Page 1

KLIK KENNISPOCKET

OPENHARTIGHEID CONTACTBEMIDDELING KINDERWENS MASTURBA EN INTERNET HOMOSEKSUALITEIT OPENHARTIGHEID CONTACTBEMI KINDERWENS MASTURBATIE LUST EN INTERNET HOMOSEKSUAL OPENHARTIGHEID CONTACTBEMIDDELING KINDERWENS MASTURBA EN INTERNET HOMOSEKSUALITEIT OPENHARTIGHEID CONTACTBEMI KINDERWENS MASTURBATIE LUST EN INTERNET HOMOSEKSUAL OPENHARTIGHEID CONTACTBEMIDDELING KINDERWENS MASTURBA EN INTERNET HOMOSEKSUALITEIT OPENHARTIGHEID CONTACTBEMI VERSTANDELIJKE KINDERWENS MASTURBATIE LUST EN INTERNET HOMOSEKSUAL OPENHARTIGHEID CONTACTBEMIDDELING KINDERWENS MASTURBA BEPERKING & EN INTERNET HOMOSEKSUALITEIT OPENHARTIGHEID CONTACTBEMI KINDERWENS MASTURBATIE LUST EN INTERNET HOMOSEKSUAL OPENHARTIGHEID CONTACTBEMIDDELING KINDERWENS MASTURBA EN INTERNET HOMOSEKSUALITEIT OPENHARTIGHEID CONTACTBEMI OPENHARTIGHEID CONTACTBEMIDDELING KINDERWENS MASTURBA EN OPENHARTIGHEID CONTACTBEMIDDELING KINDERWENS MASTU LUST EN KINDERWENS MASTURBATIE LUST EN INTERNET HOMOSEKS KINDERWENS MASTURBATIE LUST EN INTERNET HOMOSEKSUAL MASTURBATIE LUST EN INTERNET HOMOSEKSUALITEIT OPENHART CONTACTBEMIDDELING KINDERWENS MASTURBATIE LUST EN INT HOMOSEKSUALITEIT OPENHARTIGHEID CONTACTBEMIDDELING KIND MASTURBATIE LUST EN INTERNET HOMOSEKSUALITEIT OPENHART CONTACTBEMIDDELING KINDERWENS MASTURBATIE LUST EN INT HOMOSEKSUALITEIT OPENHARTIGHEID CONTACTBEMIDDELING KIND Klik HOMOSEKSUALITEIT kennispocket MASTURBATIE LUST EN INTERNET OPENHART CONTACTBEMIDDELING KINDERWENS MASTURBATIE LUST EN INT

SEKSUALITEIT

VERSTANDELIJKE BEPERKING & SEKSUALITEIT

VERSTANDELIJKE BEPERKING &

SEKSUALITEIT

2E DRUK

UITGEVERIJ MYBUSINESSMEDIA


OPENHARTIG OVER INTIMITEIT

J

REDACTIE KLIK TJITSKE GIJZEN

e eigen seksualiteit zal je misschien niet zo snel met derden delen. Gaat het over de seksualiteit van cliënten, dan moet je wel. Het is een weliswaar intiem onderwerp, maar in je team is praten over seksualiteit, een barre noodzaak. Cliënten moet je kunnen begeleiden op alle levensgebieden, ook op dat van de seksualiteit. En natuurlijk wil je hen, net als bij alle andere zaken in hun leven, ook bij hun seksualiteit zo goed mogelijk helpen. Je laat hen niet alleen met hun vragen en noden. Hoewel het voor steeds meer begeleiders een onderwerp is als vele andere in het werk, roept seksualiteit vaak nog gevoelens op van gene of zelfs afkeer. Hoe ben je zelf opgevoed? Wat heb je aan prettigs of akeligs meegemaakt op seksueel gebied? Weten jullie van elkaar hoe de gevoeligheden liggen? Hoe open zijn je collega’s daarover? Mag je echt alles vragen, mag je alles vertellen wat je moeilijk of juist leuk en mooi vindt? Zijn jullie het eens met elkaar, en zo niet, waarover verschillen jullie van mening? In deze kennispocket lees je ervaringen van collega’s en deskundigen. Hopelijk helpt hun openhartigheid je om zelf ook deskundiger en gemakkelijker om te gaan met de seksualiteit van cliënten. Wil je je verder verdiepen in het onderwerp, dan is op www.klik.org nog veel meer informatie te vinden.

COLOFON

4

UITGEVER MYbusinessmedia Postbus 58 7400 AB Deventer

VORMGEVING Colorscan Wassenaarseweg 220 2596 EC Den Haag

Kijk ook op www.klik.org


INHOUD Openhartig over seks

Diversiteit

6

Land van niet is groter dan land van wel

42

Wie begint er over homoseksualiteit?

10

Vertrouwen kweken

46

Met wie zou je willen vrijen?

12

Seksualiteit hoort thuis in elk zorgplan

49

Eindelijk het nachtleven ontdekken

51

Je bent goed zoals je bent

DOOR RONNY VINK

DOOR RONNY VINK

DOOR RONNY VINK

DOOR RONNY VINK

DOOR TJITSKE GIJZEN

DOOR RONNY VINK DOOR RONNY VINK

Contactbemiddeling 15

Op zoek naar hun droomvrouw DOOR RONNY VINK

Lust en internet 54

Voorkom de digitale vrije val

61

DOOR TJITSKE GIJZEN

Kinderwens 21

Praten over de kinderwens DOOR TJITSKE GIJZEN

Porno als informatiebron voor seks

26

Moeders leren van elkaar

DOOR RONNY VINK

DOOR TJITSKE GIJZEN

Begeleider als lustobject Masturbatie 28

Niet wachten op gedragsproblemen

32

Kan hij leren masturberen?

38

Masturbatie als activiteit

65

Liever geen lustobject DOOR RONNY VINK

DOOR RONNY VINK DOOR MARJA KROEF DOOR MARJA KROEF

5


OPENHARTIG OVER SEKS

Land van niet is groter dan het land van wel Seksualiteit is een normaal onderwerp van gesprek geworden voor begeleiders en cliënten van Lunet zorg in Brabant. Het is leuk om het er met elkaar over te hebben, ontdekken ze met de methode Praten over seks.

Samengevat Twee seksuologen in dienst van een instelling zorgen voor ruimte om te praten over seks. Ze hebben een methode ontwikkeld voor begeleiders en cliënten.

Als Paulien van Doorn en Nicole van Zelst met mij over het terrein van Lunet zorg in Eindhoven wandelen, worden zij geregeld met een blije, of zelfs ondeugende lach gegroet door bewoners. “Niet altijd hoor,” verzekert Paulien. “Sommigen worden verlegen als ze ons zien, en kijken gauw de andere kant op.” Beide vrouwen zijn seksuoloog. Volgens Paulien en Nicole is praten over seks leuk voor cliënten en begeleiders. Paulien van Doorn werkt sinds 1999 bij Lunet. Heeft ze ondertussen de hele gemeenschap ervan overtuigd dat seks ook voor cliënten leuk is, en niet voornamelijk problematisch?

6

“Het houdt nooit op. Er komen nieuwe cliënten en nieuwe medewerkers; jonge mensen groeien anders op dan wij. Toen ik eind vorige eeuw als seksuoloog begon bij de Rutgers Stichting was er best veel vrijheid. Er werd niet zozeer over gepraat, maar als iemand moest leren masturberen werd dat gewoon opgelost. De maatschappelijke moraal verandert; op het gebied van seksualiteit is de cultuur strenger en angstiger geworden. Tegenwoordig heeft aandacht voor seksualiteit vooral de bedoeling, seksueel misbruik te voorkómen. Zeker mannelijke begeleiders hebben daardoor veel handelingsverlegenheid. Cliënten worden mondiger, en gebruiken seks soms tegen begeleiders; die blijven


OPENHARTIG OVER SEKS

Ziek van de zenuwen Nicole van Zelst: “Een ernstig spastische vrouw, emotioneel van laag niveau, lichamelijk afhankelijk van haar begeleiders, zei dat iemand haar seksueel misbruikt had. De gedragsdeskundige stuurde haar door naar mij. In het begin van ons contact was ze ziek van de zenuwen, omdat ze er voor het eerst over zou praten. Na een aantal keren was ze in staat om mij over haar gevoelens te vertellen, over haar seksuele beleving, verliefd zijn, haar wensen voor de toekomst en wat ze graag zou willen op seksgebied. Ze wilde kinderen krijgen, maar realiseerde zich dat ze fysiek niet eens seks kon hebben. Langzaamaan zijn ook haar begeleiders erbij betrokken. Door de gesprekken

begon zij zich op allerlei vlakken te ontwikkelen. We hebben samen gezocht naar een vorm waarin zij haar seksualiteit kon beleven. Al snel werd duidelijk dat misbruik nooit had plaatsgehad; dat verhaal was de enige manier die ze kon verzinnen om aandacht te vragen voor haar seksualiteit. Bij mannen gaan we er eerder van uit dat er seksuele gevoelens spelen. Deze vrouw gaat tegenwoordig naar een sekswinkel, met een begeleidster. Ze durft veel beter voor zichzelf op te komen. Ze wilde een half uur langer douchen, maar dat durfde ze niet te vragen: De begeleiders moeten al van alles voor mij doen. Ik zei: daar betaal je toch voor? Dat hielp haar over haar schuldgevoelens heen.”

uit voorzorg op de drempel van een slaapkamer staan. Ik snap dat wel, maar er niet serieus over praten voedt de angst.’

Rolmodel ‘Wij hebben een voorlichtingsmethode ontwikkeld, genaamd Praten over seks. Een medewerker hoeft niet over zijn eigen seksualiteit te praten, maar moet het onderwerp wel bespreekbaar maken, en daarbij ondersteuning bieden. Ons belangrijkste advies is: houd het algemeen, je bent als begeleider toch al vaak rolmodel. Het is niet eerlijk om jouw leven als voorbeeld te gebruiken; dat blijft onbereikbaar voor cliënten. Het gaat niet om jou, het is niét professioneel om over je eigen seksualiteit te praten.”

f 7


OPENHARTIG OVER SEKS

Persoonlijk plan Seksualiteit is bij Lunet een basisonderwerp. Er staat een visie op papier; begeleiders weten precies wat van hen wordt verwacht en welke steun ze kunnen krijgen. In elk persoonlijk plan staan vragen over seks, zodat het onderwerp bij elke cliënt aan de orde komt. Paulien: “Je gaat niet dood zonder seks. Het is wel iets dat de kwaliteit van je leven kan verhogen. Hoewel we onze methode bij cliënten vanaf twaalf jaar gebruiken, is er ook bij kleine kinderen aandacht voor: we zorgen dat ze woorden voor hun geslachtsdelen kennen, en het praten erover normaal vinden. Voor veel cliënten is het land van niet nog altijd groter dan het land van wel. Ze horen meestal wat ze niét mogen, zonder wat, waar en hoe dan wél iets mag. Wij stellen het begrip seksuele gezondheid centraal. Cliënten krijgen ondersteuning bij het vormgeven van hun eigen seksualiteit.”

Schade Wat trof Paulien van Doorn aan toen ze in Eindhoven begon als seksuoloog? “Veel op het gebied van seksualiteit ging zodanig fout dat mensen schade opliepen. Ik ben begonnen met een project Omgaan met elkaar, voor cliënten, begeleiders en familie. Teams vonden het een boeiend onderwerp, zo kwam ik in bijna alle woningen. Het zette de deur open voor lastiger onderwerpen als seksualiteit. Cliënten vroegen: • Hoe moet ik dingen te weten komen over seks? • Wie ben ik? • Wie luistert er echt naar mij? • Hoe word ik gehoord, hoe maak ik iets duidelijk? • Hoe maak ik het weer goed als ik ruzie heb gemaakt? Kan je eigenlijk goed ruzie maken, of is ruzie altijd fout? • Mijn toekomst: hoe moet ik verder?

8

Ik zeg vaak tegen begeleiders: laat maar geen foto’s van bruiloften en kindjes meer zien; dat is onbereikbaar voor de meeste cliënten. Begeleiders kunnen hun beter duidelijk maken dat er meer is in het leven dan huisje, boompje, beestje. Je kunt met een vriend gelukkig zijn, maar ook alleen, of met je familie. Met een latrelatie, zonder seks of met incidentele seks is het leven ook prettig.” Paulien werd en wordt, net als Nicole, gevraagd bij individuele casussen. “Destijds gingen die bijna allemaal over ongewenst en ongepast gedrag, zoals masturberen in het openbaar. Veel


OPENHARTIG OVER SEKS

seksueel contact tussen cliënten dat misliep: het lukt niet, wij snappen elkaar niet, we kunnen er niet over praten. Of: ik wil zo graag een relatie. Mannen zoeken vrouwen voor de seks en de relatie; vrouwen zoeken vaak mannen voor contact, niet primair voor seks. Mannen zijn duidelijker in hun seksuele behoefte dan vrouwen. Verstandelijke beperkte vrouwen hebben de seks die hun mannelijke partner wil. Ze weten niet wat ze zelf willen, laat staan dat ze ja of nee kunnen zeggen tegen wat een ander wil.”

Mannen en vrouwen Nicole: “Seksualiteit wordt meer geaccepteerd bij mannen dan bij vrouwen. Sommige vrouwen willen wel iets, maar weten niet wat. Klaarkomen is bij een man duidelijker dan bij een vrouw.” Paulien: “Mannen zijn gewend om hun geslachtsdeel vast te pakken, want ze moeten er ook mee plassen. Vrouwen hoeven hun hele leven hun geslachtorgaan niet te zien, daarvoor moet je in een spiegel kijken. Het wordt vaak verzwegen, veel vrouwen hebben geen woorden voor hun geslachtsdelen. Begeleidsters zijn hun belangrijkste kennisbron, maar die geven nogal eens informatie vanuit angst en bescherming. Ze zeggen: je moet voorzichtig zijn met seks; ze zeggen niet: zó kun je klaarkomen, zó werkt je lichaam.” „

9


OPENHARTIG OVER SEKS

Vertrouwen kweken Seksualiteit is een normaal onderwerp van gesprek geworden voor begeleiders en cliënten van Lunet zorg in Brabant. Het is leuk om het er met elkaar over te hebben, ontdekken ze met de methode Praten over seks.

Samengevat Twee begeleiders vertellen hun ervaringen met de methode Praten over seks.

Eric Heesterbeek (47) begeleidt mensen met een lichte verstandelijk handicap. “Die hebben allerlei vragen: Hoe ga ik een relatie aan, hoe versier ik iemand, waar vind ik iemand? Met cliënten neem ik het boek bij de methode Praten over seks door en doen we samen de opdrachten daaruit. Eén cliënt had wel vriendinnetjes gehad, maar nooit seks. Het laatste deel van het boek gaat daarover. Ik heb de tekst voorgelezen, en zo nodig stelde hij vragen. Hij vond het razend interessant. Hij was de eerste twee keer voorzichtig, maar toen we elkaar eenmaal vertrouwden, hebben we over alles gepraat.”

Meer openheid Eric vindt dat de methode heeft geleid tot meer openheid in zijn team. “Vroeger ging je zelf aan de slag, en praatte je meer vanuit je eigen ervaringen. Dit boek houdt het neutraler, dat is prettig. Ik vind het bijvoorbeeld moeilijk om mijn eigen waarden en normen op de achtergrond te houden; hierin wordt beschreven wat maatschappelijk is toegestaan. De methode heeft mij erg geholpen om op een neutrale manier over seksualiteit te praten. Het is onbelangrijk hoe ik er zelf over denk. Soms doen cliënten onwenselijke dingen; dan praat ik aan de hand van het boek over wat ‘normaal’ is.”

Taboe

10

Eric werkt al 20 jaar in de zorg. “Seksualiteit was natuurlijk altijd een onderwerp, maar er werd niet echt over gepraat. Veel familieleden vonden het taboe. Het was erg prettig dat wij op een gegeven moment bij een seksuologe terecht konden met onze vragen. Daarvóór wisten we niet waar we met zulke kwesties heen moesten.


OPENHARTIG OVER SEKS

Ik ben ooit eens een badkamer binnengelopen om een wasmand te halen: stond er een stelletje te douchen. Dat was voor ons alle drie buitengewoon ongemakkelijk. Zij voelden zich betrapt en schuldig. Ik heb gezegd: Van mij mogen jullie samen douchen, maar doe de deur op slot. Ik betwijfel of ze ooit seks hebben gehad, en dat komt vrees ik door dat incident. Je sprak er in die tijd niet met cliënten over. Er zijn nu verschillende stelletjes in huis, die wij ook op het punt van hun relatie begeleiden. Als het over seks gaat bespreken we het soms met zijn vieren: twee cliënten en twee begeleiders, en soms met elk apart: wat zij het prettigst vinden.”

Serieuze relatie Seksuologe Paulien van Doorn: “Als mensen een serieuze relatie krijgen, moeten begeleiders afspraken met hen maken: hoe vaak zie je elkaar, hoe ga je om met seks, met geen kinderen krijgen, of het heel fijn hebben samen.” Eric Heesterbeek: “Een jongen had een relatie met een meisje uit huis. Zij zei tegen haar begeleidster: ‘Ik vind seks niet zo prettig want dat is altijd hetzelfde.’ Dat hebben we met zijn vieren besproken, daarna heb ik de jongen verder begeleid. We hebben samen op websites naar voor hen nieuwe standjes gezocht, zodat zijn vriendinnetje ook plezier in de seks zou krijgen.”

Troosteloos Seksuologen en begeleiders mogen alleen maar práten over seks. Wij mogen niet met onze handen aan iemand komen, wij mogen geen kleren uitdoen. Dan gaan we wel eens met iemand naar de dokter, omdat die het wel mag uitleggen en aanwijzen. Waar zit alles, waar moet wat in en, ook belangrijk: functioneert alles goed? Een ander stel vroeg om hulp. Ze hadden allebei zin in seks; hij achter de computer, zij voor de tv. Maar naar elkaar toe komen, plannen, daar kwam het niet van. Ik vroeg: hoe ziet jullie slaapkamer eruit? Redelijk troosteloos: bed, kast, tlbuis. Toen zijn we gaan kijken hoe ze het gezellig konden maken. Ze hadden geen idee, daar hebben veel mensen met een verstandelijke beperking hulp bij nodig.” „

Praten over seks Methode voor het ondersteunen van men- Begeleidersboek (prijs € 30) en een lossen met een verstandelijke beperking bij bladige werkmap voor cliënten (€ 40). hun seksuele ontwikkeling. Door Paulien Uitgeverij Maklu. van Doorn en Anja Janssen.

11


• • • • • • • • • • • •

LEES OOK DE ANDERE KLIK KENNISPOCKETS MET INFORMATIE EN INSPIRATIE VOOR DE VERSTANDELIJKE GEHANDICAPTENZORG

Profile for Mybusinessmedia_uitgeverij

Klik kennispocket: Seksualiteit  

Inkijkexemplaar Zorgprofessionals vertellen over: - Wat begrijpen cliënten van seksualiteit? - Wat kan je doen om in jouw leefgroep van se...

Klik kennispocket: Seksualiteit  

Inkijkexemplaar Zorgprofessionals vertellen over: - Wat begrijpen cliënten van seksualiteit? - Wat kan je doen om in jouw leefgroep van se...

Profile for leesnu