__MAIN_TEXT__

Page 1

Autisme Team Noord-Nederland


Het Autisme Team Noord-Nederland, veelal afgekort als ATN, biedt specialistische ambulante hulp aan kinderen, jongeren en volwassenen met een autismespectrumstoornis.


Het ATN is gespecialiseerd in uitgebreide diagnostiek, behandeling op maat, consultatie en deskundigheidsbevordering. De hulp richt zich niet alleen op de cliĂŤnt zelf. Ook ouders, de partner of overige gezinsleden kunnen bij de behandeling worden betrokken. Evenals andere direct betrokkenen, zoals groepsleiders, leerkrachten, mentoren of werkbegeleiders. Het ATN maakt deel uit van de zorggroep Jonx Autisme binnen Lentis en is gevestigd op drie locaties: Groningen, Hoogeveen en Drachten. In Friesland is er ook een aantal spreekuurlocaties. De teams bestaan uit (kinder- en jeugd)psychiaters, (Gezondheidszorg) psychologen, (ortho)pedagogen en pedagogisch medewerkers. De hulp wordt georganiseerd vanuit de verschillende locaties, maar vindt soms ook ergens anders plaats, bijvoorbeeld thuis of op een dagverblijf.

3


Verschillende doelgroepen De locaties van het ATN verschillen onderling in de doelgroepen en de behandelmogelijkheden.

Doelgroep locatie Groningen ›› ›› ›› ››

infants van 0-5 jaar; kinderen en jongeren van 5-18 jaar; volwassenen; ASS+ : kinderen en volwassenen met autisme en een bijkomende beperking (zoals doofheid, blindheid of een verstandelijke beperking).

Doelgroep locatie Hoogeveen ›› ›› ››

kinderen en jongeren van 4-18 jaar; volwassenen; alle niveaus qua intelligentie, tenzij het ASS+ team (Groningen) passender is.

Doelgroep locatie Drachten ›› ›› ›› ››

4

infants van 0-5 jaar; kinderen en jongeren van 5-18 jaar; volwassenen; alle niveaus qua intelligentie, tenzij het ASS+ team (Groningen) passender is.


Wat is autisme? Autisme is een ontwikkelingsstoornis, die vaak al in de eerste levensjaren aan het licht komt. De ontwikkeling van het kind verloopt op meerdere ontwikkelings­ gebieden anders. Autisme kent vele verschijnings­vormen en kan dus bij iedere cliënt op een andere manier tot uiting komen. Bij de één is direct zichtbaar dat er iets aan de hand is, terwijl de ander zonder problemen door het leven lijkt te gaan. Er zijn meerdere vormen van autisme. De term autisme is een overkoepelende term voor alle stoornissen binnen het Autisme Spectrum. De meest bekende is de autistische stoornis. Daarbij is er sprake van problemen op drie gebieden: 1. Kwalitatieve beperkingen in de sociale interactie Mensen met autisme hebben problemen in de omgang met andere mensen. De manier waarop ze contact maken is vaak opvallend en ze slagen er vaak niet in om vriendschapsrelaties aan te gaan en te onderhouden. Ze voelen andere mensen niet goed aan en houden ook minder rekening met anderen. Verder valt bij voornamelijk de kinderen op dat ze moeite hebben met het maken van oogcontact. In extreme gevallen kijken ze langs je heen. Ook het lachen als reactie op de lach van een ander, lijkt zich minder te ontwikkelen.

5


2. Kwalitatieve beperkingen in de communicatie De taalontwikkeling en de manier van communiceren verlopen vaak afwijkend. Een voorbeeld hiervan is dat de ontwikkeling van gesproken taal zich vertraagd of verstoord ontwikkelt. Voor mensen met autisme is het vaak moeilijk om gesprekken gaande te houden. Ze praten eerder tegen iemand dan met iemand. Zo praten ze bijvoorbeeld vaak over eigen interesses, zonder na te gaan of de ander daar ook in geĂŻnteresseerd is of zelfs op de hoogte is van dat onderwerp. In het taalgebruik kunnen eigenaardigheden voorkomen, zoals het regelmatig herhalen van bepaalde woorden, opvallende klemtonen of juist eentonig praten. Voornaamwoorden, zoals ik en jij, worden door sommigen omgekeerd gebruikt. Ook het spel van kinderen met autisme is vaak anders. Er worden geen of minder (spontane) ‘doen alsof’ en nadoen spelletjes gedaan. Het imiteren van gedrag van anderen is vaak moeilijk. Het spel blijft vaak concreet, zoals het stapelen, ordenen of laten bewegen van speelgoed. Soms is er juist sprake van teveel fantasie, waardoor ze het moeilijk vinden om het onderscheid te blijven maken tussen fantasie en werkelijkheid.


3. Beperkte, zich herhalende stereotiepe patronen van gedrag, belangstelling en activiteiten Kinderen en volwassenen blijven vaak vasthouden aan routines en gewoontes. Daarnaast kan er sprake zijn van beperkte interesses en/of preoccupaties. Een preoccupatie is een overmatige gerichtheid op een bepaald onderwerp of (deel van) een voorwerp. Voorbeelden hiervan zijn het steeds draaien aan wieltjes van een auto of het langdurig praten over computers of treinen. Wanneer routines verstoord raken, kan dat met forse moeilijkheden gepaard gaan, zoals boze buien of paniekaanvallen. Verder kunnen er bijzondere bewegingen voorkomen, zoals wiegen, fladderen met de armen of het maken van draaiende bewegingen met de handen of vingers. Daarnaast zien we dat mensen met autisme zich houterig kunnen bewegen, een andere zintuigbeleving kunnen hebben (bijvoorbeeld overgevoelig of juist helemaal niet gevoelig zijn voor pijn, kou en warmte) en meer gebruik maken van nabijheidzintuigen (zoals het likken, ruiken en aanraken van voorwerpen). Deze kenmerken worden meestal zichtbaar voor het derde levensjaar. Gedurende de levensloop veranderen de problemen en komt een aantal van de kenmerken minder op de voorgrond te staan. De problemen met de sociale interactie blijven meestal het opvallendst, ook bij volwassenen. Naast de autistische stoornis zijn er nog andere aan autisme verwante contactstoornissen, bijvoorbeeld het Syndroom van Asperger of Pervasieve Ontwikkelingsstoornis Niet Anderszins Omschreven (PDD-NOS). Deze hebben ook de bovenstaande problemen, echter in mindere mate. In de komende jaren zal naar aanleiding van het vernieuwde classificatie systeem volgens de DSM V geen onderscheid meer gemaakt worden tussen de verschillende vormen van de stoornissen in het autistische spectrum. In plaats van te spreken over autisme, Asperger of PDD-NOS, noemen we het dan autismespectrumstoornis. Autisme is niet te genezen. Met het verstrijken van de jaren kunnen sommige kenmerken wat gaan verbleken ook door compenseren en camoufleren en dus minder gaan opvallen. Naast een autismespectrumstoornis kan ook sprake zijn van bijkomende psychische problemen, bijvoorbeeld stemmings- of angstklachten. 7


Oorzaken De exacte oorzaak van autisme is nog niet vastgesteld. Verschillende onderzoeken doen vermoeden dat autistisch gedrag ontstaat doordat de hersenen anders functioneren. Biologische factoren, die nog niet precies bekend zijn, veroorzaken afwijkingen in het functioneren van de hersenen. Er zijn sterke aanwijzingen dat erfelijke factoren hierbij een rol spelen. Mensen met autisme kunnen zintuiglijke informatie die binnenkomt in de hersenen (door horen, zien, ruiken et cetera) moeilijk ordenen. Het lukt niet om er een betekenisvol geheel van te maken. De wereld bestaat dan uit losse fragmenten, waartussen weinig of verkeerde verbanden worden gelegd. Het leven wordt hierdoor onoverzichtelijk en chaotisch, waarop mensen reageren met het zogenaamde ‘autistische gedrag’.

Verklaringen Vanuit wetenschappelijk onderzoek zijn drie theorieën geformuleerd om het gedrag van mensen met autisme te kunnen verklaren: 1. De theorie van een zwakke theory-of-mind (TOM) Het begrip theory-of-mind verwijst naar de vaardigheid van mensen zich te kunnen verplaatsen in de gevoelens, gedachten en bedoelingen van anderen. Dit is belangrijk om sociaal gepast te kunnen reageren. Mensen met autisme missen een intuïtieve theoryof-mind. Ze hebben moeite met meerdere, wisselende emoties, zoals bij begrafenissen, verdriet en sociale praatjes. Ook houden ze minder rekening met de interesses van hun gesprekspartner, waardoor de wederkerigheid in het contact kan missen. Om dezelfde reden zijn grapjes, leugentjes of dubbele woordbetekenissen moeilijk te begrijpen voor mensen met autisme.

8


Mensen met autisme letten vaak vooral op irrelevante details en kijken minder naar de samenhang.

2. De theorie van een zwak executief functioneren (EF) Executief functioneren verwijst naar de vaardigheid om te gaan met situaties waarin snelle en routinematige oplossingen niet meer werken. Daarvoor is onder andere planning en flexibiliteit nodig. Mensen met autisme hebben hier moeite mee. Ze blijven bijvoorbeeld vasthouden aan een gekozen oplossingsstrategie, ook als deze niet meer werkt. Daarnaast hebben ze veel moeite met het gelijktijdig doen van meerdere dingen. Dit kan verklaren waarom mensen met autisme graag vasthouden aan routines en gewoontes en star zijn in hun doen en laten. 3. De theorie van een zwakke centrale coherentie (CC) Centrale coherentie verwijst naar de vaardigheid om betekenis te verlenen aan (sociale) informatie. Mensen met autisme letten vaak vooral op irrelevante details en kijken minder naar de samenhang. Ze nemen de werkelijkheid fragmentarisch en letterlijk waar. Daardoor kunnen ze sociaal onhandig gedrag laten zien. Deze theorie verklaart niet alleen de zwakke kanten van mensen met autisme. Het biedt ook een verklaring voor de kwaliteiten die bij sommigen voorkomen, zoals een detailkennis voor treinen of dinosaurussen.

9


Een specialistisch team Het ATN is gespecialiseerd in diagnostiek en behandeling op maat van mensen met een autismespectrumstoornis. Tevens kan er een tijdelijke aanvulling geboden op de hulp zoals deze in de algemene GGZ instelling of de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking voorhanden is. Als de specialistische kennis van het ATN niet langer nodig is, wordt de cliënt weer terugverwezen naar genoemde instellingen.

Wat doet het ATN? Het hulpaanbod omvat de volgende mogelijkheden: ›› diagnostiek (G/H/D); ›› psycho-educatie (G/H/D) voorlichting over autisme, zowel individueel als in groepsverband; ›› medicamenteuze behandeling (G/H/D); ›› sociale vaardigheidstraining (G/H/D); ›› ENN model (G/D) Eclectisch Noord Nederlands model van vroegstimulering; ›› speltraining (G) ontwikkelingsstimulering van jonge kinderen; ›› Ouderbegeleiding (G/H/D) ›› pedagogische begeleiding (G/H/D) ondersteuning voor ouders en beroepsopvoeders (bijvoorbeeld groepsleiders); ›› deeltijdbehandeling (D) intensieve behandeling voor jongeren en volwassenen; ›› oudercursus (G/H/D) opvoedingsondersteuning aan ouders in groepsverband; ›› brusjesmiddag (G/H/D) informatieoverdracht en -uitwisseling in groepsverband voor broertjes en zusjes; ›› individuele begeleiding (G/H/D) van jongeren, adolescenten en volwassenen;

10


››

››

››

››

›› ›› ››

››

gedragstherapie (G/H/D) gedragstherapie heeft tot doel om middels verandering van gedrag te komen tot constructiever gedrag, voor kinderen, adolescenten en volwassenen; Lichttherapie (G/H/D) bij seizoensgebonden depressie of bij delayed sleepfase disorder; EMDR (G/H/D) EMDR is een therapie voor mensen die last blijven houden van de gevolgen van een schokkende ervaring (PTSS) RelASS (G/H/D) indien bij één van de partners sprake is van autisme. RelASS kan aan het paar worden aangeboden of groepsgewijs plaatsvinden; consultatie, zowel telefonisch als face-to-face (G/H/D) voor beroepsopvoeders en andere deskundigen; deskundigheidsbevordering (G/H/D) door middel van cursussen en voorlichting; interactieve vrouwengroep (D) uitwisselen van ervaring en kennis op de diverse levensgebieden, specifiek voor vrouwen; creatieve therapie (D) beeldende therapie is een ervaringsgerichte therapie, individueel aangeboden.

G = locatie Groningen H = locatie Hoogeveen D = locatie Drachten Voor uitgebreidere informatie over het hulpaanbod verwijzen we u graag naar de beschikbare folders over de verschillende behandelvormen. Deze zijn op te vragen via de verschillende secretariaten en in te zien op de site www.jonx.nl. 11


Aanmelding Aanmeldingen vinden schriftelijk of digitaal plaats door (huis)artsen, GGZ instellingen, medisch specialisten. Kinderen en jongeren kunnen ook worden aangemeld door de gemeente, CJG, GGD-artsen of Bureau Jeugdzorg. Rechtstreeks aanmelden door cliënten zelf of ouders is niet mogelijk. De schriftelijke aanmelding bevat eerdere diagnostische informatie (zoals ontwikkelingsanamnese en psychologisch onderzoek) met daarin: ›› reden van aanmelding; ›› hulpvraag van de cliënt of de ouders; ›› eerdere hulpverlening. Indien nodig, zal er vanuit het ATN aanvullende informatie worden gevraagd.

Consultatie Verzoeken tot consultatie kunnen worden aangevraagd door beroepsbeoefenaren uit de (geestelijke) gezondheidszorg, de zorg voor mensen met een lichamelijke of verstandelijke beperking of de jeugdhulpverlening. Hiervoor kunt u telefonisch contact opnemen het secretariaat. Voor een uitgebreide consultatie kan, na telefonisch overleg met de Teamleider inhoudelijke zaken, een schriftelijke aanvraag nodig zijn.

12


Intake en diagnostiek Zodra een aanmelding is ontvangen worden bestaande onderzoeksgegevens opgevraagd. Uiteraard na toestemming van de betrokkenen. Afhankelijk van deze gegevens en de gegevens van de verwijzer, wordt besloten tot een meer of minder uitgebreid diagnostisch onderzoek. Dit is noodzakelijk om de aard van de stoornis te bepalen en mogelijke andere stoornissen uit te sluiten. Het onderzoek kan bestaan uit (kinder)psychiatrisch, pedagogisch en psychologisch onderzoek. Zo nodig wordt voor aanvullend onderzoek verwezen naar bijvoorbeeld de afdelingen Neurologie, Centrum voor Taal – en spraakstoornissen of Kindergeneeskunde. Het diagnostisch onderzoek moet, naast een diagnose en een behandeladvies, ook antwoord geven op de vraag of verdere hulp moet worden verleend door het ATN dan wel geboden kan worden door zorg- of behandelinstellingen in de regio.

Rechtstreeks aanmelden door cliĂŤnten zelf of ouders is niet mogelijk.

13


Behandeling Behandeling van een kind met autisme richt zich op het stimuleren van een zo normaal mogelijke ontwikkeling en op het verminderen van specifieke problemen. Ten aanzien van volwassenen richt de hulp zich eveneens op het verminderen van autisme specifieke problemen en het vergroten van omgangsvaardigheden. De direct betrokkenen zijn vaak gebaat bij informatie en pedagogische dan wel emotionele ondersteuning. Het vergroten van kennis over de problematiek en het vergroten van omgangsvaardigheden neemt in de behandeling een belangrijke plaats in. Het ATN beschouwt de cliĂŤnt zelf, ouders, partner en andere direct betrokkenen tot haar cliĂŤntsysteem. De precieze invulling van de behandeling is afhankelijk van verschillende factoren, zoals bijvoorbeeld de hulpvraag, de mate van autisme en de verhouding draaglast-draagkracht bij de ouders of de partner. Wanneer de vooraf gestelde doelstellingen zijn behaald en er geen nieuwe hulpvragen zijn, sluit het ATN de behandeling af. De cliĂŤnt (of de ouders) en de huisarts krijgen een afrondende brief waarin de diagnose en het verloop van de behandeling worden samengevat. In sommige gevallen wordt terugverwezen naar de GGZ instelling in de regio of naar of andere vervolgbegeleiding. Mocht in een later stadium opnieuw de hulp van het ATN nodig zijn, dan kan via de huisarts opnieuw contact worden opgenomen.

Eigen risico Aan de behandeling bij het ATN zijn geen kosten verbonden. Vanaf 18 jaar is wel het jaarlijkse wettelijk eigen risico ziektekosten van toepassing; dit betekent dat de behandeling meetelt voor dit eigen risico zolang dit nog niet is betaald aan uw zorgverzekeraar voor andere ziektekosten. 14


Voor meer informatie over het eigen risico kunt u terecht bij uw zorgverzekeraar.

Informatie en ver wijzen? Voor meer informatie over het ATN of vragen over verwijzingen kunt u contact opnemen met ĂŠĂŠn van de vestigingen van het Autisme Team Noord-Nederland.


Ervaringsverhalen, handige website en tips kijk op www.jonx.nl

Contactgegevens Autisme Team Noord-Nederland (ATN) Groningen Laan Corpus den Hoorn 102-2 9728 JR Groningen Postbus 86 9700 AB Groningen Telefoon 050 – 522 32 99 Fax 050 – 522 32 66 atngroningen@lentis.nl ATN Groningen heeft een algemeen telefonisch spreekuur van maandag t/m vrijdag van 09.00 tot 10.00 uur. Autisme Team Noord-Nederland (ATN) Friesland Zuiderdwarsvaart 72 9203 JB Drachten Telefoon 0512 – 33 49 50 Fax 0512 – 33 49 69 atnfriesland@lentis.nl

Autisme Team Noord-Nederland (ATN) Drenthe Crerarstraat 6c 7901 AE Hoogeveen Telefoon 0528 – 22 99 30 Fax 0528 – 22 99 49 atnhoogeveen@lentis.nl ATN Drenthe heeft een algemeen telefonisch spreekuur op dinsdag en vrijdag van 13.00 tot 14.00 uur. © Jonx|Lentis, 2016 Aan deze uitgave kunnen geen rechten worden ontleend.

ATN Friesland heeft een algemeen telefonisch spreekuur van maandag t/m donderdag van 13.00 tot 14.00 uur.

J 0008 | 11-2016

Vormgeving Dorèl Extra Bold

Profile for Lentis

Autisme Team Noord Nederland (ATN)  

Algemene informatie over het autismeteam.

Autisme Team Noord Nederland (ATN)  

Algemene informatie over het autismeteam.

Profile for lentisggz