__MAIN_TEXT__
feature-image

Page 1

10 KraamSupport 5 / 2016


Jaarlijks worden er tussen de 450 en 650 baby’s geboren in Nederlandse asielzoekerscentra. Voor deze kwetsbare jonge moeders kan de kraamverzorgende een belangrijke steun en toeverlaat zijn. Het vraagt echter wel om een tandje meer. tekst: laura jansma

| foto’s: shutterstock

Een warm welkom Kraamzorg aan vluchtelingen

A

sielzoekers hebben bij aankomst in Nederland recht op opvang, vanaf het moment dat ze asiel aanvragen totdat ze een verblijfsvergunning en woonruimte in Nederland hebben of het land moeten verlaten. Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) vangt hen op in opvangcentra. Als je kraamzorg verleent in een asielzoekerscentrum (azc) krijg je te maken met mensen die hun land zijn ontvlucht. Ze spreken (nog) geen Nederlands en zijn grotendeels onbekend met onze samenleving en cultuur. Soms spreekt men wat Engels, vaak ook niet. In afwachting van de asielprocedure verkeren ze in grote onzekerheid. Sommige gezinnen raakten door de vlucht van elkaar gescheiden. Pas als een verblijfsstatus is verkregen, kunnen zij een aanvraag voor gezinshereniging doen. De opvanglocaties van het COA liggen verspreid door het land en zijn overal weer anders. Soms wonen asielzoekers in voormalige kloosters of kazernes, soms in caravans of in semipermanente woonunits. Per gezin verblijft men meestal in één unit of kamer.

Van twee kanten wennen ‘De eerste keer kunnen kraamverzorgenden er wat tegenop zien, maar over het algemeen zijn ze na afloop heel positief’, vertelt praktijkopleider Geesje Fokkens van Groene Kruis Kraamzorg. Deze organisatie is een grote leverancier van kraamzorg aan asielzoekers in Nederland. In Ter Apel, de eerste plaats waar alle vluchtelingen worden opgevangen, werken dagelijks gemiddeld twee van hun kraamverzorgenden. Daarnaast leveren ze kraamzorg in het azc in Bellingwolde, Pekela, Delfzijl, Groningen en Ten Boer. ‘De eerste

keer is het wat griezelig. Je mag het terrein alleen met een portofoon betreden. Je moet je eerst melden bij de portier. Ook de schrijnende situaties, cultuurverschillen en de taalbarrière kunnen afschrikken. Aan de andere kant is het gezin vaak erg dankbaar voor de zorg.’ Toch moet het werken in een azc ook bij je passen. ‘Iedere kraamverzorgende moet het kunnen, maar niet iedereen vindt het leuk. Sommigen zien hier echt een uitdaging in. Zij voelen zich begaan met het lot van vluchtelingen.’ De 22-jarige Rose Anne Urlings, werkzaam bij Zuidzorg, kreeg afgelopen zomer voor het eerst een gezin in asielzoekerscentrum Eindhoven. ‘De moeder, een vluchteling uit Irak, was even jong als ik. Een stel met wie dit gezin samen was gevlucht, was tijdens de boottocht vermist geraakt. Nu zaten ze hier in een kamertje van drie bij drie met bijna niets.

Cijfers Nooit eerder waren zo veel mensen op de vlucht voor oorlog en geweld. Eind 2015 zochten 65 miljoen personen elders onderdak. Velen zoeken bescherming in Europa. In 2015 vroegen 43.093 mensen in ons land asiel aan. Het grootste deel bestaat uit Syriërs (43 procent) en Eritreeërs (17 procent). Zij worden verspreid in het land gehuisvest in (nood)opvanglocaties en azc’s. Zij krijgen meestal een verblijfsvergunning omdat zij uit oorlogsgebieden komen. Na enige tijd krijgen zij een woning in een van de Nederlandse gemeenten.

2016 / 5 KraamSupport 11


‘Ze komen niet ­vanzelf naar je toe met ­vragen’

Het leerde me dankbaar te zijn voor wat ik heb. Ondanks de taalbarrière begrepen we elkaar toch redelijk. Al na twee dagen had het gezin veel vertrouwen in mij.’

Gast Wat vinden vluchtelingen van kraamzorg? Geesje: ‘In eerste instantie snappen ze er vaak niet veel van. In hun eigen land worden kraamvrouwen ondersteund door oudere vrouwen uit de familie. Asielzoekers behandelen een kraamverzorgende vaak eerst als hun gast. Het duurt twee tot drie dagen voor het kwartje valt. De kraamverzorgende biedt mensen een venster naar Nederland. Ze leren via haar over de Nederlandse samenleving en gebruiken. Onze medewerker wijst ze erop dat ze hun kindje moeten aangeven bij de gemeente. Ze geeft uitleg over onze jeugdgezondheidszorg. Mensen zijn daar blij mee.’ In Nederland krijgen asielzoekers in principe dezelfde medische zorg als andere burgers. De zorg wordt georganiseerd door Menzis COA Administratie (MCA). Medische teams van het eerstelijns Gezondheidscentrum Asielzoekers (GC A) leveren huisartsenzorg binnen of vlak bij de opvanglocaties. Zodra een zwangere zich bij het GC A meldt volgt men de ketenrichtlijn Geboortezorg Asielzoekers.

Controleverlies De meeste vluchtelingen maakten ingrijpende gebeurtenissen mee. Ze moesten huis en haard verlaten. Daarnaast hebben zaken als oorlog, geweld en marteling een forse impact op de lichamelijke en geestelijke gezondheid van mensen. Velen zijn getraumatiseerd door hun ervaringen. Bij 13 tot 25 procent van de vluchtelingen is sprake van een posttraumatische stressstoornis (PTSS) of depressie, vaak allebei.

PTSS is een hevige stressreactie op een schokkende gebeurtenis. Volledig controleverlies, chronische stress, extra grote waakzaamheid en allerlei lichamelijke klachten zijn vaak het gevolg. Simone Goosen, senior beleidsmedewerker GGD GHOR Nederland, verrichtte een literatuurstudie naar de zwangerschapsuitkomsten en zorgbehoeften bij asielzoeksters. ‘Daaruit bleek dat asielzoeksters een verhoogd risico hebben op babysterfte, moedersterfte en complicaties en aandoeningen rond de zwangerschap en geboorte. Hun zwangerschap is vaak getekend door angst en stress. Daarnaast gebruikten ze vaak geen vitamine D en foliumzuur. Pas aangekomen in Nederland ontbreekt een sociaal netwerk. Zorgverleners en vluchtelingen spreken elkaars taal niet en asielzoekers zijn onbekend met onze gezondheidszorg.’

Altijd poliklinisch Door de vele overplaatsingen van asielzoekers tijdens hun asielprocedure kunnen de continuïteit en kwaliteit van zorg in het gedrang komen. Daarom worden zwangere asielzoeksters in principe zes weken voor de uitgerekende datum tot zes weken na de bevalling niet meer verhuisd of overgeplaatst. Alle zwangere asielzoeksters gaan naar de eerstelijns verloskundige. Tenzij er een medische acute noodsituatie is waardoor de huisarts van het GC A direct naar de gynaecoloog doorverwijst. Het GC A maakt een afspraak bij de verloskundige en geeft relevante gezondheidsinformatie en psychosociale informatie aan haar door. De verloskundige ziet erop toe dat er kraamzorg wordt aangevraagd. De bevalling vindt altijd poliklinisch plaats. In principe wordt minimaal 3,5 uur kraamzorg geboden en wordt volgens het LIP (landelijk indicatieprotocol) geïndiceerd.

Wees doortastend

Meer informatie Wil je meer weten? Bezoek dan deze websites: •  www.coa.nl – Op de website van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers lees je over hoe de asielopvang in Nederland geregeld is, over wonen in een asielzoekerscentrum en over wat voor soorten opvang en opvanglocaties er in Nederland zijn. •  www.rzasielzoekers.nl – Op deze website lees je over de zorg voor asielzoekers en de vergoedingen. Je vindt hier ook de ketenrichtlijn. •  www.pharos.nl – Op de website van Pharos vind je veel informatie over asielzoekers en vluchtelingen in relatie tot gezondheid en preventie.

12 KraamSupport 5 / 2016

De zorg aan asielzoekers vraagt een schepje extra inzet en creativiteit. Goosen: ‘Je kunt bijvoorbeeld niet volstaan met een briefje met het adres van de apotheek en het product dat ze daar moeten halen. Je moet er meer dan bij andere gezinnen bovenop zitten en navragen of ze naar de apotheek geweest zijn en zo nodig een andere manier vinden om iets gedaan te krijgen. Veel van deze mensen zijn in hun huidige situatie minder zelfredzaam. Ze komen niet vanzelf naar je toe met vragen. Asielzoekers hebben weinig mensen om zich heen op wie ze kunnen terugvallen. Het is daarom goed om vrouwen te helpen om met anderen in contact te komen. Bij deze groep is samenwerken in de zorgketen nog belangrijker’, wil Goosen nog


graag meegeven. ‘Stem goed af met de verloskundige, het medisch team van het GC A en de jeugdgezondheidszorg. Zorg voor een warme overdracht naar de jeugdgezondheidszorg.’

Terug naar de basis Naast de taalbarrière speelt laaggeletterdheid ook vaak een rol. Sommige asielzoekers zijn niet of nauwelijks naar school geweest. Voor vrouwen geldt dit vaker dan voor mannen. Ze hebben ook in hun eigen taal moeite met lezen en schrijven. Ook kunnen ze moeite hebben om voorlichtingsmateriaal te begrijpen. ‘De kennis op het gebied van zwangerschap, bevallen en seksualiteit is vaak zeer beperkt’, vertelt verloskundige Rebecca Nott van verloskundigenpraktijk New Life uit Ter Apel. ‘Je moet dus echt terug naar de basis en veel uitleg geven.’ Marion Loning van Groene Kruis Kraamzorg, die regelmatig in een azc werkt: ‘Vroeger vond ik de taal een barrière, maar inmiddels kan ik me prima verstaanbaar maken. Met handen en voeten kom je al heel ver. Als ik het perineum wil controleren wijs ik op mijn ogen en dan op het onderkantje, dan snappen ze meestal wel

wat ik bedoel. Ook gebruik ik het Zorgplan in beeldtaal en de vertaalapp op mijn mobiel om dingen uit te leggen. Als er landgenoten in de buurt zijn die een woordje Engels spreken zetten we die natuurlijk in. Als de communicatie erg slecht is gebruik ik de tolkentelefoon.’

Betrokken Het werken in een azc kan best confronterend zijn, beaamt Marion. ‘Het is altijd weer afwachten wat je aantreft. Al wen je er ook wel aan en leer ik steeds beter om het een plekje te geven. Deze mensen zijn bovendien meestal heel dankbaar. Echt met ze praten over wat ze hebben meegemaakt kan door de taalbarrière vaak niet. Vooral met de kinderen heb ik te doen. Soms neem ik broertjes en zusjes mee naar de speeltuin. Ik nam ook eens wat oude speelgoedautootjes van mijn zoontje mee.’ Geesje: ‘Kraamverzorgenden zijn heel betrokken. Toch moet je ervoor waken dat je niet als hulpverlener gaat optreden. Dat red je niet. Blijf bij je professionele rol. De warmte en toewijding waarmee je dat doet hebben deze vrouwen extra hard nodig.’ 

‘Werken in een azc kan best confronterend zijn’

2016 / 5 KraamSupport 13

Profile for Laura Jansma

Artikel kraamzorg in azc  

Wat kan een kraamverzorgende verwachten als zij in een AZC gaat werken?

Artikel kraamzorg in azc  

Wat kan een kraamverzorgende verwachten als zij in een AZC gaat werken?

Advertisement

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded