__MAIN_TEXT__
feature-image

Page 1

kckzSpecial

2016

Dag van de Kraamzorg Jij bent er voor moeder en kind, de Dag van de Kraamzorg is er voor jou!


Een warm applaus

kckz-

Special

voor Lieve

Dinsdag 6 september 2016, NBC Nieuwegein - uit alle hoeken van het land komen rond kwart over negen in de ochtend kraamverzorgenden toegestroomd. Ze zijn voor dag en dauw van huis vertrokken om vandaag hún Dag van de Kraamzorg te beleven. Velen maken er een gezellig en leerzaam teamuitje van. De stemming zit er gelijk in, want de dag begint met een bijzondere en inspirerende gast.

Elke dag worden er wereldwijd 364.500 kinderen geboren, dat zijn er bijna 5 per seconde of 300 per minuut. Fotografe en journaliste Lieve Blancquaert reisde de wereld rond om te zien wat het betekent om op een bepaalde plek in de wereld te worden geboren. Ze maakte er een televisieserie van negen afleveringen over, uitgezonden op NPO1. Ook publiceerde ze een prachtig fotoboek. ‘Vandaag is zij echter hier bij ons in Nieuwegein om haar ervaringen met ons te delen’, kondigt dagvoorzitter Frederiek Voskens aan. Lieve weet

2 Dag van de Kraamzorg | 2016

door haar achtergrond als fotograaf, journaliste en moeder een prachtig inzicht te geven in geboortes over de grens. Zodra zij begint te vertellen, is het dan ook muisstil in de zaal; 550 kraamverzorgenden luisteren ademloos toe. ‘Wij mensen zijn net als beestjes. Wij zetten onder alle omstandigheden kinderen op de wereld. Maar hoe we kinderen ter wereld brengen, ziet er in elk continent en land toch weer anders uit. Cultuurverschillen, arm of rijk, de verhouding tussen man en vrouw, alles wordt rond een geboorte zichtbaar. Dat maakt het voor


mij als fotograaf en documentairemaker zo interessant om te bekijken.’

Bang voor botten breken Blancquaert stapte binnen in de bevallingskamer en dus letterlijk in het leven van de baby en de familie. Net als jij ontmoette ze de ouders tijdens een van de meest emotionele gebeurtenissen uit hun leven: de geboorte van hun zoon of dochter. Elke aflevering speelt zich af op een andere plaats in de wereld. Zo reist Blancquaert in de eerste aflevering naar Shanghai waar koppels, wegens de eenkindpolitiek, hun enige kind op handen dragen. In een fragment zegt een jonge Chinese vader, dat het maar beter is dat hij zijn dochter nog niet aanraakt. ‘Ze is zo kwetsbaar, straks breek ik haar botten nog’, legt hij uit. ‘Door het eenkindbeleid is de onwetendheid van Chinese ouders schokkend groot’, licht Blancquaert toe. ‘De grootouders en ouders zitten allemaal gespannen op dit ene kind te wachten. Dat kind moet dan ook perfect worden behandeld. Men neemt daarvoor een speciale kraamverzorgster in de arm, die vier weken lang de volledige zorg voor moeder en kind draagt.’ Op een foto is te zien hoe deze zelfs het haar van de moeder kamt. ‘Werkelijk alles wordt de moeder uit handen genomen. Ze noemen dit in China de ‘warme weken’. Wanneer een vrouw bevalt, gaan alle knoken, alle botten, uit elkaar. Chinezen geloven dat als er in deze periode een koude wind waait, het nooit meer goed komt met de kraamvrouw. Veel Chinese jonge moeders wassen zich om deze reden een maand lang niet.’ Er klinken bevestigende geluiden uit de zaal.

‘Ik wil niet oordelen. maar onderzoeken en begrijpen.’ Op haar tong bijten Lieve reisde naar alle hoeken van de wereld: Israël, India, China, VS, Brazilië, Koeweit, Kenia, Groenland, Noorwegen, Congo, Cambodja, Rusland en Marokko. Maar ook in Antwerpen en Brussel maakte ze reportages. In Brussel woonde ze bij een groep ultraorthodoxe joden een besnijdenis bij. Als vrouw mocht ze de zaal niet in, ze volgde de gebeurtenissen daarom vanuit een gat in het plafond. ‘Was het soms niet vreselijk moeilijk om je er niet mee te bemoeien?’, vraagt Frederiek. ‘Oh ja, bijna constant moest ik op mijn tong bijten’, antwoordt Lieve spontaan. ‘Maar tegelijk vind ik dat ik als documentairemaker een andere rol heb. Ik wil niet oordelen over mensen en culturen: ik wil onderzoeken en mensen begrijpen. Dit hebben kraamverzorgenden vast ook als zij in gezinnen komen met andere gebruiken. Het is dan toch belangrijk dat je mensen in hun waarde laat en professioneel bent? En weet je wat mij ook is opgevallen? Hoe bizar sommige gebruiken voor ons soms ook lijken, ze vinden altijd hun oorsprong in de geschiedenis en blijken soms ook nut te hebben.’

Twee realiteiten naast elkaar In een volgend fragment is een Palestijnse vrouw in een Israëlisch ziekenhuis bevallen onder

2016 | Dag van de Kraamzorg 3


begeleiding van een Israëlische verloskundige. Vanwege het voortdurende conflict tussen deze bevolkingsgroepen spreekt Lieve daarover haar verbazing uit. De verloskundige antwoordt zichtbaar geïrriteerd: ‘Oké, zij is een Palestijn en ik kom uit Israël, maar we zijn beiden vrouwen.’ Lieve: ‘In dit regionale ziekenhuis van Tiberias worden Arabische en Joodse baby’s verzorgd, zowel door Arabische als Joodse verpleegsters. Ons beeld is zo gekleurd door wat we in de media horen, en natuurlijk valt het ook niet te ontkennen dat er oorlog is. Toch bestaat er naast die realiteit nog een andere realiteit. De realiteit waarin zorgverleners klaarstaan voor hun medemens, ongeacht hun nationaliteit of geloof.’ Lieve vertelt dat ze de situatie rond de bevalling in het Israëlische ziekenhuis heel sterk vond. ‘Ik zou daar willen bevallen. Het gaat daar op zo’n fijne, rustige manier. De vroedvrouw en de kraamverzorger hebben het er voor het zeggen. Pas als zij een signaal geven, bemoeit de gynaecoloog zich ermee.’ In Rio de Janeiro leven zwangere vrouwen en kleine kinderen op straat, en in de sloppenwijken

van Nairobi werd Lieve geconfronteerd met een kraamkliniek waar per dag meer dan 100 baby’s geboren worden en waar de middelen alles behalve toereikend zijn. Op een foto zien we twee bevallende vrouwen op één bed. ‘Stel je eens voor: je ligt op een bevalbed en dan komt er een wildvreemde vrouw lepeltje-lepeltje bij je liggen. Dat ondergaat men zonder protest! De armoede en het gebrek aan privacy zijn zo schrijnend. Ik zag hier vrouwen die bevielen zonder enige begeleiding. Ze trokken hun kind uit zichzelf; zo hard, zo eenzaam.’ Ten slotte zien we een prachtige foto van negen, in kleurrijke doeken gewikkelde, baby’s op één bed. Een snik van vertedering klinkt door de zaal. Maar ook achter dit vrolijk en rustig ogende beeld gaat een andere wereld schuil. ‘Dit was het resultaat van een half uur bevallen in deze kraamkliniek.’

Op www.kraamzorgdag.nl vind je alle workshops van de Dag van de Kraamzorg.

Bekijk de prachtige foto’s van Lieve Blancquaert op www.lieveblancquaert.be.

4 Dag van de Kraamzorg | 2016


Beeld & Quotes

550 Collega’s samen op één dag. De Kennismarkt met vernieuwde vakinformatie werd druk bezocht. Hier stonden organisaties en personen met een belangrijke, professionele boodschap aan de beroepsgroep, die jou graag informeren over hun activiteiten. Dit jaar waren aanwezig: het Kenniscentrum Kraamzorg, beroepsvereniging NBvK, VeiligheidNL, Opvoeden.nl, de GroeiGids, Vitaminebureau.nl, RIVM, Vrouw&Zorg, Geboortezorg Digitaal, SnoozeBaby, VHP zorg, Nederlandse Vereniging van Lactatiekundigen, Vereniging Ziekte van Hirschspung. Lieve Blancquaert signeerde haar fotoboek Birth Day.

Joke Faas van Kraamzorg de Waarden uit Almere begon op haar 57e in de kraamzorg, nu bijna vijf jaar geleden. ‘Je krijgt in dit vak zoveel waardering voor je werk. Hiervoor werkte ik lange tijd als secretaresse, tot mijn bedrijf in zwaar weer kwam. Zo kreeg ik de kans om mij om te scholen tot kraamverzorgende. Ik heb daar geen seconde spijt van gehad. Je blijft leren. Dit is mijn eerste Dag van de Kraamzorg. Je steekt er veel van op. Het niveau van de workshops verschilt nogal, maar die over hechting was fantastisch.’

kckz-

Special

Paul van der Waal van Isis Kraamzorg en Mariska Schipper van Kraamzorg Het Groene Kruis: ‘Onze organisaties werken samen. Het is fijn om hier de nieuwste vakkennis op te steken.’ Paul: ‘Ik leerde op de opleiding een andere manier van met de hand kolven, dan we net leerden in de workshop over gele baby’s.’ Paul is de enige mannelijke kraamverzorgende die vandaag aanwezig is: ‘Toen ik de opleiding deed, wist ik nog niet dat ik in de kraamzorg wilde werken. Maar na één stage was ik verkocht. Mijn organisatie vraagt vooraf altijd of het gezin bezwaar heeft tegen een mannelijke kraamverzorgende. Vijf op de zes gezinnen vinden het gelukkig prima.’

Het gesigneerde fotoboek van Lieve Blancquaert raakte binnen een mum van tijd uitverkocht. Dit stel collega’s van Kraamzorg de Waarden sleepte de laatste exemplaren in de wacht. ‘Zo mooi om te zien, de geboorte van baby’s over de hele wereld.’

2016 | Dag van de Kraamzorg 5


kckz-

Coaching Special na een traumatische bevalling De workshop van Rob Göbel zat binnen korte tijd vol. Een deelnemer: ‘Ik merk hoe moeilijk kraamvrouwen het vinden als de bevalling anders is gelopen dan gedacht. Het is fijn om handvatten te krijgen hoe daarmee om te gaan.’ Vanwaar dit onderwerp? ‘Wanneer een bevalling niet volgens de verwachtingen verloopt, kan deze als schokkend of zelfs als traumatisch worden ervaren. Zeker in het geval van een acute situatie waarbij de barende het gevoel van autonomie over haar bevalling verliest. Vroeger namen we als zorgverleners een houding aan van het is achter de rug, je hebt een gezond kind, nu ben je vast blij. Nu weten we dat een traumatische bevalling later psychische klachten kan geven, zoals angsten, somberheid en stress.’

Wanneer is een bevalling traumatisch? ‘Een bevalling is traumatisch als deze als zeer schokkend is ervaren, met psychische klachten als gevolg. Wat voor de een voelt als een opluchting, kan voor de ander schokkend zijn. Neem een vrouw die verwacht thuis te bevallen en bij wie de bevalling ineens kritiek wordt. Ze voelt zich overrompeld door de ziekenhuisomgeving. Ineens staan er veel professionals om haar bed. Ze voelt zich onveilig. Later blijven de gebeurtenissen zich als

6 Dag van de Kraamzorg | 2016

een film in haar hoofd afspelen. Ze kan er niet van slapen, is gespannen. Op die signalen moeten zorgverleners beducht zijn. Soms verlaat iemand opgelucht het ziekenhuis en komen er later toch heel andere gevoelens naar boven.’

Zijn er cijfers over bekend? ‘De cijfers lopen nogal uiteen: 9 tot 45 procent van de vrouwen ervaart de bevalling als een traumatische ervaring. Bij 1 tot 3 procent van de vrouwen zou sprake zijn van posttraumatische stressstoornis (PTSS is een hevige stressreactie op een schokkende gebeurtenis, red.). Op dit moment vindt veel onderzoek plaats naar de impact van traumatische bevallingen. Overigens niet alleen de impact op de nieuwe moeder en vader, maar ook op betrokken zorgverleners. Ook zorgverleners kunnen PTSS krijgen.’

Wat kan een kraamverzorgende betekenen? ‘De kraamverzorgende speelt een belangrijke rol


Hoe zit het met de partner? ‘De partner maakt de bevalling mee als toeschouwer, waardoor de situatie soms heel anders beleefd wordt, maar ook traumatiserend kan zijn. Ik denk aan een vader die elke keer als hij naar zijn zoontje keek, voor zich zag hoe hij vlak na de geboorte op de reanimatietafel lag. Bied daarom ook aan de partner de ruimte om zijn of haar verhaal te doen. Vaak cijferen partners zichzelf bij voorbaat weg, ze vinden dat het draait om vrouw en kind en niet om hen. Toch is het goed om altijd even te vragen: “hoe was de bevalling, hoe was het om dit mee te maken, denk je er nog veel aan?”’

‘Ik merk dat zorgverleners soms aarzelen om door te vragen.’

Vrouw&Zorg biedt vanaf 2017 de geaccrediteerde scholing ‘Kraamzorg na traumatische en schokkende gebeurtenissen aan’

Hoe kan een kraamverzorgende rekening houden met de gebeurtenissen bij een eerdere bevalling?

bij de coaching van vrouwen na de bevalling. Natuurlijk bied je elke kraamvrouw volop gelegenheid om haar verhaal te doen. Maak er een gewoonte van om vooraf bij de verloskundige te informeren hoe de bevalling is verlopen. Als de situatie kritiek was, ben je extra alert op signalen van stress of somberheid. Ik merk dat zorgverleners soms aarzelen om door te vragen. Ga niet gelijk in de “doe-stand” als je zorgen hebt over het welbevinden van de kraamvrouw. Luister eerst goed naar haar, stel open vragen. Zo verken je hoe zij de gebeurtenissen heeft beleefd en wat haar vooral bezighoudt. Ga pas in tweede instantie handelen. Kraamvrouwen die een acute situatie meemaakten, worstelen soms met gaten in hun geheugen. Het kan dan helpen als de verloskundige navraag doet in het ziekenhuis. Door een vrouw te helpen om haar verhaal rond te krijgen, vallen de gebeurtenissen meer op hun plek. Ook het moment na de geboorte kan traumatisch geweest zijn. Bijvoorbeeld als de baby gelijk werd weggehaald om gereanimeerd te worden.’

‘Het is allereerst belangrijk dat zij hiervan op de hoogte is. Bij de intake moet worden gevraagd hoe men tegen de aanstaande bevalling aankijkt en hoe men zich erop voorbereidt. Ook het bevalplan geeft inzicht in de verwachtingen van een zwangere. Kijk dit dus in. Maak er een gewoonte van om bij de verloskundige te informeren of er dingen zijn in de voorgeschiedenis die je moet weten. Als een zwangere erg angstig is voor de bevalling, is het wenselijk dat de verloskundige dit met je deelt. Zij zal de vrouw hierbij coachen, maar het mooiste is als jullie een team vormen. Vervroegde partusassistentie is in zo’n situatie extra waardevol. De doula-functie moet goed worden opgepakt. Bij een volgende bevalling bestaat het risico op herbeleving: bij een bepaald signaal kan ineens een stroom van negatieve herinneringen en emoties bovenkomen. Een vrouw die eerder een vacuümbevalling had, kan terugschrikken zodra ze persweeën krijgt. Dat vergt goede coaching om haar het vertrouwen te laten behouden, zodat ze durft mee te persen.’

2016 | Dag van de Kraamzorg 7


‘Zoek elkaar op,

kckz-

Special

je hebt elkaar nodig’ Marlies Buurman gaat met leidinggevenden in gesprek over samenwerken in de kraamzorg en wat hiervan het belang is. Haar boodschap vindt duidelijk gehoor. Al blijkt de samenwerking voor organisaties soms ook wel tijdrovend en ingewikkeld te zijn. ‘De meesten van jullie ken ik’, knikt Marlies zodra de laatste kraamzorgmanager is gaan zitten. Echt verwonderlijk is dat niet. Marlies zet zich al jaren in voor de kraamzorgbranche. Samen met Mariëtte van Driel vormt ze de directie van Bo Geboortezorg, daarvoor werkte ze bij ActiZ Geboortezorg. ‘Kennen jullie elkaar ook?’, vraagt Marlies rondkijkend. ‘Wie zitten hier?’ Uit een korte inventarisatie blijkt dat er zowel bestuurders als leidinggevenden aanwezig zijn. Ook is er een aantal mensen met een ondersteunende functie. Men blijkt uit alle delen van het land te komen. ‘Wie komen er uit Groningen en Friesland?’ Drie handen gaan de lucht in. ‘Kennen jullie elkaar?’, vraagt Marlies. ‘Zoek elkaar straks op, je hebt elkaar nodig.’ Wat verlegen lacht men naar elkaar. Ook de twee aanwezigen uit Den Haag spoort Marlies aan. ‘Zorg dat je elkaar kent.’

Informatie uitwisselen geeft energie

Marlies Buurman, directeur Bo Geboortezorg

8 Dag van de Kraamzorg | 2016

Alle organisaties die in deze workshop zijn vertegenwoordigd, zijn lid van Bo Geboortezorg. Marlies: ‘Bo richt zich vandaag op jullie, op het middenkader. Het geeft veel energie om onderling informatie uit te wisselen. Als brancheorganisatie is onze missie ervoor te zorgen dat onze leden kunnen excelleren in de geboortezorg.’ ‘Wie van jullie zitten in een KSV?’, vraagt Marlies. De afkorting KSV staat voor kraamzorg samenwerkingsverband. Bijna alle handen gaan de lucht in. ‘Ik draai de vraag om. Wie niet?’ Drie handen blijven over. ‘Het is lastig om ertussen te komen’, legt iemand uit. ‘We zijn erover in gesprek’, zegt de ander. Overal in het land zijn KSV’s in wording als


gevolg van de vorming van verloskundige samenwerkingsverbanden (KSV’s). Niet alle kraamzorgorganisaties uit een regio kunnen aanschuiven bij een VSV, dus is het nodig dat zij zich in een KSV verenigen.

Geen concurrentie op basiskwaliteit ‘Wij maakten met Bo een regiotoer door het land. We boden zestien KSV’s ondersteuning. Hoe werk je samen, hoe pak je het aan? Als Bo Geboortezorg stellen wij vooral vragen aan het veld, maar jullie moeten zelf tot gezamenlijke antwoorden komen. Wij vinden het belangrijk om als branche de handen ineen te slaan. Onze boodschap luidt: voer geen concurrentie op het vlak van basiskwaliteit. Laten we de kwaliteit juist samen een tandje omhoog brengen. “together everyone achieves more”.’

Begin altijd bij de wat-vraag ‘Het is voor KSV’s, en net zo goed voor KSV’s, belangrijk om bij de wat-vraag te beginnen. “Wat wil je eigenlijk met elkaar bereiken? Wat is de collectieve ambitie?’ Marlies neemt een stapje terug: ‘Waarom zit je eigenlijk in een samenwerkingsverband? Het is voor je organisatie al moeilijk genoeg zoals het is. Waarom zou je ook nog samenwerken met je concurrent?’ ‘Samen sta je sterk’, reageert de eerste. ‘De zorg op één lijn brengen’, zegt een tweede. ‘Je laten vertegenwoordigen in een VSV.’ Iemand voegt nog een ander aspect toe: ‘We moeten laten zien dat we een essentieel onderdeel zijn van de keten. Protocollen eindigen bijna altijd op het moment dat de moeder naar huis gaat.’ ‘Goed punt’, beaamt Marlies. ‘Kraamzorg is de specialist van de extramurale zorg, van de zorg achter de voordeur. Dat is de kracht van kraamzorg. We zijn soms te afwachtend als het gaat om het opeisen van onze rol, zeker als het gaat om vroegsignalering en overdracht naar jeugdgezondheidszorg. Overigens doen we het steengoed. Geen andere vorm van geboortezorg heeft zo’n ijzersterke kwaliteitscyclus als de kraamzorg. Het enige dat we in deze branche nog niet goed voor elkaar hebben, is de “evidence”: de wetenschappelijke onderbouwing van het nut van kraamzorg. Gelukkig wordt ook hieraan hard gewerkt bij de Academische Werkplaats Kraamzorg in Geboortezorg (AWKG) en ZonMw.’

Eén stem naar buiten ‘Eén belangrijke reden om samen te werken in een KSV mis ik nog’, vervolgt Marlies. ‘Met de kraamzorg één stem laten horen binnen het VSV. Een richtlijn van Bo hierbij: laat je niet automatisch vertegenwoordigen door de grootste organisatie uit de regio, maar door wie dat het beste kan. Stem daarover. De kraamzorg-vertegenwoordiger in het VSV zit daar niet alleen om te luisteren en informatie terug te brengen naar de achterban. Hij of zij moet ook wat bréngen. Het is immers belangrijk dat we als kraamzorg vertellen en uitleggen wat we doen. De “kernboodschap kraamzorg” en het “klavertje vier” met de kerntaken (te weten: 3e trimester huisbezoek, partusassistentie, zorg tijdens het kraambed, afstemming en overdracht) helpen daarbij. Het is daarvoor ook belangrijk dat we goede voorbeelden met elkaar delen en etaleren.’

Together Everyone Achieves More Van wat naar hoe ‘Het belang van samenwerken zien wij zeker in. Maar onze organisatie lijkt veel meer tijd in het KSV te investeren dan andere organisaties’, verzucht een deelnemer. Er wordt instemmend geknikt. Marlies reageert begrijpend: ‘Als dat niet goed werkt, is het heel lastig. Het is belangrijk dat je onderling duidelijke afspraken maakt, zodat je elkaar ook tot verantwoording kunt roepen. Wat zijn de verplichtingen van deelnemers en hoe worden de taken onderling verdeeld? Met andere woorden: Als de wat-vraag is beantwoord, komt het KSV toe aan de hoe-vraag. Hoe werken we met elkaar samen? Heldere bestuurlijke afspraken zijn onontbeerlijk om tot goede samenwerking te kunnen. Worden dit soort basale afspraken niet gemaakt, dan gaat het vaak mis.’ Marlies noemt enkele voorbeelden: ‘Stel vast wie wat doet, benoem duur en vorm van de samenwerking, maak afspraken over hoe je tot besluiten komt, maak een deelnemersreglement… Natuurlijk is de praktijk altijd weerbarstig, maar zorg dat je er samen uitkomt.’

2016 | Dag van de Kraamzorg 9


kckz-

Special

Esther van der Zwan (staand, in het midden) in overleg met cursisten. Linksachter (ook staand) Marie-Pauline van der Ven.

Hoe wil jij je

ontwikkelen in je vak?

‘Op jacht naar professionele ontwikkeling’, zo heet de interactieve workshop van het Kenniscentrum Kraamzorg (KCKZ). Bij die ontwikkeling hebben we jullie input keihard nodig! Aan de slag dus. ‘We zijn alweer vier jaar bezig. Jullie zijn inmiddels vertrouwd met het Kwaliteitsregister Kraamzorg’, zegt Esther van der Zwan, secretaris KCKZ bij aanvang. Ze licht toe wat de huidige stand van zaken is van het Kenniscentrum Kraamzorg: ‘Ruim 10.000 collega’s staan in het register. Daarmee is de beroepsgroep groter gebleken dan gedacht. En er

10 Dag van de Kraamzorg | 2016

melden zich nog steeds kraamverzorgenden aan die net van de opleiding komen. Tegelijk zijn ruim 600 scholingen geaccrediteerd van 150 opleiders. In april ging de herregistratie van start. Wie van jullie is al geherregistreerd?’ Eén vinger gaat omhoog. ‘Een klein deel heeft het al gedaan of is er nu mee bezig. De meesten van jullie komen in 2017 aan


herregistratie toe. Natuurlijk zullen we jullie hierbij ondersteunen.’

Protocollen & app ‘We ontwikkelden met de sector landelijke protocollen en er is een app verkrijgbaar waar deze eind 2016 allemaal up-to-date in staan. We hebben uitgebreide feedback gekregen van de beroepsvereniging van verloskundigen, de KNOV. De protocollencommissies zijn nu bezig om die te verwerken. Dit hele proces nam meer tijd in beslag dan gedacht, maar de protocollen zijn er des te sterker van geworden. In het najaar verwachten we dat alles helemaal klaar is.’ ‘Is de app nu ook in Android verkrijgbaar?’, vraagt iemand. Esther: ‘Ja, je kunt deze gratis downloaden via de appstores van Google en Apple.’ De protocollen zijn te downloaden via www.kenniscentrumkraamzorg.nl.

Met opleiders aan de slag ‘Er is vanuit de sector een nieuw beroepscompetentieprofiel opgesteld. Dit beschrijft welke kennis en vaardigheden een kraamverzorgende in huis moet hebben om het vak goed te kunnen uitoefenen.’ Het KCKZ gaat nu met de opleiders aan de slag, zodat de scholingen hier mooi op aansluiten. Esther: ‘Dat is een speerpunt voor ons.’

Inhoud van het vak ‘Wij moeten echter vooruit blijven denken en we willen graag dat jullie aangeven wat jullie belangrijk vinden. Hoe willen jullie dat de inhoud van het vak zich ontwikkelt op de lange termijn? Met andere woorden: hoe moet ons meerjarenbeleidsplan er volgens jullie uit komen te zien. Wat vinden jullie belangrijk voor je vak als het gaat om inhoud? Dat willen we graag van jullie weten.’ De groep wordt opgesplitst in vieren. Men ontvangt kaarten met thema’s waarover gesproken kan worden. De discussie richt zich eerst op de vraag of er differentiatie moet komen in het register: moet er een onderscheid gemaakt worden tussen verschillende typen kraamverzorgenden met daarbij horende scholingseisen? De kraamverzorgenden die in een bevalcentrum werken, pleiten hiervoor. ‘Ik volg veel opleidingen in het ziekenhuis, die voor het register niet meetellen. Dat vind ik zonde en het kost ook dubbele inspanning.’ De term ‘kraamverzorgende plus’ valt, waarna de discussie zich toe-

spitst op welke extra taken daar dan bij horen. ‘Wij werken met zelfsturende teams, dat vraagt ook om nieuwe kennis en vaardigheden’, zegt iemand. Een ander pleit ervoor dat de basis van het vak stevig blijft. ‘Differentiatie prima, maar dit mag niet tot uitholling van het beroep leiden.’

Meer van dit soort sessies ‘Een groepje vindt dat de ketensamenwerking binnen het KCKZ onderbelicht is. Esther: ‘Goed punt. De focus lag tot dusver inderdaad sterk op de basis. Nu gaan we meer kijken naar onze partners in de geboortezorg.’ Een ander groepje zou willen dat er meer van dit soort sessies zijn. ‘Het is op een dag als vandaag zo leuk en interessant om elkaar te ontmoeten, en informatie en meningen uit te wisselen. Juist ook met vakgenoten van buiten je regio.’

Voor en door de kraamzorg ‘Soms lijkt wat jullie doen te veel achter het bureau bedacht, kom eens in de kraamzorg kijken’, zegt iemand. ‘Dat vind ik een goeie opmerking’, reageert directeur Marie-Pauline van der Ven. ‘Wij moeten feeling houden met de werkvloer. Wij komen uit deze sector en de protocollen zijn door kraamverzorgenden ontwikkelend. Maar wat je zegt, sluit aan bij ons idee daarover. Onze missie is: professionalisering en profilering van de kraamzorg binnen de geboortezorg. Dat kan alleen voor en door de kraamzorg.’

Bij- en nascholingen ‘Voor zelfstandigen is het soms moeilijk om alle opleidingen te volgen’, merkt een zzp’er op. Ze vindt dat het KCKZ de bereikbaarheid en betaalbaarheid van opleidingen moet faciliteren. ‘Meer e-learningen’, suggereert een ander. Marie-Pauline merkt op merkt op dat het niet de rol van het KCKZ is om scholing te leveren. Ze geeft een tip: ‘Opleiders zijn bij voldoende animo best bereid om naar de regio te komen, dus wees creatief.’

Volg ons via www.kenniscentrumkraamzorg.nl, Facebook en/of Twitter.

2016 | Dag van de Kraamzorg 11


kckz-

Samen rustig

Special

naar de baby kijken ‘Trek veel tijd uit om je samen met ouders te verwonderen over de baby. Het belang daarvan is niet te overschatten.’ Zo luidt de boodschap van Anouk de Bruijn tijdens haar drukbezochte workshop over hechting. Hoe was het om op de Dag van de Kraamzorg te spreken? ‘Het was fijn om hier te gast te zijn en met kraamverzorgenden te praten over veilige en onveilige hechting. Zij kunnen zoveel betekenen en ze willen er ook nog eens graag over leren. Dat merk ik ook bij de trainingen die ik bij Babykennis over dit onderwerp geef.’

Je promoveerde in 2010 op onderzoek naar de effecten van stress en emotionele problemen van vrouwen tijdens de zwangerschap op de ontwikkeling van het kind. ‘Ja, het was een vervolg op het onderzoek van verloskundige Hennie Wijnen. Zij onderzocht het welbevinden van vijftienhonderd vrouwen tijdens hun zwangerschap en kraambed. Er werden allerlei gegevens verzameld, onder andere over hoeveel emotionele problemen en stress zij tijdens de zwangerschap ondervonden. Ik benaderde voor mijn onderzoek vijfhonderd van deze ouders. We vroegen hen vragenlijsten in te vullen over hun kind, dat inmiddels tussen de tweeënhalf en vijf jaar oud was. Ook zocht ik 160 van deze gezinnen thuis op. Ik onderscheidde twee groepen: moeders die veel emotionele problemen en stress hadden ervaren tijdens de zwangerschap en moeders die dit niet hadden. In alle 160 gezinnen voerden we dezelfde testen uit. We keken hoeveel stresshormoon er in het speeksel van het kind zat. We keken of er gedragsproblemen waren bij het kind. Ook bekeken we de interactie tussen ouder en kind. We lieten zowel

12 Dag van de Kraamzorg | 2016

de vader als de moeder samen met hun kind een puzzel maken, iets kleien en een spelletje doen. Aan de hand van de video-opnames bekeken we vervolgens hoe sensitief de ouders reageerden op het kind, in welke mate ze structuur boden, en of er sprake was van vijandigheid.’

Wat bleek? ‘Uit de vragenlijst ingevuld door vijfhonderd ouders kwam een duidelijke relatie naar voren tussen emotionele problemen en stress van de moeder tijdens de zwangerschap en gedragsproblemen bij het kind. De kinderen van de moeders die veel problemen hadden, bleken meer te huilen en vertoonden vaker druk, angstig of grensoverschrijdend gedrag. Daarmee bevestigde ons onderzoek een verband dat eerdere onderzoeken ook al hadden laten zien. Ik wilde echter vooral kijken naar de manier waarop de moeder met haar kind omging. Als een vrouw tijdens de zwangerschap problemen ervaart, dan is de kans immers groot dat die problemen later ook een rol spelen. Ik wilde weten of deze moeders op een andere, minder sensitieve, manier met hun kind omgaan waardoor de hechting onder druk komt te staan. Daar was het meer diepgaande onderzoek in de 160 gezinnen om te doen. Dit leverde een mooi resultaat op. Wat bleek, was namelijk dat problemen bij het kind alleen ontstaan als een vrouw problemen ervoer tijdens de zwangerschap én niet sensitief reageert op de signalen van haar kind. Gaat zij daarentegen wel sensitief om met haar kind, dan deden zich in de relatie tussen moeder en kind geen problemen voor. Dat vind ik een heel hoopgevende uitkomst. Problemen in de


zwangerschap kunnen er immers altijd zijn, maar daardoor hoeven dus niet automatisch problemen te ontstaan bij het kind. Kraamverzorgenden kunnen hierbij een cruciale rol spelen. Als zij deze moeders helpen om toch op een sensitieve manier met hun kind om te gaan, en er een veilige hechting ontstaat, besparen ze veel leed.’

Een goede zaak dus, dat er binnen de kraamzorg steeds meer aandacht is voor hechting en het herkennen van psychische problematiek bij ouders? ‘Ja, het is heel goed dat hiervoor nu binnen het curriculum van kraamverzorgenden extra aandacht is. Na afloop van onze training zeggen kraamverzorgenden vaak dat ze zich niet voldoende bewust waren van hoe belangrijk hun rol is. “We weten het wel, toch letten we er nog te weinig op.” Ze vinden het fijn om hun kennis hierover nog meer in de praktijk te brengen. We laten een film zien waarin je heel mooi ziet hoe een baby al kort na zijn geboorte contact maakt, met heel subtiele signalen. Als kraamverzorgende kun je ouders hierop opmerkzaam maken: kijk, je kindje wil contact maken, je kan daarop reageren. Opmerkingen als kijk eens hoe fijn je baby zich bij jou voelt, wat zijn jullie een goed team samen, bevestigen ouders in hun rol en kunnen van grote betekenis zijn.’

‘Opmerkingen als: kijk eens hoe fijn je baby zich bij jou voelt, wat zijn jullie een goed team samen, bevestigen ouders in hun rol en kunnen van grote betekenis zijn.’

Doen kraamverzorgenden niet vanzelf al het juiste voor een veilige hechting? ‘Natuurlijk doen ze dit voor een deel al uit zichzelf. Toch helpt het om je nog meer van het belang bewust te zijn. Laatst ontstond na afloop van een training een gesprek tussen verschillende deelnemers. De strekking hiervan was: de buitenwereld ziet

2016 | Dag van de Kraamzorg 13


ons als puur praktische ondersteuning, maar eigenlijk zijn we er ook voor het emotionele stuk. Daarin kunnen we immers veel betekenen. Dat moeten we veel beter uitdragen. We mogen er best nog meer tijd voor uittrekken om samen met de ouders rustig naar de baby te kijken. En dat is precies wat wij met de training hopen te bereiken. Het eerste jaar na de zwangerschap is het belangrijkste voor de ontwikkeling van een veilige gehechtheidsrelatie tussen ouder en kind.’

Wat kunnen kraamverzorgenden doen om de veilige hechting te bevorderen? ‘Je samen met ouders verwonderen over de baby, is zo belangrijk. Zo leren ze het gedrag van hun kind kennen, waardoor ze de mogelijkheden gaan zien en benutten om contact met hem of haar te maken. Laat zien dat hun baby al veel gelaatsuitdrukkingen kan nadoen. Nog maar enkele uren oud, kunnen baby’s zelfs al een lachje imiteren. Dat geeft het zelfvertrouwen van een mama of papa een boost. Neem daarnaast ook de tijd om te luiseren naar de beleving van ouders, zodat emotionele problemen aan bod kunnen komen. Als dit gebeurt, schiet dan niet gelijk in het probleem-oplossen. Een luisterend oor bieden, is vaak zoveel waardevoller. Mensen voelen zich daardoor meer begrepen.

14 Dag van de Kraamzorg | 2016

Door te luisteren, bied je ruimte aan emoties. Het is belangrijk dat die er mogen zijn. Zeker als de roze wolk uitblijft.’

Wat kunnen kraamverzorgenden doen om een onveilige hechting te voorkomen? ‘Natuurlijk kun je een onveilige hechting niet altijd voorkomen. Zeker niet als er in een gezin al veel problemen bestaan, zoals op financieel, relationeel en psychisch gebied. Als kraamverzorgende probeer je het contact tussen moeder en kind optimaal te ondersteunen. Heb je hier desondanks zorgen over? Merk je dat de moeder moeite heeft om contact te maken en op de signalen van de baby te reageren? Is er sprake van psychische problemen? Lijkt de moeder niet met warmte op haar kind te reageren of is zij emotioneel niet beschikbaar? Bied ouders dan een luisterend oor, maak bespreekbaar wat je ziet en koppel het terug naar de verloskundige. Kaart het ook aan bij het consultatiebureau, zodat ouder- en kindzorg kan worden ingeschakeld. Ik vind het ook nodig dat de zorgen worden gedeeld met de huisarts. Deze kent een gezin immers vaak al langer en kan uiteindelijk ook doorverwijzen naar een psycholoog of psychiater. Dit is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de ketenpartners in de geboortezorg.’


Kraamverzorgenden in het zonnetje

kckz-

Special

Tijdens de afsluiting gaat een grote dobbelsteen pijlsnel van hand tot hand. Wie hem vastheeft, heeft tien seconden om te zeggen wat haar vooral bijblijft van vandaag.

Allemaal vakvrouwen

Gele baby

‘Mijn collega zei vanochtend: “Wauw, zijn al deze vrouwen kraamverzorgenden?” Dat vond ik zo’n grappige opmerking!’

‘De workshop over de gele baby en borstvoeding zette voor mij de puntjes op de i. Ik zal daar nu nog alerter op zijn.’

Dank aan Lieve

Tijd tekort

‘Ik ben een groot fan van Lieve Blancquaert. Ik volgde haar serie ‘Birth Day’ op tv en kocht vandaag natuurlijk haar gesigneerde fotoboek. Het interview met haar was heel mooi. Dankjewel Lieve!’ Opnieuw klinkt een groot applaus.

‘De workshops waren superleuk, veel interessante discussies, maar de tijd is bijna altijd te kort! Wat mij betreft mogen ze langer duren en zouden de groepen kleiner mogen zijn.’

Dochter werd moeder

‘De workshop over hechting was heel mooi.’

‘Ik ontving uitgerekend op deze dag een telefoontje dat mijn dochter vandaag moeder is geworden’, zegt een trotse grootmoeder. Groot applaus uit de zaal.

Meer voor onszelf opkomen ‘De workshop van Siska de Rijke over onze toekomst inspireerde mij. We moeten meer voor onszelf opkomen, zodat de kraamzorg blijft bestaan!’ Er klinkt een daverend applaus.

Hechting Bedankt voor alles ‘Alles was goed voor elkaar, ook de koffie en lunch. Daarom ook dank voor alle mensen die hier werken.’ Wederom gaan de handen op elkaar.

Betere houding ‘De workshop over gezond lichaamsgebruik in ons werk maakte mij bewust dat sommige houdingen erg belastend zijn, en hoe het beter kan. Daar ga ik vanaf nu zeker op letten.’

Heb je De Dag gemist? Voor volgend jaar kijken we uit naar een grotere locatie zodat meer kraamverzorgenden kunnen deelnemen. Op www.kraamzorgdag.nl vind je alle workshops. 2016 | Dag van de Kraamzorg 15


Colofon

DĂŠ Dag van de Kraamzorg is een initiatief van Bohn Stafleu van Loghum, Kenniscentrum Kraamzorg en Bo Geboortezorg. Dit is een uitgave van het Kenniscentrum Kraamzorg (www.kckz.nl) in samenwerking met Kraamsupport. Alle professionals in het Kwaliteitsregister Kraamzorg ontvangen eenmalig deze special gratis in de bus, samen met het vaktijdschrift Kraamsupport. Oplage: 11.000 Redactie: KCKZ en Laura Jansma Tekst: Laura Jansma - www.studiowolkenkrabber.nl Fotografie: Edwin Wiekens - www.photed.com Foto voorzijde: team van Zuidzorg - www.zuidzorg.nl Foto achterzijde: team IVT kraamzorg - www.ivtkraamzorg.nl

Profile for Laura Jansma

Special Kenniscentrum Kraamzorg  

Alle ruim 10.000 kraamverzorgenden in het Kwaliteitsregister Kraamzorg ontvingen deze special over de Dag van de Kraamzorg bij het vaktijdsc...

Special Kenniscentrum Kraamzorg  

Alle ruim 10.000 kraamverzorgenden in het Kwaliteitsregister Kraamzorg ontvingen deze special over de Dag van de Kraamzorg bij het vaktijdsc...

Advertisement

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded