Page 1

เชียงของ: สังคมชายขอบทามกลางอํานาจของหกประเทศอนุภูมิภาคลุมน้ําโขง หลังจากการเปดพรมแดนตอนรับการทองเที่ยวของลาวในป ๒๕๓๒ ถือเปนจุดเริ่มของการพยายาม สลายพรมแดนประเทศจากความหวาดหวั่นตอภัยคอมมิวนิสต จากการตอรองทางการเมืองการทหารมาสู การคา ดังนโยบายที่กลาวกันวา เปลี่ยนสนามรบเปนสนามการคาของรัฐบาลชาติชาย ชุณหะวัณ เริ่มมีการ สํ า รวจแมน้ํ า โขงสี่ช าติ คื อ ไทย ลาว พมา จี น เพื่อ แสวงหาแนวทางการค า รว มกัน เกิด นโยบายสี่ เ หลี่ ย ม เศรษฐกิจของประเทศไทย รวมกับนโยบายความรวมมือของประเทศอนุภูมิภาคลุมน้ําโขง ๖ ประเทศ อันมีจีน เปนหัวแรงใหญผลักดันการประชุมและเงินทุนในแตละโครงการ โดยเฉพาะโครงการที่เกี่ยวกับการใชประโยชน แมน้ําโขงในการเดินเรือพานิชย ในขณะเดียวกันการผลักดันของอเมริก าตอ คณะกรรมาธิการแมน้ําโขงได กลับมาอีกครั้งหลังจากหลายประเทศในอินโดจีนไดถอนตัวออกไปในชวงสงครามเย็น พรมแดนทางการคาของ แตละประเทศเปดออกเพื่อเชื่อมธุรกิจระหวางประเทศกับกลุมธุรกิจจากเมืองกรุงและนักธุรกิจทองถิ่น รูปธรรมที่ ชัดเจนของเชียงของคือการถูกกําหนดใหเปนเขตสี่เหลี่ยมเศรษฐกิจและเขตเศรษฐกิจพิเศษเพื่อการลงทุนทาง อุตสาหกรรม เมืองทาปลอดภาษี รวมทั้งโครงการเดินเรือพาณิชยเสรีจากจีนมาสูหลวงพระบางหรือที่เรียกกัน ทั่วไปวา โครงการระเบิดแกงแมน้ําโขงเพื่อใหเรือสินคาขนาดใหญ ๕๐๐ ตันขนสงสินคาจากจีนมาสูประเทศใน อินโดจีน นอกจากนี้ยัง มีรูป ธรรมการสลายพรมแดนทางการคาและระบบภาษีด วยการเปดเขตการคาเสรี อาเซียน-ไทย-จีน นโยบายเหลานี้ทําใหเห็นวาโอกาสเปนของคนทองถิ่นเชียงของ เชียงแสน เวียงแกน และชี้ชวน วา พื้นที่เขตนี้จะเปนศูนยกลางของประเทศอนุภูมิภาคลุมน้ําโขง อันประกอบดวย จีน พมา ลาว ไทย เวียดนาม กัมพูชา การเชื่อมโยงผลประโยชนทางการคาและการไปมาหาสูกันไดของคนในกลุมประเทศเดียวกันโดยใช นโยบายระดับรัฐตอรัฐซึ่งเปลี่ยนจากการจัดการรัฐในบริบทแหงรัฐตนเปนการสรางขอตกลงใหมรวมกันสานเปน กลุมประเทศใหม และอาจมองเปนประเทศเดียวในอนาคต ซึ่งเมื่อมองจากที่ตั้งทางกายภาพแลวเชียงของ เชียง แสน เวียงแกนหรือเชียงรายทั้งหมดคือศูนยกลางในการติดตอกับทั้งหกประเทศมีเสนทางที่สั้นในการสงสินคาไป ทางมหาสมุทรทั้งสองคืออินเดียและทะเลจีนใต ผลจากการสรางขอตกลงรวมกันระดับรัฐที่รวมศูนยทําให ละเลยบทบาทสถานะของคนทองถิ่นในการมีสวนรวมในการกําหนดนโยบาย การสลายพรมแดนในชวงแรกหลังจากที่ลาวเปดประเทศ คือ โอกาสของคนทองถิ่นและนักธุรกิจตางถิ่น ในดานการทองเที่ยว การปรับสูธุรกิจทองเที่ยวของคนเชียงของเริ่มตนจากคนในเวียงเชียงของที่สรางที่พักไว ตอนรับนักทองเที่ยว รวมทั้งการเขามาซื้อที่ดินในเขตติดริมแมน้ําโขงตั้งแตผาไดจนถึงเชียงแสนเพื่อการลงทุนใน การทํารีสอรทหรือที่พักไวรับนักทองเที่ยว เกิดการปนราคาที่ดินใหสูง ชาวบานสวนใหญซึ่งอยูในทําเลใกลแมน้ํา โขงทยอยกันขายที่ดิน เกิดผูร่ํารวยใหมในทองถิ่น ชาวบานในเวียงเชียงของบางสวนก็มีโอกาสในการทํางานที่ เกี่ยวเนื่องจากธุรกิจทองเที่ยว เชน การซักรีด การขายตั๋วเรือ การขับรถสามลอ การขับเรือรับจางขนสินคา ขาม ฟากมาเปนขับเรือจางใหนักทองเที่ยวชมแมน้ําโขง การขายของที่ระลึก การขายอาหารของกิน อยางไรก็ตาม คนเชียงของทั้งหมดไมสามารถเขาสูธุรกิจทองเที่ยว บางสวนขายที่ดินแลวไปรุกที่ปาหรือที่ดินของคนบนพื้นที่สูง เพื่อทําการเกษตรเชิงพาณิชย เชน คนลื้อบานหวยเม็งเริ่มตนปลูกสมจนกลายเปนผลไมในการรณรงคทองเที่ยว เชียงของ๑และสามารถทําเงินขยายพื้นที่ไปรอบนอกเชียงของไดกอนกลุมอื่นเมื่อดินในการทําการเพาะปลูกเนา ๑

คําขวัญเพื่อการทองเที่ยวเชียงของในยุคนั้นคือ แอวเชียงของ ทองแดนลาว สาวสวนสม ชมปลาบึก


เสียไมสามารถปลูกไดตอ ไป กลุมคนบนที่สูงถูกบีบใหตองลงมารับจางในเมืองเพิ่มมากขึ้น และบางสวนก็ ปรับตัวดวยการเรขายของที่ระลึกแกนักทองเที่ยว เชน คนมงบานหวยคุ กลุมชาติพันธุที่ปรับตัวไดดีในเรื่อง การคาคือกลุมจีนฮอ อยางไรก็ตาม การสลายพรมแดนชายขอบประเทศมอบโอกาสใหเฉพาะคนที่มีอยูใน ศูนยกลางหรือนักการคานักธุรกิจ พอคารายยอยที่เคยคาขาวกับหลวงพระบางเหลือเพียงเจาเดียวในปจจุบัน รวมทั้งเหลือเรือที่ทําการคาระหวางเชียงของกับหลวงพระบางที่เปนของคนเชียงของเพียงเจาเดียว สําหรับ ชาวบานทั่วไปเปนไดเพียงแรงงาน เชน ชาวบานหัวเวียงหลายคนที่เปนแรงงานทาเรือเพราะไมมีสิทธิในการเปน พลเมือง นอกจากนี้จึงทําการเกษตร ที่ราบแมน้ําอิงจะทํานาเกษตรเคมีอยางหนัก บนภูดอยปลูกพืชเศรษฐกิจ คือ ขาวโพด สม สมโอ ขิง โดยเฉพาะในเขตเวียงแกน มีการปลูกสม สมโอดวยระบบสารเคมีอยางหนัก หลายคน มีหนี้สินจากการทําการเกษตรจนตองขายที่ดิน ชาวบานริมฝงโขงสวนใหญที่ขายที่ดินในราคาดีแลวหลังจาก วิกฤติเศรษฐกิจทําใหหมดเนื้อหมดตัว เพราะไมไดเอาเงินไปลงทุน บางคนลงทุนทางธุรกิจไมสําเร็จตองกลับมา เชาที่ดนิ ปลูกขาวโพด ถั่วแขก มีเห็นอยูทั่วไปริมฝงโขง บางสวนขึ้นภูดอยรุกปาและที่ดินของคนบนพื้นที่สูงจนทํา ใหสภาพเสื่อมโทรม จนสายน้ําหลายสายเหือดแหง เชน น้ําสม ในสายน้ําโขงหลังจากเปดพรมแดนประเทศใช แมน้ําเพื่อการลองเรือทองเที่ยวระหวางหวยทรายหลวงพระบางเปนสวนใหญ การทําประมงลดลงเพราะหา ปลายากขึ้นเพราะระดับน้ําเปลี่ยนแปลงขึ้นลงไมปกติอันมีสาเหตุมาจากการสรางเขื่อนและการเปดปดเขื่อนใน จีน จากแตกอนคนหาปลาในเขตเชียงของเคยไปหาปลาไดไกลถึงตอนเหนือของเชียงแสนในเขตพมา-ลาว ปจจุบันพื้นที่จับปลาเหลืออยูเฉพาะในเขตเกาะแกงซึ่งปลาจํานวนมากอาศัยอยูในเขตเชียงของกับเวียงแกน เทานั้น หลังจากการเปดเดินเรือพาณิชยที่เชียงแสนชาวประมงหายไปพรอมกับพื้นที่หาปลาที่เรียกวาลั้ง เพราะ เรือขนาดใหญรบกวนใหน้ําขุนและทําใหระบบนิเวศนของปลาหายไป โดยเฉพาะปลาบึกซึ่งเปนปลาหนังน้ําจืด ขนาดใหญที่สุดก็ใกลจะสูญพันธุ รวมทั้งการเดินเรือพานิชยขนาดใหญ ๒๐๐ - ๓๐๐ ตัน ของจีนมาที่ทาเรือเชียง แสนและทาเรือเชียงของทําใหเรือคนหาปลาขนาดเล็กลมคว่ําจมน้ําเครื่องยนตเสียหาย เชน เรือของครอบครัว ลุงตั๋น อุนแกว บานเมืองกาน ที่ถูกเรือจีนวิ่งแลวทําใหเรือหาปลาลมจมน้ําถึง ๓ ครั้ง ทําใหเสียเงินซอมและ เปลี่ยนเครื่องยนตคราวละประมาณไมต่ํากวา ๒๐,๐๐๐ บาท พื้นที่หาปลาอันอุดมสมบูรณจึงเหลือแตในเขตเชียงของ เวียงแกน ตั้งแตบานหาดบาย หาดทรายทอง ดอนที่ ผากุบ คอนผีหลง เมืองกาน หาดไคร ดอนมหาวัน ปากอิง แจมปอง หวยลึก และเปนพื้นที่ซึ่งอยูใน เปาหมายของโครงการระเบิดแกงเพื่อการเดินเรือพาณิชยเสรีขนาดใหญพื้นที่สุดทายกอนเขาสูหลวงพระบาง ลั้งเปนพื้นที่หาปลารวมกันของคนสองฝงแมน้ําโขงและเปนพื้นที่รวมกันทางวัฒนธรรมดวย มีการ แบงปนปลากันกิน มีการแบงคิวกันหาปลาเมื่อมีคนหาปลาจํานวนมากขึ้น มีการดูแลรักษาพื้นที่รวมกัน และที่ สําคัญมีพิธีกรรมการไหวผีโพลงและไหวผีลวงรวมกัน โดยเฉพาะผีลวงเปนการไหวผีผูเปนใหญหรือเทพเจา ใน คําวาลวง แปลวา ใหญหรือฟา โดยใชในพิธีการไหวเทพเจาปลาบึกของคนบานหาดไครและคนหวยทราย การมี พื้นที่ในการใชทรัพยากรรวมกัน การรวมพิธีกรรมรวมกัน รวมทั้งการแบงปนทําใหกอเกิดการหลอมรวมความ เปนคนทองถิ่นเดียวกันของสองฝงโขง ในแมน้ําโขงเสนพรมแดนทางการเศรษฐกิจการคาถูกสลายแตเสนพรมแดนแหงรัฐจํากัดคนทองถิ่น เอาไว โดยเฉพาะกรณีระเบิดแกงแมน้ําโขงในเขตไทย-ลาวที่ชะลอโครงการเพราะการปกปนเขตแดนระหวางกัน


ยังไมเรียบรอย เปนปญหามาแตครั้งสมัยอาณานิคม ในแมน้ําโขงบริเวณเกาะ แกง ดอน หลง หนอง รองจึงเปน พื้นที่ของคนทองถิ่นหรือคนจนพื้นที่สุดทายที่จะถูกรัฐจัดการ โดยการเจรจาปกปนเขตแดนใหชัดเจนแลวจึง ผลักดันโครงการตอไป อยางไรก็ตาม การที่คนชายขอบถูกผลักใหตกอยูระหวางทางเลือกในการสูญเสียกับการ ลุกขึ้นตานจึงเปนสถานการณเดียวกันกับการเปนชายขอบในยุคสงครามเย็น ตางกันเพียงในปจจุบันประเทศซึ่ง เคยเปนขั้วปฏิปกษตรงขามกันไดรวมมือกันทางเศรษฐกิจอยางแนบแนน เชน กรณีการเปดการคาเสรีระหวาง ไทยจีนและการเขาเปนสมาชิกขององคการการคาโลกของจีน ทําใหเชียงของกลายเปนสังคมชายขอบไมใช เฉพาะในทางกายภาพแตเปนชายขอบในความหมายที่ทรัพยากรของคนทองถิ่นซึ่งเคยใชรวมกันระหวางสองฝง ถูกแยงชิงเอาไปโดยอํานาจทางเศรษฐกิจและการเมืองที่เหนือกวา นอกจากนี้จากการเปดเสรีการคาระหวางรัฐ ไทยกับหกประเทศอนุภูมิภาคลุมน้ําโขงที่จะเกิดขึ้นอนาคตจะนํามาซึ่งแรงงานราคาถูกจากประเทศเพื่อนบาน อพยพเขามาตั้งถูกกฎหมายและไมถูกกฎหมาย เกิดการแยงชิงแรงงานของคนทองถิ่น ปญหาการคามนุษยซึ่ง สวนใหญจะเปนกลุมคนบนพื้นที่สูงและกลุมคนยากคนจน คนซึ่งยังไมมีสิทธิในการเปนพลเมืองของรัฐ ดังเชน สิ่งที่เกิดขึ้นแลวในเชียงแสนปจจุบัน เมื่อมีความเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้น และเปนไปในลักษณะที่จะกอใหเกิดปญหา สรางความขัดแยงทาง ความคิดและผลประโยชนตาง ๆ ในทองถิ่น ผูคนรวมมือรวมใจกันนอยลง มีความเปนปจเจกมากขึ้นทําใหผูคน ในทองถิ่น อาทิ ผูนําทางความคิด ผูอาวุโส ผูนําของแตละชนเผา เริ่มมีแนวคิดวาควรจะมีการพูดคุยแลกเปลี่ยน ความคิดเห็น เกี่ยวกับวิถีชีวิตความเปนอยูในปจจุบัน การอยูรวมกันในสังคม อยางถอยทีถอยอาศัยซึ่งกันและ กันเหมือนเชนอดีตที่ผานมา สิ่งสําคัญอีกประการหนึ่งคือ ในปจจุบันเยาวชนคนรุนใหมซึ่งจะเปนกําลังในการสรางสรรคความเจริญ ของทองถิ่น ไมคอยใหความสนใจที่จะศึกษาถึงประวัติความเปนมา และความเปนชาติพันธุของตนเอง เพราะ อิทธิพลจากการเปลี่ยนแปลงสูการพัฒนาแบบสมัยใหม ทําใหไมเขาใจในวิถีชีวิต วัฒนธรรมและขนบธรรมเนียม แนวปฏิบัติ ในการอยูรวมกันมาแตดั้งเดิม ทั้งยังกอใหเกิดการแบงแยกทางความคิดระหวางคนรุนเกากับคนรุน ใหม ทําใหเกิดความไมภูมิใจ และขาดความเขาใจในตนเอง การตระหนักถึงปญหาขางตน กอใหเกิดการรวมตัวกันขึ้นของกลุมคน ไมวาจะเปน กลุมครู อาจารย กลุมผูนําทองถิ่น ผูนําทางสังคม และองคกรตาง ๆ ในการที่ผลักดันใหมีการศึกษา การเสนอแนวคิด ในการปลุก และสรางจิตสํานึกรักทองถิ่นรวมกัน หมายถึงการรักพื้นที่ที่อยูอาศัย สถานที่ที่เปนแหลงหลอมรวมจิตใจ วิถีชีวิต วัฒนธรรมที่ดีงาม โดยการสงเสริม สนับสนุนและกระตุนใหคนในทองถิ่น เกิดความสํานึกและตระหนักถึง ภาระหนาที่ท่ีจ ะตอ งมี ตอ สังคมรอบ ๆ ตัว เอง จึงเป นภารกิจ ที่จะตองเรง ดํา เนิ นการ ดว ยการร วมงานและ ประสานความรวมมือกับผูรู และองคกรตาง ๆ ทั้งในและนอกพื้นที่ นอกจากการศึกษาเรื่องนี้เพื่อเปนการปลุกและสรางจิตสํานึกของคนในทองถิ่นแลว ที่สําคัญอีกประการ หนึ่งคืออาจสามารถขยายผลและผลักดันใหเกิดศูนยการเรียนรูวัฒนธรรมขึ้นในทองถิ่น หรือพิพิธภัณฑทองถิ่น การนําเอาเรื่องราวของทองถิ่นบรรจุเขาเปนหลักสูตรในสถานศึกษา ซึ่งปจจุบันถือวาเปนเรื่องสําคัญที่ ทาง วงการการศึกษาจะตองตระหนักและปฏิบัติใหเปนรูปธรรม และที่จะขาดไมไดเลยก็คือ การกระตุนใหองคกร


ปกครองทองถิ่น คือ องคการบริหารสวนตําบล (อบต.) และเทศบาล ใหเขามามีบทบาทในเรื่องนี้ใหมาก เพราะ องคกรเหลานี้ มีความเกี่ยวพันโดยตรงตอการพัฒนาทองถิ่น ไมวาจะเปนดานการเมือง เศรษฐกิจ และสังคม การศึกษาถึงประวัติศาสตร วัฒนธรรม และชาติพันธุ ตามโครงการนี้จึงนับเปนภารกิจสําคัญและควร รีบดําเนินการ เพราะการศึกษาเรื่องนี้จะเปนการกระตุนใหเกิดความเขาใจความรักความหวงแหนทองถิ่น เกิด สํานึกแหงความรับผิดชอบรวมกัน และสงผลใหเกิดการพัฒนาที่ยั่งยืน สรางคนทองถิ่นใหเปนนักวิจัยและ พั ฒ นา โดยมี จุ ด มุ ง หมายเบื้ อ งต น คื อ ศึ ก ษาถึ ง ประวั ติ ศ าสตร ค วามเป น มาของท อ งถิ่ น ตลอดจนการ เปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นเปนลําดับ เพื่อจัดทําเปนหลักสูตรของทองถิ่นที่จะใชในการเรียนการสอนสําหรับโรงเรียน ระดับประถมศึกษาและมัธยมศึกษาในทองถิ่นตอไป

10chaingkong9  

คําขวัญเพื่อการทองเที่ยวเชียงของในยุคนั้นคือ แอวเชียงของ ทองแดนลาว สาวสวนสม ชมปลาบึก ๑

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you