Issuu on Google+

Cijfers en Letters 2005 Stichting Lezen & Schrijven


02


03

Voorwoord Het blijft de ambitie van Stichting Lezen &

Wetenschap en het starten van praktische

Schrijven om voor 2010 het bewustzijn over

projecten, zoals met laaggeletterde ouders

laaggeletterdheid als maatschappelijk pro-

in Rotterdam en jongeren die met Taalkr8!

bleem en de urgentie voor het bieden van

leren spelen met taal. Binnen deze activitei-

concrete en duurzame oplossingen hier-

ten speelt Stichting Lezen & Schrijven een

voor in onze maatschappij. Ik ben ervan

duidelijke maar steeds wisselende rol: die

overtuigd dat een meer geletterde samen-

van aanjager, deelnemer, initiator, katalysa-

leving ons helpt om meer ondernemend,

tor of inspirator. Hierbij zoeken wij naar

zelfstandig, productief en saamhorig te zijn.

manieren om die nu nog relatief kleine sneeuwbal in beweging te krijgen. Hoe

Laaggeletterdheid is te lang beschouwd

meer initiatieven, hoe beter. Hoe beter zij

geweest als een thema dat met name

op elkaar inhaken, hoe effectiever.

betrekking heeft op het volwassenenonderwijs. Onvoldoende werd erkend dat

Misschien wel even belangrijk is dat er een

actie nodig is in alle schakels van de “gelet-

nieuwe dynamiek rondom het onderwerp

terdheidsketen”, van kinderen tot en met

laaggeletterdheid lijkt te zijn ontstaan. Dit zou

volwassenen. De afgelopen jaren hebben

er toch toe moeten leiden dat meer bedrij-

verschillende partijen goede alfabetise-

ven laaggeletterdheid structureel aanpakken

ringsinitiatieven ontplooid, maar doordat

binnen hun bedrijf, dat een substantieel

een overkoepelende visie ontbrak, leverde

groter aantal mensen een cursus lezen en

dat veelal een gefragmenteerde aanpak op.

schrijven gaat volgen en dat meer mensen kunnen deelnemen aan en bijdragen tot

Wat is er in 2005 bereikt? Van centraal

alles wat onze samenleving te bieden heeft.

belang is dat een groeiend aantal mensen meer inzicht heeft in de omvang en de

Mijn hoop en verwachting is dan ook dat

sociaal-economische gevolgen van laag-

de sneeuwbal in 2006 verder massa krijgt.

geletterdheid. Ook steeds meer organisa-

Want alleen dán ontstaat die onstuitbare

ties, bedrijven en individuen zijn betrokken

beweging die nodig is voor het realiseren

bij de problematiek. Het gaat hierbij om

van een geletterde samenleving. De juiste

organisaties die zich verbinden aan

ingrediënten zijn aanwezig: kennis, kracht

Stichting Lezen & Schrijven of die zich

en gedrevenheid, zowel binnen Stichting

geheel op eigen kracht sterk maken voor

Lezen & Schrijven als bij onze Partners,

een geletterde samenleving. Het belang

Grondleggers, Leden en alle anderen die bij

van geletterdheid lijkt langzamerhand een

alfabetisering betrokken zijn.

plek te veroveren op de maatschappelijke en economische agenda. Ook wij beseffen

Er moet nog veel gebeuren en de urgentie

steeds meer dat een hardnekkig en com-

neemt niet af. Wij zetten ons in voor een

plex onderwerp als dit tegelijkertijd op

samenleving waarin iedereen in staat is taal

meerdere fronten moet worden aangepakt.

te gebruiken als sleutel tot geluk, tot werk,

Samenwerken en delen van informatie en

tot belangrijke informatie én tot hun mede-

expertise is daarbij essentieel.

mensen. Wij zien ernaar uit dit samen met u te doen.

Een aantal activiteiten van het afgelopen jaar springt in het oog: het startpakket Taalkracht voor Bedrijven; de Week van de Alfabetisering, een reizende tentoonstelling langs NS-stations over het genot van lezen, het Aanvalsplan Van A tot Z betrokken van

Prinses Laurentien der Nederlanden

het ministerie van Onderwijs, Cultuur en

Voorzitter Stichting Lezen & Schrijven


04

Inhoudsopgave Voorwoord Visie, missie, doelstellingen

05

Netwerk

06

Aanpak en strategie

08

Voortgang 2005

11

Hoogtepunten

13

Activiteiten

18

Brede bekendheid

29

Financieel overzicht

35

Bestuur en Team

37

Meest gestelde vragen, feiten en cijfers

42

Afkortingen en definities

44

Colofon

47

Daphne Deckers

Lezen is leven: je opent niet alleen een boek, maar ook een wereld.


05

Visie, missie, doelstellingen Maria van der Hoeven, Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Visie Geletterdheid is een randvoorwaarde voor een gezonde en duurzame samenleving. Missie

Lezen, schrijven en rekenen zijn basisvoorwaarden om in onze maatschappij mee te doen. Help mensen die de basis missen over hun schaamte heen!

Stichting Lezen & Schrijven wil het belang van geletterdheid zo helpen verankeren in de samenleving, dat de stichting zich in 2009 kan opheffen. Dat betekent dat laaggeletterden zelf beter ĂŠn makkelijker de weg kunnen vinden naar

een

lees-

en

schrijfcursus.

Daarnaast weten bedrijven, overheden en onderwijsorganisatie elkaar goed te vinden om samen projecten op te starten, zowel gericht op het voorkomen als het verminderen van laaggeletterdheid. Doelstellingen De stichting verankert laaggeletterdheid in de samenleving op een innovatieve en doelgerichte manier. Als aanjager zet zij zich in om krachten te bundelen door samenwerking te stimuleren en, waar nodig, zelf tot stand te brengen tussen relevante spelers: van alfabetiseringsorganisaties tot overheidsinstellingen, van maatschappelijke organisaties tot bedrij-

Herken de veel gebruikte smoezen

ven. De stichting streeft ernaar om: • laaggeletterdheid door de samenleving te laten onderkennen als een belangrijk individueel en sociaal-economisch vraagstuk, zowel nationaal als internationaal; • laaggeletterdheid te helpen voorkomen en verminderen door het probleem in de vorm van concrete projecten structureel, pragmatisch en gezamenlijk aan te pakken.

Sorry, ik ben mijn bril vergeten.


06

Netwerk Vanaf het begin staat samenwerking centraal in de organisatiestructuur en aanpak van Stichting Lezen & Schrijven. Laaggeletterdheid is namelijk een te complex en hardnekkig probleem om door één organisatie opgepakt te worden. Alleen als bedrijven, maatschappelijke organisaties en overheden hun krachten bundelen is Nederland in staat een geletterde samenleving te creëren. Via ons netwerk worden bedrijven, maatschappelijke organisaties, overheden, belangenbehartigers en andere (onderwijs)deskundigen in staat gesteld kennis en ervaringen te delen en projecten te starten. Wij onderscheiden vijf categorieën van betrokkenen: 1. Onze Grondleggers zijn vanaf het eerste uur bij de stichting betrokken. Mede dankzij hun vertrouwen en steun heeft de stichting in 2004 een vliegende start kunnen maken. 2. De Partners vormen vanaf het begin het zo essentiële brede en inhoudelijke draagvlak van de stichting. Zij verbinden zich aan de stichting door hun expertise op het gebied van onderwijs, taal, leesbevordering en onderzoek. 3. Geïnspireerd door de Grondleggers hebben nieuwe bedrijven zich in 2005 als Lid voor minimaal drie jaar financieel en inhoudelijk aan de stichting verbonden. 4. Ook de bedrijven die als Donateur de stichting financieel of met mens- en denkkracht met groot enthousiasme steunen, zijn wij zeer erkentelijk. 5. Halverwege 2005 ontstond spontaan een groep Vrienden van de stichting. Zij doneren een bedrag naar keuze. De stichting voelt zich bijzonder gesterkt door deze organisaties en individuen. Mede via de stichting geven zij op een eigen wijze uitdrukking aan hun ondersteuning van het menselijk, sociaal en economisch belang om laaggeletterdheid bespreekbaar te maken en een aanpak van dit probleem in de samenleving te verankeren. Wij zien uit naar een inspirerende en concrete samenwerking de komende jaren. In 2006 hoopt de stichting het netwerk van Partners, Leden en Donateurs verder uit te breiden. Grondleggers • Vormen het ‘fundament’ van de stichting door zich sinds de oprichting aan de stichting verbonden te hebben; • Geven financiële ondersteuning of een vergelijkbare ondersteuning in natura; • Hebben zich voor tenminste 3 jaar verbonden aan de stichting en haar doelstellingen; • Starten samen met de stichting projecten.

www.bp.nl

www.elsevier.com

www.vangansewinkel.nl

www.heineken.nl

www.ibm.nl

www.nuon.com

www.pcmuitgevers.nl

www.rabobankfoundation.nl

www.group.tnt.nl

www.unilever.nl

www.mkb.nl

www.fnv.nl

www.minocw.nl

www.szw.nl


07 Partners zijn instanties, die: • Vanuit hun expertise rondom geletterdheid verbonden zijn met taal, leesbevordering, onderwijs of onderzoek; • Een belangrijke bijdrage leveren aan de inhoudelijke en praktische aanpak van laaggeletterdheid. www.bveraad.nl

www.cinop.nl

www.cpnb.nl

www.maxgoote.nl

www.eenvoudigcommuniceren.nl

www.taalunieversum.org

www.alfabeter.nl

www.st-abc.nl

www.biblionef.nl

www.nedwerk-nt1.nl

www.lezen.nl

www.stichtingmakkelijklezen.nl

www.unesco.nl

Leden • Geven financiële ondersteuning; • Verbinden zich voor tenminste 3 jaar aan de stichting en haar doelstellingen; • Starten samen met de stichting projecten. www.klm.nl

www.hollandcasino.nl

Donateurs Steunen het werk van de stichting in de vorm van geld, diensten of goederen. www.allenovery.com

www.cybersolutions.nl

www.denksport.nl

www.dr2.nl

www.image-building.com

www.kds.nl

www.kpn.com

www.malmberg.nl

www.lamarque.nl

www.meester.nl

www.microsoft.nl

www.newdirections.nl

www.pauwsanderszeilstra.nl

www.plaschek.nl

www.spin-nl.com

PB Communications BV

www.rolandberger.nl

www.statestreet.com

www.vno-ncw.nl

De stichting is een aantal mensen speciale dank verschuldigd voor hun bijzondere en waardevolle steun: Herman de Boorder, Wim Dik, Dicky Gingnagel, Ton Handgraaf, Yeroen Oosterman, Debby Petter, Ruud Smeulders, Jeroen Smit, Chantal Spieard en Tineke Wagner.


08

Aanpak en strategie Onze samenleving draait om geschreven

2. De Communicatie

taal. In ons dagelijks leven helpen letters,

Centraal in alles wat de stichting doet is

woorden en zinnen ons om op allerlei ter-

het doorbreken van het taboe dat nog te

reinen te kunnen functioneren: op straat,

veel bestaat rondom laaggeletterdheid.

in de supermarkt, op het werk en thuis.

De stichting onderneemt constante en

Verminderen én voorkomen van laagge-

gerichte communicatieactiviteiten. Deze

letterdheid zijn daarom vereisten om

acties zijn erop gericht om verschillende

mensen toegang te geven tot informatie,

doelgroepen te bereiken, van bedrijven tot

tot werk en tot elkaar. Communicatie is

laaggeletterden, van de samenleving als

het sleutelwoord dat past bij alles wat

geheel tot de leef- en werkomgeving van

Stichting Lezen & Schrijven doet. De

laaggeletterden.

boodschap daarbij is kort en helder: er moet nu iets gebeuren en we moeten het

Stichting Lezen & Schrijven heeft in 2005

samen doen.

een aantal grote en kleine evenementen georganiseerd waarmee de diverse doel-

Aanpak

groepen zijn bereikt. De publieke aandacht is sterk gegroeid. Hierbij worden

In haar aanpak om het complexe en

de verschillende aspecten van laaggelet-

hardnekkige probleem van laaggeletterd-

terdheid belicht. Zowel de menselijke

heid te helpen oplossen, richt de stich-

kant als de economische en sociaal-

ting zich op drie hoofdtaken:

maatschappelijke aspecten worden in toenemende mate onder de aandacht

1. Een Marktplaats

gebracht. Laaggeletterdheid heeft hier-

De stichting betrekt bedrijven, overheden,

mee een meer prominente plaats op de

werkgevers- en werknemersorganisaties

maatschappelijke agenda verworven.

en andere maatschappelijke instellingen om samen met gespecialiseerde (onder-

3. Het Projectenoffensief

wijs) organisaties met concrete oplossin-

De stichting benadert bedrijven, maat-

gen te komen om laaggeletterdheid aan te

schappelijke organisaties en instanties

pakken.

om hen allereerst bekend te maken met het probleem en de omvang van laagge-

Stichting Lezen & Schrijven zorgt voor een

letterdheid. Vervolgens worden er geza-

constante uitwisseling van visies en prak-

menlijke stappen ondernomen om met

tische ideeën tussen betrokkenen binnen

deze verschillende partijen projecten te

en buiten haar netwerk. Alleen als betrok-

starten, gericht op een praktische aan-

kenen samenwerken en kennis en erva-

pak van laaggeletterdheid. Deze ‘projec-

ring delen, kan laaggeletterdheid op een

ten op maat’ bereiken op directe of

efficiënte en effectieve manier worden

indirecte manier laaggeletterden en moe-

teruggedrongen. De marktplaatsfunctie is

digen hen aan hun achterstand onder

essentieel om te voorkomen dat het wiel

ogen te zien en er iets aan te doen.

telkens opnieuw wordt uitgevonden. Daarnaast stimuleert Stichting Lezen & Schrijven onderzoeken op het gebied van laaggeletterdheid. De uitkomsten worden gebruikt om nieuwe activiteiten te steunen

Trijntje Oosterhuis

en bieden inspiratie voor andere partijen in

Eerst LEZEN eerst SCHRIJVEN Eerst SPREKEN dan ZWIJGEN Eerst BEGINNEN dan BEREIKEN

het creëren van praktische oplossingen.


09 Strategie

ving (zowel werk als privé) te betrekken bij de aanpak.

Laaggeletterdheid kan alleen structureel worden opgelost als het in de diepte en

Doelgroepen: bedrijven, doorverwijzers

over de volle breedte wordt aangepakt.

naar opleidingen, volwassen laaggelet-

In de strategie van de stichting komt dit

terden

terug. Doordat wij ons richten op het voorkomen van laaggeletterdheid, het

Deelnemen

verminderen van het huidige aantal laag-

Onze samenleving verandert snel. Om te

geletterden én het stimuleren van hun

voorkomen dat laaggeletterden niet goed

deelname aan de maatschappij.

kunnen meekomen, is het belangrijk dat overheid, bedrijfsleven en maatschappe-

Om de energie en de middelen zo effec-

lijke organisaties deze groep meer gaan

tief mogelijk in te kunnen zetten, zoeken

betrekken in hun communicatie. Het gaat

wij per activiteit naar het gemeenschap-

dan bijvoorbeeld om het besef dat veel

pelijke belang van de laaggeletterde als-

van de huidige informatie ontoegankelijk

ook de omgeving waarin zij of hij

is voor laaggeletterden. Stichting Lezen

functioneert. Stichting Lezen & Schrijven

& Schrijven doet dat door bedrijven,

richt zich daarbij op zes doelgroepen:

overheidsorganisaties en maatschappe-

• Bedrijven;

lijke instellingen in contact te brengen

• Doorverwijzers naar opleidingen voor

met experts op het gebied van toeganke-

laaggeletterden;

lijke informatie.

• Jongeren; • Ouders;

Doelgroepen: bedrijven, volwassen laag-

• Onderwijsorganisaties;

geletterden, overheid, maatschappelijke

• Volwassen laaggeletterden.

organisaties

Voorkomen Om te bevorderen dat op lange termijn de groep laaggeletterden kleiner wordt, moet ingezet worden op het voorkomen van laaggeletterdheid. Naar schatting is

Herken de veel gebruikte smoezen

10 procent van de 15-jarigen in ons land laaggeletterd. Dit betekent dat elk jaar een veel te groot aantal leerlingen in Nederland laaggeletterd van school komt. Doelgroepen: jongeren, ouders, onderwijsorganisaties Verminderen Om laaggeletterdheid te helpen verminderen, benadrukt de stichting zowel de persoonlijke winst van goede scholing via volwassenenonderwijs, als het economische belang van goed opgeleide medewerkers bij bedrijven. Het blijft hierbij van groot belang om de directe omgeDat formulier vul ik thuis wel in.


Was iemand u voor en ontbreekt de herkenningswijzer of wilt u extra exemplaren aanvragen? Kijk dan op www.lezenenschrijven.nl of bel naar 070 - 302 26 60.


11

Voortgang 2005 Ook in 2005 heeft Stichting Lezen &

Lingo, op 8 september 2005, hebben

Schrijven een groot aantal nieuwe pro-

zich 21 mensen aangemeld.

jecten en activiteiten gestart. Samen met de organisaties en instanties in ons net-

Projectenoffensief

werk heeft de stichting in 2005 een aan-

Wij hebben ons actief ingezet om gestar-

tal successen kunnen boeken.

te projecten af te ronden, resultaten te delen en nieuwe projecten te starten.

Marktplaats

Hierbij bleek dat vooral de opstartfase

Met de toetreding van drie nieuwe

van een aantal projecten een langere

Partners, twee nieuwe Leden en vijf nieu-

doorlooptijd nodig heeft dan vooraf inge-

we Donateurs is de marktplaats van de

schat. Dit komt mede door de onbekend-

stichting verbreed en verdiept. Dit is van

heid over laaggeletterdheid en soms ook

essentieel belang, omdat laaggeletterd-

gevoeligheden

heid alleen op een efficiënte en effectieve

gepaard gaan (zoals schaamte van indi-

manier teruggedrongen kan worden als

viduen, initiële terughoudendheid van

betrokkenen samenwerken en kennis en

een organisatie om het probleem te

ervaring delen. Er is regelmatig overleg

onderkennen en de noodzaak om een

tussen alle betrokkenen, met 27 mei

breed draagvlak te creëren binnen de

(informele bijeenkomst van Partners) en

organisatie). Om deze redenen worden

8 september (Wereldalfabetiseringsdag)

sommige projecten, waarvan resultaten

als hoogtepunten. De stichting voelt zich

in 2005 werden verwacht, volgend jaar

gesterkt door de overtuiging van alle

afgerond. Een voorbeeld hiervan is het

betrokken individuen en organisaties om

project Ketenaanpak in Arnhem, waarbij

gezamenlijk te werken aan een geletter-

de nodige tijd is besteed om de juiste

de samenleving.

partijen bij elkaar te krijgen. Het was de

die

met

dit

thema

ambitie om dit project voor de zomer Communicatie

2005 af te ronden; wij verwachten dit in

De proactieve mediabenadering van de

het eerste kwartaal van 2006 alsnog te

stichting heeft ook in 2005 zijn vruchten

kunnen doen.

afgeworpen. De toenemende publieke belangstelling stimuleert steeds meer

Geleerde lessen

individuen en organisaties om ook een

Samen met veel organisaties uit ons net-

bijdrage te leveren aan de aanpak van

werk zijn wij projecten gestart. De stich-

laaggeletterdheid. In het afgelopen jaar is

ting geeft inzicht in de problematiek en

veel energie gestoken in het informeren

reikt ideeën en mogelijkheden aan.

van journalisten over de aard, omvang en

Cruciale voorwaarde voor een succes-

complexiteit van het probleem laaggelet-

volle aanpak is dat organisaties vervol-

terdheid. Dat communicatie over de aan-

gens zelf op zoek gaan naar de meest

pak belangrijk is, blijkt uit de directe

passende invalshoek. In 2005 werd eens

relatie tussen media-aandacht en aan-

te meer bevestigd dat een brede, geza-

meldingen voor bijvoorbeeld lees- en

menlijke aanpak niet alleen van essenti-

schrijfcursussen. In de maand septem-

eel belang is, maar ook kan leiden tot

ber, na de piek in communicatie rond

vernieuwende perspectieven. Een mooi

Wereldalfabetiseringsdag, is het aantal

voorbeeld hiervan is de fototentoonstel-

aanmeldingen via de landelijke bellijn van

ling Taal Centraal die binnen zeer korte

Stichting Nedwerk NT1 met 88 proocent

tijd tot stand is gekomen door samen-

gestegen ten opzichte van het gemiddel-

werking tussen NS, PCM Uitgevers en

de van de maanden ervoor. Naar aanlei-

Stichting Lezen & Schrijven.

ding van een speciale uitzending van


12 Vanaf 8 september 2005 tot en met 8 september 2006 zal deze tentoonstelling met foto’s van lezende mensen op verschillende NS stations in Nederland te bezichtigen zijn. Met deze tentoonstelling wil de stichting het plezier in het lezen benadrukken. Op deze wijze biedt zij een nieuw perspectief op geletterdheid. Team en bestuur Bij de samenstelling van het team van de

Ludo van Halderen, voorzitter Raad van Bestuur van n.v. Nuon

Als 1,5 miljoen mensen in Nederland niet goed kunnen lezen en schrijven, dan geldt dat ook voor een deel van onze klanten. Wij kunnen ons voorstellen dat zij onze formulieren niet goed kunnen invullen of onze energienota niet begrijpen, met alle gevolgen van dien.

stichting wordt gestreefd naar een juiste balans tussen inzicht, ervaring, daadkracht en enthousiasme. In 2005 werd het team verder versterkt om het groeiend aantal activiteiten uit te voeren. Op 1 januari startte de nieuwe directeur; enkele maanden daarna is het team aangevuld met een managementassistent en een projectmanager. Eind 2005 werd het team wederom versterkt door een nieuwe senior projectmanager. Samen met de communicatiemanager en twee freelance projectmanagers heeft het team, met veel inzet, invulling kunnen geven aan de doelstellingen van de stichting. Verder trad in februari 2005 Olaf Sleijpen als penningmeester tot het bestuur toe. Ook dit jaar heeft het bestuur op een praktische en betrokken wijze zijn kennis

Herken de veel gebruikte smoezen

en netwerk ingezet ter ondersteuning van de activiteiten en het functioneren van de stichting.

Ruud Sondag, bestuursvoorzitter Van Gansewinkel Groep bv

De basis van een florerende (kennis)economie is een veilige, gezonde en solidaire maatschappij. Ongeletterdheid past hier niet in.

Dat werkbriefje krijg je straks van me.


13

Hoogtepunten Donatie VNO-NCW

Speciale jubileumuitgaven Denksport

12 januari 2005

31 maart 2005

Het Fonds 100 jaar VNO-NCW doneert

Ter viering van haar 75-jarig bestaan

ieder jaar een bedrag van â‚Ź 45.300 aan

besteedde Denksport in de zes jubileum-

een activiteit die een sociaal maatschap-

uitgaven van de puzzelboekjes aandacht

pelijk doel nastreeft. In 2005 is gekozen

aan laaggeletterdheid. Op initiatief van

voor het thema ongeletterdheid en heeft

Denksport komt 50 eurocent van ieder

Stichting Lezen & Schrijven de donatie

verkocht exemplaar Stichting Lezen &

mogen ontvangen. Deze is tijdens een

Schrijven ten goede. In aanwezigheid

bijeenkomst bij de werkgeversorganisa-

van tientallen cursisten en docenten

tie VNO-NCW overhandigd door de

overhandigde

(toenmalig) voorzitter Jacques Schraven

Kenniscentrum Alfabetisering Neder-

aan de voorzitter van de stichting, H.K.H.

landssprekenden

Prinses Laurentien der Nederlanden.

Amsterdam de eerste jubileumuitgave

Jacques Schraven onderschreef de

aan voormalig nieuwslezer Debby Petter

belangrijke bijdrage die werkgevers kun-

en Margreet de Vries, directeur van

nen leveren om er voor te zorgen dat

Stichting Lezen & Schrijven.

Denksport van

op het

het ROC

iedereen volwaardig kan deelnemen aan de maatschappij. Hij gaf aan dat de

Taalkr8! voor VMBO-leerlingen

beheersing van de taal hiervoor een

20 april 2005

belangrijke voorwaarde is. De donatie

Jongeren moeten weer inzien dat taal en

heeft de stichting ingezet voor het ont-

taalvaardigheid een onmisbare kracht

wikkelen en verspreiden van het start-

vormen voor hun verdere ontwikkeling.

pakket Taalkr8! voor Bedrijven, waar-

Het besef onder scholieren, dat taal

mee bedrijven laaggeletterdheid zelf kun-

onmisbaar is voor communicatie met hun

nen aanpakken. Het eerste exemplaar

leeftijdsgenoten en om hun dromen te

van het startpakket werd op 5 september

verwezenlijken, is hierbij essentieel. De

overhandigd aan de nieuwe voorzitter

stichting wil hieraan een bijdrage leveren

van VNO-NCW, Bernard Wientjes.

en heeft daarom Taalkr8!, een dag van en over taal voor VMBO scholen, ontwikkeld.

Donatie van VNO-NCW aan de stichting.

Stemmen tijdens symposium 8 september over regionale samenwerking.


14 De

aftrap

de

we ideeën en verbetering van samenwer-

Scholengemeenschap.

king te leiden. Ook vertegenwoordigers

Diep onder de indruk luisterden zo’n 160

van organisaties met wie nauwe samen-

leerlingen naar een laaggeletterde, die

werkingsverbanden bestaan, woonden

hen moedig aanspoorde niet zíjn weg te

de bijeenkomst bij. In haar afsluitende

kiezen, maar nú tijd te nemen om te leren

toespraak benadrukte de voorzitter van

lezen en schrijven. Vol enthousiasme

de stichting het belang van samenwer-

werden raps en gedichten gemaakt en

king tussen de verschillende Partners in

leerlingen discussieerden met elkaar in

de aanpak van laaggeletterdheid.

Purmerendse

vond

plaats

op

een Lagerhuisdebat. Een reclametekenaar liet zien hoe een gelezen tekst wordt

Week van de Alfabetisering

omgezet in een stripverhaal en een krant

5 - 9 september 2005

werd in elkaar gezet. De actrice Soundos

Stichting Lezen & Schrijven organiseerde

el Ahmadi (uit ‘Shouf Shouf Habibi’) gaf

een reeks activiteiten om de noodzaak

tips over het uit het hoofd leren van tek-

van een brede, gezamenlijke aanpak van

sten. In 2006 organiseert de stichting nog

laaggeletterdheid onder de aandacht te

drie Taalkr8! dagen (zie ook Activiteiten).

brengen.

Stichting Lezen & Schrijven bestaat

maandag 5 september

één jaar

Conferentie Kenniseconomie, ICT en

27 mei 2005

Alfabetisering

De marktplaatsfunctie stond centraal tij-

Samen

dens de eerste verjaardag van de stich-

Economische Zaken (EZ) organiseerde

ting. Samen met vertegenwoordigers van

de stichting de conferentie Lezen,

alle dertien Partners werd op 27 mei in

Schrijven en Groeien. Kenniseconomie,

besloten kring het éénjarig bestaan van

ICT en Alfabetisering. Doel was de eco-

Stichting Lezen & Schrijven gevierd. Het

nomische aspecten van laaggeletterd-

faciliteren van uitwisseling van informatie

heid te benadrukken en hiermee het

over aanpak, uitdagingen en specifieke

bedrijfsleven te betrekken bij de aanpak

initiatieven blijft een speerpunt van de

van laaggeletterdheid. Minister Brinkhorst

stichting. Dit blijkt steeds weer tot nieu-

opende de conferentie en ging in op het

Rapworkshop van Taalkr8!

Partners bijeen bij de eerste verjaardag van de stichting.

met

het

ministerie

van


15 belang voor zowel bedrijven als werkne-

onderwijs. Op Montessorischool ‘De

mers om te investeren in de ontwikkeling

Scholekster’ in Amsterdam werd het eer-

van lees- en schrijfvaardigheden. Hij gaf

ste exemplaar van het lesboek uitgereikt

aan dat laaggeletterdheid de ambities

aan een aantal basisschoolleerlingen en

van het kabinet bedreigt, omdat dit ten

aan Margreet de Vries, directeur van

koste gaat van productiviteit, veiligheid,

Stichting Lezen & Schrijven.

klantgerichtheid

Alfabetiseringsambassadeur

en

samenwerking.

Tineke

Minister Brinkhorst pleitte voor een

Wagner benadrukte het belang van lezen

gecombineerde aanpak, waarbij ICT en

en schrijven om verder te komen in de

lees- en schrijfvaardigheid elkaar onder-

maatschappij.

steunen en versterken.

Jos van Hest las de leerlingen voor uit

Ruim 100 aanwezigen uit het bedrijfsle-

eigen werk.

Kinderboekenschrijver

ven, de overheid en maatschappelijke organisaties ontvingen het startpakket

woensdag 7 september

Taalkracht voor bedrijven, waarmee

Lancering voorbeeldproject ´Alle ouders

organisaties zelf aan de slag kunnen.

doen mee´

Bernard Wientjes, voorzitter VNO-NCW,

Samenwerking tussen publieke instan-

ontving het startpakket uit handen van

ties en private organisaties in de aanpak

Désirée van Gorp, secretaris van het

van laaggeletterdheid kan tot nieuwe

bestuur van de stichting.

inzichten leiden en hierdoor zeer effectief zijn. Het project Alle ouders doen mee in

dinsdag 6 september

Rotterdam is hier een inspirerend voor-

Presentatie lesboek Analfabetisme op

beeld van.

basisschool

In aanwezigheid van H.K.H. Prinses

Ook uitgevers kunnen een bijdrage leve-

Laurentien der Nederlanden en wethou-

ren aan de aanpak van laaggeletterdheid

der van Onderwijs en Integratie Leonard

door de bekendheid over dit onderwerp

Geluk vond de feestelijke lancering van

te vergroten. Uitgeverij Kwintessens NZV

dit project plaats op basisschool ‘De

presenteerde een lesboek over analfabe-

Hoeksteen’. Binnen het project Alle

tisme voor de bovenbouw van de basis-

ouders doen mee krijgen laaggeletterde

school en de brugklas van het voortgezet

ouders de kans om te leren lezen en

Panel discussieert tijdens de conferentie Lezen, schrijven en groeien.

Alfabetiseringsambassadeur Tineke Wagner leest in het aan haar uitgereikte lesboek.


16 schrijven op de school van hun kinderen.

spraken hier met vijf werknemers die een

Dit project van het Centrum voor

lees- en schrijfcursus volgen. Bij de uit-

Educatieve Dienstverlening (CED-groep)

reiking van de alfabetiseringsprijzen van

is tot stand gekomen dankzij een unieke

OCW, later op de dag, ontving Van

samenwerking met BP, Unilever, de

Gansewinkel Groep voor dit initiatief de

gemeente Rotterdam, ROC Zadkine en

eerste prijs uit handen van de staatsse-

Stichting Lezen & Schrijven. De volgende

cretaris. Andere prijswinnaars waren de

dag kreeg dit project de tweede prijs bij

CED-groep met het project Alle ouders

de jaarlijkse alfabetiseringsprijzen van

doen mee, ROC Ter Aa, met een project

hetm ministerie van Onderwijs, Cultuur

van de voedselbank in Helmond en

en Wetenschap.

Doe Weer Mee, van de Mondriaan Onderwijsgroep in de regio Haaglanden.

donderdag 8 september Unesco Wereldalfabetiseringsdag

Om het plezier in lezen te onderstrepen

In opdracht van het ministerie van

heeft de stichting, in samenwerking met

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap gaf

PCM Uitgevers, NS en de fotografe

het

CINOP

Chantal Spieard van Foto Formation, de

samen met Stichting Lezen & Schrijven

Onderwijsadviesbureau

tentoonstelling Taal Centraal opgezet:

invulling

een verzameling foto’s van lezende men-

aan

de

vijfde

landelijke

Wereldalfabetiseringsdag.

sen in uiteenlopende situaties. Ook hier bleek eens te meer dat samenwerking

Dit keer was er voor gekozen om met

tussen private en publieke organisaties

concrete praktijkvoorbeelden de brede

tot vernieuwende projecten kan leiden.

aanpak van laaggeletterdheid onder de

Deze tentoonstelling werd geopend door

aandacht te brengen.

de voorzitter van de stichting, in aanwe-

Het belang van de betrokkenheid van

zigheid van alle samenwerkende partijen

werkgevers werd duidelijk bij een bezoek

en relaties van de stichting. De vijfde lan-

aan afvaldienstverlener Van Gansewinkel

delijke Wereldalfabetiseringsdag werd

Groep in het Brabantse Rucphen. H.K.H.

afgesloten door een toespraak van

Prinses Laurentien der Nederlanden en

H.K.H.

Mark Rutte, staatssecretaris van OCW,

Nederlanden in het provinciehuis van

Prinses Laurentien in gesprek met cursisten van het project ‘Alle ouders doen mee’.

Alfabetiseringsambassadeur Anke van de Reyt en staatssecretaris Mark Rutte bij Lingo.

Prinses

Laurentien

der


17 Zuid-Holland. Zij sprak in haar slotwoord

Nederlanden werden in eenvoudige taal

over de toegang tot geluk en tot de

‘hertaald’.

samenleving dankzij taalvaardigheid. Zij

Ook het NOS-Journaal, 2 Vandaag, het

onderstreepte dat mensen door taalvaar-

Algemeen Dagblad, de Startkrant en Life

digheid vaak meer durven, meer onder-

& Cooking besteedden aandacht aan de

nemen en zelfstandiger functioneren – in

aanpak van laaggeletterdheid. Ook was

hun eigen omgeving en op het werk. In

op diverse lokale, regionale en landelijke

haar verhaal riep ze op om gezamenlijk

radiostations aandacht voor de vele acti-

met bestaande én nieuwe partijen het

viteiten die in deze week werden georga-

sneeuwbaleffect in gang te zetten.

niseerd.

In

het

hoofdstuk

‘Brede

bekendheid’ in dit verslag leest u hier Naast

dit

veelzijdige

programma

meer over.

besteedden ook de media uitgebreid aandacht aan deze dag. In een speciale

vrijdag 9 september

aflevering van het taalspel Lingo van de

Speciale postzegel

Tros, streden respectievelijk minister en

Op initiatief van TPG Post en in samen-

staatssecretaris van OCW, Maria van der

werking met ROC Mondriaan Onder-

Hoeven en Mark Rutte tegen elkaar met

wijsgroep en Stichting Lezen & Schrijven

ieder aan hun zijde twee alfabetiserings-

ontving Mark Rutte het eerste exemplaar

ambassadeurs.

van een nieuwe beschrijfbare postzegel

Aandacht in de media, in welke vorm dan

uit handen van een aantal cursisten. De

ook, blijft van wezenlijk belang. Dit blijkt

speciale postzegels werden ontworpen

wel uit het feit dat naar aanleiding van

in het kader van de Nationale weken van

deze uitzending 21 mensen zich, via de

de kaart (1 t/m 17 september).

landelijke bellijn, hebben aangemeld voor een cursus lezen en schrijven. Het gratis dagblad Metro besteedde op 8 september op vernieuwende wijze aandacht aan Wereldalfabetiseringsdag. De voorpagina H.K.H.

en

Prinses

een

interview

Laurentien

Opening fototentoonstelling Taal Centraal op Den Haag Centraal Station.

met der

Staatssecretaris Mark Rutte neemt nieuwe, beschrijfbare postzegel in ontvangst.


18

Activiteiten Stichting Lezen & Schrijven vindt dat

activiteiten beleven de jongeren een

alleen een brede aanpak kan bijdragen

dag taalplezier. Daarnaast wil de

aan het voorkomen en het verminderen

stichting ook aan de jongeren duidelijk

van laaggeletterdheid. Dit betekent dat

maken dat een goede taalbeheersing

iedereen zijn verantwoordelijkheid moet

een voorwaarde is voor een actieve

nemen als verschillende schakels van de

deelname aan de samenleving. Voor

keten: overheid, politiek, bedrijfsleven,

dit project is een promotie-DVD

maatschappelijke organisaties en onder-

gemaakt om meer scholen aan te spo-

wijs. Deze brede aanpak komt terug in de

ren Taalkr8! te organiseren. In samen-

verschillende activiteiten en projecten

werking met Kennisnet is een website opgezet (www.taalkr8.nl). Deze site

van de stichting.

bevat een handreiking voor docenten met tips, handige adressen en overige

Activiteiten

nuttige informatie. • Om in de communicatie goed aan te

1. Activiteiten gericht op jongeren

sluiten bij de jeugdige doelgroep, is Waarom deze doelgroep?

Young L&S opgericht: de stichting zit

Van de jongeren tussen 16 en 25 jaar is

maandelijks met een club van tien jon-

zeven procent laaggeletterd.

geren om de tafel om te brainstormen

Laaggeletterdheid is dus niet alleen een

over creatieve manieren om jongeren

probleem onder ouderen dat op den duur

goed te bereiken. Deze jongeren wor-

1

den zo betrokken om mee te denken

vanzelf wel zal verdwijnen.

over de geplande vormen van comWat is onze strategie?

municatie richting andere jongeren,

De stichting wil, door het organiseren van

scholen, politiek en ouders.

aantrekkelijke taalgerichte activiteiten,

• Ketenregie. Binnen de gemeente

het belang van het goed kunnen lezen en

Arnhem is een onderzoek gestart naar

schrijven bij jongeren benadrukken. Het

hoe de samenwerking verbeterd kan

plezier beleven aan alles wat met taal te

worden tussen organisaties die zich

maken heeft, staat hierbij centraal.

op lokaal niveau bezighouden met de bestrijding

2005: wat is bereikt?

van

laaggeletterdheid

onder jongeren.

• Chris Westendorp is gestart met het ontwikkelen van de documentaire Ongeletterd. Dit is een coproductie van Memphis Film & Television en de NCRV. De documentaire gaat over een volwassene, die moet leren lezen en schrijven om daarmee zijn droom waar te maken. • Taalkr8! – een dag vol taalbeleving, taalplezier en taaltrots – Dit project is ontwikkeld met subsidie van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). De eerste Taalkr8!dag is georganiseerd op een VMBO-school

in

Purmerend

en

bestaat uit workshops, zoals rappen en een Lagerhuisdebat. Door deze 1

Onderwijsinspectie: Onderwijsverslag 2003/2004

Bert Heemskerk, voorzitter Raad van Bestuur van Rabobank Nederland

Als je streeft naar een duurzame maatschappij voor mens en omgeving, dan moet je beginnen bij de basisvoorwaarden: lezen, schrijven en rekenen.


19

De reizende fototentoonstelling Taal Centraal op Den Haag Centraal Station.

Willem Kooijman, Financieel Directeur Holland Casino

Lezen en schrijven zou voor iedereen hetzelfde moeten zijn als ademhalen.


20 2006: voorgenomen activiteiten

2005: wat is bereikt?

• Stichting Lezen & Schrijven zal in 2006

• In de Week van de Alfabetisering is

drie Taalkr8!dagen organiseren. Naast

in de media veel aandacht besteed

de docentensite zal er ook een jonge-

aan laaggeletterdheid. Verschillende

rensite worden opgezet, waarbij bij-

televisieprogramma´s besteedden aan-

voorbeeld zelf gecomponeerde raps

dacht aan Wereldalfabetiseringsdag

gedownload kunnen worden en men

en de activiteiten die hierbij werden

andere, handige en leuke Taalkr8!-

georganiseerd. Het middenkatern van

informatie kan lezen.

Metro ging uitsluitend over het onder-

• De maandelijkse bijeenkomsten van

werp en ook in andere dagbladen

Young L&S zullen worden voortgezet.

werd veel aandacht besteed aan laag-

De jongeren zullen actief meedenken

geletterdheid. (zie ook Brede bekend-

bij de opzet van de jongeren-website van Taalkr8!.

heid). • Met Cisco Systems, de Sociale

• Met het project Ketenregie stellen wij

Verzekeringsbank en Lost Boys is

op basis van bevindingen in de

onder de noemer Muishulp onder-

gemeente Arnhem een handreiking

zocht op welke manieren internet toe-

op: Taalkracht voor gemeenten.

gankelijker gemaakt kan worden voor

Deze handleiding zal speciale aan-

laaggeletterden. De Sociale Verzeke-

dacht besteden aan het bestrijden van

ringsbank zal in samenwerking met

laaggeletterdheid onder jongeren.

Cisco besluiten op welke wijze de uitkomsten van dit onderzoek kunnen

2. Activiteiten richting volwassen laag

worden toegepast op de website van

geletterden

de SVB. • De makkelijkste site geeft laaggelet-

Waarom deze doelgroep?

terden op het internet op aantrekkelij-

Nederland telt ongeveer anderhalf mil-

ke wijze toegang tot alledaagse

joen volwassenen (in de leeftijd van 16

informatie. De website is tijdens de

tot 75 jaar) die moeite hebben met het

Nieuwjaarsbijeenkomst van Stichting

lezen en schrijven van eenvoudige tekst-

Lezen & Schrijven, op 18 januari 2006,

en. Dit is meer dan 10 procent van de

gelanceerd.

Nederlandse bevolking. In het algemeen

• Chris Westendorp is gestart met het

beschikken ouderen over een lager

ontwikkelen van de NCRV-documen-

niveau van geletterdheid. Zo’n 20 pro-

taire Ongeletterd. De documentaire

cent van de ouderen (tussen de 50 en 75

gaat over een volwassene, die moet

1

jaar) is laaggeletterd.

leren lezen en schrijven om daarmee zijn droom waar te maken.

Wat is onze strategie? De stichting heeft de ambitie om de aan-

2006: voorgenomen activiteiten

trekkelijkheid van het goed kunnen lezen

• De documentaire Ongeletterd wordt

en schrijven te vergroten. Hiervoor is het

uitgezonden door de NCRV en wordt

van belang inzicht krijgen in de barrières

vertoond tijdens het International

die bestaan om een cursus te volgen.

Documentary Filmfestival Amsterdam

Daarnaast wil de stichting nieuwe manie-

(IDFA) in 2006.

ren inzetten om laaggeletterde volwasse-

• Stichting Lezen & Schrijven wil een

nen te stimuleren een cursus te gaan

verhalenbundel

volgen. Media-aandacht om laaggeletterd-

bekende Nederlandse schrijvers korte

heid bespreekbaar te maken en het taboe

verhalen schrijven die in eenvoudige

te doorbreken is hierbij zeer belangrijk.

taal geschreven zijn.

1

IALS, Houtkoop, 1999

opstellen

waarin


21 • In 2006 wil de stichting bestaande

• Veel

Grondleggers,

Leden

en

radiospots die zijn geproduceerd door

Donateurs hebben de wijze waarop zij

SIRE en Stichting Nedwerk NT1 uit-

laaggeletterdheid willen en kunnen

zenden.

aanpakken verder geconcretiseerd. Dit betekent dat bedrijven als BP,

3. Activiteiten gericht op bedrijven

Holland Casino, PCM Uitgevers, Heineken, Nuon, Rabobank, KLM,

Waarom deze doelgroep?

Unilever, Malmberg en NS de aanpak

Bedrijven hebben een belangrijke rol in

ook binnen het bedrijf verder hebben

het voorkomen en verminderen van laag-

verankerd. In een aantal gevallen heeft

geletterdheid in de samenleving. Niet

de stichting hier een rol gespeeld door

alleen als vorm van serviceverlening naar

het organiseren van workshops en

hun klanten en als werkgever naar het

het ondersteunen bij de uitwerking

personeel, maar ook vanwege de centra-

van de plannen.

le positie die bedrijven hebben in de samenleving.

• Het onderzoek Laaggeletterd in het werk is afgerond. Dit onderzoek maakt duidelijk welke lees-, schrijf-,

Wat is onze strategie?

rekenvaardigheden

De stichting wil bedrijven actief benade-

beroepsgroepen waarin veel laagge-

ren om ze te betrekken bij de aanpak van

letterden werkzaam zijn. Met name de

laaggeletterdheid. Hierbij wil de stichting

ontwikkelingen die deze beroepsgroe-

bedrijven niet alleen overtuigen van het

pen doormaken onder invloed van de

maatschappelijk nut, maar ook wijzen op

steeds groeiende kenniseconomie

de economische voordelen van het aan-

biedt een nieuwe invalshoek voor

pakken van laaggeletterdheid. Bedrijven

opleidingsadviseurs en personeelsaf-

die hulp nodig hebben bij de uitvoering

delingen van bedrijven.

van hun plannen brengt de stichting in contact met onderwijsorganisaties.

nodig

zijn

in

• Het Media Lab Amsterdam is een creatieve werkplaats waar studenten van de Universiteit van Amsterdam en

2005: wat is bereikt? • Dankzij een donatie van VNO-NCW heeft de stichting het Startpakket:

Herken de veel gebruikte smoezen

Taalkracht voor Bedrijven kunnen ontwikkelen. Het pakket geeft inzicht in mogelijkheden voor een bedrijf om laaggeletterdheid aan te pakken. Bijvoorbeeld door aandacht voor het onderwerp binnen het bedrijf, het toegankelijker maken van informatie voor de klant of het steunen van projecten in de directe omgeving. Van de 200 geproduceerde pakketten zijn in drie maanden inmiddels 160 pakketten op aanvraag aan bedrijven gezonden. Stichting Lezen & Schrijven is half oktober 2005 gestart met de evaluatie van dit pakket. De bijbehorende website is eind december gelanceerd: www.taalkrachtvoorbedrijven.nl

De televisie geeft toch al informatie genoeg.


22

Prinses Laurentien op basisschool de Hoeksteen in Rotterdam, bij de lancering van het project Alle ouders doen mee.

Henk van Hoof, Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Ik gun laaggeletterden een betere positie in het leven en op de arbeidsmarkt. Dat is ook in het belang van de samenleving als geheel.


23 de

Hogeschool

Amsterdam

belangrijke rol vervullen in het herkennen

innovatieve

van personen die met moeite kunnen

toepassingen van interactieve media.

lezen en schrijven en ze wijzen op de

De studenten van het Media Lab heb-

mogelijkheid van een lees- en schrijfcur-

ben een interactieve ‘gamebased’

sus.

samenwerken

van aan

applicatie ontwikkeld, die laaggeletterden stimuleert zich de vereiste lees-

Wat is onze strategie?

en schrijfvaardigheden op de werk-

Met haar activiteiten wil de stichting

plek eigen te maken.

doorverwijzers informeren over de aard en omvang van de laaggeletterdheid en

2006: voorgenomen activiteiten

hen stimuleren om laaggeletterden actief

• In samenwerking met MKB-Nederland

door te verwijzen naar de bestaande

en VNO-NCW wordt het sneeuwbalef-

opleidingen. Vaak gaat het hier om het

fect vergroot door meer bedrijven

identificeren van nieuwe organisaties en

actief te benaderen en te betrekken bij

personen om hen vervolgens bewust te

de aanpak van laaggeletterdheid.

maken van de waarde van hun invloed.

• De evaluatie van het `Startpakket: Taalkracht voor bedrijven´ wordt afge-

2005: wat is bereikt?

rond. De stichting heeft de ambitie de

• 47.000 herkenningswijzers voor art-

definitieve versie breed te verspreiden

sen zijn verspreid onder huisartsen via

onder instellingen en bedrijven.

de bladen Medisch contact en De

• De stichting is in 2005 gesprekken

huisarts in Nederland. Ook op het

gestart met Manpower, Organon, Dow

jaarlijkse congres van het Nederlands

Chemical, Campina, Google, Cisco en

Huisartsen Genootschap zijn de her-

Schiphol. Met deze en andere bedrijven wil de stichting haar netwerk verder verbreden én versterken.

kenningswijzers verspreid. • Samen met Uitgeverij Malmberg is een herkenningswijzer voor leer-

• Vergroten van het aantal concrete

krachten opgesteld en verspreid

bedrijfsplannen zowel bij de huidige

onder 8000 basisscholen, zodat leer-

relaties (zoals bijvoorbeeld TNT, Reed

krachten zich (meer) bewust worden

Elsevier, SVB en Centrum Werk en

van laaggeletterdheid onder ouders

Inkomen) als bij nieuwe relaties.

van hun leerlingen. De wijzer is ook

• De Universiteit van Amsterdam zal

opgenomen in een door Malmberg

een onderzoek uitvoeren naar de eco-

ontwikkeld boekje met verhalen van

nomische kosten van laaggeletterd-

alfabetiseringsambassadeurs, dat zij

heid. Dit onderzoek zal uitgevoerd

als kerstgeschenk aan 3500 relaties

worden door Prof. Dr. Maassen van

heeft verstuurd.

den Brink en zal voor de zomer 2006 gereed zijn. 4. Activiteiten gericht op doorverwijzers naar opleidingen Waarom deze doelgroep? Doorverwijzers zijn personen die tijdens hun dagelijkse werk in aanraking komen met laaggeletterden, bijvoorbeeld huisartsen, medewerkers van het CWI, leerkrachten et cetera. Zij kunnen een

Agnes Jongerius, voorzitter vakcentrale FNV

Als vakbeweging voelen ook wij ons geroepen om ongeletterdheid zoveel mogelijk uit te bannen en proberen daar dan ook onze contacten en netwerk toe te bewegen.


24 • In samenwerking met de Rabobank is

• Herkenningswijzers voor verschillende

een herkenningswijzer voor bank-

andere doorverwijzers worden ontwik-

personeel gemaakt.

keld en verspreid.

• Bij het CWI heeft CINOP onder adviseurs, baliepersoneel en manage-

5. Activiteiten richting ouders

ment, in opdracht van de stichting, onderzoek gedaan naar de toeganke-

Waarom deze doelgroep?

lijkheid van vestigingen, de website

Ouders spelen een belangrijke rol bij de

werk.nl en publicaties. Over de resul-

taalontwikkeling van hun kind. Juist het

taten is een workshop gehouden, ter

vroegtijdig aanbieden van taal blijkt

voorbereiding van een actieplan.

essentieel te zijn hierbij. Voorlezen en

Gebleken is dat CWI-medewerkers

bibliotheekbezoek zijn daarom onmisba-

wel bekend zijn met het probleem

re elementen in de opvoeding.

laaggeletterdheid, maar niet met de mate waarin het voorkomt. Het CWI

Wat is onze strategie?

wil de dienstverlening aan laaggelet-

De stichting wil door haar activiteiten

terden verbeteren. Daarvoor wordt

ouders stimuleren om hun kinderen

een actieplan voor ontwikkeld. De

vroeg in aanraking te laten komen met

medewerkers zien voor zichzelf een

taal. Dit doet zij bijvoorbeeld door op cre-

belangrijke rol weggelegd in het door-

atieve wijze nieuwe invalshoeken te

verwijzen van laaggeletterden naar

bedenken om het leesklimaat binnen het

lees- en schrijfcursussen.

gezin te bevorderen. Ook is het van groot

• In de workshop die de stichting heeft gehouden bij Holland Casino is beke-

belang ouders te betrekken bij lees- en taalactiviteiten op school.

ken in welke mate de werknemers een rol kunnen vervullen als doorverwijzer

2005: wat is bereikt?

naar lees- en schrijfcursussen.

Inhoudelijke en financiële steun van het

• Met de makkelijkste site die wordt

project Alle ouders doen mee dat op

ontwikkeld, wordt het internet gebruikt

een aantal basisscholen in Rotterdam

om laaggeletterden te wijzen op de

wordt uitgevoerd. Laaggeletterde ouders

mogelijkheden om een cursus te volgen.

krijgen hierbij de mogelijkheid om een lees- en schrijfcursus te volgen op de

2006: voorgenomen activiteiten • Bij

enkele

vestigingen

basisschool van hun kind. van

de

Rabobank wordt een pilot gehouden,

2006: voorgenomen actviteiten

waarbij wordt onderzocht in welke

• De stichting wil meer ouders laten

mate medewerkers van de bank een

meedoen aan Alle ouders doen mee.

rol kunnen vervullen als doorverwijzer.

In het bijzonder gaat het om het berei-

• De makkelijkste site is gelanceerd op

ken van de autochtone groep ouders.

18 januari 2006 tijdens de nieuwjaars-

Verder

bijeenkomst van Stichting Lezen &

gemeenten stimuleren soortgelijke

Schrijven.

projecten te starten.

wil

de

stichting

andere

• De stichting draagt bij aan het uitwer-

• Bij het organiseren van de geplande

ken van de uitkomsten en aanbevelin-

drie Taalkr8!dagen worden ouders van

gen van het CWI-onderzoek. Het leren

leerlingen betrokken bij de organisatie

herkennen van laaggeletterdheid bij

van deze dagen, waarmee zij worden

en doorverwijzen van klanten heeft

geattendeerd op het belang van

hierbij prioriteit.

goede beheersing van de taalvaardigheden.


25

Prinses Laurentien brengt op Wereldalfabetiseringsdag een bedrijfsbezoek aan Van Gansewinkel Groep.

Kees van der Waaij, voorzitter directie Unilever Nederland Holdings B.V.

Unilever wil de missie van Stichting Lezen & Schrijven onder de volle aandacht van het Rotterdamse bedrijfsleven en het Gemeentebestuur brengen.


Was iemand u voor en ontbreekt de herkenningswijzer of wilt u extra exemplaren aanvragen? Kijk dan op www.lezenenschrijven.nl of bel naar 070 - 302 26 60.


27 • Om ouders te stimuleren hun kinderen

leerd om aantrekkelijk en goed taalbe-

voor te lezen willen we een project

leid binnen de school op te zetten. De

opzetten met consultatiebureaus, bij-

stichting

voorbeeld door het verstrekken van

scholen in contact met inhoudelijke

gratis voorleesboeken aan ouders. • Stichting Lezen & Schrijven wil in haar

brengt

geïnteresseerde

organisaties als CINOP en KPC. • Er is een start gemaakt met het pro-

aanpak en uitvoering van projecten de

ject Taal en MBO. De stichting wil met

samenwerking met bibliotheken en

dit project meer inzicht krijgen in de

Stichting Lezen versterken.

instrumenten en ondersteuning die docenten in het MBO nodig hebben

6. Activiteiten richting onderwijsorga-

om taalproblemen te signaleren en

nisaties

aan te pakken.

Waarom deze doelgroep?

2006: voorgenomen activiteiten

Op te veel scholen worden leesproble-

• De promotie-DVD van Taalkr8! wordt

men niet tijdig opgemerkt en niet syste-

verspreid onder alle VMBO-scholen.

matisch genoeg aangepakt. Ongeveer 10

Daarnaast zullen nog drie Taalkr8!-

procent van de leerlingen in het basison-

dagen worden georganiseerd onder

derwijs kan aan het eind van groep 3 nog

begeleiding van Stichting Lezen &

niet goed genoeg lezen. Leerlingen met

Schrijven.

leesproblemen zullen op deze scholen de

• Stichting Lezen & Schrijven is in

opgelopen achterstand meestal niet

gesprek met het Expertise Centrum

meer inlopen en later steeds meer moei-

Nederlands en KPC om een project op

te krijgen met andere vakken. Van de

te zetten gericht op lerarenopleidingen.

schoolverlaters in de leeftijd van 16 tot 19 jaar kan 7 procent nog steeds niet goed genoeg lezen om zich in onze samenleving zelfstandig te kunnen redden1. Wat is onze strategie? De stichting wil het belang van een ketenaanpak (waarbij de onderwijsorganisaties en leerkrachten een cruciale rol spelen) breed onder de aandacht brengen. Zij zoekt hierbij samenwerking met partijen als het Expertise Centrum Nederlands, het Katholiek Pedagogisch Centrum (KPC) en de Onderwijsinspectie. 2005: wat is bereikt? • Het project Alle ouders doen mee waarbij ouders een lees- en schrijfcur-

Peter Bakker, bestuursvoorzitter TNT

sus krijgen aangeboden op de school

Voor het stimuleren, bevorderen en onderhouden van geletterdheid nemen wij graag en vanzelfsprekend een stuk verantwoordelijkheid op ons.

van hun kind, wordt uitgevoerd op acht basisscholen in Rotterdam. • Een onderdeel van het pakket Taalkr8! bestaat uit een docentenmiddag. Docenten worden hierdoor gestimu1

onderwijsinspectie: Onderwijsverslag 2003/2004


28 Activiteitenoverzicht per doelgroep Jonge laaggeletterden

Taalkr8! Ketenregie Young L&S

Volwassen laaggeletterden

Documentaire Ongeletterd * Boeken voor laaggeletterden * De makkelijkste site

Bedrijven

Workshops Herkenningswijzer bedrijven Taalkracht voor bedrijven Media Lab Onderzoek Laaggeletterd in het werk Onderzoek Economische Kosten*

Doorverwijzers

Herkenningswijzer huisartsen Herkenningswijzer leerkrachten Herkenningswijzer bankpersoneel* CWI Muishulp Workshops

Ouders

Alle ouders doen mee Taalkr8! Consultatiebureaus*

Onderwijsorganisaties

Taalkr8! Taal en MBO* Lerarenopleidingen*

* Projecten worden in 2006 opgestart

Loek Hermans, voorzitter MKB-Nederland

Bedrijven binnen MKB-Nederland staan in direct contact met laaggeletterden. MKB-Nederland roept haar leden op om laaggeletterden te helpen uit hun isolement te komen.


29

Brede bekendheid Het informeren van een breed publiek

geanalyseerd op basis van de verschil-

over het voorkomen en verminderen van

lende doelgroepen uit de strategie van

on- en laaggeletterdheid is een van de

de stichting.

kernactiviteiten van Stichting Lezen & Schrijven. Door een gerichte stroom aan

Jongeren

communicatieactiviteiten willen wij het

In 2005 zijn voor het eerst jongeren die

taboe rondom laaggeletterdheid door-

moeite hebben met lezen en schrijven

breken. Deze acties zijn erop gericht om

veelvuldig in het nieuws geweest. Naast

verschillende doelgroepen te bereiken -

de volwassen laaggeletterden bleken de

van bedrijven tot laaggeletterden, van de

jongeren voor de media een belangrijke

samenleving als geheel tot de leef- en

bron van informatie. BNN radio inter-

werkomgeving van laaggeletterden - en

viewde een aantal keren jongeren. Ook in

hiermee het belang van een brede aan-

verschillende artikelen werd aandacht

pak te onderstrepen.

besteed aan deze doelgroep. Prinses Laurentien uitte in interviews met Metro

Media-aandacht

en het Algemeen Dagblad haar zorgen

In 2005 zijn er meer dan 1000 artikelen

over de laaggeletterdheid onder jonge-

verschenen over laaggeletterdheid. Dit is

ren. Ook een aantal columnisten in De

25 procent meer dan vorig jaar. Ook aan-

Volkskrant vroeg aandacht voor de grote

dacht op radio en TV is in 2005 groter

groep leerlingen die basisvaardigheden

dan in 2004. Regionale en landelijke

mist. Radio Noord-Holland en een aantal

radio en tv besteedden veel aandacht

regionale dagbladen besteedden in april

aan het onderwerp in de Week van de

uitgebreid aandacht aan de lancering van

Alfabetisering in september. Geletterd-

het pilot-project Taalkr8!

heid lijkt hiermee een meer structurele plaats te hebben verworven op de maatschappelijke en publieke agenda. Een belangrijke bijdrage aan de brede bekendheid gaf de voorzitter van de stichting, H.K.H. Prinses Laurentien der Nederlanden. Zij blijft het boegbeeld in

Herken de veel gebruikte smoezen

de strijd tegen laaggeletterdheid. De voorzitter en directeur van de stichting verschenen regelmatig met interviews in dagbladen en in uitzendingen voor radio en televisie. Het afgelopen jaar zijn meer dan dertig interviews gegeven aan onder andere Communicatie, Profiel, Business News Radio, Forum, het NOS Journaal, 2 Vandaag, Max Goote, BVE Nieuwsbrief,

Pulse,

Lijn

4,

VNG

Magazine, Medisch Contact, De Groene Amsterdammer en aan diverse lokale en regionale kranten en radiostations. Het hoogtepunt lag in de eerste twee weken van september. In dit hoofdstuk is de media-aandacht

Ik kan niet lezen, omdat ik woordblind ben.


30

Voorzitter van VNO-NCW, Bernard Wientjes ontvangt het eerste exemplaar van Taalkracht voor Bedrijven uit handen van DĂŠsirĂŠe van Gorp, secretaris van het bestuur van Stichting Lezen & Schrijven.

Leo van Wijk, bestuursvoorzitter KLM

Als een van de grootste werkgevers in Nederland vinden wij het een absolute noodzaak om te investeren in de lees- en schrijfvaardigheden van onze medewerkers, zodat zij niet alleen in hun werk maar ook in de maatschappij volwaardig kunnen functioneren.


31 Volwassen laaggeletterden

Uitgevers, Eigen Terrein van Unilever en

In de huis-aan-huis bladen en de regio-

de Ganzeveer van Van Gansewinkel

nale kranten hebben de media vaak aan-

besteedden aandacht aan de stichting

dacht

en hun eigen rol in de aanpak van laag-

besteed

aan

voormalig

laaggeletterden. Dit gebeurt ook gere-

geletterdheid.

geld naar aanleiding van cursisten die zijn

opgeleid

voor

Ambassadeur

Mediabelangstelling in vakbladen zoals

Alfabetisering.

in

De Telegraaf, het Algemeen Dagblad,

Bouwmagazine blijft belangrijk om meer

Metro en de Start!-krant interviewden

bekendheid te creëren, maar ook om

H.K.H.

bedrijven te stimuleren hun verantwoor-

Prinses

Laurentien

der

Nederlanden over haar betrokkenheid bij

FNV

delijkheid

Bondgenoten

te

nemen.

en

Kamer

FNV

van

laaggeletterdheid.

Koophandel magazines, Forum, het AD

Op Wereldalfabetiseringsdag maakten

en andere media beschreven het start-

RTL 4 Editie NL en SBS6 Hart van

pakket Taalkracht voor bedrijven.

Nederland reportages over twee laaggeletterden die op latere leeftijd hebben

Dat laaggeletterdheid een kostbaar eco-

leren lezen en schrijven. Het RTL 4 tv-

nomisch probleem is en de economie

programma Lijn 4 besteedde vooraf-

remt beschreef de NRC naar aanleiding

gaand aan dit evenement maar liefst een

van de conferentie die de stichting

uur zendtijd aan de omvang van het pro-

samen

bleem en de projecten die de Stichting

Economische Zaken organiseerde op

initieert. Tijdens de uitzending werden

5 september.

met

het

ministerie

van

kijkersvragen beantwoord. Op initiatief van Stichting Lezen &

Doorverwijzers

Schrijven was er een speciale Lingo-uit-

In het VNG Magazine riep de voorzitter

zending. Minister Van der Hoeven en

van de stichting gemeenten op om een

staatssecretaris Rutte (ministerie van

regierol te nemen in het regisseren van

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) tra-

de samenwerking tussen verschillende

den op in een speciale aflevering van het puzzelprogramma. De bewindslieden speelden het woordspel met mensen die

Herken de veel gebruikte smoezen

tot voor kort grote moeite hadden met lezen en schrijven. Ook diverse publieksbladen zoals Camé Magazine, Margriet en Plus Magazine en zes uitgaven van Denksport belichtten de omvang van het probleem. Ook hierin werden (voormalig) laaggeletterden geïnterviewd. Bedrijven Op Wereldalfabetiseringsdag benadrukte H.K.H.

Prinses

Laurentien

der

Nederlanden in diverse media zoals het NOS Journaal, 2 Vandaag en Pulse, het belang om te investeren in eigen medewerkers.

Veel

personeelsmagazines,

Tableau van Holland Casino, Nozzle Talk van BP Nederland, Enter van PCM

Die hoofdpijn gaat maar niet over.


32 maatschappelijke partners. In september

De website beleefde in september 2005

verscheen in Medisch Contact een inter-

haar hoogtepunt met vijf keer zoveel hits

view met Margreet de Vries, directeur van

dan in dezelfde maand het jaar daarvoor.

de stichting. Hierin ging zij in op de omvang van het probleem en de rol die

2004

2005

huisartsen kunnen spelen als doorverwijzer naar lees- en schrijfcursussen. De

Jan

*

29.607

meegestuurde herkenningswijzer biedt

Feb

*

18.499

artsen extra ondersteuning hierbij. Ook

Mrt

*

21.541

benadrukte zij het belang van toeganke-

Apr

*

21.262

lijke informatie.

Mei

5.380

26.692

Jun

47.429

26.008

Ouders

Jul

15.219

16.974

In diverse interviews in onderwijsbladen

Aug

12.377

17.443

en kranten onderstreepte H.K.H. Prinses

Sep

36.323

180.082

Laurentien der Nederlanden het plezier in

Okt

25.449

94.689

en het belang van het voorlezen.

Nov

22.193

93.489

In de Rotterdamse media en op het NOS

Dec

17.439

69.920

Jeugdjournaal werd het project Alle ouders doen mee uitgebreid belicht.

* geen cijfers voorhanden omdat Stichting Lezen & Schrijven in mei 2004 is gestart

Onderwijsorganisaties Naar aanleiding van het onderwijsverslag 2003/2004 werd veel aandacht besteed

E-nieuwsbrief

aan het lees- en schrijfniveau van basis-

Eind december 2005 verstuurde de

schoolleerlingen. Ook de kwaliteit van

stichting haar eerste digitale nieuwsbrief

PABO´s kwam hier aan de orde.

naar circa 400 ‘abonnees’. De gratis nieuwsbrief wordt breed verspreid onder

Website Stichting Lezen & Schrijven

haar Partners, Grondleggers, Leden,

De website www.lezenenschrijven.nl blijft

Donateurs, Vrienden en andere geïnte-

een belangrijk middel in de publiekscom-

resseerden en verschijnt iedere twee

municatie.

Wereldalfa-

maanden. De lezer treft informatie aan

betiseringsdag in september 2005 werd

over projecten en media-aandacht rond-

de nieuwe site van de stichting gelan-

om het thema laaggeletterdheid. Ook

ceerd. De website is grotendeels ook in

worden er korte interviews met een laag-

het Engels beschikbaar. Diverse commu-

geletterde of nieuwe partner in opgeno-

nicatie-uitingen van de stichting zijn

men. De stichting hoopt in 2006 het

terug te vinden op de site. Zoals de her-

aantal geïnteresseerden fors uit te brei-

kenningswijzer voor artsen, bedrijven,

den. Doel van de nieuwsbrief is om brede

leerkrachten, de algemene herkennings-

bekendheid van het probleem te vergroten

wijzer en het jaarverslag Cijfers en

en informatie-uitwisseling te stimuleren.

Vlak

voor

Letters 2004 en 2005. Ook onderzoeken van de stichting zoals Kenniseconomie

Informatieaanvragen

en

Laag-

De stichting ontving vorig jaar veel infor-

geletterdheid in het werk zijn te down-

matieaanvragen via e-mail of per tele-

loaden of te bestellen. Steeds meer geïn-

foon. De meeste aanvragen kwamen

teresseerden weten de site te vinden om

binnen voor het rapport Kenniseconomie

deze producten op te vragen of om meer

en Laaggeletterdheid. Hiervan werden er

over het onderwerp te weten te komen.

zo’n 400 verstuurd. Het jaarverslag

Laaggeletterdheid

en


Was iemand u voor en ontbreekt de herkenningswijzer of wilt u extra exemplaren aanvragen? Kijk dan op www.lezenenschrijven.nl of bel naar 070 - 302 26 60.


34 Cijfers en Letters 2004 werd 350 keer

Mike Sharrock, algemeen directeur BP Nederland BV

aangevraagd. Er werd veel geïnformeerd

Het taboe rondom ongeletterdheid zal doorbroken moeten worden.

naar cursusmogelijkheden. Mensen werden dan verwezen naar de landelijke bellijn (0800-023 4444) of een ROC bij hen in de buurt. Verder liepen de informatieaanvragen uiteen van informatie over vrijwilligerswerk tot subsidieaanvragen en van open sollicitaties tot verzoeken tot optredens van H.K.H.

Prinses

Laurentien

der

Nederlanden. Sinds het startpakket Taalkracht voor Bedrijven op 5 september werd gelanceerd, ontving de stichting dagelijks via internet aanvragen voor dit pakket. Wekelijks werden er ongeveer tien startpakketten naar bedrijven verstuurd. In september kwam Stichting Lezen & Schrijven met twee herkenningswijzers: één voor artsen en één voor bedrijven. Deze werden vooral door ROC’s aangevraagd. In totaal verstuurde de stichting

Edward van de Vendel, kinderboekenschrijver

Een mooi boek is een boek waarbij je in de lach schiet of waarbij je iets vreemds voelt in je keel, iets raars achter je ogen. Een boek waarbij je ‘nee!’ wilt schreeuwen tegen de hoofdpersoon. Maar het mooiste boek is een boek waarbij al die dingen na elkaar gebeuren.

330 herkenningswijzers voor artsen en 481 herkenningswijzers voor bedrijven op aanvraag. Externe optredens Stichting Lezen & Schrijven wordt door diverse organisaties, zowel nationaal als internationaal, geregeld benaderd om

Herken de veel gebruikte smoezen

een presentatie of toespraak te verzorgen. Ook dit draagt bij aan het vergroten van de bekendheid bij een breed publiek. H.K.H.

Prinses

Laurentien

der

Nederlanden en Margreet de Vries, directeur van de stichting spraken op verschillende bijeenkomsten, waaronder bij de Amerikaanse Kamer van Koophandel, Bureau Taal, Landelijke Vereniging van Onderwijsadviseurs, een conferentie over laaggeletterdheid in Lyon, opening Hans Christian Andersen jaar 2005 in Kopenhagen en op de conferentie Drempels Weg.

Ik schrijf zo onleesbaar, doe jij dit maar voor me.


35

Financieel overzicht Stichting Lezen & Schrijven financiert

samenleving. Voor 2006 zal de stichting

haar activiteiten door bijdragen vanuit de

een activiteitenplan opstellen ter onder-

private en de publieke sector, dat wil

steuning van het aanvalsplan Van A tot Z

zeggen subsidies van de ministeries van

betrokken dat door de bewindslieden van

Onderwijs,

Wetenschap

OCW op 25 november 2005 aan de

Zaken

Tweede Kamer is gezonden.

(OCW)

Cultuur

en

en

Sociale

en

Werkgelegenheid (SZW). De inkomsten

Ook voor de subsidie van SZW heeft de

uit subsidies vormen ruim 47% van de

stichting een activiteitenplan ingediend.

baten. Bijdragen van de private sector

Het onderwerp laaggeletterdheid heeft

omvatten vooral giften van bedrijven

belangrijke raakvlakken met de beleids-

(Fundatoren, Leden en Donateurs). Deze

prioriteiten van SZW. Dit geldt in het bij-

middelen zijn in een aantal gevallen al

zonder voor het versterken van de

dan niet gedeeltelijk geoormerkt voor

arbeidsmarktpositie van jongeren en

specifieke projecten binnen of buiten het

achterstandsgroepen en het stimuleren

bedrijf. Daarnaast doneren particulieren

van de arbeidsproductiviteit van werkne-

aan de stichting (Vrienden).

mers.

Voor de subsidie van OCW heeft de

Onderstaand overzicht biedt inzicht in de

stichting een activiteitenplan opgesteld.

financiële situatie van Stichting Lezen &

De activiteiten voor 2005 pasten binnen

Schrijven per 1 december 2005. In het

het

Actieplan

voorjaar van 2006 zal de stichting haar

Alfabetisering Autochtone Nederlanders

jaarrekening en de verantwoordingsdo-

2003 - 2006. Deze activiteiten hebben tot

cumenten van de ministeries van OCW

doel om alfabetisering op een innovatie-

en SZW, inclusief verklaring van de exter-

ve en doelgerichte manier breed maat-

ne accountant, publiceren op haar web-

schappelijk

site.

kader

van

te

het

verankeren

in

de

Balans Per 1 december 2005 ( in € )

ACTIVA

1 dec

31 dec

2005

2004

Vaste activa 6.372 1.070

3.355

5.302

557.207

362.889

• OCW

0

24.621

• SZW

0

1.947

48.286

10.838

• Loonbelasting

5.809

29.854

• Sociale premies

9.657

10.559

182.121

159.444

3.066

2.531

806.146

602.683

Bestemmingsreserve

Kortlopende schulden 107.500

40.000

Overige vorderingen • tussenrekening lonen

2004

Vlottende passiva

Vorderingen

• nog te ontvangen bedragen

31 dec

2005 Vrij besteedbaar vermogen

6.372 3.017

Vlottende activa Debiteuren

1 dec

Eigen vermogen

(in gebruik voor de doelstelling) Computers en systemen Af: cumulatieve afschrijving

PASSIVA

Crediteuren Belastingen en premies

3.944

4.020

0

250

Liquide middelen

Overige schulden en overlopende passiva

• Kas • Rabobank • Kruisposten

178

9

691.169

553.002

0

100

806.146

602.683

• Nog te betalen bedragen • Nog te betalen vakantiegeld


36 Staat van Baten en Lasten Over de periode tot en met 1 December 2005 ( in € ) 1/1 tm 30/11

Begroting

werkelijk

2005

2005

2004

• Toegekende subsidie SZW

200.000

200.000

200.000

• Toegekende en ontvangen subsidie OCW

200.000

200.000

200.000

436.498

345.300

358.831

Baten uit eigen fondsenwerving Subsidie overheden en anderen

Baten • Collecten • Mailingacties • Contributies, donaties • Nalatenschappen • Loterijen • Overige activiteiten • Rente baten

Kosten • Verwervingskosten

8.000

10.500

4.058

844.498

755.800

762.889 nihil

nihil

nihil

77.270

132.878

767.228

622.922

762.889

90,9%

82,4%

100%

- Uitvoeringskosten

599.478

720.526

373.432

Totaal besteed aan doelstellingen

599.478

720.526

373.432

Saldo stichtingsbaten en –lasten

167.750

-97.604

389.457

Specificatie opbouw Eigen vermogen Vrij besteedbaar vermogen

389.457

389.457

322.889

Toevoeging/onttrekking besteedbaar vermogen

167.750

-97.604

• Organisatiekosten Totaal beschikbaar voor doelstellingen Beschikbaar voor doelstelling Bestedingen Kosten ten behoeve van doelstelling

Bestemmingsreserve - OCW

24.621

- SZW

1.947

Balans Ultimo

557.207

291.853

389.457

Ten opzichte van de begroting voor 2005

uit de toename van projecten en activitei-

is per 1 december 2005 sprake van een

ten in de loop van 2005.

gunstig financieel resultaat. Dit hangt

De financiële positie van de stichting

samen met hoger dan geraamde inkom-

moet ook worden bezien tegen de ach-

sten en lagere kosten. Dit laatste vloeit

tergrond van het feit dat de stichting nog

voort uit het feit dat een aantal projecten

relatief jong is en zichzelf tot doel heeft

minder snel is gerealiseerd dan werd ver-

gesteld om tot en met 2009 actief te zijn.

wacht. Wat dit betreft, is er dan ook spra-

In dit licht wordt met de beperkte toena-

ke van een overloop van kosten naar

me van de reservepositie in 2005 ruimte

2006. Ten opzichte van 2004 is overigens

gecreëerd voor een intensivering van

sprake van een substantiële toename

activiteiten in de toekomst.

van de kosten. Dit kan worden verklaard


37

Bestuur en Team Bestuur en Team

De

Het bestuur bepaalt het beleid, de finan-

invoering van de Code een overgangs-

ciële richtlijnen en heeft de eindverant-

periode tot 2006 voorgesteld. Ook

woordelijkheid voor de dagelijkse leiding.

Stichting Lezen & Schrijven heeft de

Het bestuur is zo samengesteld dat een

ambitie om die onderdelen van de Code

onafhankelijke taakvervulling gewaar-

die op haar van toepassing zijn in haar

borgd is. Stichting Lezen & Schrijven is

beleid te verankeren. Concreet betekent

een relatief kleine organisatie. Bestuur en

dit dat wijze en invulling van bestuur, toe-

toezicht zijn om deze reden niet onderge-

zicht en verantwoording zullen worden

bracht in afzonderlijke organen. Om het

vastgesteld

onderscheid in taken wel te kunnen

gemaakt via de website van de stich-

waarborgen heeft de stichting een dage-

ting.Vooruitlopend hierop heeft de stich-

lijks bestuur en een algemeen bestuur

ting al een aantal maatregelen getroffen.

ingesteld. De functie ‘besturen’ is belegd

Zo is, gezien de omvang van L&S, beslo-

bij het dagelijks bestuur. Het algemeen

ten geen nieuw toezichthoudend orgaan

bestuur houdt toezicht hierop.

in het leven te roepen, maar om de toe-

commissie Wijffels heeft voor de

en

openbaar

worden

zichthoudende rol bij het algemeen De directeur heeft de dagelijkse leiding

bestuur te beleggen.

en kan door het bestuur gedelegeerde taken uitvoeren. De directeur heeft for-

Met de lancering van de vernieuwde

meel geen bestuurlijke verantwoordelijk-

website van Stichting Lezen & Schrijven

heden; die liggen bij het bestuur.

is een belangrijke stap voorwaarts gezet met betrekking tot de verantwoording

Code Goed Bestuur voor

van de activiteiten van de stichting. Zo is

Goede Doelen

nu de Jaarrekening 2004 openbaar beschikbaar, en wordt ook meer inzicht

In juni 2005 presenteerde de Commissie

gegeven in de financiering van de stich-

Code Goed Bestuur voor Goede Doelen

ting. Ook de verantwoordingsdocumen-

(commissie Wijffels) haar advies over

ten

‘goed bestuur’. Dit advies bevat essen-

(ministeries van SZW en OCW) over 2004

tiële bouwstenen voor onderhoud en

zijn op de website gepubliceerd.

versteviging van maatschappelijk vertrouwen in goede doelenorganisaties. Ook de stichting vindt het noodzakelijk te voldoen aan de in de samenleving gegroeide normen voor ‘goed bestuur’, veelal ‘corporate governance’ genoemd.

Theo Bouwman, bestuursvoorzitter PCM Uitgevers

Lezen en schrijven is niet alleen nodig om te kunnen functioneren in de samenleving. Het verrijkt ook je leven.

aan

de

subsidieverstrekkers


38 Dagelijks bestuur Voorzitter - H.K.H. Prinses Laurentien der Nederlanden Prinses Laurentien maakte tijdens haar studie journalistiek in de VS voor het eerst kennis met mensen die op latere leeftijd hadden leren lezen en schrijven. Na haar studie werkte zij voor CNN Headline News in Atlanta. Jaren later gaf ze naast haar professionele werkzaamheden in Brussel les aan Vlaamse laaggeletterden (in Brussel was zij achtereenvolgens Executive Director van Belmont European Policy Centre, Manager Government Relations bij Philip Morris, Plaatsvervangend Directeur van het internationale PR bureau Edelman Worldwide en Directielid Adamson BSMG Worldwide). In 2003 ontving Prinses Laurentien de ABC-troffee voor haar inzet voor alfabetisering. In december 2003 werd op haar initiatief Stichting Lezen & Schrijven opgericht. Naast haar voorzitterschap van deze stichting is Prinses Laurentien zelfstandig communicatieadviseur. Verder is zij Beschermvrouwe van het Hans Christian Andersen-jaar in Nederland (2005), het Genootschap Onze Taal, Stichting Handicap en Studie en de Nederlandse Luister- en Braille Bibliotheek (NLBB).

Secretaris - Mr. Désirée M. van Gorp Zij studeerde rechten aan de Rijksuniversiteit Leiden en was werkzaam bij de Commissie Mensenrechten van de Verenigde Naties in Genève. In 1991 werd zij hoofd Internationale Zaken van MKB Nederland en tevens onder andere lid van de RCO-Commissie Internationale Economische Betrekkingen, het Export Adviescollege van het ministerie van Economische Zaken en het bestuur van de Stichting Exportraad Midden- en Kleinbedrijf. Vanaf 1995 adviseert zij de private en publieke sector over het vertalen van maatschappelijke en politieke vraagstukken in (corporate) strategieën. Zij is lid van de Raad van Advies van ECP.NL en was tevens initiator en lid van Platform Internet voor Alledag. Sinds 1999 is zij verbonden aan Universiteit Nyenrode als Assistant Professor International Business en Directeur van het Nyenrode Institute for Competition.

Penningmeester - Dr. Olaf C.H.M. Sleijpen Hij is werkzaam als Directeur Algemeen Financieel Beleid bij de Stichting Pensioenfonds ABP. Van 1993 tot 2001 heeft hij verschillende functies vervuld bij De Nederlandsche Bank N.V., onder andere bij de afdelingen Internationale zaken, Monetair en economisch beleid en Externe betrekkingen en voorlichting. Van 1997 tot 2001 was hij woordvoerder van De Nederlandsche Bank. Van 2001 tot 2004 was hij werkzaam bij de Europese Centrale Bank (ECB) te Frankfurt am Main, als persoonlijk adviseur van de President van de ECB, dr. W.F. Duisenberg. Sleijpen studeerde economie aan de Rijksuniversiteit Limburg te Maastricht; van 1990 tot 1992 was hij hier ook werkzaam als Research-Assistant bij het Europees Instituut voor Bestuurskunde. In 1999 promoveerde hij aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Lucille Werner, tv-presentatrice

Ik kan lezen, ik kan schrijven, dus ik heb een verhaal.


39 Algemeen bestuur Vice-voorzitter - Dr. Herman H.F. Wijffels Hij studeerde Economie aan de Katholieke Hogeschool te Tilburg. Hij begon zijn loopbaan bij het toenmalige ministerie van Landbouw & Visserij en was daarna Algemeen Secretaris van het Nederlands Christelijk Werkgeversverbond. Van 1981 – 1999 was hij werkzaam bij Rabobank Nederland, vanaf 1986 als voorzitter van de Hoofddirectie. Sinds 1999 is hij voorzitter van de Sociaal- Economische Raad (SER); een functie die hij in het voorjaar 2006 zal neerleggen. Wijffels bekleedt diverse nevenfuncties (o.a. bij Natuurmonumenten, Stichtingsbestuur Universiteit van Tilburg, Rijksmuseum, Universitair Medisch Centrum Utrecht, Beleggingscommissie PGGM) en vervult enkele commissariaten. Wijffels is lid van het Innovatieplatform.

Han Heemskerk Han Heemskerk begon zijn loopbaan als redacteur bij Het Financieele Dagblad. Vervolgens was hij Hoofd Persdienst bij VMF Stork-Werkspoor en bij Rabobank Nederland aansluitend verantwoordelijk voor de opzet van een nieuwe afdeling public relations. Na zes jaar Hoofd Public Affairs Communicatie van Shell Nederland was hij ruim 15 jaar directeur van het communicatieadviesbureau Publicis Van Sluis Consultants. In de avonduren gaf hij vijf jaar les in communicatiekunde aan de Hogeschool Utrecht. Voorts was hij lid van het hoofdbestuur van D66, gemeenteraadslid in de Haarlemmermeer en bestuurslid van de Nederlandse Vereniging voor Public Relations en Voorlichting.

Ir. Erik H. M. Hoving Hij studeerde Elektrotechniek aan de Technische Universiteit in Delft en haalde zijn MBA aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Hij werkte gedurende enige jaren als management consultant (bij Arthur D. Little en Monitor). In die laatste functie kwam Hoving via het Platform Internet voor Alledag in aanraking met het analfabetisme in Nederland. Hoving is lid van de Raad van Bestuur van Zenitel.

Philip Freriks, presentator NOS-Journaal

Ik schrijf en lees, dus ik besta.


40 Drs. Alexandra L.L. Jankovich Zij studeerde Bedrijfskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen. Daarna werkte zij als consultant bij McKinsey Company. Bij Elsevier Science bekleedde zij verschillende functies met een focus op elektronisch uitgeven en marketing; zij werkte voor Elsevier in New York; in Amsterdam was zij Directeur Corporate Marketing en projectleider van de strategische alliantie tussen Elsevier Science en Microsoft. Tussen 2000 en 2002 was zij Managing Director Benelux van het internetbedrijf www.lastminute.com. Sinds 2002 adviseert zij bedrijven op het gebied van strategie, business development en marketing.

Drs. Eric C.J. Merkel-Sobotta Geboren in de VS, opgegroeid in Duitsland, is hij sinds 2002 - na 15 jaar in Brussel te hebben gewoond- neergestreken in Amsterdam. Hij studeerde Politicologie en Germaanse Taal- en Letterkunde aan de George Washington Universiteit in Washington DC. Daarna werkte hij voor een Duitse Stichting in Washington en studeerde vervolgens aan de KU Leuven in BelgiĂŤ (1989: MA in Europese Studies). In Brussel werkte hij voor de Amerikaanse Kamer van Koophandel. In 1993 werd hij Directeur European Affairs voor UPS; in 1998 Directeur van APCO Europe (communicatieadviesbureau). Vervolgens werd hij Director Corporate Relations bij Reed Elsevier. Hij is nu werkzaam als Executive Vice President, Corporate Communications bij Springer Science & Business Media.

Team Directeur – Drs. Margreet M. de Vries Margreet studeerde, nadat zij de PABO had afgerond, Pedagogische Wetenschappen aan de Universiteit Leiden. In Leiden was zij actief in de studentenpolitiek. Tijdens haar studie was zij tevens parttime leerkracht op een basisschool. Zij werkte hiervoor ruim vijf jaar in diverse functies bij het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Zij was onder andere projectleider Jeugdwerkloosheid bij de directie Beroepsonderwijs en Volwasseneneducatie en werkte verder bij Primair Onderwijs en Informatiebeleid. Sinds oktober 2004 werkt zij bij Stichting Lezen & Schrijven. Sinds januari 2005 bekleedt zij de functie van directeur. Margreet is lid van de Raad van Advies van het Domein Educatie van ROC Mondriaan in Den Haag. In januari 2006 zal zij toetreden tot de Raad van Toezicht van Scholengroep Zuidwest in Den Haag.

Senior Projectmanager

Martijn Groenewegen

Projectmanager

Mischa Vos

Communicatiemanager

Sandra van Vianen

Freelance projectmanager

Henriette van Swinderen (Interdependency)

Freelance projectmanager

Mike Brantjes (Embae bv)


Was iemand u voor en ontbreekt de herkenningswijzer of wilt u extra exemplaren aanvragen? Kijk dan op www.lezenenschrijven.nl of bel naar 070 - 302 26 60.


42

Meest gestelde vragen, feiten en cijfers Meest gestelde vragen

ver die zijn site toegankelijk maakt voor laaggeletterden of een onderwijsinstel-

Hoeveel mensen in Nederland hebben

ling die ouders stimuleert om op de

moeite met lezen en schrijven?

school van kinderen een lees- en schrijf-

1,5 miljoen mensen hebben grote moeite

cursus te volgen.

met lezen en schrijven. Deze mensen noemen we laaggeletterden.

Hoe kan ik Lid of Donateur worden? Organisaties en instanties kunnen zich

Waar lopen deze mensen tegenaan?

op verschillende manieren aan de stich-

Op het werk hebben laaggeletterden

ting verbinden, als Lid, Donateur of

moeite met:

Partner. Voor informatie kunt u contact

• Invullen van formulieren;

opnemen via 070 – 302 26 60 of mailen

• E-mailen;

naar mdv@lezenenschrijven.nl

• Schriftelijk rapporteren; • Lezen van veiligheidsinstructies;

Hoe kan mijn organisatie een project

• Lezen van een memo.

starten? Als u een project wilt starten kunt u con-

In het dagelijks leven hebben deze men-

tact opnemen met de senior projectma-

sen moeite met:

nager

• Invullen van formulieren zoals bijvoor-

070- 302 2660 of mailen naar mg@leze-

beeld voor zorgtoeslag, kinderopvang

nenschrijven.nl Hij adviseert u op maat.

of huurtoeslag.

Op www.lezenenschrijven.nl treft u een

van

de

stichting

via

actueel overzicht van de projecten aan.

• Lezen van straatnaamborden; • Voorlezen van (klein)kinderen; • Schrijven van een (verjaardags)kaart;

Mijn kind is dyslectisch. Kan de stich-

• Geld opnemen bij een pinautomaat.

ting mij helpen? Er zijn verschillende instanties gespecia-

Wanneer en door wie is de stichting

liseerd in voorlichting over dyslexie. U

opgericht?

kunt zich richten tot de helpdesk

Stichting Lezen & Schrijven is van start

Dyslexie via 0900 – 202 00 65. U kunt

gegaan op 27 mei 2004. De stichting is

ook kijken op de website www.steun-

een

puntdyslexie.nl

initiatief

van

H.K.H.

Prinses

Laurentien der Nederlanden; zij is tevens voorzitter.

Ik wil een werkstuk maken voor school over laaggeletterdheid, heeft u

Wat bedoelt de stichting met de brede

hier informatie over?

aanpak die zij voor ogen heeft?

Op www.lezenenschrijven.nl staat bij

De stichting kan het voorkomen en ver-

‘analfabetisme’ meer over de omvang

minderen van laaggeletterdheid niet

van het probleem. Ook kunt u kijken op

alleen aanpakken. Dit grote maatschap-

www.alfabetisering.nl of www.basisvaar-

pelijke probleem vraagt een brede aan-

digheden.nl Voor specifieke vragen kunt

pak. Zowel het bedrijfsleven, individuen,

u bellen met de stichting via 070 – 302 26

vakbonden, huisartsen, overheid en poli-

60 of uw vraag mailen aan info@lezenen-

tiek moeten hun verantwoordelijkheid

schrijven.nl

nemen en een concrete bijdrage leveren. Dit kan op verschillende manieren: een huisarts die een patiënt doorverwijst naar een lees- en schrijfcursus, een werkge-


43 Feiten en Cijfers

Internationaal • In de Verenigde Staten is circa 25 pro-

Primair- en Voortgezet Onderwijs

cent van de 16 tot 25 jarigen laag-

• 24 procent van de kinderen in de brug-

geletterd.

klas van het voortgezet onderwijs heeft onvoldoende lees- en schrijfvaardig-

2

• In het Verenigd Koninkrijk is 23 procent 2

van de bevolking laaggeletterd.

heden om de aangeboden teksten te kunnen begrijpen. • Ongeveer 10 procent van de leerlingen in het basisonderwijs kan aan het eind van groep 3 nog niet goed genoeg 1

lezen.

• Bij technisch lezen scoort 10 procent van de leerlingen aan het eind van groep 8 niet hoger dan de gemiddelde

Scholier van Purmerendse

1

leerling aan het begin van groep 6.

• Leerlingen met leesproblemen zullen op school de opgelopen achterstand niet meer inlopen en later steeds meer 1

moeite krijgen met andere vakken. Beroepsonderwijs

• 7 procent van de jongeren is laaggelet2

terd (tussen de 16 en 19 jaar).

• Circa 30 procent van de jongeren in 3

het MBO op niveau 1 en 2.

• Zowel bij docenten Nederlands als bij vakdocenten ontbreekt het aan inzicht in de taalproblematiek van de leerlin3

gen.

• Ongeveer 80 procent van de docenten in het MBO is van oordeel dat het taalniveau van de meeste leerlingen 3

tekortschiet voor de beroepspraktijk. Volwassen laaggeletterden

• 6 procent van de werkenden, 1 op de 15 werknemers heeft grote moeite met 2 lezen en schrijven. • 1,5

miljoen

laaggeletterden

in

Nederland (2/3 autochtoon, 1/3 allochtoon.

Thony Ruys, oud-bestuursvoorzitter Heineken N.V.

2

• 10 procent van de Nederlandse bevolking functioneert op het laagste niveau 2

van geletterdheid.

1

Onderwijsinspectie: Onderwijsverslag 2003/2004

2

IALS, Houtkoop, 1999

3

Nederlands in het Middelbaar Beroepsonderwijs, CINOP, 2004

Laaggeletterdheid is een probleem van ons allen. Iedereen moet dus meehelpen het probleem zo snel mogelijk op te lossen.


44

Afkortingen en definities Alfabetiseringsambassadeurs

De Alfabetiseringsambassadeurs zijn cursisten en oud-cursisten die een training hebben gevolgd, om als ervaringsdeskundigen aan anderen te kunnen vertellen hoe belangrijk het is om een cursus lezen, schrijven en/of rekenen te gaan volgen.

CINOP

Centrum voor Innovatie van Opleidingen

CWI

Centrum voor Werk en Inkomen

EZ

Ministerie van Economische Zaken

IALS

International Adult Literacy Survey

ICT

Informatie en Communicatie Technologie

KPC

Katholiek Pedagogisch Centrum

L&S

Stichting Lezen & Schrijven

MBO

Middelbaar Beroepsonderwijs

NS

Nederlandse Spoorwegen

NT1

Nederlands als eerste taal

OCW

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

ROC

Regionaal Opleidings Centrum

VMBO

Voorbereidend Middelbaar Beroepsonderwijs

VNO-NCW

VNO – Verbond van Nederlandse Ondernemingen NCW – Nederlands Christelijk Werkgeversverbond Samen vormen zij Vereniging VNO-NCW

SIRE

Stichting Ideële Reclame

SVB

Sociale Verzekeringsbank

SZW

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Herken de veel gebruikte smoezen

Mark Rutte, staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

Het probleem van laaggeletterdheid moet worden aangepakt daar waar het is, bij mensen, in hun directe omgeving, hun werk en sociale omgeving.

Oh, ik dacht dat de afspraak morgen was.


45

Debby Petter puzzelt met cursisten van ROC Amsterdam bij de uitreiking van de jubileumuitgaven van Denksport.

Catherine Keyl, tv-presentatrice

Probeer je voor te stellen wat je mist als je niet kunt mailen, geen liefdesbrieven kunt schrijven en geen boeken kunt lezen. Dan wordt je wereld heel erg klein en daarom behoort lezen en schrijven tot de eerste levensbehoeften.


46 Lange Frans, Nederlandse rapper, tijdens interview Radio 538

Ik vind het belangrijk dat kinderen met boeken opgroeien. Als je een boek leest kan je fantasie pas echt helemaal los gaan, dit heb ik altijd te gek gevonden. Het beeld dat je er zelf bij creĂŤert is altijd mooier dan de mooiste film. Voor kinderen is lezen dus leuk ĂŠn belangrijk.

Herken de veel gebruikte smoezen

Die bijsluiters zijn allemaal zo ingewikkeld.


47 Colofon Stichting Lezen & Schrijven, Den Haag, januari 2006 Uitgave: Stichting Lezen & Schrijven Foto´s: Royal ImagesŠ (by Capital Photos), Fotopersbureau Pevry Press, Rens Plaschek, Van Gansewinkel, De Telegraaf Foto Prinses Laurentien : beeldregie & productie Yeroen Oosterman camera Rens Plaschek, styling Hennie Diek Cijfers en Letters 2005: LaMarque Vormgeving: DOKS ontwerpburo, Arnhem Illustraties: Ruud Lek Druk: Koninklijke De Swart, Den Haag Stichting Lezen & Schrijven Lange Voorhout 19 2514 EB Den Haag Telefoon: 070 302 26 60 Fax: 070 302 26 61 E-mail: info@lezenenschrijven.nl Website: www.lezenenschrijven.nl KvK: 27263438 Rabobank: 16.21.52.256 Directeur: Margreet de Vries Contactpersoon: Sandra van Vianen-Marrink Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de directeur van Stichting Lezen & Schrijven.

Herken de veel gebruikte smoezen

Scholier van Purmerendse Scholengemeenschap op promotie-DVD Taalkr8!

Als ik niet kon. schrijven, dan zou ik denk ik een beetje gek worden.

Ik laat mijn kinderen altijd boodschappen doen.



Jaarverslag Cijfers en Letters 2005