Page 1

Publieksverslag Lessen in jong leiderschap op 6 basisscholen in een wijk met een laag sociaal economische status (SES) Lesse

Dit publieksverslag gaat over een onderzoek naar de effectiviteit van Lessen in geluk bij kinderen uit de Vogelaarwijk te Utrecht. Een wijk met een laag sociaal economisch status (SES). Het onderzoek laat zien dat de lessen tot minder negatieve gevoelens leiden zoals angst, verdriet en boosheid en een positiever klassenklimaat.. Lessen in geluk zijn zeven lessen met verschillende thema’s waarin gewerkt wordt aan een positief en solide eigen gedachtegoed bij kinderen, waardoor zij de wereld met zelfvertrouwen tegemoet kunnen treden. De lessen in geluk zijn ontwikkeld door Gelukskoffer. Auteurs: Claudia Konig (klinisch psycholoog, Gelukskoffer), Anne Floor Dijkshoorn (psycholoog, Gelukskoffer) Merel Huyser (masterstudent Gezondheidspsychologie Universiteit van Leiden)


Inleiding Geluk Het is niet makkelijk om het begrip geluk (of gelukkig zijn) te definiëren, want geluk is voor iedereen anders. Professor Veenhoven, ook wel de geluksprofessor genoemd, heeft geluk gedefinieerd als je goed voelen over je leven als geheel. Ook wel levensvoldoening genoemd (Veenhoven, n.d.). Dat geluk belangrijk is, is wetenschappelijk bewezen. Zo is aangetoond dat kinderen meer vreugde, liefde, trots en respect ervaren als ze gelukkig zijn. Ook is aangetoond dat als kinderen gelukkiger zijn, ze meer energie hebben en meer kunnen verdragen van andere kinderen. Daarnaast worden ze minder snel ziek en wordt het zelfvertrouwen en gevoel van eigenwaarde groter (Walburg, 2009). Valt Geluk te leren? Factoren van Geluk  Gelukkig zijn wil iedereen en het leren gelukkig zijn hoogst waarschijnlijk ook. De wetenschap heeft aangetoond dat 40% van aanleg  ons geluksgevoel te beïnvloeden is, door het bewust gedrag  veranderen van onze manier van denken en omstandigheden  van ons gedrag. Slechts 10% van ons geluk wordt bepaald door de omgeving en 50 % wordt bepaald door aanleg oftewel door onze genen, dat wil dus zeggen dat we ons geluk niet helemaal in eigen hand hebben (Lyubomirsky, 2007). Wat is de Gelukskoffer? Gelukskoffer is een wetenschappelijk onderbouwd lesprogramma voor de groepen zeven en acht van de basisschool. In zeven lessen met verschillende thema’s wordt gewerkt aan een positief, zonnig en solide eigen gedachtegoed bij kinderen, waardoor zij de wereld met zelfvertrouwen tegemoet kunnen treden. De filosofie erachter is simpel: kinderen die vroeg leren over persoonlijk leiderschap, de kracht van gedachten en de maakbaarheid van geluk hebben een positiever beeld van zichzelf en van de wereld om hen heen. Kinderen worden zich ervan bewust hoe ze zelf invloed op hun eigen geluk kunnen uitoefenen, waardoor ze uiteindelijk in staat zijn om ook dit eigen geluk te delen of door te geven aan hun omgeving.


Waarom Lessen in Geluk bij kinderen met een laag sociaaleconomische status? Recent wetenschappelijk onderzoek toont aan dat kinderen uit gezinnen met een laag sociaal economische status meer gevoelens ervaren van angst, afhankelijkheid en zich ongelukkiger voelen (De Armoedemonitor, Vrooman, Hoff, Otten en Bos, 2007). Een belangrijke factor die samenhangt met psychische ongezondheid is een lage sociaaleconomische status. Mensen met een lager opleidingsniveau, een lager huishoudinkomen of zonder betaalde baan hebben een grotere kans op aandoeningen, zoals stemmings-, angst of middelenstoornis, in de volwassenheid (Graaf, ten Have en Dorsselaer, 2010). Armoede is een van de risicofactoren voor ernstige gedragsproblemen en delinquent gedrag. Veel arme gezinnen leven in buurten waarin vaak sprake is van een opeenstapeling van problemen. Nederlands onderzoek van Dekovic en Meeus uit 1997 laat zien dat er een verband is tussen armoede en het vaker hebben van psychosociale problemen. Het gaat om probleemgedrag, angst, depressie, sociale teruggetrokkenheid en agressie. Tevens lopen kinderen uit gezinnen met een lagere sociaal-economische status meer risico om voortijdig de school te verlaten (Vrooman e.a, 2007). Ouders die hun kind weinig steun bieden in het schoolwerk, vergroten daarmee de kans dat hun kind uitvalt. In onderzoek naar het welbevinden van adolescenten wordt aangetoond dat een hogere mate van welbevinden samenhangt met minder probleem gedrag, minder agressief gedrag (Suldo & Huebner, 2004), minder gevoelens van somberheid en angst ( Gilman & Huebner, 2003) en een mindere mate van drugsgebruik (Zullig, Valois & Huebner, 2001). Deze onderzoeksresultaten geven het belang weer om vroegtijdig te investeren in mogelijkheden en kansen van jeugdigen en hun directe omgeving om het eventuele probleemgedrag en schooluitval te voorkomen. Door hierin te investeren wordt een fundament gelegd voor het welzijn van kinderen, hun eigen economische zelfstandigheid en democratisch burgerschap. Er is echter meer onderzoek nodig om voor kinderen uit specifieke groepen, zoals allochtonen en lagere sociaal economische status (SES) groepen, de maximale kans op ontplooiing van mentale functies te bieden zodat ook zij optimaal kunnen participeren in de samenleving. In een pilot onderzoek naar het effect van Lessen in Geluk (Dijxhoorn, 2011) werd aangetoond dat dat de lessen tot minder negatieve gevoelens leiden zoals angst, verdriet en boosheid. Daarnaast verbetert de sociale interactie tussen de kinderen. De lessen hadden een groter effect bij kinderen uit een lage SES vergeleken met kinderen uit een hoge SES. In dit onderzoek willen we verder onderzoeken of het geven van Lessen in geluk in groep zeven en acht bij kinderen uit een lage SES invloed heeft op hun welbevinden. We hopen daarmee de stelling te kunnen ondersteunen uit Het ‘Manifest voor een breed gedragen inspanning voor geestelijke gezondheid’ in opdracht van ZonMw, GGZ Nederland, Trimbosinstituut (2011) : “investeren in mentaal functioneren is essentieel voor behoud van welvaart en welzijn”.


Wetenschappelijk onderzoek Doelstelling van het onderzoek Het doel van deze studie was om te onderzoeken of de Lessen in Geluk een positief effect hebben op het algemeen welbevinden van de kinderen met een laag sociaal economische status in groep 7 en 8 van de basisschool. Uitvoering van het onderzoek Het effectiviteitsonderzoek is uitgevoerd door Merel Huyser (masterstudent Gezondheidspsychologie Universiteit van Leiden), onder begeleiding van Claudia Konig (klinisch psycholoog, Stichting Gelukskoffer), Anne Floor Dijxshoorn (psycholoog, Stichting Gelukskoffer) en Margot van der Doef (Universitair docent Faculteit der sociale wetenschappen, Universiteit van Leiden) De deelnemers Dit onderzoek vond plaats op 4 basisscholen in de Vogelaarwijken te Utrecht. De scholen kunnen getypeerd worden als een school met een lage sociaal economische status. De lessen werden in het voorjaar en in de herfst van 2011 gegeven. De lessen werden aan ĂŠĂŠn groep zeven gegeven en vijf groepen acht. Aan dit onderzoek deden totaal 50 jongens en 61 meisjes mee. De gemiddelde leeftijd was 11,44 met een minimum leeftijd van 10,00 jaar en een maximum leeftijd van 14,21 jaar. De onderzoeksopzet Om de effectiviteit van de Lessen in Geluk te onderzoeken werd de training in twee condities gegeven. In conditie 1 (n=39) kregen de kinderen de Lessen in geluk ( deze groep wordt de interventie groep genoemd). In conditie 2 stonden er 69 kinderen in eerste instantie op de wachtlijst ( dit wordt de controle groep genoemd). De wachtlijst groep fungeerde zo als controlegroep en kreeg de training op een later tijdstip Op verschillende momenten, voorafgaand en na afloop van de training vulden de kinderen vragenlijsten in (zie tabel).


De vragenlijsten De kinderen vulden vier vragenlijsten in: • Een lijst die het geluksgevoel van kinderen op de basisschool in kaart brengt: De Gelukschaal. (Van Vaalen, 2010). •

Een lijst die vraagt naar het zelfbeeld van het kind. Op deze lijst moesten de kinderen invullen hoe ze zich voelden op het gebied van schoolvaardigheden, sociale acceptatie, sportieve vaardigheden, fysieke verschijning, gedragshouding en eigenwaarde: De Competentie Belevingsschaal voor Kinderen. (Veerman, J.W., Straathof, M.A.E., Treffers, Ph, D.A., Van den Bergh, B.R.H. & Ten Brink, L. T., 1997).

Een lijst die vraagt hoe kinderen de kwaliteit van hun leven beoordelen op het gebied van gezondheid, gevoel, omgang met anderen en school: De PedsQL (Varni, J. W., Seid, M. & Kurtin, P. S., 2001).

Een lijst die het pedagogisch klimaat in de klas in kaart brengt. Er wordt gekeken naar onderlinge leerlingrelaties en naar de relatie leerling-leraar: de Klassen Klimaatschaal (KKS, Jeninga en Donkers, 2008).


De bevindingen Verschillen v贸贸r de training De kinderen in de verschillende groepen (interventie groep vs. controlegroep) verschilden voor aanvang van de Lessen in Geluk niet van elkaar. Verschillen direct na en 8 weken na de training De resultaten van dit onderzoek tonen aan dat alle kinderen die Lessen in Geluk hebben gekregen na deze lessen significant beter scoorden op een aantal punten dan de kinderen die geen lessen hebben gekregen. We zien dat na 8 weken deze vooruitgang niet vastgehouden wordt. Dit zijn de belangrijkste bevindingen: Gevoelens Er werd na afloop van de lessen een grote vooruitgang in gevoelens gevonden bij de kinderen in de interventie groep. Deze kinderen hadden significant minder negatieve gevoelens zoals angst, verdriet en boosheid, dan de kinderen in de controlegroep. Zelfbeeld Direct na de training vonden de kinderen uit de interventie groep dat ze het beter deden op schoolse vaardigheden, beter gedrag vertoonden, meer sociaal werden geaccepteerd. Deze vooruitgang was alleen niet significant ten opzichte van de controle groep en mogen we dus niet toeschrijven aan de Lessen in Geluk. Geluksschaal Er werd na afloop van de lessen geen vooruitgang gezien op de Geluksschaal. Er was op deze maat ook bijna geen mogelijkheid meer tot verbetering. De kinderen vulden bij de voormeting al bijna een maximale score in ( de interventie groep scoorde gemiddeld 4.31 op een schaal van 1 tot 5) dit maakt een verbetering nauwelijks mogelijk. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat de kinderen de schaal sociaal wenselijk hebben ingevuld, of dat de schaal te weinig sensitief is voor deze populatie.


Klimaat in de klas Er werd na afloop van de lessen een significante vooruitgang in interactie met de leerkracht gevonden bij de kinderen in de interventie groep. Deze kinderen rapporteerden positiever over hun omgang met de leerkracht zoals dat ze met problemen bij hem/haar terecht konden, dat de leraar aardig vonden, dat hij/zij beter orde kon handhaven. Follow-up resultaten Als men de follow-up resultaten na 8 weken van de gehele groep onderzochte kinderen evalueert dan zijn de behaalde effecten bij de nameting bij de follow-up meting niet significant verschillend met de controle groep. Dit geeft het belang aan om de 7 lessen in geluk aan te vullen met een aantal herhalingssessies. Het belang van herhaling sessies voor een langdurig effect van een interventie zoals de Lessen in geluk is al in meerder onderzoek aangetoond (Van den Berg & Schoemaker, 2010).

Conclusies De resultaten van dit onderzoek zijn hoopvol en tonen aan dat de Lessen in geluk een positief effect hebben op de gevoelens van kinderen en op het klassenklimaat. De kinderen die de lessen hebben gehad ervoeren minder negatieve gevoelens zoals angst, verdriet of boosheid na de lessen. Daarbij rapporteerden de kinderen een positievere interactie met de leerkracht, wat weer zijn weerslag heeft op het klassenklimaat. Bij de follow-up meting na 8 weken zie we dat dit resultaat helaas niet beklijft. Dit geeft aan dat de Lessen in geluk een aanzet zijn tot een groter welbevinden maar dat het van belang is om herhalingssessies in welke vorm dan ook in de toekomst te ontwikkelen.


De toekomst Dankzij de ondersteuning van Stichting Kinderpostzegels hebben we in dit onderzoek wederom kunnen aantonen dat Lessen in Geluk kinderen minder bang maakt, minder boos en minder verdrietig. Daarnaast zien we ook dat het klassenklimaat verbetert. Voor ons rede om het aankomende schooljaar zoveel mogelijk kinderen met het programma te bereiken. Uit de resultaten van het onderzoek en de behoefte van directies, leerkrachten, ouders en kinderen blijkt dat er nog een mooie uitdaging ligt voor de Gelukskoffer om de kinderen, scholen, leerkrachten en ouders na de lessen te blijven inspireren. Zo willen we door middel van nazorg de jonge, nog vorm bare kinderen samen met hun ouders, leerkrachten, directies en de school blijven voeden om te leven vanuit positief vertrouwen in plaats vanuit angst. Essentieel voor de toekomst van de Nederlandse kinderen en uiteindelijk de kinderen van de wereld is dat ze op eigen kracht, vanuit eigen kwaliteiten in beweging durven te komen. Dat ze de schippers van hun eigen schip durven zijn.

Gelukkig zijn is te leren! ! Zeven lessen in geluk voor basisscholen groep 7 en 8 ! Wetenschappelijk onderbouwd programma ! Geeft kinderen leiderschap over eigen leven ! Preventief programma: positief stimuleren kwaliteiten ! Investeert in psychisch welzijn van kinderen voor nu en later ! Richt zich op kerndoelen 34, 35, 37 en 38 van Ministerie van OC&W Wilt u meer informatie? Kijk dan op onze site: www.gelukskoffer.nl


Referenties Berg M van den, Schoemaker CG (red.). Effecten van preventie. Deelrapport van de Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2010 Van gezond naar beter. RIVM-rapport nr. 270061007. Bilthoven: RIVM,2010. Dekovic, M. & Meeus, W. (1997). Peer relations in adolescence: Effects of parenting and adolescent’s self-concept. Journal of Adolescence, 20, 163-176. Dessing, B., Hoppener, A. , Paternotte, A. (2011). Investeren in mentaal functioneren is essentieel voor behoud van welvaart en welzijn: Manifest voor een breed gedragen inspanning voor geestelijke gezondheidzorg. In opdracht van: GGZ Nederland, Trimbos instituut, ZonMw. Donkers, A. & Vermulst, A.A. (2011). Klimaatschaal. Meetinstrument voor het vaststellen van het klimaat in de klas voor de bovenbouw van het basisonderwijs, het voortgezet onderwijs en het middelbaar onderwijs. Eindhoven/Tilburg: Opleidingscentrum voor Speciale Onderwijszorg. Dijxhoorn, A.F. (2011) Increasing children’s happiness: A controlled study on the effectiveness of lessons in happiness in grade 7 and 8 of the primary school. A pilot. Master Thesis) University of Leiden. Gilman, R. & Huebner, E.S. (2003). A review of life satisfaction research with children and adolescents. School Psychology Quarterly, 18, 192-205. Graaf, R., ten Have, M. & Dorsselaer, S. (2010). De psychische gezondheid van de Nederlandse Bevolking. NEMESIS-2: Opzet en eerste resultaten. Trimbos Instituut. Lyobomirsky, S. (2007). The how of happiness: A practical approach to getting the life you want. Londen: Sphere. Seligman, M.E. (2007). The optimistic Child; program to safeguard Children from depression & build lifelong Resilience. San Francisco: W.H. Freeman. Suldo, S.M. & Huebner, E.S. (2004). The role of life satisfaction in the relationship between authoritative parenting dimensions and adolescent problem behaviour. Social Indicators Research, 66, 165-195. Van Vaalen, M. (2010). Geluk(kig) op school; een studie naar geluk van kinderen op school. Master Thesis, Erasmus Universiteit. Varni, J. W., Seid, M. & Kurtin, P. S. (2001). PedsQL 4.0: Reliability and validity of the pediatric quality of life inventory version 4.0 generic core scales in healthy and patient populations. Medical Care, 39, 800-812. Veenhoven, R. (2006). How do we assess how happy we are? Retrieved from:http://www2.eur.nl/fsw/research/Veenhoven/pub2000s/2009a-full/pdf.


Veerman, J.W., Straathof, M.A.E., Treffers, Ph.D.A., Van den Bergh, B.R.H. & Ten Brink, L. T. (1997). Competentiebelevingsschaal voor kinderen; Handleiding. Lisse; Swets & Zeitlinger B.V. Vrooman, C., Hoff, S., Otten, F.& Bos,W. ( 2007). Armoede montitor 2007. Den Haag: Sociaal en Cultureel Planbureau en Centraal bureau voor de statistiek. Walburg, J.A. (2009). Mentaal vermogen, investeren in geluk (2nd ed.). Amsterdam: Nieuw Amsterdam. World Health Organization (2004). Promoting mental health: Concepts, emerging evidence, practice (summary report). Geneva: WHO. Zullig, K.J., Valois, R.T. Huebner,E.S. (2001). Relationship between perceived life satisfaction and adolescents ‘substance abuse. Journal of Adolescent Health, 29, 279288.

Gelukskoffer Publieksverslag december 2012 Merel Huyser  
Gelukskoffer Publieksverslag december 2012 Merel Huyser  
Advertisement