Issuu on Google+

สัตตภัณฑ์และธรรมาสน์ ในอำ�เภอแม่ลาว จังหวัดเชียงราย

นพดล ยาสมร


ประวัติความเป็นมาอำ�เภอแม่ลาว แผนที่ของอำ�เภอแม่ลาว

น้ำ�แม่ลาวคู่บ้านห้วยส้านพลับพลาคู่เมือง พระธาตุจอมหมอกแก้วลือเลื่อง นามประเทืองแผ่นดินทอง อำ�เภอแม่ลาว ได้รับการยกฐานะเป็นอำ�เภอเมื่อวันที่ ๕ ธันวาคม ๒๕๓๙ โดย แยกพื้นที่บางส่วนของอำ�เภอเมืองเชียงราย จัดตั้งเป็นกิ่งอำ�เภอเมื่อวันที่ ๓๑ พฤษภาคม ๒๕๓๖ ประกอบด้วยพื้นที่ ๕ ตำ�บล คือตำ�บลดงมะดะ ตำ�บลป่า ก่อดำ�ตำ�บลบัวสลี ตำ�บลจอมหมอกแก้ว และตำ�บลโป่งแพร่ รวม ๖๒ หมู่บ้าน อำ�เภอแม่ลาว ตั้งอยู่ทางทิศใต้ของจังหวัดเชียงราย อยู่ห่างจากอำ�เภอเมือง เชียงราย ประมาณ ๒๔ กิโลเมตร มีอาณาเขตติดต่อดังนี้ทิศเหนือ ติดต่อกับ อำ�เภอเมืองเชียงราย ทิศใต้ ติดต่อกับอำ�เภอพาน ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำ�เภอเมืองเชียงราย และอำ�เภอพาน ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำ�เภอเมืองเชียงรายและอำ�เภอแม่สรวย อำ�เภอแม่ลาว มีพื้นที่ปกครองประมาณ ๒๒๐ ตารางกิโลเมตร หรือ ประมาณ ๑๓๗,๕๐๐ ไร่ โดยแบ่งพื้นที่เป็นรายตำ�บล

การปกครองส่วนท้องถิ่น

ท้องที่อำ�เภอแม่ลาวประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 7 แห่ง ได้แก่เทศบาลตำ�บลป่าก่อดำ� ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำ�บลป่าก่อดำ�และ บางส่วนของตำ�บลจอมหมอกแก้ว เทศบาลตำ�บลแม่ลาว ครอบคลุมพื้นที่บาง ส่วนของตำ�บลดงมะดะเทศบาลตำ�บลดงมะดะ ครอบคลุมพื้นที่ตำ�บลดงมะ ดะ (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำ�บลแม่ลาว)องค์การบริหารส่วนตำ�บลป่าก่อดำ� ครอบคลุมพื้นที่ตำ�บลป่าก่อดำ� (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำ�บลป่าก่อดำ�)องค์การ บริหารส่วนตำ�บลบัวสลี ครอบคลุมพื้นที่ตำ�บลบัวสลีทั้งตำ�บลองค์การบริหาร ส่วนตำ�บลจอมหมอกแก้ว ครอบคลุมพื้นที่ตำ�บลจอมหมอกแก้ว (เฉพาะนอก เขตเทศบาลตำ�บลป่าก่อดำ�)องค์การบริหารส่วนตำ�บลโป่งแพร่ ครอบคลุมพื้นที่ ตำ�บลโป่งแพร่

2

3


สัตตภัณฑ์หมายถึง เชิงเทียนสำ�หรับใช้บูชาพระประธานในพระอุโบสถ หรือพระวิหารมีลักษณะคล้ายขั้นบันไดซึ่งมีที่สำ�หรับปักเทียนลดหลั่นกันลงมา 7 ชั้น นอกจากนี้ยังมีงานพุทธศิลป์ที่ผู้วิจัยมีความสนใจที่จะศึกษาอีกอย่างหนึ่ง ธรรมาสน์ หมายถึง อาสนะที่จัดไว้ให้พระภิกษุนั่งแสดงธรรม มักจะยก ระดับขึ้นสูงกว่าระดับสายตาของผู้นั่งฟัง ลักษณะของธรรมาสน์จะแตกต่างกัน ไปตามท้องถิ่น แต่โดยส่วนใหญ่แล้วจะเป็นทรงปราสาทมากกว่าทรงอื่น

4

นิยาม ความหมาย : “สัตตภัณฑ์” สัตต หมายถึง เจ็ด ภัณฑ์ มาจากคำ�ว่า บริภัณฑ์ หมายถึง สิ่งของ

รวมกันคือ “สัตตภัณฑ์” หรือ “สัตตบริภัณฑ์” หมายถึง สิ่งของทั้งเจ็ดใน ที่นี้คือเชิงเทียน มีที่สำ�หรับปักเทียนอยู่เจ็ดที่ ตั้งอยู่บริเวณหน้าพระประธาน ในวิหารหรือโบสถ์ของชาวล้านนา สังคมชาวล้านนาในอดีตถือว่า วัดหรือ ศาสนสถานเป็นศูนย์รวมของจิตวิญญาณ และแหล่งสั่งสมภูมิปัญญา โดย เฉพาะอย่างยิ่งภูมิปัญญาด้านคติความเชื่อทางศาสนา ได้แปรความและ แสดงออกมาเป็นสัญลักษณ์ เชิงงานศิลปกรรมได้อย่างโดดเด่น จากภาพ สะท้อนของงานศิลปกรรมล้านนาได้สื่อให้เห็นถึง เรื่องราวความเป็นมา ตลอดถึงรสนิยมและอุดมคติทางความงาม , ความเชื่อไปจนถึงตัวพิธีกรรม ที่ปรากฏออกมาพร้อมๆ กัน ทั้งนี้ก็เพื่อจุดประสงค์เดียวคือการน้อมนำ� พุทธศาสนิกชน ให้เข้าถึงหลักแห่งการประพฤติ ปฏิบัติ ตามหลักธรรมคำ� สั่งสอนขององค์สัมมาสำ�พุทธเจ้าให้เป็นไป อย่างลึกซึ้งสัตตภัณฑ์ เป็นผล งานศิลปะแห่ง ภูมิปัญญาชาวล้านนา ที่ตกผลึกทางความคิดและถูกถ่ายทอด ออกมาภายใต้คติ ความเชื่อที่ผสมผสานกันระหว่างศาสนาพุทธและฮินดู กลายเป็นผลงานศิลปกรรมเชิงเทียน

5


ธรรมาสน์ หมายถึง อาสนะที่จัดไว้ให้พระภิกษุนั่งแสดงธรรม มักจะยกระดับขึ้น สูงกว่าระดับสายตาของผู้นั่งฟัง ลักษณะของธรรมาสน์จะแตกต่างกันไปตามท้องถิ่น แต่โดยส่วนใหญ่แล้วจะเป็นทรงปราสาทมากกว่าทรงอื่น

ธรรมาสน์

ธรรมาสน์ คือ อาสนะที่จัดไว้ให้พระภิกษุนั่งแสดงธรรม มักจะยกระดับขึ้นสูง กว่าระดับสายตาของผู้นั่งฟัง ลักษณะของธรรมาสน์จะแตกต่างกันไปตามท้องถิ่น แต่โดยส่วนใหญ่แล้วจะเป็นทรงปราสาทมากกว่าทรงอื่น วัสดุที่ใช้ทำ�ส่วนใหญ่สร้าง ด้วยไม้ ประดับประดาด้วยลวดลายและเทคนิคการประดับต่างๆ กัน ธรรมาสน์จะตั้ง อยู่ในวิหารทางด้านขวาของพระประธาน และอยู่ทางด้านซ้ายของอาสนสงฆ์ การสร้างธรรมาสน์ นอกจากมีจุดประสงค์เพื่อต้องการให้เป็นที่แสดงธรรมของพระ สงฆ์แล้ว ในความเชื่อของชาวล้านนายังเชื่อว่า การสร้างธรรมาสน์ถวายยังเป็นการ ทำ�บุญให้สำ�หรับตนเองในภายภาคหน้าเป็นการถวายทาน ให้กับผู้ที่ล่วงลับไปแล้ว เป็นการค้ำ�จุนพุทธศาสนา และเป็นการสร้างตามปีเกิด โดยเชื่อว่า คนที่เกิดปีขาลให้ สร้างธรรมาสน์จะได้กุศลมาก

6

7


ลักษณะของธรรมาสน์แบ่งเป็น 3 ส่วนใหญ่ คือ ส่วนฐาน โดยมากแล้วฐานของธรรมาสน์จะยกสูงจากพื้นประมาณ 1 เมตร ลักษณะเป็นฐานปัทม์ลูกแก้วอกไก่ บางแห่งอาจมีการยกเก็จที่มุมด้วยจำ�นวน ของการยกเก็จนั้นแล้วแต่ขนาดของธรรมาสน์เป็นสำ�คัญ ธรรมาสน์รุ่นเก่า ถ้า มีการติดตั้งอยู่กับที่โดยไม่มีการเคลื่อนย้าย ส่วนฐานมักสร้างด้วยการก่ออิฐ ถือปูน ประดับด้วยลวดลายปูนปั้น ส่วนกลาง คือ บริเวณห้องสี่เหลี่ยมซึ่งใช้เป็นที่นั่งเทศน์ของพระสงฆ์ มี ขนาดพอเหมาะสำ�หรับให้พระภิกษุรูปหนึ่งนั่งแสดงธรรมได้สะดวก ห้องเทศน์ นี้อาจมีแผนผังยกเก็จหรือมีแผนผังสี่เหลี่ยมจัตุรัสก็ได้ ขึ้นอยู่กับส่วนฐานว่ามี แผนผังแบบใด ผนังของห้องมีทั้งแบบที่เปิดโล่งทั้งสี่ด้านและแบบปิดสามด้าน โดยเปิดเฉพาะด้านที่เป็นที่ขึ้นลงจากธรรมาสน์ของพระภิกษุ ธรรมาสน์แบบปิด นั้นไม่ได้ปิดทึบทั้งหมด เป็นการปิดบังระดับสายตาของผู้นั่งฟังเทศน์ด้านล่าง เท่านั้นการสร้างธรรมาสน์แบบปิดนี้เข้าใจว่า ต้องการปิดบังอิริยาบถของพระที่ เทศน์ เพราะการเทศน์นั้นใช้เวลานาน บางรูปอาจจะออกกิริยาอาการประกอบ การเทศน์ซึ่งเป็นไปตามเนื้อเรื่องของธรรม ซึ่งบางครั้งไม่งามต่อการมองของผู้ ฟังธรรมาสน์แบบปิดในสกุลช่างลำ�ปางมีรูปแบบเฉพาะตัวคือมีทรงผายขึ้นด้าน บนและไม่มี

8

9


ส่วนยอด หรือหลังคาของธรรมาสน์ นั้น มีหลายรูปแบบ มีทั้งแบบง่ายๆ คือ หลังคารา และหลังคาที่มีการลดชั้นในทรงปราสาท ซึ่งการลดหลั่นของ ชั้นหลังคานั้น จะมีตั้งแต่หลังคาซ้อนชั้นเดียวไปจนถึงหลายชั้น แต่ยอดสุด ก็คือกลีบบัวรับปลี ในทำ�นองเดียวกับยอดของเจดีย์นั่นเองต่อมาเมื่อล้านนา ได้รับอิทธิพลจากภาคกลางมากขึ้น ก็ได้รับเอาความนิยมของธรรมาสน์แบบ ภาคกลางซึ่งเป็นธรรมาสน์แบบเก้าอี้มีพนัก ประดับด้วยลวดลายปิดทอง ประดับกระจกมาใช้ ทำ�ให้ความนิยมเทศน์ในธรรมาสน์แบบล้านนาเสื่อม ความนิยมไป ปัจจุบันธรรมาสน์แบบล้านนาจึงกลายเป็นเพียงเครื่องประดับ ในวิหารเท่านั้น

10

11


สัตตภัณฑ์และธรรมาสน์ ในอำ�เภอแม่ลาว จังหวัดเชียงราย นพดล ยาสมร 530310123 ภาษาไทย © 2556ภาควิชาศิลปะไทย คณะวิจิตรศิลป์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ สงวนลิขสิทธิ์ พิมครั้งแรก กรกฎาคม พ.ศ. 2556 จัดพิมพ์โดย ภาควิชาศิลปะไทย คณะวิจิตรศิลป์ มหาวิทยาลัยเชียงใ���ม่่

12

13

ออกแบบโดย นพดล ยามสร


Satapan3 pdf