zien als e natuurkracht die op de aarde inwerkt, is de schijntegenstelling tussen ‘natuur’ en ‘menselijke samenleving’ onderuitgehaa Deze tegenstelling heeft (net als die tussen lichaam en geest) eeuwenlang het denken beheerst en hetMILIEU effectief handelen hinderd. Wij mensen dachten dat we buiten de natuur stonden, en de natuur buiten ons. De natuur werd beschouwd als gebied aan de andere kant van de schutting, waar we ongelimiteerd grondstoffen konden halen en afval konden dump Sinds het uitroepen van het Antropoceen hoeven we niet langer de fictie op te houden van een scheiding tussen wat natuurlijk en k stmatig is. We kunnen onder ogen zien dat ze nauw met elkaar zijn verweven. We kunnen ook onderkennen dat veel van de proces om ons heen feitelijk hybriden zijn: mengsels waarin zowel ‘natuurlijke’ als ‘menselijke’ krachten werken. Wat we tot nu toe ‘natuurl noemden, is óók kunstmatig, en wat we ‘kunstmatig’ noemden, is óók natuurlijk. Dat geldt voor het landgebruik, de rivier- en oceaa tromen, de flora en fauna, voor het klimaat, en het geldt ook voor een van de grootste en meest zichtbare hybride vormen op aarde: stadslandschap. Het eenvoudige schema van vroeger, waarin we stad en natuur tegenover elkaar hadden geplaatst zodat ze elkaar uitslot geldt niet langer. Misschien zijn wij mensen wel ‘van nature’ geneigd tot het samenwonen in uitdijende nederzettingen – misschien we wel urban by nature. Dat inzicht verlost ons van veel moralistisch getob over ‘goed’ en ‘slecht’ in de relatie tussen natuur en st

VISIE HUMAN NATURE Laag Nederland

Human Nature geeft antwoord op de noodzakelijke koerswijziging in de ontwikkeling van natuur in Nederland en pleit voor een betere verweving van mens en natuur. De periode waarin we leven wordt aangeduid als het Antropoceen, immers 83% van het aardoppervlak wordt beïnvloed door menselijke activiteiten. Deze menselijke ingrepen Branden Betreding Graven Maaibeheer Zagen IJsgang Golfslag Getijde Wind moeten zo worden ingezet dat natuur niet verdwijnt, maar juist wordt geproduceerd. Menselijke activiteiten met potentie voor natuurontwikkeling en biodiversiteit worden hierbij niet buitengesloten maar juist opgezocht: 1. Combinatie met andere opgaven - Natuurontwikkeling zal nadrukkelijk in combinatie met andere actuele opgaven moeten worden benaderd, zoals: klimaatsverandering, de energietransitie of het toenemende recreatieve belang van het landschap. 2. Nieuwe structuren - Human Nature pleit voor het inzetten van bestaande en Grondwaterstagnatie nieuwe structuren in het landschap waar natuur zich op kan enten. Lineaire structuren zoals dijken, kanalen, verdedigingslinies of infrastructuur zijn geschikt om nieuwe netwerken NaCl te maken en gebieden met elkaar te verbinden. 3. Lokale initiatieven - Door natuurontwikkeling meer bottom up te benaderen worden Verzilting burgers actief betrokken en wordt een bredere doelgroep aangesproken. 4. Korte en lange termijn - er zal nagedacht moeten worden over ingrepen op een korte termijn, die onderdeel zijn van een visie op de lange termijn, waarbij interventies als katalysator kunnen werken voor de ontwikkeling van nieuwe natuur. 5. Menselijke beleving - Bij het ontwerp van natuurgebieden speelt een goede toegankelijkheid en een gelaagde beleving van natuur een belangrijke rol, waardoor het een belangrijke rol kan spelen in het dagelijks leven van veel type gebruikers op verschillende schaalniveaus van tuin, straat tot nationaal park. De positieve interactie tussen mens en natuur wordt hierbij opgezocht en op een passende manier ingezet.

+

+

+

+

+

+

+

+

2. Nieuwe structuren

NATUUR WORDT BESTREDEN

NATUUR LANDSCHAP

Hoog Nederland JAREN 60

83% van aardoppervlak is beïnvloed door menselijke activiteiten Erosie/Hellingprocessen

Veenvorming

Overstroming

KLIMAATSVERAND

Herbivorie

DE MENS IS VAN NATURE KUNSTMATIG - HELMUTH PLESSNER -

Plessner: het ingrijpen in omgeving bij menselijke natuur hoort als inspiratie voor Human Nature en alternatief voor de romantische visie van Rousseau

+ +

1. Combinatie met andere opgaven

MILIEU

Dirk Sijmons - IABR 2014

+

+

+

+

+

3. Lokale initiatieven

4. Korte en lange termijn

5. Beleving


D - BINNENWATERSYSTEEM

PILOTPROJECTEN In de provincies Utrecht, Zuid Holland en Drenthe zijn pilotprojecten gedaan, als concrete testcases voor de visie Human Nature. Doordat de context, de landschappen en de vraagstukken in de provincies verschillen, zijn ook de pilotprojecten verschillend van karakter. Er is in elk pilotproject nadrukkelijk gezocht naar bestaande landschappelijke structuren die een basis kunnen vormen voor natuurontwikkeling en naar combinaties met andere urgente opgaven.

UTRECHT - MODULAIRE NATUUR

DRENTHE - WATERBERGING EN RECREATIE

+

+

+

+

+

+

Pilotproject Drenthe betreft het ontwerp van een waterlandgoed, waarin natuurontwikkeling, water en verschillende programma’s met elkaar verweven zijn. Het waterlandgoed speelt een belangrijke rol in het verbeteren van de toegankelijkheid en het bergen van regenwater bij piekbuien. Door middel van de inkomsten uit nieuwe functies kan natuur worden ontwikkeld langs het bekensysteem in het gebied. In de pilot wordt gezocht naar de juiste balans tussen functies en natuur en een model waarin het gebied zich organisch kan ontwikkelen.


de ring

ZUID HOLLAND - BINNENWATERSYSTEEM

UTRECHT - MODULAIRE NATUUR

ZUID HOLLAND - BINNENWATERSYSTEEM

DRENTHE - WATERBERGING EN RECREATIE

UTRECHT - MODULAIRE NATUUR

DRENTHE - WATERBERGING EN RECREATIE

de waterparken

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

+

de venen & rietlanden

de vaarroutes & plassen

de droogmakerijen

Zuid-Holland is de meest verstedelijkte provincie van Nederland en de komende decennia komen er enkele grote opgaven af waarin het watersysteem een cruciale rol speelt. LINT stelt voor een Waterring te maken als een cruciale ecologische verbinding en natuurlijke tegenhanger van het stedelijke netwerk. De waterring vormt een slimme verbinding tussen verschillende boezemwateren en zorgt voor een grotere flexibiliteit in aan voer en afvoer van water: zo dient de ring als watervoorraad voor de glastuinbouw, bij piekbuien kan er water worden opgeslagen langs de ring, komen er vaarroutes bij en de waterkwaliteit kan worden verbeterd door filtermoerassen.

\\\\\\\\ \\\\\\\\ \\\\\\\\ \\\\\\\\ \\\\\\\\ \\\\\\\\ \\\\\\\\ \\\\\\\\ \\\\\\\\ \\\\\\\\ \\\\\\\\ \\\\\\\\ \\\\\\\\ \\\\\\\\ \\\\\\\\ \\\\\\\\ \\\\\\\\ \\\\\\\\ \\\\\\\\ \\\\\\\\ \\\\\\\\ \\\\\\\\ \\\\\\\\ \\\\\\\\ \\\\\\\\ \\\\\\\\

O

2

CO 2

Voor de provincie Utrecht ziet LINT kansen om natuur niet als doel in te zetten, maar vooral als middel. Hierin wordt natuur aantrekkelijk en interessant om te bezoeken, maar krijgt het ook een functioneel karakter. Grote lineaire structuren in de provincie zijn geschikt als drager voor ecologische ontwikkelingen en vormen belangrijke verbindingen. Deze verbindingen kunnen worden aangedikt met een range aan bottom up initiatieven. De verschillende landschappen in de provincie bieden mogelijkheden voor het ontwikkelen van stevige natuurdijken in het rivierengebied, moerassen met rietproductie in het groene hart, nieuwe stedelijke ecologie in de verdichte stad en infranatuur in de bermen langs het spoor.


Human Nature is een ontwerpend onderzoek van LINT landscape architecture naar nieuwe vormen van natuurontwikkeling in Nederland. Het onderzoek is gestart in 2014 in samenwerking met de provincies Utrecht, Drenthe en Zuid-Holland en mede gefinancierd door het Stimuleringsfonds voor de Creatieve Industrie. Het onderzoek bevat onder andere een internationale vergelijking, een historische analyse en 3 concrete ruimtelijke pilotprojecten in verschillende provincies. Voor de pilotprojecten is samengewerkt met de provinciaal ruimtelijk adviseurs van de betreffende provincies en Hogeschool INholland organiseerde binnen het onderzoek een onderzoeksatelier voor studenten. LINT is opgericht door de landschapsarchitecten Gerwin de Vries en Alexander Herrebout en heeft vestigingen in Utrecht en Middelburg. LINT is een onderzoeksgedreven bureau dat ruimtelijke plannen maakt voor zowel stad, dorp als landelijk gebied. Het werk van LINT varieert van ontwerpend onderzoek tot concrete ruimtelijke ontwerpen.

Dit is een uitgave van:

LINT landscape architecture info@landscapeinterventions.nl www.landscapeinterventions.nl Europalaan 2b Vechtclub XL ruimte 1.15 3526 KS Utrecht 0031(0)624812038

Met ondersteuning van:

Gravenstraat 67 4331 KN Middelburg 0031(0)645494541


Human Nature flyer