Page 1

e v a H e d n e v Le Stalkalender voor de schapenhouder


Hoe is deze stalkalender te gebruiken?

Deze praktische stalkalender is ontwikkeld voor de kleinschalige schapenhouder. In de vakjes van de kalender is ruimte voor eigen aantekeningen, zoals behandelingen, dekkingen of geboortes, ontwormen, spenen, en omweiden. Bij iedere maand geeft de kalender een aantal aandachtspunten en tips. Aan deze stalkalender werkten mee: Jorick ten Brinke (redactie), Jinke Hesterman (eindredactie), Hanneke van Horen/RozzRood (vormgeving) en Jan Smit/Dierenbeeldbank (fotografie). Disclaimer Hoewel aan deze stalkalender uiterste zorg is besteed, aanvaarden redactie noch uitgever enige aansprakelijkheid voor schade ontstaan door handelingen en/of beslissingen gebaseerd op informatie uit de stalkalender. Š Stichting Levende Have, 2009 www.levendehave.nl

Wist u dat: E en gezond schaap een temperatuur heeft tussen de 38,5 en 40 graden? J onge rammen al op een leeftijd van vier maanden geslachtsrijp kunnen zijn? E en schaap wel vijftien tot twintig jaar oud kan worden en ooien tot op hoge leeftijd nog lammeren kunnen krijgen?


januari ----------- 1

12

23

2

13

24

3

14

25

4

15

26

5

16

27

6

17

28

7

18

29

8

19

30

9

20

31

10

21

11

22

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

Levende Have M A G a Z I N E v o o r h o b b y d ie r h o u d e r s


Ruwvoer en krachtvoer

I

n de wintermaanden ligt de groei van het gras vrijwel stil. Geef de schapen dagelijks een verse portie hooi. Eventueel aangevuld met voederbieten en andere knol- en wortelgewassen. Goed hooi bevat alle voedingsstoffen die een schaap nodig heeft. Twijfelt u aan de kwaliteit, geef dan wat krachtvoer bij en in elk geval een liksteen. Veel schapenhouders geven ook wat brokken om de schapen tam te houden. Meestal is een handjevol per dag per schaap voldoende. Schapenbrok (zonder koper) is voor de meeste rassen zeer geschikt. Er zijn echter rassen (bijv. Drents Heideschaap) die juist behoefte hebben aan koper in hun dieet. Deze rassen kunnen eventueel met rundvee A-brok worden bijgevoerd. Houd bij het voeren van brok de conditie (voedingstoestand) van de schapen in de gaten.

Hoe oud is mijn schaap? Schapen kunnen wel 15 tot 20 jaar oud worden. De leeftijd van een schaap is moeilijk te schatten. Tot een leeftijd van vijf jaar vertelt het gebit een en ander: een schaap wisselt eerst de binnentanden (tussen de 18 en 34 maanden) en daarna de buitentanden (tussen de 34 en de 50 maanden). Ooien kunnen nog tot op hoge leeftijd lammeren krijgen. Een ooi van tien jaar met lammeren is geen uitzondering.

Drinkwater

B

ij vorst drinken dieren vaak meer. Zorg er voor dat er altijd open water aanwezig is. Water wordt vaak in emmers of speciekuipen aan de schapen verstrekt. Het is aan te raden deze bakken geregeld schoon te maken. Door water in een lichtgekleurde bak aan te bieden, is vervuiling beter waar te nemen. Vul de bak ‘s ochtends met koud water (warm water bevriest sneller) en herhaal dit een aantal keren als het overdag ook vriest. Zet de bak zo mogelijk in de zon en gooi het water ‘s avonds weg om te voorkomen dat er zich een dikke laag ijs vormt. Voeg geen zout toe.

Afrastering controleren

Conditie bepalen bij schapen

T

ijdens de dracht mogen schapen niet te mager, maar zeker ook niet te vet worden. De voedingstoestand van schapen is door de wol echter moeilijk te beoordelen. Alleen door te voelen kan men een beeld krijgen van de conditie van een schaap. Bij een normale conditie zijn de doornuitsteeksels van de lendenwervels bij een flinke druk goed voelbaar. Zijn ze niet voelbaar, dan is de conditie te goed. Voelen ze scherp aan en kan men bij de dwarsuitsteeksels de vingers eronder schuiven, dan is het schaap in een slechte conditie. Bij het beoordelen van de conditie spelen raseigenschappen een belangrijke rol. Een vleesschaap heeft meer bespiering dan een heideschaap.

D

e winter is een goede periode voor het inspecteren van de afrastering. In het gaas mogen natuurlijk geen gaten zitten waardoor lammeren kunnen ontsnappen. Bij elektrische afrasteringen is het goed om te controleren of overal voldoende stroom op de draad staat en of er geen stroom ‘weglekt’. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren wanneer begroeiing tegen de draad komt. Zorg voor een goede aarding van de stroomdraad. Bij een bodem die erg droog is, kan het noodzakelijk zijn een extra aarding aan te brengen of de aardpen te vervangen door een extra lange.


februari -------------- 1

12

23

2

13

24

3

14

25

4

15

26

5

16

27

6

17

28

7

18

29

8

19

9

20

10

21

11

22

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

Levende Have M A G a Z I N E v o o r h o b b y d ie r h o u d e r s


I

n deze periode wordt het grasland in orde gemaakt voor het weideseizoen. Wanneer er vaste mest op het land is gebracht (mag officieel al vanaf 1 februari), is het goed om de weide te slepen. Hierdoor wordt de mest uit elkaar getrokken, worden eventuele molshopen geëgaliseerd en dode graspollen verwijderd. Na het slepen kan de weide gerold worden om een mooie vlakke zode te krijgen.

Weide verzorgen

Beschutting tegen slecht weer

J

onge lammeren kunnen door regen en wind onderkoeld raken. Ze hebben beschutting nodig. Maar ook voor volwassen schapen is een schuilgelegenheid gewenst. Zowel om ze te beschermen tegen wind en regen, als tegen felle zon. Steeds meer gemeenten staan hobbyhouders toe een schuilstal te bouwen. Mag dat niet, plaats dan een platte wagen in de wei. Balen stro kunnen dienen als windkering. Op www.levendehave.nl staat een voorbeeld van een sleepstal. Daar is ook een brochure te vinden over schuilstallen in het buitengebied en informatie over bouwtekeningen van mobiele schapenhokken.

Voorbereiding op de lammertijd

W

anneer de ooien vroeg in het jaar aflammeren, kan het verstandig zijn om de dieren bijtijds op te stallen. In de stal is er een betere controle mogelijk. Vooral bij rassen die vaak geboorteproblemen vertonen, is een dergelijke controle van belang. Worden er grote groepen schapen in de stal gehouden, dan heeft een scheerbeurt voor het aflammeren enkele voordelen. Zo kunnen de dieren hun warmte beter kwijt. Nadelen van het scheren voor het aflammeren zijn: het scheren levert stress op, de dieren kunnen pas naar buiten als het wat warmer is of wanneer ze weer wat wol hebben. Bij het scheren van (hoog)drachtige dieren zal extra voorzichtig te werk moeten worden gegaan.

Bijvoeren van de ooien

Laat u de ooien in een schuilstal aflammeren, maak dan met behulp van schapenhekjes wat kraamhokje(s). Lammeren en ooien kunnen in deze hokjes enkele dagen worden afgezonderd van de koppel. Dit komt de binding tussen ooi en lam ten goede. Bij het aflammeren kunnen een aantal middelen nodig zijn: • Glijmiddel, touwtjes, eventueel handschoenen voor hulp bij de geboorte • Warmtelamp • Jodiumtinctuur (ontsmetten van navels) • Melissengeest/Respirot (voor het op gang brengen van ademhaling bij benauwde lammeren) • Biest • Thermometer • Prolapslepel, voor het geval er weefsel naar buiten puilt. Mijn dierenarts

Opstallen

A

an het einde van de dracht nemen de lammeren veel ruimte in. Hierdoor kan de ooi minder ruwvoer opnemen. Het is belangrijk dat de ooi toch voldoende voedingsstoffen binnenkrijgt. Krachtvoer voorkomt dat ooien aan het einde van de dracht sterk vermageren. Houd altijd de conditie van de ooien in de gaten. Bij te magere of te vette dieren komen meer geboorteproblemen voor.


maart ---------- 1

12

23

2

13

24

3

14

25

4

15

26

5

16

27

6

17

28

7

18

29

8

19

30

9

20

31

10

21

11

22

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

Levende Have M A G a Z I N E v o o r h o b b y d ie r h o u d e r s


Dagboek geboortes Worden er lammeren geboren, hou dan een dagboek bij. Belangrijke gegevens zijn: geboortedatum, geslacht en eventuele problemen bij de geboorte. Bij geboorteproblemen of problemen aan het einde van de dracht kan ervoor worden gekozen om de ooi niet meer te laten dekken. Sommige geboorteproblemen zijn erfelijk bepaald. Het is dan ook af te raden om lammeren van probleemooien te gebruiken als fokdier.

Ontwormen

ooien, minimaal twee dagen voordat ze met hun lammeren de wei ingaan. Lammeren de ooien buiten af, ontworm ze dan binnen twee weken nadat de lammeren zijn geboren. Ontworm de lammeren met weidegang uitsluitend als er een reële kans bestaat op een besmetting. Breng elke koppel ooien met lammeren na het ontwormen zoveel mogelijk op veilig land (zie april). Bij verantwoord ontwormen hoort niet alleen een juiste dosering (beter iets teveel dan te weinig), maar ook mestonderzoek. Op www.wormenwijzer.nl zijn vele nuttige adviezen te vinden.

B

ij schapen komen diverse worminfecties voor. De meeste zijn goed te behandelen met ontwormingsmiddelen. Er treedt wel steeds meer resistentie tegen deze middelen op. Ontworm daarom niet te vaak en houd de infectiedruk in de wei laag. Wanneer de ooien binnen aflammeren, ontworm dan éénmalig 95-98% van alle

Aflammerseizoen

H

obbyschapen lammeren meestal probleemloos af. De ooien zijn vooral gebaat bij rust. Een ooi lammert het rustigst af als er geen mensen bij zijn. Schapen van grote, gespierde rassen hebben soms moeite met aflammeren. Ingrijpen is alleen nodig bij een afwijkende ligging. De meeste ooien lammeren binnen twee uur na het begin van de ontsluiting af. Duurt de ontsluitingsfase langer dan drie uur, dan is het nuttig de ooi inwendig te onderzoeken. Ook als de ooi hard perst zonder dat de geboorte vordert, is het belangrijk hulp te bieden. Heeft u daar geen ervaring mee, waarschuw dan de dierenarts.

Verstoten lammeren

O

oien kunnen lammeren verstoten. Bij meerlingen kan het gebeuren dat een ooi een van de lammeren niet als eigen lam herkent. Een ooi kan ook last hebben van een uierontsteking. Het geven van melk doet dan pijn. Maar het verstoten van een lam kan ook duiden op onervarenheid. Een andere reden kan zijn dat er iets mankeert aan het lam. Soms zijn er meer lammeren dan de moeder kan voeden. Verstoot een ooi haar lam - dat is al snel na de geboorte zichtbaar - dan is het altijd goed te controleren of er melk uit de tepels komt, of de tepels hard aanvoelen, en of de uier warm is. Laat de ooi haar melk niet schieten, raadpleeg dan een dierenarts. Op www.levendehave.nl staat een brochure over verstoten lammeren en een voerschema voor het geval het lam aan de fles moet.

Biest

H

et is van levensbelang dat lammeren direct na de geboorte drinken. De eerste melk, biest of colostrum genoemd, heeft een aantal unieke eigenschappen. Het bevat meer vet en vooral meer eiwit dan gewone melk. Bovendien heeft het een hoog gehalte aan antilichamen en immunoglobinen. Leg voor noodgevallen een voorraadje aan in de diepvries. Het beste is biest van de eigen soort. Biest van de koe kan eventueel ook. Verse biest is altijd beter dan de poedervorm. Heel belangrijk is de biest niet te verwarmen in de magnetron. Voor de toediening van biest geldt: veel, vlug en vaak.


april -- ----- 1

12

23

2

13

24

3

14

25

4

15

26

5

16

27

6

17

28

7

18

29

8

19

30

9

20

10

21

11

22

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

Levende Have M A G a Z I N E v o o r h o b b y d ie r h o u d e r s


Schaap op de rug

V

ooral de zwaardere schapen – de vierkante types met veel wol en korte poten - lopen risico dat ze op hun rug rollen en niet meer overeind kunnen komen. Dit is een levensbedreigende houding. Ze kunnen uiteindelijk stikken. Breng daarom een schaap dat ligt te spartelen in de wei, snel weer tot staan. Doe dat bij voorkeur door het eerst op de kont te zetten.

Veilig grasland

D

Lammeren apart bijvoeren

W

anneer de lammeren een week of twee oud zijn beginnen ze met het opnemen van ruwvoer (gras en hooi) . Niet lang daarna zullen de lammeren ook wat brok mee snoepen bij de ooien. Om de groei van de lammeren te stimuleren kan er lammerenbrok bijgevoerd worden. Het is belangrijk dat de ooien niet bij deze brokken kunnen, zij kunnen zich gewoonlijk met gras redden. Voor het voeren van lammerenbrok kan gebruik worden gemaakt van een creepfeeder of een lammervoerbak. Ook is het mogelijk een deel van de weide of stal af te schermen met een hek, waar de lammeren wel door kunnen, maar de ooien niet.

V

ooral bij lammeren die langdurig op stal staan, kan coccidiose voorkomen. Deze ziekte is te herkennen aan diarree en vermagering. Is er eenmaal sprake van een zware infectie dan worden de lammeren gemakkelijk jaar na jaar besmet en moeten er dus preventieve maatregelen worden genomen in de vorm van behandeling of door middel van andere huisvesting of een ander beweidingschema. Wanneer de lammeren verschijnselen vertonen van coccidiose moet de hele koppel behandeld worden. Bij een goede behandeling, dat wil zeggen voordat de verschijnselen zichtbaar zijn, ontwikkelen de lammeren weerstand, waardoor zij later geen last meer van de ziekte hebben. Wel kunnen zij als volwassen dieren opnieuw oöcysten uitscheiden en zodoende volgende generaties besmetten.

e beschikbare grond kan worden verdeeld in stukken, zodat de schapen telkens over “veilig” grasland kunnen beschikken. Grasland waar de afgelopen drie maanden geen schapen, lammeren of geiten hebben gelopen, is veilig. Grasland dat voor half juni en na half september langer dan drie weken is beweid, is onveilig. Hetzelfde geldt voor grasland dat tussen half juni en half september langer dan twee weken is beweid. Grasland dat op 1 november veilig is, blijft de hele winter veilig. Door de weersomstandigheden ontwikkelen de wormeieren zich niet tot larven. Bij veel hobbyisten lopen de dieren het volledige jaar in hetzelfde weiland. Is omweiden niet mogelijk, dan kan de infectiedruk toenemen. Aan de hand van mestonderzoek kan worden bepaald hoe vaak er moet worden ontwormd. Wissel de toegepaste ontwormingsmiddelen af. Stel in elk geval een ontwormschema op, waarin staat welke middelen op welk moment aan welke dieren zijn toegediend.

Coccidiose bij lammeren

Vaccinatie tegen Het Bloed

B

ij opgroeiende lammeren kan ‘Het Bloed’ (Enterotoxaemie) optreden. Deze ziekte komt meestal voor bij een leeftijd van drie tot tien weken en heeft een erg snel verloop. Om ‘Het Bloed’ te voorkomen kunnen de lammeren vanaf ongeveer twee weken worden ingeënt. Ook kunnen drachtige ooien tot ongeveer twee weken voor het aflammeren worden ingeënt, zodat de lammeren de eerste zes tot tien weken van hun leven zijn beschermd.


mei ------ 1

12

23

2

13

24

3

14

25

4

15

26

5

16

27

6

17

28

7

18

29

8

19

30

9

20

31

10

21

11

22

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

Levende Have M A G a Z I N E v o o r h o b b y d ie r h o u d e r s


Ooien scheren

V

Inenten tegen blauwtong Sinds enkele jaren komt er blauwtong voor in Nederland. Het is mogelijk om schapen te laten inenten tegen deze ziekte. Aangeraden wordt om dit voor 1 juni te laten doen. Alle dieren ouder dan één maand kunnen worden gevaccineerd. De kosten voor de vaccinatie zijn voor rekening van de schapenhouder.

an oudsher worden schapen in de maanden juni en juli (na de langste dag) geschoren, maar tegenwoordig gebeurt het steeds vroeger. Het scheren kan het best gebeuren op een warme dag. Door de hogere tempraturen smelt het wolvet (lanoline) in de wol waardoor het scheren gemakkelijker gaat. Het is verstandig om de ooien een dag voor het scheren niet meer te voeren (ook geen gras/ ruwvoer). Door de dieren een dagje te laten ‘vasten’ zijn de pens en de darmen minder gevuld. Dit maakt de kans op scheerziekte (darmdraaiing) een stuk kleiner.

Mestonderzoek

M

estonderzoek is nuttig om wormen gericht te kunnen bestrijden. Voor een mestmonster zijn verse keutels (valmest) nodig. Gebruik daarbij mest van zoveel mogelijk dieren uit de koppel, zodat er goed inzicht ontstaat in de eventuele aanwezigheid van diverse wormen. Om te kijken of een ontwormingsmiddel goed heeft gewerkt, kan veertien dagen na het ontwormen nogmaals een mestonderzoek worden uitgevoerd. Neem voor een mestonderzoek contact op met de dierenarts of een diergeneeskundig laboratorium.

Omweiden

O

m een wormbesmetting te voorkomen is het goed om de schapen regelmatig om te weiden. Wanneer de schapen iedere drie weken naar veilig grasland verhuizen (veilig wil zeggen dat er gedurende drie maanden geen schapen of geiten hebben gelopen), is de kans op maagdarmwormen een stuk kleiner. Elke wei kan met behulp van een verplaatsbare afrastering in stukken worden verdeeld. Wanneer dit moeilijk is te realiseren, omdat er niet voldoende grasland beschikbaar is, dan kan het nodig zijn om de lammeren wat vaker te ontwormen.

Myiasis

I

n het voorjaar en de zomer kunnen de schapen het slachtoffer worden van huidmaden ofwel myiasis. Deze aandoening valt meestal het eerst op door afwijkend gedrag van het schaap (kijken naar achterhand, stampen, onrust). Wanneer er niet snel wordt ingegrepen, kan het schaap binnen een dag helemaal onder de maden zitten. Scheer het schaap op de plek waar de maden zich bevinden of knip de wol weg. Zorg ervoor dat alle maden worden gedood. De aangetaste plekken daarna behandelen met een wondspray. Elk schaap kan myiasis oplopen, maar niet alle schapen zijn even vatbaar. Lange wol, vuile achterhand, hoge omgevingstemperatuur, hoge luchtvochtigheid – al deze factoren dragen bij aan het optreden van myiasis. Om myiasis te voorkomen is het verstandig de schapen preventief te behandelen met Clik. Dit middel is verkrijgbaar via de dierenarts. Op www.levendehave.nl staat een zeer informatieve brochure over myiasis.


juni ----- 1

12

23

2

13

24

3

14

25

4

15

26

5

16

27

6

17

28

7

18

29

8

19

30

9

20

10

21

11

22

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

Levende Have M A G a Z I N E v o o r h o b b y d ie r h o u d e r s


Grazen en herkauwen Een schaap besteedt ongeveer acht uur per dag aan het grazen. Als het schaap ligt, gaat het herkauwen. Een schaap herkauwt vier tot zes keer per 24 uur, de duur van het herkauwen varieert sterk: tussen de tien en vijftig minuten. Het maagdarmkanaal van het schaap is geheel op herkauwen ingesteld. Door te herkauwen verkleint het schaap het opgenomen voer in eerste instantie tot vrij grove stukken en vermengt dit met speeksel. Om herkauwen mogelijk te maken bestaat de maag van een schaap uit vier verschillende compartimenten of voormagen: de pens en de netmaag, de boekmaag en de lebmaag. De eerste drie zijn nodig om ruwvoer te verkleinen en voor te verteren. De vierde maag, de lebmaag, is vergelijkbaar met de maag van niet-herkauwers.

Zorgen voor schaduw in de weide

O

p warme dagen is het belangrijk dat de dieren over schaduw kunnen beschikken in de weide. Schapen kunnen niet zweten en raken slecht hun warmte kwijt. Als de temperatuur boven de 23 graden Celsius stijgt en schaduw ontbreekt, ondervinden schapen hittestress. Hittestress geeft een verhoogde ademhalingsfrequentie, extra vochtinname, verminderde eetlust en lagere melkgift. Een mooie oplossing voor het creëren van schaduw is het planten van bomen in de weide. Zorg er wel voor dat de schapen de bomen niet aan kunnen vreten. Hiervoor zijn handige boomkorven op de markt.

Kuilen en hooien

R

uwvoer van eigen grond is het mooiste dat er is. Je weet precies wat erin zit. Om te kunnen hooien moet het minimaal vijf dagen warm en zonnig weer zijn. Om voordroogkuil (in geplastificeerde balen) te winnen is drie dagen mooi weer meestal voldoende. Na het maaien moet het gras dagelijks geschud worden. Als het gras goed droog is, kan het bij elkaar worden geharkt. Hierna kan de loonwerker de balen persen. Zorg ervoor dat dit voor het begin van de avond gebeurt. Door dauw in het gras kan het hooi iets vochtig worden, waardoor het gaat schimmelen.

Snoeiafval

R

Rotkreupel

otkreupel is een stinkende ontsteking aan de klauw van het schaap. De behandeling bestaat uit het schoonmaken en ontsmetten van de tussenklauwspleet. Deze behandeling dient regelmatig (om de paar weken) te worden herhaald. De dierenarts beschikt over blauwspray; een ontsmettingsmiddel tegen rotkreupel, op basis van antibiotica. Vanwege deze antibiotica is de verkoop van dit middel gekanaliseerd via de dierenartsenpraktijken. Gebruik geen ‘rotkreupelmiddelen’ of sprays zonder deze antibiotica. Ze zijn wel blauw, maar werken niet. Als veel dieren last hebben van deze aandoening of als ze bijvoorbeeld al ‘op de knieën’ lagen bij het grazen, is het verstandig de hele koppel te laten vaccineren tegen rotkreupel. Deze vaccinatie werkt goed, maar moet tweemaal gebeuren met een tussenpoos van zes weken en dient vervolgens jaarlijks te worden herhaald. Regelmatige klauwverzorging kan rotkreupel voorkomen.

Voer herkauwers nooit tuinafval. Adelaarsvaren, berenklauw, eikels, gevlekte scheerling, goudenregen, hedera (klimop), laurierkers, nachtschade, pieris japonica, rododendron, taxus, vingerhoedskruid en wolfsmelk zijn giftig voor de meeste schapen en kunnen dodelijke gevolgen hebben. Wilgentakken daarentegen zijn wel weer goed voor schapen. Ze zijn er gek op en ontdoen binnen de kortste keren de takken van hun bast. In die bast zit salicylzuur. Dat heeft een pijnstillende werking. De geschilde takken zijn weer goed bruikbaar in de tuin voor het opbinden van planten. Schapen zijn veel minder gevoelig voor vergiftiging met het gevreesde Jacobskruiskruid, omdat in hun pens de gifstoffen van deze plant worden afgebroken. Daarom worden ze wel ingezet bij de bestrijding van Jacobskruiskruid.


juli ---- 1

12

23

2

13

24

3

14

25

4

15

26

5

16

27

6

17

28

7

18

29

8

19

30

9

20

31

10

21

11

22

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

Levende Have M A G a Z I N E v o o r h o b b y d ie r h o u d e r s


Schapenschurft

S

chapenschurft, een zeer besmettelijke ziekte, wordt veroorzaakt door een microscopisch kleine mijt die zich voedt met de oppervlaktelagen van de huid van het dier. Dieren die hier last van hebben, krijgen ernstige irritaties, eten minder en beginnen zichzelf te bijten en te krabben aan doornstruiken of prikkeldraad. De wonden die hierdoor ontstaan, zijn vaak een bron van secundaire infecties en indien deze niet worden behandeld, kunnen die leiden tot de dood van het dier.

Lammeren spenen De meeste hobbymatige houders laten de lammeren bij de ooien opgroeien. De ooien bepalen op een gegeven moment zelf of het lam moet ophouden met drinken. Soms kan het nodig of wenselijk zijn de lammeren bij de ooi weg te halen, om ze vervolgens in een aparte wei onder te brengen. Zorg er dan voor dat de uiers van de ooien snel opdrogen. Wanneer de ooien na het spenen rijk gevoerd worden, gaat de melkproductie door en is er een vergrote kans op uierontsteking. De ooien kunnen daarom het best in een schrale wei geplaatst worden. Voer in deze periode geen brok bij aan de ooien. Controleer de uiers van gespeende ooien regelmatig. Een dier met uierontsteking is suf, heeft koorts en de uier voelt warmer aan dan normaal.

Jonge rammen

S

peciale aandacht vragen de jonge rammen. Deze zijn soms al vruchtbaar vanaf drie tot vier maanden. Het komt geregeld voor dat jonge rammen eerder dekken dan verwacht. Vooral bij rassen met een niet seizoensgebonden bronst is het belangrijk rammetjes op tijd weg te halen. De ooien van deze rassen kunnen al in de zoogperiode bronstig worden. Het is ook mogelijk om jonge rammen te laten castreren. Voordeel is dat ze dan gewoon bij de koppel kunnen blijven lopen. De lammeren zullen na castratie wel iets minder snel groeien.

W

ilt u weten of uw hooi voldoende kwaliteit heeft? Maak dan een hooianalyse. Er zijn bedrijven die zich daarin hebben gespecialiseerd. Goed ruwvoer is niet te oud, ruikt lekker en heeft een beetje ‘prik’ als gevolg van lange vezelige delen. Is het hooi te vroeg in het jaar gewonnen, dan zal er weinig structuur in zitten, weinig kalk en veel onbestendig eiwit. Ruwvoerwinning gaat goed samen met de natuurdoelen van redelijk voedselrijk grasland. Voldoende structuurrijk materiaal is noodza-

Goed hooi

kelijk voor het in stand houden van de mechanismen die verzuring voorkomen. Voer waar lang op gekauwd en geherkauwd moet worden, stimuleert de speekselproductie. Materiaal met lange vezels vormen een vaste laag in de pens. Deze zorgt voor de prikkeling die pensbeweging en herkauwen stimuleert.

Regels

V

oor het houden van schapen gelden allerlei wetten en regels. De belangrijkste is de Wet Dieren (voorheen Gezondheids- en Welzijnswet voor Dieren). Daarin staat dat iedereen goed voor z’n dieren moet zorgen. Verder moeten alle schapen geregistreerd staan en twee identificatiemiddelen dragen (zie augustus). Gaat u met de schapen naar de keuring? Dan moet eerst de dierenarts kijken of uw dieren wel gezond zijn. Schapenhouders moeten ook betalen aan het Diergezondheidsfonds. U krijgt daarvoor een rekening van het Productschap voor Vee en Vlees. Voor houders van een beperkt aantal schapen geldt een uitzondering op deze heffing. Dat aantal wisselt nogal eens. Kijk op www.levendehave.nl om erachter te komen of u wel of geen heffing hoeft te betalen.


augustus ------------ 1

12

23

2

13

24

3

14

25

4

15

26

5

16

27

6

17

28

7

18

29

8

19

30

9

20

31

10

21

11

22

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

Levende Have M A G a Z I N E v o o r h o b b y d ie r h o u d e r s


Selectie van fokdieren

B

ij het selecteren van schapen voor de fok is een aantal aandachtspunten van belang: het dier moet beschikken over een goed gebit, stevig beenwerk, en in het geval van rammen twee testikels van gelijke grootte. Verder spelen raseigenschappen een rol bij fokkers die raszuivere dieren willen fokken. Maak gebruik van dieren die de rasstandaard het best benaderen. Let bij het selecteren van de dieren niet alleen op het uiterlijk, maar zeker ook op de gezondheid en goede moedereigenschappen. Door verder te fokken met ooien die hun lam hebben verstoten of met leplammeren, neemt u een zeker risico. Gebruik bij voorkeur geen dieren waarbij geboorteproblemen zijn voorgekomen. Wanneer vooral het karakter van het schaap belangrijk is, kan ook hier op geselecteerd worden door lammeren aan te houden van de ‘liefste’ schapen.

Nieuwe schapen

Kluutschoppen en vanghaken

H

E

ou nieuwe schapen even apart, net zo lang totdat u zeker weet dat ze geen nieuwe worminfecties of andere ziekten op de andere schapen kunnen overbrengen. Zo is rotkreupel vaak het gevolg van onvoldoende quarantainemaatregelen. Ontworm de dieren, bekap de klauwen en controleer ze op uitwendige parasieten. Vraag bij aankoop of het schaap is gevaccineerd tegen blauwtong of tegen andere ziektes is behandeld.

Lebmaagworm

De lebmaagworm (Haemonchus contortus) treedt bij lammeren vooral in zomer op. Deze worm valt vaak niet op omdat hij geen diarree veroorzaakt. Bloedarmoede is een belangrijk symptoom van deze worm. Een besmetting is vast te stellen door regelmatig de slijmvliezen (bijvoorbeeld bij de ogen) te controleren op verkleuring. Bij bleke slijmvliezen (bloedarmoede) is het dier mogelijk besmet met lebmaagwormen. Ook verdikkingen (vochtophoping) bij de kaken van het dier kunnen wijzen op een besmetting met deze worm.

A

lle lammeren geboren na 1 januari 2010 moeten twee merken dragen: een elektronisch oormerk, een bolus of een chip én een visueel merk. Hun gegevens moeten worden ingevoerd in een centrale databank van de overheid. Hetzelfde geldt voor schapen van voor 2010. Zij hoeven geen elektronisch merk te dragen, maar hun

Elektronische I&R

en schaapherder heeft diverse hulpmiddelen waarmee hij zijn kudde bij elkaar houdt. Het belangrijkste “instrument” is natuurlijk een goed getrainde hond die precies weet wat hem te doen staat. Maar ook de kluutschop ontbreekt doorgaans niet wanneer de schaapherder op pad gaat. Het is een schepje dat aan het eind van een lange stok zit, de herdersstaf, waarmee de herder een kluit zand naar een afgedwaald schaap kan gooien, zodat het dier zich weer bij de kudde voegt. Een vanghaak is altijd handig om een verdwaald schaap bij de poten te pakken.

nummer moet wel worden ingevoerd in de centrale databank. Registratie loopt via internet, maar kan ook telefonisch. Elke wijziging – geboorte, aan- en afvoer van dieren, overlijden – moet worden gemeld. De centrale databank biedt de houder de mogelijkheid op elk gewenst moment een uitdraai te maken van alle gegevens. Vervoersdocumenten zijn niet meer nodig, wanneer er voorafgaand aan het vervoer een melding heeft plaatsgevonden. Op www.levendehave.nl staat een dossier over elektronische I&R.


september ---- ------------ 1

12

23

2

13

24

3

14

25

4

15

26

5

16

27

6

17

28

7

18

29

8

19

30

9

20

10

21

11

22

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

Levende Have M A G a Z I N E v o o r h o b b y d ie r h o u d e r s


Mestregels

Boeren moeten voldoen aan de Meststoffenwet. Hobbyboeren vallen daar grotendeels buiten, omdat zij hun dieren niet voor winst- of gebruiksdoeleinden houden, of in beperkte mate. Als leidraad wordt aangehouden dat een dierhouder als hobbymatig wordt gezien wanneer zijn dieren samen per jaar niet meer stikstof produceren dan 350 kg. De meeste kleinschalige dierhouders zullen dat niet halen. Een schaap produceert 7,4 kg, stikstof per jaar.

Schapenrassen

W

ereldwijd zijn er ruim negenhonderd schapenrassen bekend. De Nederlandse schapenrassen zijn onder te verdelen in heideschapen, weide- of melkschapen en vleesschapen. Hobbyisten hebben allerhande buitenlandse rassen naar Nederland gehaald, waaronder bergschapen, vetstaartschapen, haarschapen en wolschapen. Voorbeeld van een bergschaap is het Kärntner Brilschaap. De Karakul behoort tot de vetstaartschapen. De Merino is een echt wolschaap. De Persian Blackhead en de Kameroen zijn haarschapen. Een haarschaap hoeft niet geschoren te worden. Het krijgt in de winter hooguit een wolachtig vachtje. ’s Zomers is de vacht dun en glad. Daardoor is het schaap ook niet erg gevoelig voor myiasis.

Ooien schraal houden

O

oien waar de lammeren vanaf zijn, hoeven niet te rijk te worden gevoerd. Het is beter om ze schraal te houden. Wanneer ooien in een te vette conditie de dekperiode ingaan, zal dit resulteren in minder lammeren in de lammertijd. Ongeveer drie weken voordat de ram erbij komt, kan men beginnen met het opvoeren van de voedingstoestand. Doordat de ooien in ‘groeiende’ conditie zijn, komen er meer eicellen vrij. Dit wordt in het Engels ‘flushing’ genoemd. Doordat er meer eicellen vrijkomen, zullen er in het voorjaar meer lammeren worden geboren.

Schapenziekten

S

chapen zijn, net als andere evenhoevigen, gevoelig voor mond- en klauwzeer (kreupelheid, koorts, blaren in en rond bek). Dit is een zeer besmettelijke dierziekte waarvoor een aangifteplicht geldt. In geval van een uitbraak is vaccinatie mogelijk. Aangifteplichtig zijn ook Q-koorts (abortus) en blauwtong (kwijlen, schuimbekken, stijve gang, hoge koorts). Tegen beide ziekten kan preventief gevaccineerd worden. Bij schapen kan scrapie voorkomen. Ook voor scrapie (afwijkend gedrag, jeuk, schuren, vermagering) is een meldingsplicht van kracht. Zwoegerziekte (ademhalingsmoeilijkheden) is een typische schapenziekte. Het gaat hierbij om een besmettelijke longaandoening. Een besmet dier raakt de infectie niet meer kwijt. De ziekte is alleen te bestrijden door dieren die aan deze ziekte lijden, te euthanaseren. Veel bedrijven met schapen doen mee aan de georganiseerde bestrijding van zwoegerziekte. Dit is echter niet verplicht.

Aanschaf van dekram

D

e aanschaf van een nieuwe dekram vergt de nodige aandacht. Het is belangrijk dat er een goede ram wordt gebruikt. Kies altijd voor een ram met een goed gebit, dus geen over- of onderbeet. Kijk ook of de ram twee teelballen heeft. Het komt wel eens voor dat er slechts één bal is ingedaald, of dat er één niet goed ontwikkeld is. Dit heeft een negatief effect op de vruchtbaarheid van de ram. Verder moet een ram over goed beenwerk beschikken. Wanneer de hobbyhouder mee doet aan gezondheidsprogramma’s (zoals zwoegervrij), is het belangrijk om een ram te kiezen met minimaal dezelfde gezondheidsstatus. Bij sommige stamboeken worden er eisen gesteld aan de genotypering van de ram, in verband met de scrapiebestrijding. Zorg ervoor dat de ram aan deze eisen voldoet om problemen te voorkomen.


oktober ------------- 1

12

23

2

13

24

3

14

25

4

15

26

5

16

27

6

17

28

7

18

29

8

19

30

9

20

31

10

21

11

22

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

Levende Have M A G a Z I N E v o o r h o b b y d ie r h o u d e r s


Bronst bij ooien

O

In het dekseizoen hebben de rammen last van hun hormonen. In die periode kun je het beste uit de wei blijven. De kans is groot dat de ram zijn verzorger als een soortgenoot beschouwt en deze pakt hij doorgaans harder aan dan vreemden. Het gedrag is een vorm van machtsvertoon. Een ram ruikt de bronstige ooien tot op driehonderd meter afstand en hij wil ze verdedigen. Ramlammeren die met de fles zijn grootgebracht, vertonen dit gedrag vaak in versterkte mate. Je mag een ram nooit over zijn kop aaien, daarmee prikkel je juist de agressie. Wie per se een schaap wil aaien, doet dat onder de kin. Agressie is niet rasgebonden.

Dekseizoen

H

et najaar is bij veruit de meeste schapenhouders het dekseizoen. De meeste schapenrassen lammeren een keer per jaar af. Sommige rassen kunnen drie keer aflammeren in twee jaar. Bij deze rassen duurt de bronst lang en is de bronst niet van het seizoen afhankelijk. De draagtijd van schapen is ongeveer 145 dagen (vijf maanden min vijf dagen). Wanneer de ooien in oktober gedekt worden, zullen de lammeren in februari/ maart ter wereld komen. Het is verstandig om de dekram te voorzien van een dektuigje of om het borstbeen in te smeren met een gekleurde pasta of merkstift. Dit is van belang voor het berekenen van de verwachte aflamdatum. Door de kleur iedere zestien dagen te wisselen, is het mogelijk herdekkingen waar te nemen.

Agressieve rammen

Ram moet hard werken Het waarnemen van bronstigheid en het dekken van de ooien kost een dekram veel energie. Het is normaal dat een ram iets in conditie achteruit gaat tijdens het dekseizoen. Om te voorkomen dat de ram erg vermagert, kan er wat brok gevoerd worden. Moet een ram veel ooien dekken, dan kan ook zijn leeftijd een rol gaan spelen. Een dekram is op z’n best als hij tussen de twee en vijf jaar oud is. Een ram moet binnen een periode van zes weken z’n werk wel hebben gedaan. Hij kan daarna bij de ooien blijven, of terug naar de plek waar hij vandaan kwam.

Kleinste schaap

Foto: Marieke van Merwijk

oien zijn met een half jaar geslachtsrijp. De bronsttijd van schapen loopt van augustus tot december. In deze periode wordt de ooi om de 17 tot 20 dagen bronstig. De geur van een dekrijpe ooi stimuleert de ram. De ooi kiest de door haar gewenste ram uit en blijft dicht bij hem in de buurt. De ram snuffelt aan haar, rekt z’n nek uit, krult z’n lip, steekt z’n tong uit, bijt in de wol van de ooi, en krabt met zijn voorpoot over de grond. Als de ooi dekrijp is, gaat ze voor hem staan. Is de ram voortdurend aanwezig, dan is de dekperiode korter. Om ooien dekrijp te krijgen, zetten fokkers vaak een zogeheten zoekram of ‘teaser’ in. Deze zoekram brengt drie weken voordat de echte ram erbij komt, bij de ooi de cyclus op gang.

Het Ouessantschaap is een van de kleinste schapenrassen ter wereld. Volwassen Ouessantschapen hebben een schofthoogte van 46 tot 49 cm. Ze wegen hooguit twintig kilo. Bij het Ouessantschaap komen in oorsprong drie kleuren voor: zwart, wit en bruin (ook wel marron genoemd). De zwarte kleur overheerst, vooral in Frankrijk. De wol is lang met een zeer dichte ondervacht, en biedt bescherming tegen een ruw zeeklimaat. De ooien werpen overwegend één lam. De ooien hebben zeer goede moedereigenschappen. Ouessantschapen zijn zeer sober, hebben een groot weerstandsvermogen tegen ziekten en stellen geen hoge eisen aan voeding en verzorging.


november ---------------- 1

12

23

2

13

24

3

14

25

4

15

26

5

16

27

6

17

28

7

18

29

8

19

30

9

20

10

21

11

22

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

Levende Have M A G a Z I N E v o o r h o b b y d ie r h o u d e r s


Schapen slachten

O

Blikveld

S

tel je een schaap voor, duizenden jaren geleden. In het wild levend, nog niet gedomesticeerd. Een prooidier, geselecteerd op het vermogen om stil te staan en zich niet te verroeren als er gevaar dreigt. In zo’n situatie ben je in het voordeel als je alles kunt overzien. Schapen kunnen dat, dankzij hun horizontale pupillen. Ze kunnen opzij kijken, zonder hun kop te bewegen. Hun blikveld bestrijkt bijna 360 graden. Ze kunnen zelfs zien wat er achter ze gebeurt. Schapen beschikken, net als geiten en herten trouwens, over een “ingebouwde achteruitkijkspiegel”.

S

Vervoer

chapenhouders zijn verplicht bij het vervoer van schapen te letten op dierenwelzijn. Worden er meerdere schapen tegelijk vervoerd, dan kan het zijn dat de transportverordening van toepassing is (zie www. levendehave.nl). Zieke en wrakke dieren mogen niet worden vervoerd. Het vervoermiddel moet, als de dieren gelost zijn, worden gereinigd en ontsmet. Daarvoor moet een houder van tien of meer schapen beschikken over een eenvoudige, verharde ontsmettingsplaats. Deze plaats is zodanig aangelegd dat water en eventueel andere vloeistoffen niet in het grond- of oppervlaktewater terecht kunnen komen. Ook moet de dierhouder beschikken over reinigings- en ontsmettingsmiddelen, alsmede voorzieningen waarmee ontsmettingsmiddelen kunnen worden toegepast. De vervoerder van schapen is tevens verplicht een register bij te houden van elke reiniging en ontsmetting die plaatsvindt.

van schapen

vertollige lammeren kunnen worden geslacht door een zelfslachtende slager. Het vlees kan voor eigen gebruik dienen, of worden verdeeld onder familie en vrienden. De herkomst van het vlees is dan bekend. Aan hobbyschapen mag dan vaak wat minder vlees zitten, de kwaliteit ervan is doorgaans goed. Velen roemen de smaak van het vlees van langzaam groeiende dieren. Zo is het vlees van het Drentse en het Kempische Heideschaap erkend als “slow food”. Wie een schaap naar het slachthuis wil brengen moet tegenwoordig beschikken over een formulier met daarop een overzicht van het medicijngebruik en de ziektegeschiedenis (de zogeheten Veterinaire Keten Informatie).

Leverbot

L

everbot wordt veroorzaakt door de platworm Fasciola hepatica (of Fasciola gigantica in de tropen) die in de lever en galgangen van herkauwers leeft. Vooral schapen gaan hieraan dood. Het schaap krijgt de larve binnen met het gras. Vanuit het maagdarmkanaal gaat het leverbotje op weg naar de lever waar het uitgroeit tot de volwassen bot die weer eitjes gaat leggen. Hiermee is de cyclus rond. Risico op leverbotinfectie bestaat vooral op natte weilanden. Er bestaat een middel om een leverbotinfectie tegen te gaan: triclabendazole. De Werkgroep Leverbotprognose bericht jaarlijks over de mate waarin leverbotinfecties voorkomen. Dit bericht is te vinden op de website www.gddeventer.com.

Schaap te koop

Overtollige schapen kunnen worden verkocht aan een veehandelaar. Veehandelaren komen doorgaans aan huis de dieren ophalen en regelen dus ook het transport. De meeste veehandelaren staan echter niet te springen om bij hobbyisten te kopen. Gevolg is dat de hobbyist vaak (te) weinig geld ontvangt voor de verkochte dieren. De schapen kunnen ook te koop worden aangeboden via een advertentie. Op www.levendehave.nl bevindt zich een digitale Dierenmarkt. Wie daar zijn schaap te koop wil zetten, moet wel lid zijn van het kennisnetwerk. Dit lidmaatschap is overigens gratis. De Levende Have Dierenmarkt heeft tot doel de dieren onder te brengen op een betrouwbaar adres.


december ---------------- 1

12

23

2

13

24

3

14

25

4

15

26

5

16

27

6

17

28

7

18

29

8

19

30

9

20

31

10

21

11

22

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________________

Levende Have M A G a Z I N E v o o r h o b b y d ie r h o u d e r s


Overtollige dieren

W

De kudde

S

chapen hebben de sterke neiging samen met rasgenoten te grazen. Een schaapskudde graast vooral in de vroege ochtend en in de late middag. Een kudde vertoont overigens niet alleen een gezamenlijk graasgedrag. Ook beschutting zoeken en rusten doen ze in kuddeverband. Als een schaap zich individueel afzondert van de kudde, dan kan dat duiden op zwakte of ziekte. Een zwak dier kan de voedselconcurrentie niet aan en zoekt daarom een eigen graasplek. Een ziek dier kan de soortgenoten eenvoudigweg niet bijbenen. Schapen kunnen zich sterk hechten aan hun eigen wei.

ie met schapen fokt, krijgt vroeg of laat te maken met overtollige dieren. De meeste schapenhouders hebben immers niet zoveel ruimte dat alle dieren kunnen blijven. In deze tijd van het jaar worden vaak de jonge rammetjes verkocht en ook de oudere ooien waarmee niet verder wordt gefokt. Het is niet altijd eenvoudig overtollige dieren kwijt te raken. De meeste hobbyfokkers hebben elk jaar weer een overschot aan ramlammeren en voor oudere ooien bestaat doorgaans weinig belangstelling. De overtollige dieren gaan daardoor in de meeste gevallen naar de slacht.

Likstenen/-emmers

E

r zijn in de handel likstenen en –emmers verkrijgbaar. De verschillen tussen de verschillende producten zijn groot. Er zijn likstenen te koop die bijna uitsluitend uit zout bestaan (97% NaCl). Bij deze likstenen nemen de dieren alleen zout op wanneer ze het nodig hebben. De zoutbehoefte kan per ras, maar ook per dier, behoorlijk verschillen. Er zijn ook verschillende mineralenemmers op de markt. Dit zijn emmers die gevuld zijn met een mineralenmengsel dat aansluit op de behoefte van schapen. Vaak is er een smaakstof (meestal melasse) toegevoegd aan het mengsel om te zorgen dat de schapen het lekker vinden. Het kan dan voor komen dat de schapen in een korte tijd de hele emmer leeg hebben, ze nemen dan meer mineralen op dan nodig is. Wordt er brok gevoerd, dan is het verstrekken van extra mineralen niet nodig.

Stalapotheek Een keer per jaar de stalapotheek op orde brengen is geen overbodige luxe. In de apotheek bevinden zich de gebruikelijke spullen voor het aflammeren (zie februari). Daarnaast bevat de apotheek ontwormingsmiddelen, middelen tegen rotkreupel, mesjes en scharen voor de verzorging van de klauwen en middelen tegen myiasis. Ontwormingsmiddelen, middelen tegen parasieten, huidinfecties en schimmels, pijnstillers en kalmeringsmiddelen, zijn alleen nog verkrijgbaar op recept van een dierenarts.

Klauwtjes bekappen

A

andoeningen als rotkreupel en tussenklauwontstekingen zijn voor een deel te voorkomen door de klauwen op tijd te bekappen. Bij het ene schaap kan het nodig zijn om vier keer per jaar te bekappen, bij een ander schaap zijn twee behandelingen per jaar voldoende. Bij het bekappen van de klauwen wordt de hoornwand bijgesneden tot de zool. Losse hoorndelen worden verwijderd en de tussenklauwspleet vrij gemaakt van vuil en mest. Voor het behandelen van de klauwen is een aantal hulpmiddelen onmisbaar: een scherp mesje om de losse hoorndelen weg te snijden, een klauwschaar om hoorndelen te kunnen knippen, jodium en wondspray om ontstekingen en wonden meteen te kunnen behandelen. Op www.levendehave.nl staat een instructiefilm over het bekappen van klauwtjes.


Fokkerij-planner Veel behandelingen van schapen zijn afhankelijk van het aflammermoment van de ooien. Om het plannen van de aflammerperiode en daarbij horende behandelingen eenvoudiger te maken, is de fokkerij-planner bruikbaar. Op deze schijf draait een kleinere schijf waarop de belangrijkste periodes uit de voortplantingscyclus zijn aangegeven. Wanneer het gewenste aflammermoment vaststaat, kan door het draaien van de schijf bepaald worden wanneer de ram dan bij de ooien moet.

december; 31

januari; 31

november; 30

februari; 28

oktober; 31

maart; 31

september; 30

april; 30

augustus; 31

mei; 31

juli; 31

juni; 30

Flushing 3 wkn

Rustperiode

uitknippen

bevestigen

Start dekseizoen

Drachtperiode 21 weken / 145 dagen

Start aflammerperiode Start dekseizoen

Zoogperiode 16 weken


ij b e j e o d n e l Kennis de ve Levende Ha www.levendehave.nl Fotografie: www.dierenbeeldbank.nl Vormgeving: www.rozzrood.nl

Levende Have M A G a Z I N E v o o r h o b b y d ie r h o u d e r s

Schapenkalender  

Voor de echte liefhebber: Unieke kalender (23 x 30 cm) met prachtige foto's en veel informatie over het houden en verzorgen van schapen. Voo...