Page 1

Projecten Leader Creatieve initiatieven van vindingrijke inwoners


Sortimentstuin de Kloostergaarde Zenderen

Zenderen ligt centraal in de ‘Groene Poort’, een groene zone tussen Almelo, Hengelo en Borne. De groene omgeving en het religieuze erfgoed geven het kerkdorp een centrale rol bij de verdere ontwikkeling van toerisme en recreatie in dit gebied. Een nieuwe trekpleister is de Kloostergaarde. De voormalige sortimentstuin van de tuinbouwschool was in verval geraakt. Op initiatief van de gemeente Borne, restaurant Het Seminar en zorgorganisatie ZON is de tuin zoveel mogelijk in de oorspronkelijke staat teruggebracht, onder meer met kruiden en oude plantensoorten. De cliënten van ZON dragen zorg voor het onderhoud van de tuin. Deze is nu toegankelijk voor het publiek, dat kan genieten van een Arboretum, een educatieve tuin en een speelbos voor kinderen. In de tuin staat een theehuis, dat wordt geëxploiteerd door restaurant Het Seminar. Zo komen in de Kloostergaarde cultuurhistorie, natuur, educatie, recreatie en dagbesteding samen.


Langs Heilige Huisjes Regio

Charmante Mariakapelletjes langs de wegen. Markante kloosters in het landschap. Zichtbare en onzichtbare herinneringen aan zeer oude religies. Kerken en moskeeën in de Twentse dorpen en steden. Een schitterende synagoge in Enschede. In Glanerbrug een Syrisch-orthodox klooster. In Twente zijn overal verwijzingen te vinden naar de verschillende religies die er worden en werden beleden. Om de bewustwording van het regionale religieuze erfgoed te stimuleren en het tegelijkertijd bij toeristen onder de aandacht te brengen, heeft het Twents Bureau voor Toerisme het omvangrijke project ‘Langs Heilige Huisjes’ gelanceerd. Aan de hand van een website en interactieve wandel- en fietsroutes wordt met behulp van een routenavigatiesysteem en apps meer verteld over het Twentse religieuze erfgoed en raakvlakken als legenden, spiritualiteit en mystiek. Een bijzonder onderdeel van het project was de thriller ‘Hellehonden’ van Jan en Sanne Terlouw, waarin het Twentse religieuze erfgoed een opmerkelijke rol vervult. In 2011 liet het bezinningsevenement ‘Tussen Hemel en Aarde’ in het centrum van Ootmarsum de Twentse religies, mythen, sagen en volksgebruiken tot leven komen.


Streekmarkt Twente Delden

Twente kent mooie ambachtelijke streekproducten. Een aantal regionale producenten heeft zich verbonden in de stichting Streekmarkt Twente, met de bedoeling de afzet te vergroten. Een presentatie onder een gemeenschappelijke noemer zorgt voor herkenbaarheid, een vaste locatie voor de maandelijkse markt biedt publiek en producenten een plek om elkaar regelmatig te ontmoeten. Streekmarkt Twente bestond in 2014 vijf jaar en is vanaf het begin een succes. Iedere eerste zaterdag van de maand, het hele jaar door, presenteren streekproducenten hun producten rondom de Oude Blasiuskerk in Delden. Het aantal deelnemende producenten heeft zich in de loop der jaren uitgebreid. Evenals de aantallen bezoekers, zowel uit de regio als daarbuiten. Ook lokale ondernemers proďŹ teren van de aantrekkende werking van de markt. Het succes van Streekmarkt Twente heeft andere regionale ondernemers geĂŻnspireerd. Inmiddels zijn tijdens het zomerseizoen op verschillende plaatsen in Twente streekmarkten.


Proef de streek Streekmarkt Twente

Streekmarkt Twente in Delden trekt het hele jaar bezoekers van binnen en buiten de regio. Ook lokale ondernemers zijn blij met het project.

Nico Bebseler had een kwekerij in biologische bijzondere paddenstoelen. Die verkocht hij vroeger alleen aan groenteboeren en via zijn webwinkel Eko Twente, maar de laatste jaren staat hij ook op de maandelijkse streekmarkt in Delden. “Ongeveer acht jaar geleden hebben we met een clubje van vier personen de koppen bij elkaar gestoken. Of het geen idee zou zijn om een streekmarkt te organiseren, waar kleine ambachtelijke producenten hun waren zouden kunnen aanbieden.” Er werd een inventarisatie gemaakt en er bleek voldoende belangstelling voor deelname aan een maandelijkse markt. Zo ontstond het project Streekmarkt Twente.

Pilot van een maand of acht “Vijftien producenten hebben een intentieverklaring ondertekend, dat ze mee zouden doen aan een pilot van een maand of acht. Daarna zou duidelijk moeten zijn of de markt zichzelf kon bedruipen”, legt Nico uit. Met medewerking van de gemeente Hof van Twente, regie vanuit LTO en steun van LEADER werd het project opgezet en verder uitgewerkt. Als vaste plek werd gekozen voor Delden, rondom de Oude Blasiuskerk. Er kwam een gemeenschappelijke huisstijl, een website en promotiemateriaal. En zo ging de markt in april 2009 van start. Nico: “Het was gelijk een succes, de mensen wisten ons snel te vinden. In vijf jaar tijd zijn we uitgegroeid tot een markt met ruim dertig producenten. We kennen weinig verloop, dat geeft wel aan dat men tevreden is.”

Drieduizend bezoekers De bezoekersaantallen zijn in de loop der jaren uitgegroeid tot gemiddeld drieduizend bezoekers per keer. “We gaan de hele winter door en zelfs bij slecht weer komen er bezoekers”, vertelt Nico trots. Omdat hij zelf ook op de markt staat, weet hij uit eigen ervaring dat er veel vaste bezoekers komen. “Mensen vinden het gezellig. Ze lopen rond, maken een praatje met de producenten en proeven van de producten. Proef de streek; dat maakt van deze markt een echte beleving”, is Nico van mening. Hij vertelt dat studenten van Hogeschool Saxion onderzoek hebben gedaan naar de plaats van herkomst van de bezoekers. Daaruit bleek dat de streekmarkt ook de nodige bezoekers van buiten de regio trekt, die speciaal voor deze gelegenheid naar Delden komen.

Trekpleister Het succes van Streekmarkt Twente bleef niet onopgemerkt. Van buiten de regio komen regelmatig streekproducenten hun licht opsteken en in Twente zijn inmiddels streekmarkten in verschillende plaatsen. Nico: “Daar komen andere producenten, want je moet natuurlijk geen concurrent van jezelf worden door op al die markten te staan. Maar er zijn steeds meer streekproducenten en het is logisch dat andere plaatsen ook zo’n trekpleister willen hebben. Wij horen vaak genoeg dat de Deldense ondernemers ook blij zijn met de

markt, zij hebben ook voordeel van meer mensen in de stad.” Streekmarkt Twente zou nog een paar producenten extra kwijt kunnen rond de kerk. Wat zijn de criteria voor deelnemers? “Het is een foodmarkt voor ambachtelijke producten, daar houden we aan vast. De meeste producenten komen uit Twente, maar dat zien we ruim. In feite is heel Oost-Nederland onze streek.” Nico is blij dat Streekmarkt Twente zo’n succes is. “Niet alleen voor de producenten, maar ook voor de lokale ondernemers en het Twentse toerisme. Vergeet niet dat deze kleine producenten een bijdrage leveren aan variatie en levendigheid in het Twentse landschap. De Tourist Info’s pakken het project op. In de toekomst kunnen er misschien arrangementen of busreizen komen, waarin een bezoek aan Streekmarkt Twente wordt verbonden met andere attracties van Delden en de regio. Daarover wordt inmiddels nagedacht.”


ARTwekkelo/ A Lovely Place Twekkelo

Twekkelo is een buurtschap tussen Hengelo en Enschede. Een landelijk plekje. Niet alleen tussen twee steden, maar ook tussen verschillende industrieterreinen. De stichting ARTwekkelo (SART) stelt zich ten doel het agrarisch en industrieel erfgoed van Twekkelo te behouden en te bewaren. Dit gebeurt door in leegstaande gebouwen kunstenaars en ontwerpers betaalbare ateliers en werkplaatsen aan te bieden. Afvalverwerker Twence stelde twee ruimtes, waarin 25 kunstenaars een werkplek hebben gevonden, beschikbaar. Andere plekken zijn aangeboden door bijvoorbeeld Akzo en landgoedeigenaren. In overleg met boeren zijn leegstaande schuren omgebouwd tot atelierruimte. Op deze manier wordt het landelijke gebied levendig gehouden, hebben kunstenaars een werkplek in een inspirerende omgeving en blijft het cultureel erfgoed zo goed mogelijk bewaard. Binnen het project wordt actief samengewerkt tussen onderwijs (Hogeschool ArtEZ, Universiteit Twente, Hogeschool Saxion, ROC, AOC), ondernemers, wetenschappers, kunstenaars en bewoners. Door hun gezamenlijke activiteiten kan een breed publiek kennismaken met kunst en cultuur. Vanuit het project ARTwekkelo is als spin-off ‘A Lovely Place’ opgestart. Dit project beoogt kunst en natuur met elkaar te verbinden. Niet alleen in Twekkelo, maar ook breder in de regio en in LEADER-gebieden buiten Nederland.


Ambt Delden

Pachters op landgoed Twickel overwogen de markt te benaderen met gezamenlijke producten als Twickelkaas. LTO Noord heeft met ondersteuning vanuit LEADER een onderzoek gedaan naar de mogelijkheden. Hieruit werd duidelijk dat er een markt voor de producten bestaat, maar ook bleek dat de productie van kaas binnen de huidige regelgeving van zuivelfabrieken lastig is. De risico’s waren van dien aard, dat werd besloten het project vooralsnog niet uit te voeren en te wachten op gewijzigde regelgeving op dit gebied.

Foto van boerderij op landgoed Twickel: Š Schipper Douwes Architectuur

Zuivelverwerking op landgoed Twickel


Voorbereiding (inter)nationale samenwerking LEADER Regio

Vanuit de Lokale Actiegroep van LEADER Zuid-Twente is onderzoek gedaan naar voorwaarden om tot samenwerking te komen met partners op landelijk en Europees niveau. Bijvoorbeeld op het gebied van kennisuitwisseling en regiopromotie, zoals dat in de LEADER-projecten ‘Local Food’ en ‘A Lovely Place’ wordt gezocht. In dit kader hebben inter-territoriale en transnationale uitwisselingen plaatsgevonden met LEADER-groepen uit andere Europese regio’s. Een groep uit Finland bezocht Zuid-Twente vanuit interesse in het project ‘Langs Heilige Huisjes’.


Internationale Streekmarkt Local Food Regio

Streekmarkt Twente organiseert samen met LEADER-partners in andere landen internationale streekmarkten. Doel is de positie en het imago van streekproducenten te versterken, agrarisch ondernemerschap te professionaliseren en verbindingen te leggen met toerisme en recreatie. In het kader van dit project ‘Local Food’ was in augustus 2013 een Internationale Streekmarkt in de Zuid-Franse plaats Digne-les-Bains. Vanuit Twente nam een aantal streekproducenten deel aan deze markt. Met name Twentse kaas en ijs bleken geliefd bij de bezoekers van de markt. Ter plaatse werden door de organisatie excursies aangeboden naar onder meer een warenhuis voor streekproducten, een olijvenfabriekje en een schapenhouderij annex coöperatie voor landbouwwerktuigen. Daarnaast was een presentatie over het digitale verkoopplatform ‘More for Local’, dat beoogt via digitale kanalen een internationale uitwisseling van streekproducten op gang te brengen.


Heidegoed ’t Kluenven Beckum

Heidegoed ’t Kluenven is een buitenplaats in Beckum, tussen Hengelo en Haaksbergen. Het huis, in 1938 gebouwd in Engelse landhuisstijl naar een ontwerp van architect Jan van Erven Dorens, wordt omringd door bijgebouwen en een uitgestrekt heidegebied. Teneinde het heidegoed te behouden en te bewaren, is het omgevormd tot een gastvrije buitenplaats. Een plek waarvan zoveel mogelijk mensen kunnen genieten. Bijvoorbeeld door deel te nemen aan rondleidingen, gastentafels, feestelijke bijeenkomsten en educatieve workshops. In het klimbos krijgen kinderen met concentratiestoornissen professionele begeleiding bij outdooractiviteiten. Zo leren ze om te gaan met leeftijdgenoten en met ze samen te werken en krijgen ze meer zelfvertrouwen. Centraal bij alle activiteiten op het heidegoed staan respect voor de natuur, voor andermans bezit en voor elkaar.


Historische Theeschenkerij Jordaan Haaksbergen

Twente was vroeger een belangrijke textielregio. In Haaksbergen speelde vanaf 1793 de familie Jordaan een belangrijke rol in de lokale textielindustrie. De fabriek van D. Jordaan en Zonen was jarenlang de grootste werkgever van het dorp. Aan de Fazantstraat stonden houten huizen, die de firma Jordaan in 1922 voor de werknemers van de fabriek had gebouwd. In 2009 dreigde de mooiste, een gemeentelijk monument, echter te verdwijnen. Daarop nam de lokale Historische Kring het initiatief om het pand te bewaren. Uiteindelijk werd het verplaatst naar een locatie op camping en bungalowpark ‘t Stien’nboer. Daar kreeg het bijzondere houten huis een nieuwe bestemming als theeschenkerij. Op de verdieping is een permanente expositie over D.Jordaan & Zonen ingericht en er zijn daarnaast jaarlijkse wisselexposites. Daarnaast zijn een film over D. Jordaan, fiets- en wandeltochten en educatief project ‘Wie was Jan’ voor de basisschoolgroepen 7 en 8 gemaakt.


Levend monument Haaksbergen

De oude algemene begraafplaats in het centrum van Haaksbergen wordt getransformeerd tot een multifunctioneel, sfeervol park, waar herdenken en recreëren samenkomen. Nabestaanden kunnen een boom planten ter nagedachtenis aan een overledene. Ook komen er gedenkplekken waar de as van overledenen kan worden uitgestrooid. Er is speciale aandacht voor waardevolle elementen en oorlogsgraven. De Nederlandse wetten en regels met betrekking tot grafplaatsen zijn vrij gecompliceerd. Belangrijk onderdeel van dit project was dan ook het juridische proces. Het uiteindelijke doel is een ‘levend monument’ te creëren, dat op een eigentijdse manier bijdraagt aan herstel en behoud van funerair erfgoed.


Dorpsplan Plus Bornerbroek Bornerbroek

De stichting Dorpsbelangen Bornerbroek wilde een centrale groene plek in het kerkdorp realiseren, voor de organisatie van (nieuwe) evenementen en activiteiten. Deze plek werd gevonden rondom de kerk. Hier is in overleg met de gemeente en het parochiebestuur, onder begeleiding van Dorpsplan Plus en met ondersteuning vanuit LEADER, door vrijwilligers een park aangelegd. Dit biedt niet alleen de gewenste ruimte voor activiteiten, maar is bovendien een natuurlijke route naar een school en een zorgcomplex voor ouderen. Op deze manier zijn generaties met elkaar verbonden op een plek waar de kerk het vanzelfsprekende middelpunt is. Het park, dat grotendeels door vrijwilligers wordt onderhouden, ontving inmiddels een Green Flag Award. De samenwerking tussen verschillende verenigingen en inwonersgroepen heeft een impuls gekregen; het dorpspark is het hart van het dorp.


Grensbeleving Enschede-Ahaus In Twente wordt de grens met Duitsland soms ongemerkt overschreden. Geen wonder, dat hier vroeger volop werd gesmokkeld. Met behulp van diverse media en informatiepanelen kunnen kinderen en andere bezoekers van het gebied wandelend of op de ďŹ ets zelf een spannend avontuur langs de grens beleven. De informatie is gebaseerd op historische gebeurtenissen. Ook de uitvoering van het project is grensoverschrijdend; het wordt gedragen door gemeenten, agrariĂŤrs en vrijwilligers uit Nederland en Duitsland.


Plattelandsmanifestatie Zicht op ZEB Markelo

Een samenwerkingsverband van de gemeenten Wierden (LEADER West-Twente) en Hof van Twente (LEADER Zuid-Twente) omtrent de buurtschappen Zuidermaten – Elsenerbroek − Bullenaarshoek (ZEB). Het betreft een meerjarentraject om de vitaliteit, identiteit en leefbaarheid van dit landelijke gebied duurzaam in stand te houden. De plattelandsmanifestatie liet zien wat er is bereikt en welke projecten op stapel staan. Stedelingen en plattelanders konden elkaar ontmoeten op een markt die was gericht op plattelandontwikkeling, recreatie, cultuurhistorie en noaberschap.


BinnensteBuitenBos Diepenheim

Wat vroeger een kaal pleintje in een woonwijk van het mooie kunststadje Diepenheim was, is tegenwoordig een multifunctionele natuurspeelplek om te leren, te spelen en te ontmoeten. Het BinnensteBuitenBos is ontworpen vanuit de natuurlijke speelbehoefte van kinderen. Ze kunnen er klimmen, klauteren en creatief bezig zijn met water, bos, zand en groen. In de winter kan er bij vorst worden geschaatst. Het plein wordt omringd door een school, woningen en een zorgcomplex. De verschillende groepen ontmoeten elkaar in het BinnensteBuitenBos, wat versterkend werkt voor de samenhang in het stadje. De plek is ontwikkeld, gebouwd en wordt onderhouden in samenwerking met verschillende bewonersgroepen. Het BinnensteBuitenBos is op verschillende manieren onderscheiden. Het werd bekroond als ‘Icoonproject Overijssel’, kreeg de publieksprijs ‘Kroonappel Hof van Twente’ en werd in 2014 verkozen tot ‘Gaafste Plek’ in Twente in de categorie Sport & Spel.


Een plek om te spelen, te leren en te ontmoeten BinnensteBuitenBos

Het BinnensteBuitenBos in Diepenheim is een tot natuurlijke speelplaats omgetoverd plein. Inspiratie voor het ontwerp was een door kinderen bedacht plan.

Het begon ooit met een prijsvraag van de gemeente Hof van Twente. Angelique Bovenschutte: “Aan kinderen werd gevraagd een idee in te leveren voor de ideale speelplek in hun eigen omgeving. Mijn oudste zoon, de dochter van mijn zus Bri en hun vriendje gingen aan de slag. Ze bedachten de ruwe versie van wat nu het BinnensteBuitenBos is.” Vanuit hun school hadden de kinderen uitzicht op een kaal pleintje, dat in het verleden was aangelegd als rolschaatsplek. Die functie had het al lang verloren, er werden vaak auto’s geparkeerd. De kinderen fantaseerden over spelen op het plein zoals ze dat in het bos doen; met takken, zand en water.

van toezicht zijn. De omwonenden wilden graag tegen iets moois aankijken en ook daar is rekening mee gehouden. Zo is de plek zowel transparant als besloten”, vertelt Angelique. Trots laat ze het uiteindelijke resultaat zien. Het BinnensteBuitenBos (BBB) ligt in de bebouwde kom, kinderen kunnen er zelfstandig naartoe lopen of fietsen. In het midden is een multifunctionele open plek, waar van alles wordt georganiseerd en die in de winter in een ijsbaan kan veranderen. “De brandweer bood spontaan hulp aan om de open plek onder water te zetten. Vorige winter waren hier de hele tijd kinderen aan het schaatsen. We hadden lichtjes opgehangen, het zag er prachtig uit”, kijkt Angelique terug.

Inspiratie van de kinderen Helaas won het idee de prijsvraag niet, maar het werd niet vergeten. Op het moment dat Angelique en Bri hoorden dat de school plannen had om metalen speeltoestellen op het plein te plaatsen, haalden ze het project van de kinderen tevoorschijn. “Hun ideeën waren geweldig, maar praktisch lastig uitvoerbaar. Bri en ik zijn allebei ontwerper. Wij hebben het plan uitgewerkt, maar de basis bleef de inspiratie van de kinderen”, vertelt Angelique. Ze namen hun ontwerp mee naar de school, waar het enthousiast werd ontvangen. “Voor we het wisten zaten we met de directeur en de adjunct bij de wethouder”, herinnert Angelique zich. Ook de wethouder was positief en daarmee kwam de bal weer bij Bri en Angelique terecht.

In het diepe “We hadden geen idee hoe we het zouden aanpakken, omdat we eigenlijk verwachtten dat de gemeente en de school het plan zouden uitvoeren. We werden dus echt in het diepe gegooid. Als eerste hebben we een stichting opgericht en gelukkig wisten we de juiste mensen om ons heen te verzamelen. De financiering kregen we rond, onder meer dankzij steun vanuit LEADER.” Angelique en Bri richtten zich zelf vervolgens vooral op de aanleg van het ‘bos’. “De gemeente had als eis gesteld dat alle hoveniers uit Diepenheim in de gelegenheid moesten zijn om mee te doen. We hebben er veel tijd in gestoken om de uitvoering zoveel mogelijk conform het ontwerp te laten verlopen. Als er problemen op dat gebied waren, probeerden we daar oplossingen voor te vinden”, legt Angelique uit. Ondanks de nodige hindernissen veranderde het saaie plein langzamerhand in een groene speeltuin.

Stem in LEADER Rondom de open plek zijn natuurlijke speelplekken in het groen. Stenen en takken om overheen te klauteren. Op verschillende plaatsen waterpompen, die water door ‘beekjes’ of ‘kanalen’ sturen en een zandbak. Takken waarmee gesleept kan worden. Talloze soorten planten en kruiden. Een vlinderheuvel met vlinderplanten. “We hebben het ook toegankelijk gemaakt voor minder validen. Met plekken om rolstoelen neer te zetten en zoveel mogelijk mee te kunnen doen”, wijst Angelique. De ‘BolleBoom’ die bij regen beschutting moet bieden is nog niet helemaal klaar, maar werd tijdens de beroemde jaarlijkse manifestatie Kunstmoment Diepenheim al wel gebruikt voor een expositie. “Dat is het mooie van het BBB: het is een ontmoetingsplek voor het hele stadje geworden. Ik hoor vaak dat kleinkinderen van senioren uit het zorgcomplex dat hier schuin tegenover ligt er ook komen spelen. De school kan hier buitenlessen geven en ouders en grootouders ontmoeten elkaar als ze hier met hun (klein)kinderen zijn.” Het allerbelangrijkste vindt Angelique dat de kinderen het zo naar hun zin hebben. “Dit hebben ze zelf bedacht en dat werkt. Kinderen durven te dromen, daar zou veel meer mee gedaan moeten worden. Bijvoorbeeld hulp van volwassenen om hun dromen te realiseren. Het BBB is daar een goed voorbeeld van. Kunnen kinderen geen stem krijgen in LEADER?”

Transparant en besloten De bomenrij langs de rand van het plein is blijven staan. Aan de kant van de school staat een omheining van boomstammen, aan de kant van aanliggende woningen is het groen laag gehouden. “Kinderen willen graag een beschutte plek, maar er moest wel een natuurlijke vorm Bri Manuel en Angelique Bovenschutte


Bussemakerhuis: Meer Museum, Meer Mensen, Meer Linnen Borne

Museum het Bussemakerhuis is gevestigd in een monumentaal pand in Oud Borne, het historische gedeelte van het dorp. Het museum is een 18e-eeuwse fabrikeurswoning, waar bezoekers inzicht krijgen in de Bornse linnengeschiedenis. Het project ‘Meer Museum, Meer Mensen, Meer Linnen’ is opgestart om met een herinrichting en een verbetering van de uitstraling de educatieve functie van het museum te verbeteren en meer bezoekers te trekken. Het pand kreeg een opfrisbeurt en de collectie werd uitgezocht en opnieuw gerangschikt. Nu vertelt het museum op een voor een breed publiek aansprekende manier de geschiedenis van de Bornse huisnijverheid, als voorloper van de Twentse textielindustrie. Naast educatieve activiteiten voor verschillende doelgroepen is er ruimte voor vergaderingen en kleinschalige evenementen. Met andere culturele instellingen binnen en buiten Borne wordt samenwerking gezocht.


Meer Museum, Meer Mensen, Meer Linnen Bussemakerhuis

Het Bussemakerhuis in Borne vertelt meer over de Bornse linnengeschiedenis en de Twentse huisnijverheid in de 18e en 19e eeuw. Het verhaal van het huis, de linnenhandel en de bewoners was leidend bij een nieuw museaal concept .

Het Bussemakerhuis in Borne is het enige overgebleven en opengestelde 18e-eeuwse fabrikeurshuis in Nederland. In het huis woonde fabrikeur Bussemaker, die het linnen dat in en rond Borne als huisnijverheid werd vervaardigd verhandelde. In die tijd was het bestaan in Twente hard, er was weinig geld. De inkomsten uit huisnijverheid konden dan ook niet worden gemist. Dit gaf rijke fabrikeurs als Bussemaker een belangrijke positie binnen een gemeenschap. Het huis dat Bussemaker in 1779 liet bouwen en waarin hij woonde en werkte, is tegenwoordig een rijksmonument. In de jaren ’50 van de vorige eeuw kreeg een deel van het pand de museale status, sinds de jaren ’90 is het hele pand in gebruik als museum.

is opgestaan en zo weer aan het werk kan gaan. De bezoeker leert meer over het proces van vlas tot linnen en kan verschillende weefgetouwen bekijken. Liesbeth: “Over de inrichting is goed nagedacht. Het betekende alleen wel, dat we heel veel tijd moesten besteden aan het opnieuw selecteren van onze collectie.”

Charmant museum Liesbeth Hassink is sinds 2008 conservator van het Bussemakerhuis. “De geschiedenis van de Twentse textielindustrie begon met de huisnijverheid. Dat laten we zien in dit museum. Daarnaast kunnen bezoekers ervaren hoe een rijke fabrikeur in de tweede helft van de 18e en de eerste helft van de 19e eeuw leefde.” Het Bussemakerhuis was altijd al een charmant museum, maar een opknapbeurt en een herinrichting waren hard nodig. “We wilden de educatieve mogelijkheden van het museum uitbreiden en een breder publiek trekken. Dat was in de oude situatie niet mogelijk”, vertelt Liesbeth.

Liesbeth Hassink

Oorspronkelijke kleuren Leerlingen van de Hengelose ‘Schilderscool’ begonnen in 2010 met het binnenschilderwerk. Hiervoor werd gebruik gemaakt van de oorspronkelijke kleuren van het huis. Onder het motto ‘Meer Museum, Meer Mensen, Meer Linnen’ ging in het voorjaar van 2012 een nieuw museaal concept van start. “Het pand is prachtig, evenals de plek in het beschermde dorpsgezicht Oud Borne. Daarnaast hebben we de beschikking over onze eigen collectie. Het punt was alleen; er zat geen lijn in de permanente expositie. Bij het nieuwe concept zijn we uitgegaan van het principe dat het verhaal van het huis, de linnenhandel en de mensen die hier woonden leidend is”, legt Liesbeth uit.

Selecteren collectie De thema’s ‘wat is linnen’, ‘wat is een fabrikeur en hoe werkte de linnenhandel in Twente’, ‘samenhang tussen de Doopsgezinde religie en de linnenhandel’ en de ‘geschiedenis van het huis’ nemen bezoekers aan de hand door het museum. De rondgang start in een gang met een vloer van originele Bentheimer zandstenen. De verschillende kamers geven informatie in tekst en met voorwerpen. Bijzonder is de opkamer, de werkkamer van Bussemaker. Het lijkt of hij even

Toegewijde vrijwilligers Met financiële ondersteuning van de gemeente Borne konden professionele lesbrieven worden ontwikkeld. Tegenwoordig ontvangt het Bussemakerhuis regelmatig groepen basisscholieren en ook steeds vaker middelbare scholieren. “We kunnen informatie aanbieden op een manier die bij deze tijd past. Met filmpjes en touchscreens en een presentatie van goed opgebouwde teksten. Zonder LEADER hadden we hiervoor nooit de middelen gehad”, benadrukt Liesbeth. Daarnaast kan ze gelukkig een beroep doen op een groot aantal toegewijde vrijwilligers. Ze bekent dat ze de reactie van de vrijwilligers op de veranderingen erg spannend vond. “Deze mensen zijn vaak al jarenlang aan het museum verbonden. Gelukkig zijn ze erg blij met de nieuwe opzet.” Ook bezoekers reageren positief. Nu wordt verder gewerkt aan arrangementen en samenwerkingsverbanden met andere culturele instellingen in Borne en omgeving. Liesbeth: “We kunnen van elkaar leren en elkaar versterken. Samen kunnen we het culturele erfgoed van Borne nog veel beter onder de aandacht brengen.”


Historische begraafplaats Goor, Diepenheim en Haaksbergen

De stichting RIBO (Scholing, Restauratie en Innovatie in de bouw in Overijssel), vereniging De Terebinth (behoud funeraire cultuur Nederland) en Landschap Overijssel hebben samen het project Rustplaatsen Overijssel opgestart (www.rustplaatsen.nl). Doel van het project is om historische begraafplaatsen in Overijssel te restaureren en toeristisch en educatief te ontsluiten. In Zuid-Twente zijn met steun van LEADER in Goor en Haaksbergen begraafplaatsen gerenoveerd. De begraafplaats in Goor betreft een publieke begraafplaats met monumentale status. Het meest opvallende graf, dat van textielfabrikant Thomas Ainsworth, is een rijksmonument. In Diepenheim verraad alleen een hek in de heg vlakbij Huis te Diepenheim en het Warmelo de aanwezigheid van de oude algemene begraafplaats. De begraafplaats in Haaksbergen was particulier eigendom van de textielfamilie Jordaan. Tijdens de werkzaamheden is restauratiekennis overgedragen aan leerlingen en vrijwilligers. Er wordt aansluiting gezocht bij bestaande ďŹ ets- en wandelroutes.


Revitalisering Museum Buurtspoorweg Haaksbergen

In de omgeving van de oude spoorlijn tussen Haaksbergen en Boekelo is nog altijd het kenmerkende geluid van een stoomtrein te horen. Museum Buurtspoorweg in Haaksbergen houdt de traditie in stand en vertelt meer over de geschiedenis van stoomtreinen en lokaalspoorwegen en hun regionale betekenis. Vrijwilligers onderhouden de gebouwen en de spoorbaan. Het historische stationsgebouw is door renovatie en herinrichting in de oorspronkelijke stijl teruggebracht. In combinatie met een horecavoorziening is een publieke informatie- en expositieruimte ontstaan, die ook kan worden bezocht op dagen dat er geen stoomtreinen rijden. Het museum heeft een routestructuur langs de attracties gekregen en de collectie spoorwegmaterieel is uitgebreid. Voor scholen worden stageplaatsen en educatieve programma’s aangeboden. Met toeristische en cultuurhistorische attracties in de regio wordt samenwerking gezocht. Zo worden in het museum behoud van cultuurhistorisch erfgoed, educatie en toeristische samenwerking met elkaar verbonden.


Fase 2

Kiekeboer’n Borne, Haaksbergen, Hof van Twente

Agrariërs in de gemeenten Borne, Hof van Twente en Haaksbergen die participeerden in het Landbouw Leerpad verenigden zich in Kiekeboer’n. In fase 2 van het project hebben zij het plan gezamenlijk opgepakt en er verder uitwerking aan gegeven. De deelnemende agrariërs zijn via fietsroutes met elkaar verbonden en organiseren arrangementen, open dagen en andere evenementen. Met steun van LEADER zijn onder meer een website met informatie en arrangementen, een fietsroutekaart en een app ontwikkeld. In samenwerking met Twentelogies worden meerdaagse arrangementen geboden. Recreanten, scholieren en andere bezoekers kunnen op een leuke en leerzame manier meer ontdekken over landbouw, veeteelt, streekproducten, zorg, natuurbeheer en alles wat verder met het boerenbedrijf kan samenhangen. Zo maakt het publiek kennis met innovatieve agrarische bedrijven in het Zuid-Twentse buitengebied, wordt het agrarisch cultureel erfgoed onder de aandacht gebracht en krijgt het regionale toerisme een impuls. Gestreefd wordt naar een spin-off van het project naar heel Twente.


Kom kiek’n bij de boer Kiekeboer’n

Kiekeboer’n is een samenwerkingsverband van ondernemende agrariërs in Zuid-Twente. Deelnemers aan het project stellen hun bedrijf open voor bezoekers, om te laten zien hoe moderne Twentse boeren werken. De deelnemende boerderijen zijn via fietsroutes met elkaar verbonden.

Hélène ter Weele en haar man Jan hebben een boerderij in buurtschap Deldenerbroek. Ze houden koeien van het in Nederland weinig voorkomende ras Montbéliarde. “Dit koeienras komt uit de Franse Jura, de koeien kunnen veel langer buiten staan dan de in Nederland bekendere rassen. Zodra de temperatuur het toelaat, gaan ze de wei in”, vertelt Hélène. Jan en Hélène raakten bij het project Kiekeboer’n betrokken via een advertentie in een regionaal dagblad, waarin boeren werden gevraagd mee te doen aan een Landbouw Leerpad. Hélène: “Dat sprak ons aan, omdat het doel was de mensen meer inzicht te geven in het boerenbedrijf en ze het als het ware zelf te laten beleven.” De Ter Weeles zijn trots op hun bedrijf en vertellen er graag over. Hun boerderij is al jaren een officieel Rustpunt langs fietsroutes. Het leek ze een goed idee om daarnaast de gelegenheid te bieden om rond te kijken en daarbij uitleg te geven over het boerenbedrijf. Samen met de andere agrariërs die aan het Landbouw Leerpad wilden meewerken, hebben ze vervolgens de vereniging Kiekeboer’n opgericht.

Toeristische versterking De fietsroutes hebben verschillende lengtes en thema’s, ze zijn verkrijgbaar als kaart en als app. Bij de organisatie van evenementen en arrangementen maakt Hélène zelf ook graag gebruik van thema’s, waarbij ze laat zich inspireren door de boerderij en de seizoenen. Zo heeft ze samen

Concept doorontwikkeld De agrariërs die zich hebben verenigd in Kiekeboer’n komen uit de gemeenten Haaksbergen, Hof van Twente en Borne. Hélène: “De groep staat voor honderd procent achter dit project, met elkaar hebben we het concept doorontwikkeld. Met steun vanuit onder meer LEADER konden we informatieen educatiemateriaal laten maken, zoals een website, een fietsroutekaart en een app. Bovendien zijn we getraind in het presenteren van onze bedrijven en geschoold in veiligheid en hulpverlening voor bezoekers.” De Kiekeboer’n bieden ieder voor zich en ook gezamenlijk verschillende arrangementen voor bezoekers. Regelmatig organiseren ze open dagen en grotere evenementen en ontvangen ze groepen scholieren. Met Twentelogies wordt samengewerkt om bezoekers meerdaagse arrangementen te kunnen bieden. Hélène ter Weele

met Inspiratieboerderij Duurzaam in Hof van Twente een arrangement bedacht rondom zon en energie. Ze is van mening dat Kiekeboer’n een zeer veelzijdig project is. “Er zitten meerdere kanten aan. Als boeren kunnen wij ons werk laten zien en erover in gesprek gaan. Op die manier krijgen bezoekers meer begrip voor het boerenbedrijf en tegelijkertijd is het een promotie van de land- en tuinbouw. Daarnaast laten we zien hoe Twentse boeren leven en werken, wat vooral aantrekkelijk is voor bezoekers van buiten de regio. Het Twentse agrarische erfgoed dat wij in stand houden, draagt dus ook bij aan het toerisme. Boeren zijn altijd bezig. Het project vraagt veel tijd en bezoek brengt extra drukte met zich mee. Maar we hebben het er graag voor over, want het is een mooi project!”


Alles draait om de Lonneker Molen Lonneker

De Lonneker Molen is in 1850/1851 gebouwd. Het is een bijzondere molen, waarvan de historie is verweven met die van de regio Twente. De stichting Lonneker Molen wil vanuit de molen de traditionele voedselketen in Twente opnieuw zichtbaar maken voor inwoners en toeristen. Hierbij spelen het landgebruik, de relatie tussen dorp en landschap, de streekeigen bebouwing, de bewoners en oude tradities en ambachten een belangrijke rol. De molen is weer gereed gemaakt voor het malen van tarwe. De meelproducten worden vanuit een winkeltje onderin de molen verkocht. Het ambacht van molenaar en het malen van graan is via opleidingstrajecten in ere hersteld. Het is de bedoeling vanuit een educatief-recreatief centrum informatie te geven over voeding, streekproducten, cultuurhistorie en landbewerking. Hierbij wordt intensief samengewerkt met scholen en maatschappelijke organisaties.


De Oude Toren Borne

De Stefanus of Oude Kerk van Borne werd al omstreeks het jaar 1000 gesticht. De kerk staat centraal in Oud Borne, een beschermd dorpsgezicht. Oud Borne kenmerkt zich door monumentale panden, een oorspronkelijk stratenpatroon en markante gebouwen als de klopjeswoningen, de synagoge en museum het Bussemakerhuis. De Oude Kerk is mede beeldbepalend voor het dorp. De Oude Toren is op een bijzondere manier geschikt gemaakt voor bezichtiging, exposities en educatie; vanaf de toren kunnen bezoekers in de kerk kijken. De gewelven en gebinten creĂŤren een mystieke sfeer. De openstelling en educatieve mogelijkheden attenderen een breder publiek op dit religieuze erfgoed. Door openstelling van kerk en toren wordt een (toeristische) verbinding gelegd met het overige lokale cultuurhistorische erfgoed. Zo draagt het project ook bij aan de onderlinge samenwerking en het noaberschap in Borne en met name Oude Borne.


Nalatenschap Jan Broeze Markelo

In de buurtschappen Zuidermaten - Elsenerbroek - Bullenaarshoek (ZEB) werken verschillende organisaties samen om de vitaliteit van dit landelijke gebied te verbeteren. Waar mogelijk wordt hiervoor het cultuurhistorisch erfgoed ingezet. Dit gebeurt bijvoorbeeld door een verbinding tussen buurthuis het Brookhoes en het naastgelegen ‘los hoes’ en het voormalige atelier van Jan Broeze. Jan Broeze (1896-1983) was een schilder uit het buurtschap Elsenerbroek, die bijna zijn hele leven in Twente heeft gewoond. In 1983 overleed hij in Delden. Zijn nagelaten schilderijen en tekeningen worden beheerd door de stichting Collectie Jan Broeze. Zijn werken zijn te zien in het Provinciehuis in Zwolle, Rijksmuseum Twenthe in Enschede en de gemeentehuizen in Enschede, Hengelo en Goor. Veel werk is in particulier bezit. Door behoud en openstelling van het erfgoed en kunstexposities en activiteiten in het buurthuis te verbinden met een deel van de collectie van Jan Broeze, ontstaat een nieuwe trekpleister voor cultureel toerisme. Hiermee wordt tegelijkertijd de relatie tussen het ZEB-gebied en de omliggende steden en dorpen verstevigd.


Buurser Pot Haaksbergen

Landgoed Het Lankheet aan de Buurserbeek bij Haaksbergen bestaat uit een bosrijk gebied, dat wordt afgewisseld met heide, vennen, historische boerderijen, hooilanden en essen. Het landgoed is honderden jaren oud. Tegenwoordig kunnen bezoekers van het landgoed er niet alleen genieten van de natuur, maar ook meer leren over duurzaam landgebruik en waterbeheer. In het Waterpark van het landgoed zijn verschillende activiteiten gericht op onder meer waterzuivering, energiewinning, klimaatbossen en houtteelt. Op deze manier wordt gewerkt aan behoud van cultuurhistorisch erfgoed, innovatief landschapsbeheer, educatie en toerisme. Project Buurser Pot is een educatief programma op Het Lankheet, dat leert over het belang dat de Twentse beken vroeger hadden voor goederenvervoer. Met hout van Het Lankheet is op de Enterse Waarf een ‘Pot’ gemaakt, een vrachtscheepje zoals dat van de 15e tot de eerste helft van de 19e eeuw op de Buurserbeek en de Schipbeek voer. Om zelf te ervaren hoe het was om met een Pot te varen, kunnen bezoekers van Het Lankheet een vaartocht maken. De vrijwillige schippers vertellen meer over de streek en de geschiedenis van de scheepjes.


Buitencentrum De Voshaar Enschede

De Voshaar, een natuurgebied nabij het Rutbeek in het buitengebied van Enschede, wordt al sinds de jaren ’70 van de vorige eeuw gebruikt door de Scouting. Een deel van het gebied is in eigendom van stichting De Voshaar, het andere deel is in het bezit van de stichting Edwina van Heek. Op het terrein stond een clubhuis, dat hard aan vernieuwing toe was. Het stichtingsbestuur van De Voshaar had bovendien de ambitie het terrein geschikt te maken voor minder validen en (zorg)groepen. Met steun vanuit LEADER, zeer actieve fondsenwerving en de inzet van een grote groep vrijwilligers kreeg het clubhuis een opknapbeurt en een aanbouw met sanitaire voorzieningen. Het terrein werd toegankelijk gemaakt voor mindervaliden. Sinds de renovatie bezoeken groepen uit het hele land en ook uit Duitsland het terrein. Het kampterrein is primair voor jeugdgroepen. Zorggroepen en senioren gebruiken de voorzieningen in het algemeen als dagrecreatie. De toenemende bezoekersaantallen geven een impuls aan het toerisme, waarvan ook lokale ondernemers proďŹ teren.


Op avontuur in de Twentse natuur Buitencentrum De Voshaar

Natuurterrein De Voshaar bij Enschede staat al tientallen jaren bekend als ideale kampplek voor de Scouting en andere groepen. Nu de voorzieningen zijn aangepast, is het gebied ook toegankelijk voor mindervaliden en senioren.

Het bestuur van stichting De Voshaar was van mening dat er in het veertigjarig jubileumjaar iets speciaals moest gebeuren. Al langer leefde de wens om het clubhuis en het terrein op te knappen en het gebied ook toegankelijk te maken voor mindervaliden. Peter Hoomoedt is vicevoorzitter van de stichting. “De Voshaar is een prachtig natuurgebied, met bos, heide en een vennetje. Het gebied is deels in handen van onze stichting en deels in handen van de stichting Edwina van Heek. Er zijn twee kampeerterreinen en een speelveld. In het clubhuis hadden we sterk verouderd sanitair. We gebruiken het terrein al jaren voor kampen en bijeenkomsten van de Scouting, maar de voorzieningen waren onderhand wel erg primitief.”

Vierduizend vrijwilligersuren Lachend bevestigt Peter dat ze bij de Scouting wel wat gewend zijn op het gebied van primitiviteit. “Hoewel dat bij de jongere generaties verandert. Maar er moest echt iets gebeuren. De voorzieningen waren te oud, waardoor het gebruik elk jaar minder werd. Bovendien wilden we het terrein ook aan minder valide groepen kunnen aanbieden.” Met behulp van zeer betrokken vrijwilligers hebben de leden van de stichting met elkaar het grootste gedeelte van het werk verzet. Volgens Peter zitten er ruim vierduizend vrijwilligersuren in het project. “We kregen financiële steun van LEADER en andere fondsen. Maar ook kregen we sponsoring in de vorm van vloeren, een verwarmingsketel, een meterkast en zelfs een keuken. Veel mensen kennen het terrein van vroeger en ze wilden graag hun steentje bijdragen aan dit project.”

Verlevendigen van het buitengebied Tot zijn plezier constateert Peter dat het terrein door groepen uit heel Nederland en inmiddels ook uit Duitsland wordt gereserveerd. “Sinds de renovatie nemen de reserveringen toe en zien we de meeste groepen ook weer terugkomen. Mensen van buiten de regio zijn helemaal verbaasd over de Twentse natuur. We horen vaak dat ze dit landschap niet verwachten.” Hans begrijpt van ondernemers uit de buurt dat ze ook blij zijn met de toegenomen activiteiten op het terrein. “Er wordt gekookt en gegeten en de kinderen kopen een ijsje. Dat wij veel meer bezoekers krijgen, merken ze hier in de omgeving natuurlijk ook. Zo zit er aan dit project niet alleen een sociaal aspect, maar draagt het ook bij aan het verlevendigen van het buitengebied en de versterking van het toerisme en de economie in Twente.”

Achter de computer vandaan Het clubhuis werd helemaal opgeknapt en kreeg een overkapping buiten en een aanbouw met nieuw sanitair. Het terrein werd aangepast, zodat het toegankelijk is voor mindervaliden. “We krijgen inmiddels regelmatig groepen senioren en invalide kinderen, of kinderen met een geestelijke beperking. Het is prachtig om te zien hoe die genieten van een dag op avontuur in de natuur”, vertelt Peter enthousiast. Hij berekent dat er sinds de renovatie in één jaar tijd meer dan tweeduizend bezoekers op het terrein zijn geweest. “Zo komen kinderen achter de computer vandaan en ervaren ze hoe leuk het is in de natuur. Hier op het terrein is van alles te beleven. En vlakbij is recreatiegebied Het Rutbeek, waar ook verschillende activiteiten zijn. In de buurt kun je op forellen vissen. Niemand hoeft zich hier te vervelen.” Peter Hoomoedt


Erve Bonkert Diepenheim

Erve Bonkert is een eeuwenoude kloosterboerderij in de buurt van Diepenheim. De hoeve hoorde vroeger bij het CisterciĂŤnzer klooster Ter Hunnepe bij Deventer. In dit landelijke gebied met een boeiende historie bieden de Woeste Wieven rustzoekers een plek om bij te tanken. Gasten kunnen wandelen of ďŹ etsen in de mooie omgeving of zich verbazen in de Tuin der Wonderen. Groepen kunnen trainingen of speciale programma’s volgen. Er zijn mogelijkheden voor creatieve workshops, sound healing en er kan worden genoten van theatervoorstellingen en live performances met muziek en dans. Centraal op Erve Bonkert staat het leggen van verbindingen; tussen jong en oud, stad en platteland, creativiteit en culinair genieten, werken en wandelen.


Zorgboerderij Het Alldrik Markelo

Het Alldrik is een zorgboerderij op de Herikeres, in de omgeving van Markelo. Om tegemoet te komen aan de toenemende behoefte aan zorg op maat in dit gebied, biedt de zorgboerderij een dagbesteding en dagopvang voor mensen met autisme of andere ontwikkelingsstoornissen, mensen met een verstandelijke of lichamelijke beperking, mensen die door ouderdom beperkingen ondervinden en andere mensen die aanvullende zorg nodig hebben. Op de boerderij worden landbouw en zorg op een vanzelfsprekende manier met elkaar verbonden. Een groepsruimte en een boerderijwinkel met biologische streekproducten maken deel uit van het concept.


De tuinen van Diepenheim verbonden Diepenheim

Kunstvereniging Diepenheim presenteert zich als innoverend presentatieplatform, werkplaats en laboratorium voor hedendaagse kunst. De ligging in het eeuwenoude cultuurlandschap van Diepenheim wordt uitgebuit door − naast ruimtelijke kunst en tekenkunst − ‘kunstenaarstuinen’ te ontwikkelen. Zo is er een hostatuin, ontworpen door kunstenaar Urbain Mulkers, zijn er een vlinder-, seringen- en wintertuin van Herman de Vries en sinds kort ook vier zogenaamde Non Urban Gardens. Hierin zijn kunstenaars uitgedaagd artistiek onderzoek te doen naar de tuin van de 21e eeuw. De Kunstvereniging kon dankzij LEADER een brug slaan tussen de ‘hedendaagse tuinen’ en het rijke aanbod aan landgoederen, volkstuinen en lokale projecten als het BinnensteBuitenBos.


LEADER beheer locale groep Regio

De algemene coรถrdinatie van het programma LEADER Zuid-Twente voor de periode 2007-2013 betrof met name de begeleiding van initiatiefnemers bij projectaanvragen, de interne afstemming tussen programmapartners en overheden, het evalueren en monitoren van projecten en diverse marketing- & PR-activiteiten.


Fase 1

Landbouw Leerpad Kiekeboer’n Borne, Haaksbergen, Hof van Twente

Soms lijkt het of de moderne mens steeds minder besef heeft van de herkomst van ons voedsel. Daarom werd vanuit de overheid naar mogelijkheden gezocht om het publiek beter te informeren over het boerenbedrijf. In fase 1 van het project Kiekeboer’n is onderzoek gedaan naar de opzet van een educatief Landbouw Leerpad. Agrariërs in Zuid-Twente zijn benaderd om hieraan deel te nemen.


Colofon Uitgever Samenstelling Ontwerp en opmaak Tekst Fotografie

: : : : :

LAG LEADER Zuid Twente Manon Hofsté-Nijhuis, Hofsté Advies Ruimte & Leisure Digidee concept creatie emotie Nienke Swierstra, Fabula ccc Annabel Jeuring Fotografie en Leader

www.leaderzuidtwente.nl

Europees landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling: Europa investeert in zijn platteland

Profile for LEADER Zuid Twente

Projecten Leader  

Creatieve initiatieven van vindingrijke inwoners

Projecten Leader  

Creatieve initiatieven van vindingrijke inwoners

Advertisement