Issuu on Google+

Cristina R铆o L贸pez

No profundo


© Cristina Río López, 2011. © Lastura, 2011.

Creative Commons

Alcálima by Xavier Frias Conde is licensed under a Creative Commons Reconhecemento-Não comercial-Sem obras derivadas. 3.0 Espanha License.

All rights reserved worldwide. 2


No profundo


No profundo

Eu distingo entre existencia e vida. Un ten existencia mentres está neste mundo; outra cousa é que viva. Eu teño existencia e, por veces, vivo.

5


Sublime

Aínda hoxe, tempo despois, lle dou voltas á conversa de dous meniños que camiñaban preto de min á volta da praia. —¿Ti sábe-lo que é sublime? —Non, ¿que é? —Pois sublime é unha cousa… como un curmán inútil. Non lle pedín ao pequeno lingüista que me explicase a definición. Sentiríame sublime. Estou a tentar descubri-lo segredo eu soa. Bendita infancia. Bendita inocencia.

6


Amigo

Hoxe quixera falarvos de Ino. Sempre gustei dos bechiños. Agás das arañas, que me dan pánico. Ben, hai algunha excepción: de cando en vez pasean polo meu cuarto unhas arañas miudiñas, redondas, que andan moi rápido e saltan. De verdade, saltan. Obviamente chámolles arañas saltonas. Esas non me molestan; ata me fan graza. Se vexo unha araña saltona a dar unha volta polo meu escritorio, procuro collela cun papeliño e poñela nun sitio onde corra menos perigo de morrer esmagada no teclado do computador, ou aborrecida entre os cables ou a miña colección de lapis. É que colecciono lapis. Na miña vila hai —malia que xa non funciona— unha fábrica de lapis, e lembro a ilusión que me facía, cando nena, que o meu pai volvese do traballo e, en entrando pola porta, tirase da cazadora da moto un lapis que trouxera para min. O meu penúltimo mellor amigo era un bechiño: o meu cadelo Migo. Na miña casa sempre houbo bechiños. O primeiro que coñecín foi o Zar, un pastor alemán 7


enorme, peludo, manso e cachazudo ao que lle encantaba xogar ao fútbol. Eu dáballe patadas ao balón e el subía a un noiro, á expectativa, a ver se podía collelo e, de paso, rebentalo sen querer. Non vos vou conta-lo que lle pasou porque é triste. Quedade con que o Zar foi un gran compañeiro, morreu vello e está soterrado no noso campo, debaixo dunha árbore, nun sitio onde gustaba de se deitar á sombra cando ía calor. Despois chegou un pastor belga branco e negro que non ficou connosco o tempo que duraría noutras circunstancias. Non era mao de todo, pero descubrimos que debía de lle fallar un fusible. É verdade que tiña certa tendencia a trabar, mais o peor era que se volvía tolo cando, polo motivo que fose, había que o prender. Metíase no pendello da leña, onde meu avó gardaba as ferramentas, e íase aló para o fondo, a un lugar onde un só vía como lle brillaban os ollos. Acordádevos de que era negro e, cando viña a noite, un mal lograba distinguir onde sentara o pastor. Só lle vía-lo brillo dos ollos. Era un can que ladraba, mais non cando estaba preso; entón non facía máis que mirarte. E non debías achegarte a el. Por iso, pórlle ou quitarlle a cadea era algo que non nos deixaban facer nin a

8


meu irmán nin a min. Había que andar con pés de ferro. Unha noite miña nai tentou facerlle unhas grazas e acariñalo. O pastor traboulle na man de tal xeito que a mamá tivo de ir a urxencias e pasar varios días coa man vendada. Foi moi silandeiro; sen un ladro, mordeulle e logo botouse atrás, coma se unha parte de si lle dixese que o que acababa de facer estaba mal. Alguén tivo a patética idea de suxerir que o sacrificasen. Felizmente levárono antes; se aínda vive, debe de estar de can de garda nunha empresa. Sentín dicirlle adeus. Non era culpa súa se estaba enfermo. Espero que lle fose ben. E Migo... Migo era Migo. Migo veu coma todos, de pequeniño. Era unha cousa cabezona e hiperactiva, que mordía narices e furaba calcetíns. Tamén era negro, lixeiramente atigrado e co peito branco. Como hai unha moda —que non sei de onde saíu nin a que mente enferma se lle ocorreu— que consiste en rebandárlle-lo rabo aos bóxer, Migo tampouco tiña rabo, pois. Cando meneaba o apéndice que lle quedara, meneábaselle medio corpo. Se a historia do rabo dos bóxer non fose tan estúpida, ata faría graza o meneo. 9


Como Migo tiña un campo e un bosquiño só para el, preocupouse pouco de aprende-las normas de convivencia animal; é dicir, que procurabamos que non se lle puxese gato, ovella ou paxariño ningún por diante. Comía cousas imposibles, mesmo as flores e as arboriñas. Tiña unha boca enorme, triangular, coma de quenlla. Cando a abría, había momentos en que un estaba certo de que sorría; empequenecíanlle os ollos e saíanlle enruguiñas. Facíame moita graza. E tiña esa cabeza dos bóxer, ancha e plana, tan axeitada para a acariñar. Coma as arañiñas do meu escritorio, tamén saltaba; vaia se saltaba. Era pequeno, pero pesaba máis ca min e tiña unha forza que xa a quixera eu. Foi a primeira vez que lle chamei compañeiro a un can. Eu eramos Migo e mais eu. Quedou connosco uns doce anos e logrou converterse no meu mellor amigo. Gañouno a pulso. Sempre me recoñecía cando eu volvía da universidade polas vacacións. Abría o portal e aos poucos segundos aparecía unha cabeza expectante. Despois, un corpiño que se meneaba. Se algo desexaba eu cando estaba a estudar era volver velo; que se volvese producir aquel momento.

10


Podía pasar horas con el, a darmos un paseo ou xogarmos á pelota, ou acariñándolle a cabeza. Migo tiña uns ollos redondiños, escuros. Miraba para ti fixamente, quedaba moi quieto e meneaba o rabiño. Mirábate coma quen mira a Virxe santísima. Tiñámo-lo mesmo sentido do humor, tan absurdo e tan privado. A penúltima imaxe que gardo del é, tamén, a dun día en que entrei polo portal e el estaba deitado no banco de pedra onde adoitaba sentar co meu avó. Migo e mais el queríanse moito. O avó sentaba le-lo xornal e Migo sentaba xunta del. Chegou a saber facelo coma unha persoa. Despois meu avó morreu. Mais esa é outra historia. Case tódalas persoas que máis quixen na miña vida morreron nun prazo de cinco anos, unha tras doutra. Migo foise con elas. Mes e medio máis tarde morreu miña avoa e acabáronseme os avós. A vida non volveu ser igual. Mais imos deixalo aquí. Aquel día en que entrei polo portal e chamei polo Migo, el non se moveu. Ficou deitado no seu banco. Era unha manchiña negra que tiña uns ollos redondiños. E miroume fixamente, coa cabeza entre as patas, e comezou a lle dar ao rabi-

11


ño. Coma quen ve a Virxe santísima. Era o meu amigo. Un ou dous días despois morreu. Coido que non se decatou. Quero pensar —e paréceme que non me engano— que morreu contento, querido e sen pasar fame. Vino por última vez cando meu pai andaba a face-lo foxo onde descansa agora, debaixo dunhas árbores. Estaba... Non sei como estaba. Quieto. Non sei como dicirvos. Non lembro que chorase tanto en moito tempo como chorei polo meu amigo. Chamádeme esaxerada e todo o que queirades porque, en realidade, non me importa. Boh. O único que me importa é que perdín unha parte de min. E xa está. Uns días despois chegaron un gato siamés cativiño e un cachorro de pastor alemán. Interiormente rexeiteinos. Para min eran substitutos, sucedáneos, e estou farta de sucedáneos. Non me gustan. Durante un tempo non lle dei prestado moita atención ao can. Era un can. Non era un compañeiro. Non era unha parte de min. E o gato..., ben, eu supuña que o gato, como bo gato, iría por libre, polo tellado e o faiado. Ímoslle chamar Peque ao can. Para min é Peque porque non fai tanto era unha bóla negra, peluda e olorosa. Dislle «Peque-Peque» e comeza a dar voltas arredor de ti. Conseguir que pare 12


quieto un momento é unha fazaña. Évos moi gracioso. Come, dorme e noutrora dáballe golpiños ao gato para que xogase con el. Cheguei a lle querer. Logo estaba Ino. Ino era o meu amigo. Ino, ao principio, era coma esas arañas do meu escritorio. Saltaba e escapaba e miraba para ti con aqueles ollos grandes, tan azuis. Chegou antes ca Peque, non moito despois de que Migo coñecese a Deus. Para min foi cedo de máis. Vía a Ino como un substituto do que fora o meu mellor amigo durante moitos anos. Faltábame un anaco e non era Ino o que me ía pór un parche. O cachiño ese morreu. O caso é que, igual que acabei por apreciar a Peque, Ino e eu nos achegamos. Faltábame o meu cachiño, mais tiña a Ino. Ino seguíame polo tellado cando me vía chegar e agardaba, paciente e sen reclamar, a que lle fixese unha caricia. Era tranquilo. Deixábame que lle quixese e mirábame aos ollos, como facía Migo. Mirábame en silencio, achegabámo-las cabeciñas e refregabamos fronte contra fronte. Gustaba de durmir no meu abrigo de la. Sabíase querido, deixábase querer e, á súa humilde e tranquila maneira, devolvía ese cariño.

13


Eu queríalle moito a Ino. Aceptábame, non me rexeitaba e non lle importaba que o tratase ben. Hai xente que me rexeitou por tentar mostrarlle un pouco de atención e de afecto, mais non Ino. Viviamos ben cando estabamos xuntos. Cando chegaba a fin de semana e podía ir velo, unha das cousas que máis desexaba facer era sentar a mirar para el, deixar que el mirase para min e acariñarlle a cabeciña. E que me pedise peixiños. Gustábanlle tamén os macarróns con tomate, mais cando se lle quere a alguén dáselle o mellor. Na vida real, aí fóra, non sempre sae ben. Pero a min saíume ben con Migo e saíume ben con Ino. Aprecio dese de verdade, do que non pide nada a cambio. Gustábame Ino. Non me facía esixencias, agás que o tratase ben e lle dese peixiños. Eu non lle esixía nada. Gustábame como era. Gustábame como me miraba. Gustábame como me subía amodiño ao colo, case ás apalpadelas e con moito coidado, para se acomodar no meu abrigo. Ino era unha das poucas cousas que me fixeron sentir ben mentres viviu. Ino era real e sinxelo. Non me xulgaba. Quíxenlle polo que era e interiormente dáballe as grazas por me deixar quererlle e coidar del. O que as persoas non

14


adoitan deixarme darlles deillo a Ino. Ao meu amigo.

15


Nun paquetiño

A primeira vez que a morte me colleu preto, eu tiña uns vinte anos. O meu avó materno morreu cando eu era pequena e supoño que por iso non cheguei a sufrir tanto nin tan conscientemente. Paréceme lembrar, iso si, que a chamada se produciu á noite e meu pai se pechou con mamá no cuarto de baño, e oín chorar a miña nai. Unha das cousas máis terribles da miña vida, unha desas que nunca esquecerei así viva cen anos e padeza Alzheimer, é ter visto e oído, varias veces, chorar a miña nai. Logo diso, a primeira vez que a morte me colleu preto, eu tiña uns vinte anos. Ata que marchei para a universidade, sempre vivira canda meus avós paternos e miña tía avoa. Eran o meu mundo: a súa casa no campo, o seu bosquiño aló enriba, as súas faces, os seus sorrisos, as súas historias. O pan que comía a miña tía avoa, a fronte da miña avoa (hai que ver en que se fixa un: naquela fronte tan ampla), os paseos

16


e as sestas de meu avó e o moito que o apreciaba o noso can. Á miña tía avoa deulle un infarto cerebral e morreu un 14 de febreiro. Nunca tiven nada que celebra-lo día dos namorados, e menos dende aquela. Recordo que si tiven que me da-la volta cando metían o seu ataúde naquel furado. Foi espantoso marchar do cemiterio. Coma unha traizón; alí quedaba ela, soa. ¿Como iamos deixala soa? Aquela noite díxenllo a meu pai. Ía moito frío fóra e non podía deixar de pensar na miña tía avoa, no frío, no cemiterio. Meu pai respondeume que, polo menos, no cemiterio non, non estaba soa. Un ano despois foise meu avó. Aos tres meses tiven que escribir uns poemas para a universidade, e un deles dediqueillo a el. «Tu voz en la estación», tituleino. Foi o máis sincero que escribín nunca; o máis sincero, porque saíu directamente dos meus dedos cansos, sen pausa; das bágoas que acompañaron cada palabra que deitei no irreal papel da pantalla do computador. E foi o último poema que escribín na miña vida. Nunca puiden superalo; por iso creo que dende aquela non fago duelo, non elaboro a morte, non fago nada. Meto os meus mortos na 17


parte de atrás do cerebro e, medio consciente, medio inconscientemente, asumo que están noutra parte, non mortos, senón onde eu non son quen de os ver. Non dou interiorizado o concepto de morte da xente que quero. Faríame moito dano e o ser humano ten mecanismos de autoprotección, coma cando un sofre un trauma e a propia mente se encarga de bloquea-lo recordo. Aínda se me parte a alma cando visito o meu avó no cemiterio. Avó, avó. Logo, a miña avoa materna. Tiña unha pel pálida e rosa claro, moi suave, e o pelo longo, moi branco, que ela recollía nun moño. Lémbroa sentada no seu tallo, na aldea da mamá, onde nun tempo tiven esperanzas de poder ir vivir algún día. Anos despois a miña avoa encamou. Falláballe algo o oído e por veces a mente traballáballe amodiño, mais traballáballe. Como quería a miña nai. Cando iamos vela, saudábanos. «Ai, Ameliña... Ola, Cristiniña...» Dende a fiestra do seu cuarto (un cuarto de casa de campo antiga, de paredes e piso de madeira) víanse os prados. Os prados da aldea, dende onde no verán chegaba o recendo da herba e os sons dos animais. Os paxaros, os abellóns, os chocallos das vacas ao pastaren.

18


A última en se ir foi a miña avoa paterna. Non se foi ben. Estaba enferma e teño a impresión de que algún parente, resistíndose a entender que unha persoa maior e enferma non se pode pregar aos seus gustos e necesidades, non a trataba ben. Canto teño berrado con «algún parente». A última imaxe que teño da miña tía avoa é ela despedíndome con bágoas nos ollos, na cociña da casa onde fun feliz, porque eu volvía á universidade. Maldita sexa a universidade. A última imaxe do meu avó: el, sentado na cama do hospital. Un hospital fermoso, antigo, coma dunha película; rodeado de campiños e árbores. Con escaleiras grandes e maxestosas. O meu avó enfermo, pero tranquilo. Abrazoume e despediuse, sabendo, seguro, que logo tiñamos que marchar e sen pretender entreternos. Como dicindo «Marchade tranquilos vós tamén, que eu quedo aquí». Marchei. Á universidade. Ao día seguinte morreu. Era o seu aniversario. A última imaxe da miña avoa materna: ela, sentada na cama da casa nova. Apalpando, como querendo comprender, o toco da media perna que lle cortaran por mor da diabete. A última imaxe da miña avoa paterna: ela, medio arrastrada pola cociña por «algún paren19


te», para que sentase comer. Ela, sen poder nin ergue-la cabeza; coa bata da casa, mal respirando. Índose mal. Con ela morreu o que quedaba do meu mundo anterior. O que veu despois non é mellor; por iso, consciente ou inconscientemente, metín o de verdade, o anterior, nun paquetiño onde están os meus avós, os meus animaliños (Zar, Migo, Ino), as casas que están a caer, o bosquiño que unha lei obrigou a talar, a miña infancia e o mellor que tiven na vida. Aí están a salvo e nada, nin sequera a morte, pode tocalos.

20


A túa voz na estación Para meu avó, 19-1-1924 / 19-1-2003

Onte oín a túa voz. Cando me volvín, cun sorriso, non eras ti. Un ancián, con pombiñas aos seus pés, falaba na estación. Agardábate a ti. Levaba tres meses agardándote. Teño o teu bastón, o negro, o de puño recto, cos debuxos que gravaches ti. Tamén o máis vello, o de puño redondo. Quíxenos gardar para terte preto mentres non estás. Eles lémbranme eses anos, os veráns, os invernos, o taller en que creáche-los bastóns e eu aprendín a serrar, a distinguir unha punta doutra, ese sitio escuro e fresco, onde souben que a felicidade significaba tranquilidade e sabedoría. Lémbrancheme a ti, Avó. Din que morriches mais eu non o creo; vinche o ataúde, unha tarde de sol, fría, chea de flores,

21


mais eu sei que non é tal. Os dous o sabemos. Eu sigo agardándote, ata que un día, unha tarde fresca, te vexa aparecer pola estrada por onde gustabas de pasear. Daquela si poderei volverme cun sorriso, e poderei dicirche que te quero, porque hai tres meses eu non estaba alí. Pero direicho e logo volveremos xuntos para a casa, a carón do lar, porque aquí, na aldea, vai frío (ponse moi axiña o sol cando o horizonte está cheo de árbores) mesmo en verán. Volveremos e no taller ensinarasme a que siga os teus pasos, porque agora non teño a ninguén. Estou soa e vai frío. Sígote agardando, e algún día volvereime na estación e serás ti. Onte oín a túa voz.

22


Nunca

Foi coma nun libro, un que gardo no andel. Un de capa marrón, vella, gasta polos anos. Un libro en que un home renuncia a acepta-la morte do fillo e, logo, da muller, e os resucita. A partir daquel dezanove de xaneiro andei apalpando, esculcando. Agardando. Miraba ao meu redor, esperando ver algo que nunca chegaba. Mais eu agardaba. Era como unha paréntese no tempo, un tempo indeciso en que faltaba algo... que xa chegaría; un tempo onde non contaba a razón, senón eu e mais el. Un día fun á estación. Había algunhas persoas, e había algunhas pombas; sempre se meten pombiñas cando vai sol. Andan polo chan, pasean baixo as raiolas, dan voltiñas, a ninguén molestan. E entón aconteceu; entón oíno. Xa volvera. El volvera. O Avó. De socato sorrín, co sorriso máis sincero, máis ilusionado e máis irracional que na cara tiven na miña vida; un sorriso que viña do re23


canto da mente que reclama o seu espazo por riba das imposicións físicas do ser humano, esas que nunca aceptará. Porque era a voz do Avó. Daquela si puiden volverme. E un ancián, con pombas aos pés, falaba na estación. O Avó... O Avó estaba aínda entre as flores. El tamén tomaba a raiola, mais non na estación. Na estación, un outro ancián falaba coas pombiñas. Mais eu oíra a voz do Avó. Mirei o ancián, foise o sorriso, foise o mellor sorriso da miña vida; un sorriso que chegaba alén da morte. Quixen dicirlle que el non podía ser el, que quen tiña que estar alí, canda as pombas, era o meu Avó. Agachei a cabeza, o casco da bici na man; o casco que me lembraba que fóra, trala porta, agardaba por min outro mundo: un mundo que non agardaba polo meu Avó. Nin el nin eu cabemos. Cando vou ao cemiterio teño que ergue-la cabeza. Baixeina na estación, mais o Avó está no alto. Alí hai unha sinxela plaquiña gris: José R... F..., 19-1-1924 / 19-1-2003. Alí é onde está o lugar en que, simbolicamente, podo achegarme ao Avó. Malia el estar xalundes, déusenos ese 24


sitio para estarmos xuntos un anaquiño. Imaxínoo a sorrir nas tardes frías, cheas de flores. Imaxínoo a mirar para min coma cando me miraba serrar: velaquí a miña filla, a quen tanto quero. Así me sentía cando el me observaba con orgullo, mentres eu serraba, pegaba, cravaba. Como facía el. Sentíame coma se se abrisen os ceos e baixase unha voz sobre min. O Avó, que me traía caramelos que me deixaban a lingua azul cando volvía do paseo da tarde. O Avó, a quen agardei durante tanto tempo. Agora sei que é el quen me agarda. Levo tantos anos, ¡tantos...!, devecendo por volverme e dicirlle canto lle quero. O Avó e o seu sorriso. O Avó, a pasear amodiño, afastándose polo camiño da casa. Por entre as árbores, por entre as flores. So a raiola. Cara ao lugar onde poderei abrazalo un día. Avó.

25


Podremia e fin

HabĂ­a unha vez unha nena que foi feliz. Despois enfermou. Esa nena morreu e o Ăşnico que queda dela son eu.

26



No profundo