Page 1

A4_Lemniscaat 05_Opmaak 1 25-11-13 11:09 Pagina 1

Jaargang 9, nummer 16, december 2013

De donkere dagen voor Kerstmis of, voor veel mensen, de donkere dagen ván Kerstmis, staan weer voor de deur en wat een opluchting als we die zonder al te veel kleerscheuren doorkomen. De vraag naar zingeving in het algemeen dringt zich op en meer specifieke vragen als waarom er geen vrede op aarde is, en als er dan een god is, waarom die god dan al dat leed toestaat en waarom familiediners uitlopen op stress en ruzie. Kerstmis zou een mooi warm feest moeten zijn met tijd voor bezinning, maar waarom ontaardt het dan in zo’n kermis, mallemolen en in opgelegd pandoer? En de gordijnen dichttrekken en net doen of het een doorsnee winterdag is, helpt ook al niet. lees verder op pagina 2 >>>


A4_Lemniscaat 05_Opmaak 1 25-11-13 11:09 Pagina 2

Eenieder die naar school is geweest kent het fenomeen “zitten blijven”; ofwel je hebt zelf een klas moeten doubleren en anders waren er ongetwijfeld klasgenoten die een leerjaar over deden. Gescheiden worden van vriendjes, vriendinnetjes, tussen jongere kinderen terecht komen waar je niks mee hebt en bovendien een gevoel van falen waarvoor je je schaamt. In onze westerse maatschappij en cultuur is het heel gewoon om succesvolle prestaties toe te schrijven aan eigen capaciteiten en verworvenheden. Je ‘hoort’ je dus ook te schamen als je, in de ogen van anderen, die prestaties niet levert.

Het is het Boeddhisme dat ten grondslag ligt aan de moderne mindfulnesstherapie, een mentale oefenweg om te leren omgaan met stress en pijn.

Als ons iets overkomt daarentegen gaan we op zoek naar de schuld buiten ons. Een kind dat zijn hoofd stoot aan de tafel, zegt: “stoute tafel!” en wij glimlachen over het hoofdje van het kind met de pijnlijke bult heen, maar doen we als volwassenen niet precies hetzelfde wanneer we boos worden op hetgeen ons overkomt? Wij razen en tieren als mensen tegen het noodlot dat ons treft: ziekte, verlies, pijn. Een kind willen we beschermen tegen pijn en ongelukken. Tegelijkertijd zien we ook in dat het kind sterker wordt als het leert teleurstellingen en pijn te verdragen. De beslissing om een leerjaar over te moeten doen, is voor de bestwil van het kind genomen. Een kind dat opgroeit zonder dat het ooit met pijn of teleurstelling te maken krijgt, bestaat niet, of het zou het romanpersonage “Siddharta” moeten zijn in het boek van Hermann Hesse over de jeugd van Gautama Buddha. Siddharta die als prins opgroeide in het paleis van zijn vader, waar hij angstvallig beschermd werd tegen iedere confrontatie met lijden, ziekte en dood. Natuurlijk klimt de prins over de paleismuur en leert het leven daarbuiten kennen met zijn pijn, ziekte en dood. Als antwoord ontwikkelt hij de leer van het achtvoudige pad, een weg tot zelfopvoeding en zelfverbetering voor de mens, doordrongen van diepe liefde en mededogen voor mens en schepping.

De Amerikaanse comédienne Ruby Wax schreef er een boek over: “Sane new World”, nadat zij zelf jarenlang aan diepe depressies had geleden. En zij merkt op: “Pain is inevitable, but suffering is optional”: pijn is onvermijdelijk, maar je hoeft je niet te laten bepalen door het lijden eraan. Voordat het zover is dat een mens in staat geacht mag worden zichzelf verder op te voeden, moet hij eerst enige opvoeding hebben ontvangen. Om te kunnen liefhebben, moet er van hem gehouden zijn en de omgeving waarin hij opgroeide moet enige liefde en geborgenheid hebben geboden. Voor veel mensen in de psychiatrie en verslavingszorg geldt, dat er juist veel onveiligheid was. Ja zelfs dat het gezin hoe onvolledig ook, dat geborgenheid

Het is het Boeddhisme dat ten grondslag ligt aan de moderne mindfulnesstherapie, een mentale oefenweg om te leren omgaan met stress en pijn.

2


A4_Lemniscaat 05_Opmaak 1 25-11-13 11:09 Pagina 3

beseft zij maar al te goed. Sommige dagen is zij wanhopig, ik hoop dan dat mijn woorden genoeg zijn om een paar uurtjes te overbruggen, dan gaat het meestal wel weer. Soms is ze opstandig en informeert boos bij mij welke redenen ik haar kan geven om nog door te gaan met leven. Toe maar, die heb ik niet naast mijn ontbijtbord liggen. Ik kan haar op zo’n moment alleen vertellen dat er in ieder geval in de wereld, afgezien van haar kinderen, nog twee mensen zijn voor wie zij een unieke waarde vertegenwoordigt. Namelijk voor haar beste vriendin die net weduwe is geworden, en haar zuster.

en koestering had moeten bieden, de bron van onveiligheid, kwetsuur en onbegrip was. Soms was er helemaal geen gezin.

Ook iemand van 85 die niet meer voor zichzelf kan zorgen, heeft dingen te bieden die niemand anders te bieden heeft. Dat is tegelijk zin geven en zin ontvangen. Dat is voor mij het wereldwijde web, het netwerk waarin wij als mensen zijn ingesponnen; je moet het wel willen zien.

“Vijf vuurstenen gaf ik u in de hand, een harde jeugd, die ziel en ribben treft een sterk talent, in eenzaamheid beseft…” dichtte Ida Gerhardt in “Vernomen tijdens een onweer” autobiografische regels die laten zien hoe zij haar leed wist om te vormen tot een oeuvre van prachtige poëzie, die mensen ontroert, raakt, troost. Niet iedereen zal daartoe in staat zijn, dat is niet waar het om gaat. Het gaat er om dat je beseft waar je eigen unieke talenten liggen. Ieder mens heeft ze, al was het alleen maar door de unieke positie die hij/zij inneemt.

Wat nou, als ik even stil sta en kijk hoe ik geworden ben tot degene die ik nu ben, wie en wat dat bewerkstelligd hebben, aan wie ik iets te danken heb. Dan besef ik dat mij bescheidenheid past ten aanzien van mijn verworvenheden, en dankbaarheid voor de wagonladingen zegen die mij in de loop van mijn leven ten deel zijn gevallen. Even zitten blijven om daarover na te denken. Gelukkig kerstfeest!

Al jaren telefoneer ik iedere ochtend met mijn moeder van 85, om samen de dag te starten. Ze woont nu in een verzorgingshuis. Haar vermogens en gezondheid nemen met rasse schreden af, dat

Renée de Monchy

3


A4_Lemniscaat 05_Opmaak 1 25-11-13 11:09 Pagina 4

Wat is HEE

Weekend Mennorode

Herstel, Empowerment en Ervaringsdeskundigheid HEE omvat effectieve werkwijzen en strategieën van mensen met psychische kwetsbaarheden om zichzelf te (leren) helpen.

Drie pijlers

In juni van dit jaar zijn we met de voltallige cliëntenraad en het CBB, zes vrouwen en één man, voor een weekend naar het congrescentrum Mennorode in Elspeet geweest. Het doel van dit weekend was teambuilding door nader kennismaken met elkaar en uitwerken van onze visie op het HEE- beleid. Mennnorode bleek een prima plek om te vertoeven. Alles was er heel goed geregeld; ruime kamers, uitstekend verzorgd eten, goede faciliteiten en een prachtige omgeving. Het weekend werd een heerlijke mix van serieus werken, naar elkaars levensverhaal luisteren, heel veel kletsen en lol hebben en lekker jezelf kunnen zijn.

Herstel staat niet gelijk aan genezing, maar betekent dat je leert zien waar je eigen kwetsbaarheden en talenten liggen en dat je met gebruikmaking daarvan weer baas wordt over je eigen leven. Empowerment is het ontdekken en aanboren van je eigen kracht. Ervaringsdeskundigheid is de toepassing van de kennis die mensen met psychische beperkingen op grond van hun ervaringen opbouwen.

Na het overwinnen van enige weerstand die dit programmaonderdeel bij sommigen opriep, kwamen we tot een prachtig resultaat. En hieruit bleek dat we elkaar al best goed kennen.

We kwamen op vrijdagavond in het congrescentrum aan en konden dankzij het mooie weer nog tot laat buiten op het terras zitten. Hier ontstond spontaan een variatie op het tv-spelletje “Hints”: één maakte een tekening en de anderen moesten zeggen wat die voorstelde. En dan zie je direct wie er tekentalent heeft en wie een talent voor raden (of was het meer goktalent?).

Na de lunch en een heerlijke boswandeling hebben we elkaar ’s middags verteld over onze bezieling en de redenen waarom we lid van de cliëntenraad (geworden) zijn. ’s Avonds hebben we op aanraden van divisiedirecteur Age van der Veer de film “As it is in heaven” bekeken. Deze ontroerende film heeft als hoofdthema teambuilding en dat maakte hem uitermate geschikt voor ons weekend. Voor wie “As it is in heaven” nog nooit gezien heeft, het is echt een aanrader. Voor de zondag stond het HEE-beleid op het programma. Eerst hebben we het huidige HEE-beleid bij Lievegoed geïnventariseerd en besproken. Onze conclusie was dat er nog heel veel te doen is. Daarna hebben we het over onze visie op HEE- beleid gehad en hebben we ons een voorstelling gemaakt van het HEE-beleid bij Lievegoed anno 2017. Marian had hiervoor een fraaie powerpoint-presentatie voor-

Zaterdagochtend zijn we met het echte werk begonnen. We startten met een uitgebreide voorstelronde en daarna hebben we elkaars kwaliteiten en talenten ‘benoemd’ door die, ieder voor zich, op wat voor manier dan ook, op papier te zetten en vervolgens te presenteren.

Renée en Marian

Belinda

Frieda

4

Daan

Petronella


A4_Lemniscaat 05_Opmaak 1 25-11-13 11:09 Pagina 5

Na de flip-overpresentatie en onze mondelinge toelichting daarop, was Age van de Veer enthousiast en beloofde het zijne te doen om het HEE-beleid bij Lievegoed te ontwikkelen. Inmiddels staan er twee HEE-projecten in onze divisie op stapel, een in Haarlem en een in Zeist.

bereid met ondermeer beeldmateriaal van toepasselijke wijsheden in Chinese karakters. Helaas is er aan het einde van de ochtend iets misgegaan bij het opslaan van onze definitieve versie van de powerpoint-presentatie want later konden we die niet meer terug vinden. Gelukkig heeft Marian een groot improvisatietalent en zij pakte gewoon weer een flip-over voor een ‘ouderwetse’ presentatie op papier. Zodoende was het ‘s middags toch mogelijk het resultaat van het door ons verzette werk, aan Age van de Veer te presenteren. Onze directeur die zijn grote betrokkenheid bij de cliëntenraad toonde door op de zondagmiddag van nota bene Vaderdag, naar Mennorode af te reizen. Wij waren dan ook erg blij met zijn komst.

Na een heerlijk weekend Mennorode vertrokken wij moe en voldaan aan het eind van de zondagmiddag weer naar onze eigen huizen. Wat ik persoonlijk ook erg prettig heb gevonden in dit weekend is dat alles er mocht zijn. Belinda de Jong

Een sprong in het diepe Dit nummer van Lemniscaat gaat over zingeving. Daar heb ik de laatste tijd eens over nagedacht. Wat betekent zingeving eigenlijk? Ik denk zelf: ‘wat maakt mijn leven zinnig en wat geeft mij zin in het leven’.

ik naar beneden keek en ik sprong in het diepe. Hangen aan een parachute op ongeveer 1100 meter boven de grond is een bevrijdende ervaring, die ik iedereen kan aanraden en die het dichtst is dat een mens kan komen bij het vliegen als een vogel. De parachuteclub waarbij ik ‘spring’ heeft elk jaar een springweek in België en deze zomer werd die gehouden op het vliegveld van Cerfontaine. En week kamperen naast het vliegveld en zoveel mogelijk parachutespringen.

Ik heb, wat wij thuis altijd schertsend noemden, een ‘streng-christeloze’ opvoeding gehad. Als agnost zal ik dan ook geen zingeving vinden in een religie. Wat maakt mijn leven dan zinnig? Mijn werk in de cliëntenraad, belangenbehartiging van mensen in een zwakke positie lijkt mij zeker zinnig. Wat mij eigenlijk veel meer interesseert, is wat mij zin in het leven geeft.

Daar heb ik mijn eerste vrije val gemaakt, tien seconden door de lucht vallen en dan zelf je parachute opentrekken. Ik heb toen ik onder mijn parachute hing, geschreeuwd en gejoeld, het is een niet te beschrijven ervaring van vrijheid. Elke keer als ik eraan terugdenk krijg ik een grijns van oor tot oor over mijn gezicht. Deze hobby zal ik, denk ik, de rest van mijn leven behouden.

Als ik terugkijk op mijn leven tot nu toe, merk ik dat wat mij het meeste dwarszit of spijt, niet de dingen zijn die ik gedaan heb, maar juist de dingen die ik niet gedaan heb, de kansen die ik heb laten schieten. Het verleden kan ik niet veranderen, maar mijn heden wel. Daarom heb ik begin dit jaar iets ondernomen wat ik al sinds mijn achttiende wilde doen. In april dit jaar heb ik een cursus parachutespringen gevolgd. Een static-line opleiding zoals dat heet, wat wil zeggen dat als je uit het vliegtuig springt, je parachute met een static-line aan het vliegtuig vastzit en automatisch wordt geopend.

Wat ik eigenlijk wil zeggen is dit: iedereen heeft fantasieën en dromen over dingen die je zou willen doen, maar niet durft te doen. Jaag ze na die fantasieën en dromen, dat is wat mij betreft één van de meest zinnige dingen die je kunt doen in het leven. Daan Biekart

In tegenstelling tot wat veel mensen denken, is de eerste sprong meteen in je eentje. Op het moment dat ik mijn parachute omhing, zat er een hele grote knoop in mijn buik. Die nervositeit hield eigenlijk pas op toen de deur van het vliegtuig openging en ik naar buiten klom. Ik twijfelde geen moment toen

Ben je geïnteresseerd in parachutespringen, ga naar www.pcmn.nl. PCMN is een kleine club en vooral een vriendenclub; iedereen staat voor elkaar klaar en let op elkaars veiligheid.

Petronella

5


A4_Lemniscaat 05_Opmaak 1 25-11-13 11:09 Pagina 6

Werken voor de cliëntenraad:

Zinnig? ontwikkel vaardigheid in vergaderen, notuleren en discussiëren. Onderdeel zijn van een team, het hebben van verantwoordelijkheden en taken die een beroep doen op mijn kwaliteiten geven mij zelfvertrouwen. Dit was ik onderweg kwijtgeraakt door problemen, verslaving en opnames. Ik heb nu het gevoel nuttig te zijn omdat ik iets kan bijdragen en ik ergens bij hoor. Dit alles is volgens mij voor iedereen van belang! Waar je ook bent, thuis of in opname, wat je ook doet; het is van wezenlijk belang dat je mee draait in de wereld en gaat beseffen dat je daar een positieve bijdrage kunt leveren. Zelf denk ik er nu over een cursus te gaan volgen of eventueel te beginnen met een opleiding tot ervaringsdeskundige.

Ik zal mij even voorstellen: ik heet Petronella, maar je mag ook Pé zeggen. Sinds januari 2013 ben ik actief in de cliëntenraad. Voluit de cliëntenraad divisie GGZ van Lievegoed. Naar alle waarschijnlijkheid ken je de cliëntenraad. In ieder geval lees je nu de Lemniscaat en dit is een uitgave van ‘ons’, die twee keer per jaar verschijnt. Alle zorginstellingen in Nederland zijn sinds 1996 verplicht een cliëntenraad binnen de organisatie te hebben. Hiermee krijgen cliënten, wij dus, een stem! Hiermee kun je invloed uitoefenen binnen de organisatie. Concreet gaat het over het waarborgen van de belangen van cliënten, de gevolgen van beleid voor de kwaliteit van de zorg. Je gaat alle locaties en groepen langs en gaat daar daadwerkelijk met de cliënten in gesprek! Wat ik zelf erg leuk vind. Om je te ontwikkelen binnen je werkzaamheden kun je eventueel een cursus volgen. Laatst zijn we, de voltallige cliëntenraad, een weekend de hei op geweest voor teambuilding, onze visie op HEEbeleid en niet te vergeten plezier. (lees ook artikel Verslag Weekend Mennorode)

Ik merk nu dat een terugval voor mij verder weg ligt, doordat ik een andere invulling aan mijn leven heb weten te geven. In het verleden was die terugval nog wel eens lastig te vermijden. Vooral thuis in een isolement zitten, is heel gevaarlijk voor mijn psychisch welbevinden. Dit zijn mijn ervaringen met het werk in de cliëntenraad en hoe die ervaringen bijdragen aan mijn herstel. Ik denk dat het in wezen niet uitmaakt welk werk je doet, het gaat om de meerwaarde die het voor jou heeft.

Onderdeel zijn van een team, het hebben van verantwoordelijkheden en taken die een beroep doen op mijn kwaliteiten geven mij zelfvertrouwen.

Dus: Ja, werken voor de cliëntenraad HEEL zinnig en zingevend! Petronella Molemaker

Doordat ik nu werk doe binnen de cliëntenraad hebben mijn dagen vorm en ritme. Zeker na een opname is dat erg belangrijk, zodat je thuis niet in het bekende zwarte gat valt. Daarbij komt dat ik nu werk doe waar anderen ook iets aan hebben. Ik leer nu om niet alleen maar bezig te zijn met mijn problemen. Dat geeft ruimte en perspectief. Ik kom op veel verschillende plekken en ontmoet daar nieuwe mensen waarmee je samen naar oplossingen kijkt voor de verbetering van de zorg en de positie van cliënten. Ik leer veel over zaken rond de GGZ als: organisatie & beleid, wetgeving, maatschappelijke & politieke ontwikkelingen. En ik

Vertrek ondersteuner cliëntenraad In de eerste Lemniscaat van dit jaar stond een artikel van Iet Dalewijk, waarin zij zich voorstelde als nieuwe ondersteuner van de cliëntenraad. Jammer genoeg hebben wij na rijp beraad, eind juni moeten besluiten de samenwerking met haar op te zeggen. De cliëntenraad is dus weer op zoek naar een ondersteuner. Inmiddels blijkt Nico Engelaer bereid ons de laatste twee maanden van 2013 te komen helpen.

6


cliëntenraad

jaar stond een artikel voorstelde als nieuwe ad. Jammer genoeg juni moeten besluiten e zeggen.

zoek naar een Nico Engelaer bereid n 2013 te komen

A4_Lemniscaat 05_Opmaak 1 25-11-13 11:09 Pagina 7

Atelier Totem & zinvolle bezigheden Atelier Totem is een centrum voor dagbesteding in Zeist waar je ambachtelijk, kunstzinnig en creatief bezig kan zijn. De meeste deelnemers bij Totem hebben een CIZ indicatie. Zij is meerdere malen opgenomen in haar leven, waarvan een aantal keer bij Lievegoed. Ik tref Nancy in de rookruimte van Totem waar wij samen een kop koffie drinken en het gesprek beginnen: Wat betekent zingeving voor jou? “Dit is iets wat ik per dag bekijk. Belangrijk is dat ik actief ben en ik kan zeggen dat ik een leuke dag heb gehad. Dit bestaat voor mij uit ‘de deur uit te gaan en onder de mensen zijn’. Dit geeft mij houvast en structuur. Dit met regelmaat doen is dan ook belangrijk. De dag beginnen en de deur uit gaan is zingeving voor mij.”

Een tijdje had ik al het plan om voor Lemniscaat ‘iets’ over Atelier Totem te schrijven. Ik wist alleen niet goed in wat voor vorm. Een stukje over het wat, voor wie en waar leek me niet echt inspirerend. Bovendien is die informatie al uitgebreid te vinden op de website van Totem, www.ateliertotem.nl.

Hoe ben je bij Totem terecht gekomen? “Na mijn laatste crisis ben ik drie weken op Hamingen geweest. Daar kreeg ik het advies te gaan kijken bij Atelier Totem. Dit heb ik toen gedaan en mijn eerste indruk was goed. Ik zei dat ik helemaal geen kunstenaar was. Direct werd duidelijk dat dit geen vereiste is om bij Totem aan de slag te gaan. Bij Totem kun je, naast kunstzinnig en creatief bezig zijn, van alles doen: fietsen maken, koffie schenken of telefoontjes aannemen kunnen ook tot de activiteiten behoren.”

Toen het thema zingeving naar voren kwam, kreeg ik ineens een concreet idee voor een artikel. Ik wilde antwoorden op de vraag “Wat draagt Totem bij aan zingeving voor het dagelijks leven van mensen die bij Totem komen”? Bij wie anders dan de mensen zelf kan ik die antwoorden op mijn vraag vinden? Ik ga aan de slag en hang een oproep aan het prikbord bij Totem met de vraag wie mee wil doen aan een gesprek. Dit levert eerst de nodige vragen op over de Lemniscaat zelf. Ik spreek met verschillende mensen. Een van de deelnemers wil zich gelukkig door mij laten interviewen. Ik maak een afspraak met Nancy. Sinds drie jaar is zij actief bij Atelier Totem. Nancy is een vrouw van 45 jaar met een lange geschiedenis in de verslavingszorg en de psychiatrie.

Kun je iets vertellen over je ervaringen bij Totem? “Sinds ik bij Totem ben is mijn leven enorm veranderd. Daarvoor heb ik lang in een groot isolement geleefd. Ik heb wel wat vrijwilligerswerk gedaan, maar voornamelijk zat ik thuis en verliep mijn huwelijk slecht. lees verder op pagina 8 >>>

7


A4_Lemniscaat 05_Opmaak 1 25-11-13 11:09 Pagina 8

Bij Totem ben ik uit mijn schulp gekropen, want hier kreeg ik de ervaring dat ik er mocht zijn zoals ik ben! In het begin was ik voornamelijk heel erg druk. Toch heb ik hier geleerd voor mijzelf op te komen, wat mij zelfvertrouwen heeft gegeven. Uiteindelijk heb ik de moed gevonden om te gaan scheiden. De steun die ik heb ervaren bij Totem is in dit proces heel belangrijk geweest voor mij.

“Totem is geen therapie maar het werkt wel therapeutisch en heeft bijgedragen aan een voor mij zinvoller leven.” Werken aan mijn zelfvertrouwen is begonnen op Hamingen. De laatste keer dat ik daar was, kreeg ik veel verantwoordelijkheden en werd ik aangesproken als een volwassen vrouw die serieus werd genomen. Dit is het begin geweest van de ontwikkeling die zich op Totem heeft voortgezet. “Op Atelier Totem ben ik gaan werken met steen. Dit had ik thuis al wel eens gedaan alleen nooit iets afgemaakt. Les één was dan ook mijn beeldjes van speksteen af te maken. Dit is gelukt en nu werk ik voornamelijk met hardere steensoorten. Lekker hakken en boren in het steen Fotografie: Ganesh van Boggelen vind ik prettig. Ik had niet verwacht dit te gaan doen en ben er nog goed in geworden ook en dat op mijn leeftijd!”, zegt Nancy met een glimlach. “Deelnemers hier stimuleren elkaar dan ook en soms werken we samen aan projecten. De groep is vrij hecht en ik voel mij er onderdeel van. Ergens bij horen is erg prettig en belangrijk geweest voor mijn proces en nog steeds doet het mij goed. Sinds een jaar ben ik voor het eerst helemaal ‘clean’. Ook heb ik na dertien jaar mijn medicijngebruik afgebouwd. Ik ben hertrouwd met een deelnemer van Totem. Wij leven nu samen met onze twee honden in een rustig dorp.” “Totem is geen therapie maar het werkt wel therapeutisch en heeft bijgedragen aan een voor mij zinvoller leven.” Petronella Molemaker www.ateliertotem.nl

8

Van het Cliëntenbelangenbureau

Lievegoed en Herstel Lievegoed trekt het been bij Sinds maart 2011 ben ik gestart met het Cliëntenbelangenbureau bij Lievegoed, een project vanuit de Cliëntenraad. De start van het project hangt samen met het zgn. Handvest van Maastricht, een coalitie van tien GGZ-instellingen (de meeste uit de verslavingszorg) met de bedoeling om herstelondersteuning in de geestelijke gezondheidszorg meer vaart en inhoud te geven. Er waren ook concrete afspraken geformuleerd, namelijk om elkaar te monitoren en op de hoogte te houden van te starten proeftuinen. Daarna viel het bij Lievegoed qua herstel een beetje stil: er waren teveel andere zorgen en kwesties die de aandacht opeisten: zorglijnen, veranderend beleid, bezuinigingen. Je hoofd boven water houden als relatief kleine instelling is geen sinecure. In die tijd hinkte ik door op één been, om het Cliëntenbelangenbureau overeind te houden. Omdat ik niet mijn eigen “werkgever” wilde zijn, ben ik in 2012 uit de Cliëntenraad gestapt. Gelukkig, na wat mij betreft een te lange periode van stilte, wordt de handschoen weer opgepakt. Vanuit de divisie GGZ zelf is er een projectgroep herstelbeleid opgericht. Marnix Wardenier (nazorg), Jacqueline Nijssen (beschermd wonen Haarlem), Daan Biekaart (Cliëntenraad), Petronella Molemaker (Cliëntenraad) en nog een nader te benoemen medewerker vanuit Nieuw Rijsenburg. De projectgroep krijgt tot taak om activiteiten te ondernemen en te stimuleren die het herstelbeleid vorm geven en dit te integreren in de werkzaamheden van Lievegoed. Ook zal de projectgroep kennis bundelen en als vraagbaak en denktank kunnen optreden. Vanuit mijn functie als medewerker van het belangenbureau ben ik gevraagd om hen van advies te dienen: dat is een rol die bij mij past. Er is bij Lievegoed nog een weg te gaan als het gaat om de inzet van ervaringsdeskundigheid en inclusiviteit. De antroposofische geneeskunde is gericht op ontwikkeling, positiviteit, het zien van de gehele mens, het aanspreken van het gezonde deel. Maarrrr…. herstel gaat niet zozeer over behandeling! Herstel gaat erover of ik mijn focus kan inzetten op een betekenisvol, bevredigend leven, met respect voor - maar niet geregeerd door - mijn beperkingen; of ik kan loskomen van stigma en zelfstigma, of ik onder eigen regie weer betekenisvolle, maatschappelijke rollen kan vervullen die bij mijn kracht en capaciteiten passen.


A4_Lemniscaat 05_Opmaak 1 25-11-13 11:09 Pagina 9

Herstel Ondersteunende Zorg gaat dus over een attitudeverandering, niet alleen bij de medewerkers maar ook bij de cliënten. Onderdeel van het cliënt zijn is nu eenmaal ook hospitalisering, afhankelijkheid, gefocust zijn op ziekte en niet-kunnen, c.q. onrealistische verwachtingen van de behandeling of van jezelf. Je moet je realiseren: misschien kan ik niet genezen, maar ik kan wel herstellen. Die boodschap accepteer je op sommige momenten soms eerder van een mede-(ex)cliënt, soms eerder van een behandelaar. Hoe meer een behandelaar focust op zijn rol als behandelaar, met het prachtige aanbod dat hij vertegenwoordigt, hoe meer hij/zij de cliënt bevestigt in zijn rol als cliënt, behandelingsbehoeftige, zieke, onvolledige, nog niet voldoende genezen mens. Op een gegeven moment wordt de vraag: hoe hoog leg je de lat? Voor jezelf, voor de ander? Wanneer is het genoeg? Je bent meer dan je denkt! Je kunt als cliënt meer zelf dan je denkt, en wat je zelf doet en verwerft en uitvogelt, in samenspraak met medecliënten, is zó waardevol voor je herstel! Vragen die een instelling of een team aan zichzelf kan stellen zijn bijvoorbeeld: ‘hoe wordt er over cliënten gepraat; is het stigma eruit? Welke activiteiten zijn er voor cliënten door cliënten? Hoe wordt ervaringsdeskundigheid ingezet op de afdeling, in het team?’. Dat kan een team grotendeels zelf doen. Maar vanuit de organisatie is het ook nodig om vragen te stellen als: worden onze mensen opgeleid voor HOZ (Herstel Ondersteunende Zorg)? Zijn functieomschrijvingen herstelgericht? Op het gebied van voorlichting en advies komen de laatste tijd vanuit de teams meer vragen aan het Cliëntenbelangenbureau. Volgens mij is het belangrijk dat er keuzes gemaakt worden voor werkzaamheden en activiteiten; er kan een stappenplan komen voor de uitvoering van pilots. Geschikte pilots zijn volgens mij een cursus “ begin maken met herstel” en het starten met het programma W.R.A.P. (Wellness Recovery Action Plan). Dat is een programma gericht op zelfsturing en eigen activiteit op het gebied van gezondheid, welbevinden etc.. Dat is geschikt om preventief in te zetten, maar zeker ook als methode in de nazorgfase.

De antroposofische geneeskunde is gericht op ontwikkeling, positiviteit, het zien van de gehele mens, het aanspreken van het gezonde deel.

Nazorg is altijd een bijzonder aanbod geweest van Arta, ArtaLievegoedgroep, Lievegoed Zorggroep en nu van Lievegoed. Laten we de kans grijpen om deze nazorg bij de tijd te brengen en met name uit te breiden naar de hele GGZ van Lievegoed, dus inclusief psychiatrie. Dat wordt werk aan de winkel. Maar hé, op één been kun je niet lopen, het wordt tijd om met twee benen op de grond te komen en als we de pas erin houden gaan we vooruit. To be continued dus. Renée de Monchy Medewerker Cliëntenbelangenbureau Adviseur Herstelgerichte zorg Ervaringsdeskundige

9


A4_Lemniscaat 05_Opmaak 1 25-11-13 11:09 Pagina 10

Hulplijn Veel mensen weten niet hoe je normaal omgaat met iemand met een psychische ziekte. Voor hen is er nu: De hulplijn voor mensen zónder psychische ziekte. openingstijden: di t/m za 11:00 - 14:00 en 18:00 - 21:00.

rollen om en richtte de stichting een hulplijn op voor mensen zónder psychische ziekte. Sinds de lancering van de lijn hebben de ervaringsdeskundigen een kleine duizend gesprekken gevoerd met hoofdzakelijk familie, vrienden, kennissen en collega’s van mensen met een psychische aandoening. Sinds 1 november heeft het Landelijk Platform GGZ de hulplijn overgenomen. Sabine van Aken, projectleider bij SIRE: “Hoewel psychische ziekten ontzettend veel voorkomen in de samenleving, blijkt er nog altijd een taboe te rusten op het onderwerp. Dit is vreemd, als je bedenkt dat bijna iedereen er direct of indirect wel eens mee te maken heeft. Met deze campagne en de bijbehorende hulplijn wilden wij dit onderwerp bespreekbaar maken.”

Bij de hulplijn zitten mensen die zelf een psychische ziekte hebben of hebben gehad. Want wie kan er nou beter uitleggen hoe je om moet gaan met iemand met een psychische ziekte, dan iemand die zelf zoiets heeft of heeft gehad. Aan deze persoon kan je dan zonder drempels goed vragen wat je wel en niet kan zeggen of doen. Het team bestaat uit veertig enthousiaste hulplijnmedewerkers die allemaal een psychische ziekte hebben gehad. Van aandoeningen zoals ADHD en autisme tot schizofrenie en burn-out. Zij helpen je graag bij al je vragen of problemen.

Uit de kwaliteit van de gesprekken en de positieve reacties op de hulplijn blijkt duidelijk dat er behoefte is aan persoonlijk advies over de omgang met mensen met een psychische aandoening. Tjolien Clignett, zelf ervaring met vroegkinderlijke traumatisering en een van de ervaringsdeskundigen die als vrijwilliger de telefoonlijn bemant: “De meeste bellers vragen heel gericht hoe zij het beste om kunnen gaan met familieleden, partners, collega’s of buren die met een psychische aandoening kampen. Vaak weten directe naasten hun weg wel te vinden naar informatie over specifieke aandoeningen, maar willen zij weten wat zij zélf kunnen doen en zoeken ze een persoonlijk advies. Veel mensen worden ook naar diverse instanties doorverwezen voor verdere hulp of begeleiding. De meeste bellers geven aan zeer tevreden te zijn over het gesprek.”

De hulplijn is onderdeel van de 107e campagne van SIRE. Om bewustwording rond het taboe op psychische ziekten te creëren, draaide SIRE de

Voor Clignett zelf was de medewerking aan de hulplijn ook een positieve ervaring: “Het is heel waardevol om iets negatiefs op deze manier om te kunnen zetten in iets positiefs en anderen te kunnen helpen. Ik ben heel blij dat de lijn blijft bestaan.” Volgens Gerdien Rabbers, directeur van Stichting Samen Sterk tegen Stigma en coördinator van de hulplijn, was de SIRE-campagne een goed begin om de beoogde maatschappelijke verandering te bewerkstelligen: “Onze stichting is opgericht om de

10


A4_Lemniscaat 05_Opmaak 1 26-11-13 13:18 Pagina 11

Het team bestaat uit veertig enthousiaste hulplijnmedewerkers die allemaal een psychische ziekte hebben gehad.

beeldvorming rond psychische ziektes te verbeteren en discriminatie van mensen met een psychische kwetsbaarheid uit te bannen. Zo willen we ervoor zorgen dat mensen met een psychische aandoening gelijkwaardig en volwaardig kunnen functioneren in de maatschappij. Wij zijn daarom heel blij met de huidige campagne van SIRE en zullen ook na afloop van de campagne verder gaan met het agenderen van stigmatisering.”

“Autobiografisch schrijven “ van Willemijn Soer Waar wij het over hebben als wij het over ons leven hebben Uitgekomen bij uitgeverij Christofoor. Een flinke pil, kleine lettertjes ook nog, maar een rijk boek. Een heel compleet boek, voor iedereen, die zich met schrijven over zijn eigen leven wil bezighouden. Zelfs als je dat niet zou willen, is het een goed boek om te lezen, omdat het je op een spoor zet om over je eigen biografie na te denken. Voor het schrijven van het boek heeft Willemijn Soer geput uit een rijke praktijkervaring van vele tientallen cursussen biografisch schrijven die zij gegeven heeft. Zij volgde een opleiding aan het Instituut voor Biografiek bij Rinke Visser en werkte ook met hem samen. In 2011 was er ook binnen Lievegoed een workshop van Willemijn Soer van één dagdeel, georganiseerd door het Cliëntenbelangenbureau.

SStS zal ervaringsdeskundigen blijven inzetten om zelf hun verhalen te vertellen en daarmee bestaande denkbeelden te ontkrachten. Rabbers: “Zij doorbreken het taboe en kenteren, als ‘vlaggendragers’, de vooroordelen in hun directe omgeving.” Vaak weten directe naasten hun weg wel te vinden naar informatie over specifieke aandoeningen, maar willen zij weten wat zij zélf kunnen doen en zoeken ze een persoonlijk advies. Tjolien Clignett, ervaringsdeskundige: Wij zijn heel blij met de huidige campagne van SIRE en zullen ook na afloop van de campagne verder gaan met het agenderen van stigmatisering. Gerdien Rabbers, directeur Stichting Samen Sterk tegen Stigma.

Dat Willemijn Soer geïnspireerd is door de antroposofie blijkt al uit de inhoudsopgave: onder het kopje “Waarom antroposofie?” geeft zij een heel persoonlijk antwoord op deze vraag vanuit haar eigen biografie.

Dit artikel is overgenomen van het Landelijk Platform GGZ: www.platformggz.nl

Het boek is opgebouwd in drie delen. Deel 1 is getiteld “Geluk is een creatieve daad” en gaat over het hoe en waarom van je leven schrijven. Deel 2 heet “Je ontdekt de waarheid pas als je gaat schrijven” en dit deel gaat dieper in op de opbouw van een biografie: levensfasen, thema’s, elementen, perspectieven. Deel 3 is getiteld “Herinnering die van mij houdt”; dit is een werkboek voor groepen autobiografisch schrijven. lees verder op pagina 12 >>>

11


A4_Lemniscaat 05_Opmaak 1 25-11-13 11:09 Pagina 12

Kern van haar betoog is eigenlijk de titel die zij meegeeft aan deel twee: door het schrijven zelf stoffen we herinneringen af waarvan we helemaal niet wisten dat we ze hadden. We komen weg van de “wheelstories” die we onszelf en anderen al jaren vertellen. We bevrijden als het ware onze herinneringen. Dit betoog houdt stand en is overtuigend door het vele materiaal dat zij heeft opgenomen. Willemijn Soer schrijft een boek dat een standaardwerk wil zijn, een handleiding, een basiswerk. Maar het werk sprankelt en fonkelt aan alle kanten, het is doorspekt met autobiografische schetsen van cursisten en van haarzelf. Ik kwam in de verleiding om eerst al die autobiografische stukjes van mensen te lezen!

Kerstwens O, dat ik u niet tref Bij plofkippengebraad, Onder een plastic boom, In latex feestgewaad, Nee, liever bij een bos, Een bijenkorf, een vuur, Een fijne disgenoot, Wel exclusief, niet duur,

Het grootste voordeel is soms een nadeel. Door de vele onderbrekingen, de vele stukjes, gedichten, mijmeringen, de vele namen die verschijnen, treedt soms een gebrek aan éénheid op, dreigt het geheel verbrokkeld te raken in duizend en één puzzelstukjes, waardoor je soms de draad kwijtraakt. Maar dat is in het leven ook zo, of niet? Een echte aanrader, dit boek, volslagen uniek!

Opdat u volgen kunt Een pad in ’t nieuwe jaar Van vrijheid en van moed, Welslagen met elkaar.

Renée de Monchy Willemijn Soer “Autobiografisch schrijven” Waar wij het over hebben als wij het over ons leven hebben. Uitgeverij Christofoor 2013 305 bladzijden, prijs: € 24,95 ISBN 9789060386972

Hoe overleef ik de Kerst? 1. wees geen konijn, geslacht of anderszins 2. vermijd gehaat gezelschap (als dit onmogelijk is: beperk de conversatie tot het zingen van kerstliedjes, net zo lang tot die stomme zwager van je ophoepelt) 3. verzamel op een speciale plek een hoeveelheid heerlijkheden, die exclusief tijdens de kerstdagen mogen worden genoten, zoals daar zijn: al die boeken waar je niet aan toe bent gekomen, die

serie Cd’s, Dvd’s, Donald Duck’s die al zo lang op je liggen te wachten, de kerst-filmgids in de VPROgids, etc. 4. geef aan goede doelen 5. bak iets voor je buurvrouw 6. wat inspiratie voor een evt. totale antikerststemming: een medley van paaseieren, pinksterbrood, pannenbier, pompoenen, passiemuziek en poltergeist.

Colofon: Lemniscaat is een uitgave van de cliëntenraad divisie GGZ van Lievegoed. Redactie: Daan Biekart, Belinda de Jong, Marian Kruithof, Petronella Molemaker en Frieda van der Poel (eindredactie). Contact: ✉ cliëntenraadggz@lievegoed.nl of cbb@lievegoed.nl. % 030 22 55 537 of 06 21 13 14 43. Voorzitter: Marian Kruithof % 036 53 62 886. Aan dit nummer werkten mee: Judith Evers en Renée de Monchy. Vormgeving: Ed van Spall Grafische Vormgeving, www.vanspall.org. Druk: Drukkerij Livo, De Bilt.

12

Lievegoed GGZ | Lemniscaat 5 | december 2013  

Nieuwsbrief voor cliënten GGZ