Page 1

สัตตภัณฑ์และธรรมาสน์ ในอำ�เภอแม่ลาว จังหวัดเชียงราย

นพดล ยาสมร


ประวัติความเป็นมาอำ�เภอแม่ลาว แผนที่ของอำ�เภอแม่ลาว

น้ำ�แม่ลาวคู่บ้านห้วยส้านพลับพลาคู่เมือง พระธาตุจอมหมอกแก้วลือเลื่อง นามประเทืองแผ่นดินทอง อำ�เภอแม่ลาว ได้รับการยกฐานะเป็นอำ�เภอเมื่อวันที่ ๕ ธันวาคม ๒๕๓๙ โดย แยกพื้นที่บางส่วนของอำ�เภอเมืองเชียงราย จัดตั้งเป็นกิ่งอำ�เภอเมื่อวันที่ ๓๑ พฤษภาคม ๒๕๓๖ ประกอบด้วยพื้นที่ ๕ ตำ�บล คือตำ�บลดงมะดะ ตำ�บลป่า ก่อดำ�ตำ�บลบัวสลี ตำ�บลจอมหมอกแก้ว และตำ�บลโป่งแพร่ รวม ๖๒ หมู่บ้าน อำ�เภอแม่ลาว ตั้งอยู่ทางทิศใต้ของจังหวัดเชียงราย อยู่ห่างจากอำ�เภอเมือง เชียงราย ประมาณ ๒๔ กิโลเมตร มีอาณาเขตติดต่อดังนี้ทิศเหนือ ติดต่อกับ อำ�เภอเมืองเชียงราย ทิศใต้ ติดต่อกับอำ�เภอพาน ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำ�เภอเมืองเชียงราย และอำ�เภอพาน ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำ�เภอเมืองเชียงรายและอำ�เภอแม่สรวย อำ�เภอแม่ลาว มีพื้นที่ปกครองประมาณ ๒๒๐ ตารางกิโลเมตร หรือ ประมาณ ๑๓๗,๕๐๐ ไร่ โดยแบ่งพื้นที่เป็นรายตำ�บล

การปกครองส่วนท้องถิ่น

ท้องที่อำ�เภอแม่ลาวประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 7 แห่ง ได้แก่เทศบาลตำ�บลป่าก่อดำ� ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำ�บลป่าก่อดำ�และ บางส่วนของตำ�บลจอมหมอกแก้ว เทศบาลตำ�บลแม่ลาว ครอบคลุมพื้นที่บาง ส่วนของตำ�บลดงมะดะเทศบาลตำ�บลดงมะดะ ครอบคลุมพื้นที่ตำ�บลดงมะ ดะ (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำ�บลแม่ลาว)องค์การบริหารส่วนตำ�บลป่าก่อดำ� ครอบคลุมพื้นที่ตำ�บลป่าก่อดำ� (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำ�บลป่าก่อดำ�)องค์การ บริหารส่วนตำ�บลบัวสลี ครอบคลุมพื้นที่ตำ�บลบัวสลีทั้งตำ�บลองค์การบริหาร ส่วนตำ�บลจอมหมอกแก้ว ครอบคลุมพื้นที่ตำ�บลจอมหมอกแก้ว (เฉพาะนอก เขตเทศบาลตำ�บลป่าก่อดำ�)องค์การบริหารส่วนตำ�บลโป่งแพร่ ครอบคลุมพื้นที่ ตำ�บลโป่งแพร่

2

3


สัตตภัณฑ์หมายถึง เชิงเทียนสำ�หรับใช้บูชาพระประธานในพระอุโบสถ หรือพระวิหารมีลักษณะคล้ายขั้นบันไดซึ่งมีที่สำ�หรับปักเทียนลดหลั่นกันลงมา 7 ชั้น นอกจากนี้ยังมีงานพุทธศิลป์ที่ผู้วิจัยมีความสนใจที่จะศึกษาอีกอย่างหนึ่ง ธรรมาสน์ หมายถึง อาสนะที่จัดไว้ให้พระภิกษุนั่งแสดงธรรม มักจะยก ระดับขึ้นสูงกว่าระดับสายตาของผู้นั่งฟัง ลักษณะของธรรมาสน์จะแตกต่างกัน ไปตามท้องถิ่น แต่โดยส่วนใหญ่แล้วจะเป็นทรงปราสาทมากกว่าทรงอื่น

4

นิยาม ความหมาย : “สัตตภัณฑ์” สัตต หมายถึง เจ็ด ภัณฑ์ มาจากคำ�ว่า บริภัณฑ์ หมายถึง สิ่งของ

รวมกันคือ “สัตตภัณฑ์” หรือ “สัตตบริภัณฑ์” หมายถึง สิ่งของทั้งเจ็ดใน ที่นี้คือเชิงเทียน มีที่สำ�หรับปักเทียนอยู่เจ็ดที่ ตั้งอยู่บริเวณหน้าพระประธาน ในวิหารหรือโบสถ์ของชาวล้านนา สังคมชาวล้านนาในอดีตถือว่า วัดหรือ ศาสนสถานเป็นศูนย์รวมของจิตวิญญาณ และแหล่งสั่งสมภูมิปัญญา โดย เฉพาะอย่างยิ่งภูมิปัญญาด้านคติความเชื่อทางศาสนา ได้แปรความและ แสดงออกมาเป็นสัญลักษณ์ เชิงงานศิลปกรรมได้อย่างโดดเด่น จากภาพ สะท้อนของงานศิลปกรรมล้านนาได้สื่อให้เห็นถึง เรื่องราวความเป็นมา ตลอดถึงรสนิยมและอุดมคติทางความงาม , ความเชื่อไปจนถึงตัวพิธีกรรม ที่ปรากฏออกมาพร้อมๆ กัน ทั้งนี้ก็เพื่อจุดประสงค์เดียวคือการน้อมนำ� พุทธศาสนิกชน ให้เข้าถึงหลักแห่งการประพฤติ ปฏิบัติ ตามหลักธรรมคำ� สั่งสอนขององค์สัมมาสำ�พุทธเจ้าให้เป็นไป อย่างลึกซึ้งสัตตภัณฑ์ เป็นผล งานศิลปะแห่ง ภูมิปัญญาชาวล้านนา ที่ตกผลึกทางความคิดและถูกถ่ายทอด ออกมาภายใต้คติ ความเชื่อที่ผสมผสานกันระหว่างศาสนาพุทธและฮินดู กลายเป็นผลงานศิลปกรรมเชิงเทียน

5


ธรรมาสน์ หมายถึง อาสนะที่จัดไว้ให้พระภิกษุนั่งแสดงธรรม มักจะยกระดับขึ้น สูงกว่าระดับสายตาของผู้นั่งฟัง ลักษณะของธรรมาสน์จะแตกต่างกันไปตามท้องถิ่น แต่โดยส่วนใหญ่แล้วจะเป็นทรงปราสาทมากกว่าทรงอื่น

ธรรมาสน์

ธรรมาสน์ คือ อาสนะที่จัดไว้ให้พระภิกษุนั่งแสดงธรรม มักจะยกระดับขึ้นสูง กว่าระดับสายตาของผู้นั่งฟัง ลักษณะของธรรมาสน์จะแตกต่างกันไปตามท้องถิ่น แต่โดยส่วนใหญ่แล้วจะเป็นทรงปราสาทมากกว่าทรงอื่น วัสดุที่ใช้ทำ�ส่วนใหญ่สร้าง ด้วยไม้ ประดับประดาด้วยลวดลายและเทคนิคการประดับต่างๆ กัน ธรรมาสน์จะตั้ง อยู่ในวิหารทางด้านขวาของพระประธาน และอยู่ทางด้านซ้ายของอาสนสงฆ์ การสร้างธรรมาสน์ นอกจากมีจุดประสงค์เพื่อต้องการให้เป็นที่แสดงธรรมของพระ สงฆ์แล้ว ในความเชื่อของชาวล้านนายังเชื่อว่า การสร้างธรรมาสน์ถวายยังเป็นการ ทำ�บุญให้สำ�หรับตนเองในภายภาคหน้าเป็นการถวายทาน ให้กับผู้ที่ล่วงลับไปแล้ว เป็นการค้ำ�จุนพุทธศาสนา และเป็นการสร้างตามปีเกิด โดยเชื่อว่า คนที่เกิดปีขาลให้ สร้างธรรมาสน์จะได้กุศลมาก

6

7


ลักษณะของธรรมาสน์แบ่งเป็น 3 ส่วนใหญ่ คือ ส่วนฐาน โดยมากแล้วฐานของธรรมาสน์จะยกสูงจากพื้นประมาณ 1 เมตร ลักษณะเป็นฐานปัทม์ลูกแก้วอกไก่ บางแห่งอาจมีการยกเก็จที่มุมด้วยจำ�นวน ของการยกเก็จนั้นแล้วแต่ขนาดของธรรมาสน์เป็นสำ�คัญ ธรรมาสน์รุ่นเก่า ถ้า มีการติดตั้งอยู่กับที่โดยไม่มีการเคลื่อนย้าย ส่วนฐานมักสร้างด้วยการก่ออิฐ ถือปูน ประดับด้วยลวดลายปูนปั้น ส่วนกลาง คือ บริเวณห้องสี่เหลี่ยมซึ่งใช้เป็นที่นั่งเทศน์ของพระสงฆ์ มี ขนาดพอเหมาะสำ�หรับให้พระภิกษุรูปหนึ่งนั่งแสดงธรรมได้สะดวก ห้องเทศน์ นี้อาจมีแผนผังยกเก็จหรือมีแผนผังสี่เหลี่ยมจัตุรัสก็ได้ ขึ้นอยู่กับส่วนฐานว่ามี แผนผังแบบใด ผนังของห้องมีทั้งแบบที่เปิดโล่งทั้งสี่ด้านและแบบปิดสามด้าน โดยเปิดเฉพาะด้านที่เป็นที่ขึ้นลงจากธรรมาสน์ของพระภิกษุ ธรรมาสน์แบบปิด นั้นไม่ได้ปิดทึบทั้งหมด เป็นการปิดบังระดับสายตาของผู้นั่งฟังเทศน์ด้านล่าง เท่านั้นการสร้างธรรมาสน์แบบปิดนี้เข้าใจว่า ต้องการปิดบังอิริยาบถของพระที่ เทศน์ เพราะการเทศน์นั้นใช้เวลานาน บางรูปอาจจะออกกิริยาอาการประกอบ การเทศน์ซึ่งเป็นไปตามเนื้อเรื่องของธรรม ซึ่งบางครั้งไม่งามต่อการมองของผู้ ฟังธรรมาสน์แบบปิดในสกุลช่างลำ�ปางมีรูปแบบเฉพาะตัวคือมีทรงผายขึ้นด้าน บนและไม่มี

8

9


ส่วนยอด หรือหลังคาของธรรมาสน์ นั้น มีหลายรูปแบบ มีทั้งแบบง่ายๆ คือ หลังคารา และหลังคาที่มีการลดชั้นในทรงปราสาท ซึ่งการลดหลั่นของ ชั้นหลังคานั้น จะมีตั้งแต่หลังคาซ้อนชั้นเดียวไปจนถึงหลายชั้น แต่ยอดสุด ก็คือกลีบบัวรับปลี ในทำ�นองเดียวกับยอดของเจดีย์นั่นเองต่อมาเมื่อล้านนา ได้รับอิทธิพลจากภาคกลางมากขึ้น ก็ได้รับเอาความนิยมของธรรมาสน์แบบ ภาคกลางซึ่งเป็นธรรมาสน์แบบเก้าอี้มีพนัก ประดับด้วยลวดลายปิดทอง ประดับกระจกมาใช้ ทำ�ให้ความนิยมเทศน์ในธรรมาสน์แบบล้านนาเสื่อม ความนิยมไป ปัจจุบันธรรมาสน์แบบล้านนาจึงกลายเป็นเพียงเครื่องประดับ ในวิหารเท่านั้น

10

11


สัตตภัณฑ์และธรรมาสน์ ในอำ�เภอแม่ลาว จังหวัดเชียงราย นพดล ยาสมร 530310123 ภาษาไทย © 2556ภาควิชาศิลปะไทย คณะวิจิตรศิลป์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ สงวนลิขสิทธิ์ พิมครั้งแรก กรกฎาคม พ.ศ. 2556 จัดพิมพ์โดย ภาควิชาศิลปะไทย คณะวิจิตรศิลป์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่่

12

13

ออกแบบโดย นพดล ยามสร

Satapan3 pdf  

นพดล ยาสมร 530310123 แก้งานในissuu ครั้งที่1

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you