Page 1

In elk nummer neemt een bekende Brabander plaats ‘op de sofa’, om te praten over het omgaan met pieken en dalen in het dagelijks leven. Zwemcoach Jacco Verhaeren prefereert een bankje aan de rand van het wedstrijdbad in de Eindhovense Tongelreep. 36 | LINK+ editie 02


Op de sofa

Succes is het maximale uit je vermogen halen De mentale weerbaarheid van zijn zwemmers is volgens topcoach Jacco Verhaeren belangrijker voor het behalen van succes dan puur fysiek talent. “Pieter van den Hoogenband behaalde in 2004 een Olympische medaille met een hernia. Dat is gelukt omdat we zijn fysieke beperkingen niet zagen als belemmering; daar hebben we gewoon omheen gewerkt. We hebben getraind binnen het maximale van zijn mogelijkheden.” De benadering van Verhaeren lijkt op veel fronten toepasbaar in de psychiatrie: “Wie kijkt naar wat er wél is, kan veel meer dan hij zelf denkt. Ik ken zwemmers met autisme of borderline, die dankzij hun aandoening tot topprestaties komen.” Tekst: Laura van der Burgt Foto’s: Wim Hollemans

A

thene, 2004. Vier jaar na de legen-

Is die medaille van Van den Hoogen-

Hoe paradoxaal het ook klinkt; het erkennen

darische prestaties van Pieter van den

band in 2004 een schoolvoorbeeld

van een beperking is cruciaal als je je er niet

Hoogenband op de Olympische

van mentale kracht?

door wilt laten hinderen. Pieter accepteerde

Spelen in Sydney duikt ’s lands beste zwem-

“Zeker. Pieter is een zeer positief ingesteld

zijn beperking, leerde omgaan met de pijn

mer opnieuw in het water, op jacht naar

mens. Waar veel andere sporters de moed

en deed wat hij wél kon. Voluit trainen op

goud. Op de 100 meter vrije slag, het

zouden hebben opgegeven omdat ze niet

starten en keren konden we niet, maar zijn

koningsnummer, lukt het hem, ogenschijnlijk

in staat waren het maximale uit zichzelf te

hernia had geen invloed op het zwemmen

niet gehinderd door de hernia waarvoor hij

halen, ging Pieter op zoek naar het maximale

zélf. Op dat punt hebben we dus vol

het jaar daarop geopereerd zou worden.

binnen de mogelijkheden die hij had.

geïnvesteerd.” juli 2011 LINK+ | 37


Hoeveel invloed heb jij als coach op

voor zichzelf, vervolgens op tijd. Daarna zet-

Zo moet een topsporter zelf in staat zijn

zo’n resultaat?

ten we een tegenstander in, of proberen we

om de druk in de laatste 15 minuten voor

“Uiteindelijk moet iedere sporter het alleen

hem af te leiden. Door in kleine stappen te

de wedstrijd te hanteren. Een sporter die

doen. Ik reik kennis en technieken aan, die de

verbeteren, blijken mensen tot veel meer in

vraagt of ik met hem meega naar de voor-

zwemmer kan gebruiken om prestaties verbe-

staat dan ze zelf van tevoren dachten.”

startruimte, overvraagt mij. Als coach moet ik op zo’n moment de lange termijn voor ogen

teren. Het mentale aspect zit in alle trainingen verweven. Van een piekeraar kan ik geen

Hoe persoonlijk is de band die jij

houden: uiteindelijk moet iedere sporter

rasoptimist maken, maar daar tussenin is veel

hebt met je sporters?

kunnen vertrouwen op zichzelf. Wie in staat

mogelijk. Ik bouw mijn trainingsprogramma’s

“Behoorlijk persoonlijk, dat moet ook.

is zichzelf onder alle omstandigheden te ont-

bewust op uit kleine, beheersbare onderdelen.

Ik geloof niet in professionele afstand in

spannen en concentreren, kan topprestaties

We trainen de honderd meter bijna nooit vol-

dit vak. Je wint samen, je verliest samen.

neerzetten.”

uit, want dat helpt niet om tot het gewenste

Als een zwemmer worstelt met een privé-

resultaat te komen. Net zo min als je een

probleem, verwacht ik dat hij mij daar iets

Eigen regie en verantwoordelijkheid

scholier helpt door te zeggen dat hij beter zijn

over vertelt. Ook ’s avonds of in het weekend.

zijn dus ook in de topsport een

best moet doen voor zijn examen. Laat hem

Dergelijke dingen hebben invloed op je

belangrijke voorwaarde voor succes.

liever bepaalde onderdelen extra oefenen.”

prestaties, zeker als je ermee blijft rond-

“Absoluut. Zonder dat is succes niet

lopen. Natuurlijk bepaalt iedere sporter zelf

mogelijk. Wat ik bijvoorbeeld wél doe om

“Stel dat een sporter moeite heeft met

hoe open hij naar mij is, maar ik investeer

te helpen op die cruciale momenten vlak

keerpunten en zich daar elke wedstrijd druk

dagelijks bewust in het contact. Alleen als

voor de start, is adviseren om het aantal

om maakt. Dan maak ik een programma dat

ik voeling heb met wat iemand bezighoudt,

zwemslagen te tellen. Het menselijk brein

is opgesplitst in verschillende oefeningen, die

kan ik hem optimaal begeleiden.”

kan maar aan één ding tegelijk denken, dus wie zijn slagen telt, laat zich niet afleiden

samen zijn prestaties verbeteren. We beginnen gemakkelijk, zodat de eerste successen

Waar ligt voor jou de grens?

snel geboekt worden, en voeren de druk

“Sporters mogen alles aan mij vragen, maar

vervolgens op. Eerst oefent de zwemmer

ze mogen niet afhankelijk van me worden.

38 | LINK+ editie 02

door andere dingen tijdens de race.”


Kun jij je sporters op die spannende

Laat jij je in principe nergens door

momenten voor een wedstrijd goed

beperken op de weg naar de top?

loslaten?

“Nee. Ieder mens heeft een unieke,

“Ja. Ik voel de spanning en ben benieuwd

authentieke kracht, die je moet zien aan

naar het resultaat, maar weet dat het op dat

te boren. Ook in de topsport zie je daarin

moment uit mijn handen is. Het is belang-

grote diversiteit. Er zijn zelfs professionele

rijk dat je als coach juist dan een stabiele

zwemmers met een psychiatrische

factor bent. Ik zorg ervoor dat de zwemmer

aandoening, die daardoor beter kunnen

zich niet laat meeslepen door emoties na

presteren.”

de wedstrijd; noch door euforie, noch door teleurstelling. Ik wil ervoor zorgen dat er

Echt? Zijn er topsporters met

energie overblijft voor het volgende

een psychiatrische diagnose?

nummer.”

“Zeker. Ik noem geen namen, maar ik ken een zwemmer die zich dankzij

Hoe leer je jouw sporters om te

autisme perfect kan concentreren op

gaan met tegenslag?

bepaalde onderdelen van zijn techniek.

“Echt talent herken je aan de manier waarop

En iemand die dankzij borderline zóveel

iemand opstaat na een teleurstelling. Positief

bewijsdrang in zichzelf kan oproepen,

denken is een van de belangrijkste krachten

dat het tot topprestaties leidt. Een goede

waaraan je een topsporter herkent. Dat

coach slaagt erin in elk mens het beste

betekent dat je in elke situatie nieuwe

naar boven te halen. In zoverre verschilt

mogelijkheden ziet. Daar help ik ze bij.”

mijn werk niet van een goede hulpverlener.”

“Het erkennen van een beperking is cruciaal als je je er niet door wilt laten hinderen. Zelfs een psychiatrische aandoening kun je gebruiken om tot topprestaties te komen”

Jacco Verhaeren: ________________________________________________________________________________ • Getrouwd, twee kinderen • Zwemcoach bij PSV Eindhoven • Technisch directeur van het Nationaal Zweminstituut Eindhoven • Trainer en technisch directeur van de KNZB • Traint/trainde onder andere Pieter van den Hoogenband, Inge de Bruijn, Marleen Veldhuis en Ranomi Kromowidjojo juli 2011 LINK+ | 39

Jacco verhaeren