Magazine Landschap Overijssel - najaar 2020

Page 1

herfst

2020

natuurlijk

Overijssel

september 08

Van hobby naar vrijwilligerswerk

10

Samen vooruit in het landschap

18

Kruidige kernen in de Regge


Voorwoord

Inhoud september 2020

natuurlijk

Overijssel 06 Esker, stuwwallen en pingoruïnes: de aardkundige fenomenen van Overijssel in een storymap

Beste lezer Het zijn hectische en dynamische tijden. We zijn allemaal op onze eigen manier ‘bezig’ met corona en ondertussen zijn we in het Boetelerveld gestart met de werkzaamheden om de natuur te versterken. We dichten onder andere rabatten, herstellen poelen en vernatten het gebied. De natuur krijgt hier een enorme impuls van. Over een jaar of vijf zullen we planten en dieren zien die op dit moment verdrukt worden. Recent trof onze ecoloog een mooi aantal ericabijen aan in het Boetelerveld. Deze zeer zeldzame bij profiteert van de werkzaamheden die we een paar jaar terug in dit gebied hebben uitgevoerd. Een geweldige beloning voor het werk dat is verricht! Nog zo’n gebied waar we trots op zijn, is de Regge. Dit gebied is de afgelopen decennia getransformeerd tot een uniek rivierdal. En volgens mij heeft het in coronatijd voor velen van ons de nodige ontspanning en onthaasting geboden. Mensen uit omliggende plaatsen beschouwen het als hun eigen achtertuin. Maar ook van ver komen mensen, vooral op de fiets, van dit gebied genieten. De Regge is niet alleen mooi geworden: met veel regen heeft de Regge de ruimte om te overstromen en het water wordt door zijn kronkelingen langer vast gehouden. Met de klimaatverandering die nu gaande is, is dit extra belangrijk. De Regge is ook belangrijk voor de biodiversiteit. We laten de natuur zich hier ontwikkelen. Alleen dat gaat niet zomaar, zo blijkt nu. Door het vroegere landbouwgebruik en bemesting zijn de graslanden nog erg dicht en voedselrijk. Kruiden en bloemen krijgen nu nog geen kans om goed te groeien. En zonder hen ook geen insecten en vlinders. Insecten zijn weer voedsel voor vogels. Het ecosysteem is dus eigenlijk niet op orde. Daar willen we graag iets aan doen. En daarom doen we een beroep op u! We vragen u om een bijdrage te doen om dit gebied het laatste steuntje te geven om een gezond en uniek rivierdal te worden. Voor ons om van te genieten, maar vooral voor de planten en dieren om in te leven.

08 Nico Kloek zet zijn hobby in als vrijwilligerswerk 'De mooiste foto's krijg je als de natuur ontwaakt'

10 Landschapsdeal in Noordoost-Twente Samen vooruit in het landschap

NAJAAR

Een bijzonder stukje natuur

Langzaam verkleurt het blad, van donkergroen naar geel naar bruin. De bomen, planten en struiken, te bewonderen in bos, straat en tuin.

16 Blauwvleugelsprinkhaan Een exotische verschijning

18 Kruidige kernen in de Regge

Het landschap verandert, de natuur sluit een seizoen. Van een bloeiende zomer, met een weelde aan kleurrijk groen.

Een uniek beekdallandschap

20 Natura Nieuws Buitengewoon bijzonder en zo dichtbij

De natuur komt tot rust, van een uitbundigheid. De dagen worden korter, een natuurlijk beleid.

22 De achtertuin van Wilma Paalman “Reggeherstelprojecten tonen veerkracht van de natuur.”

Ieder seizoen heeft zijn charme, alles heeft haar deel. Nu is het herfst, niet te weinig, niet te veel.

En verder

Henri Kroes, dichter en tuinman van de Horte

Bedankt! Eibert Jongsma Plaatsvervangend Directeur-bestuurder Landschap Overijssel

12 Oeverlanden Eeserwold

Wandelpad Steenwijkerland

Coverfoto: koninginnepage Fotograaf: ralph martin

foto: annie keizer

04 Kort nieuws 09 Vrienden 14 Activiteiten in jouw landschap 23 Colofon 24 Help mee…


Kort nieuws tekst: astrid mensink

Social Media Wall #landschapOV

Landschap Overijssel weer een beetje open

t

Social Media Wall 5

wat gebeurde er de afgelopen periode in ons landschap? lees wat er online werd gezegd en gedeeld!

Y

Vele heidehommels in het Wierdense Veld Europese rivierkreeften bron: rtv oost tim woldering

Zuil gemaakt door vrijwilligers voor corona

Heidehommel

foto: jos hoekeswever

Vorig jaar werd tijdens een landelijk onderzoek één heidehommel waargenomen in het Wierdense Veld. In het verlengde daarvan ging vrijwilliger André Marissen op onderzoek uit. En wat bleek? De heidehommel komt er veelvuldig voor. Het goed bewaard gebleven natte, zeer bloemrijke heidegebied vormt duidelijk een geschikt leefgebied voor deze hommel en is op dit moment de enige bekende populatie in Overijssel. De heidehommel lijkt sprekend op de akkerhommel, de meest algemene hommel van Nederland. Alleen de kleur van het achterlijf is anders. Bij de akkerhommel is deze zwartbehaard, terwijl het lijf van de heidehommel volledig oranje-geel van kleur is.

Drie dagen lang Natuurwerkdag

HONDERD EUROPESE RIVIERKREEFTEN IN HET VECHTDAL Het gaat niet goed met de Europese rivierkreeft. Deze inheemse kreeft heeft sterk te lijden onder de gevlekte Amerikaanse rivierkreeft, drager van de kreeftenpest. Samen met Fabrice Ottburg van de Wageningen Universiteit zetten wij de Europese rivierkreeft de komende jaren op tien geïsoleerde plekken in onze provincie uit. Onlangs had een prachtige ven in het Vechtdal de primeur. RTV Oost maakte er een mooi item over: https://www.rtvoost. nl/nieuws/333029.

foto: bernadette koopmans

De coronamaatregelen zijn versoepeld en dus organiseren wij weer kleinschalige excursies en trainingen. Ook onze bezoekerscentra zijn beperkt open. Dit alles natuurlijk binnen de geldende richtlijnen. Zo vragen wij bezoekers hun handen te ontsmetten bij de door onze vrijwilligers ontwikkelde desinfectiezuil. Blijf je liever thuis? Beleef de natuur en het landschap dan met Landschap Overijssel Thuis. Lees meer op www.landschapoverijssel.nl.

In memoriam: Henny Kuiphuis Ruim zeven jaar was Henny één van onze vrijwilligers. En wat voor een vrijwilliger! Zijn liefde voor de natuur en het landschap was groot, zijn liefde voor mensen wellicht nóg groter. Altijd en overal wist hij zijn groene kennis vol enthousiasme te delen. Als gids tijdens (spontane) excursies in De Doorbraak, als promotievrijwilliger op één van onze zomerse evenementen, maar vooral als vrijwillig mentor tijdens werkdagen voor jong en oud. Lieve Henny, bedankt voor je rust en vertrouwen, je gedrevenheid en positiviteit, je humor en gezelligheid. Wij gaan je missen!

foto: nico kloek

Henny Kuiphuis

De twintigste editie van de Natuurwerkdag staat voor de deur. Deze mijlpaal hopen we op zaterdag 7 november met heel veel deelnemers te vieren. In verband met corona gaan we voor kleine groepen verspreid over de verschillende locaties in onze mooie provincie. Maar we doen meer! Al op vrijdag 6 november gaan we met drie scholen aan de slag. Dé kans voor andere scholen en bedrijven om ook de handen uit de mouwen te steken. Staat werk of sport deelname op die dagen in de weg? Doe dan op zondag 8 november mee. Kijk voor een locatie bij jou in de buurt op www.natuurwerkdag.nl.

foto: bert-renÉ brinkman

Jongeren met Karakter Onze succesvolle samenwerking met Karakter, kinder- en jeugdpsychiatrie Zwolle is uitgegroeid tot een pilot onder het project Zorgend Landschap. Elke twee weken werkt een groep jongeren in het landschap. Onderzocht wordt of de positieve invloed van buiten met succeservaringen zoals uitdaging, voldoening en succes structureel kan worden aangeboden binnen de jeugdhulpverlening. Zie ook www.landschapoverijssel.nl/zorgendlandschap.

@Landschap Overijssel

t

Landschap Overijssel JE KUNT WEER ZAAIGOED BESTELLEN! Zaai je eigen natuurakker of bloemenweide en draag bij aan de biodiversiteit! www.landschapoverijssel.nl

Lonnekermeer

Natuurwerkdag

RVANDONGEN @RVANDONGEN Mooi biodivers initiatief met @hofvogels en @LandschapOV in @gemhofvantwente. #natuurerf *Te lezen in Tubiantia en op www.Tubantia.nl

foto: marco gerritsen

LONNEKERMEER: HÉÉL VEEL NIEUWE HEIDEPLANTJES! Het Lonnekermeer (een Natura 2000-gebied) heeft last van de gevolgen van droogte en stikstof. Afgelopen jaren zijn daarom allerlei maatregelen genomen. Inmiddels is de heide weer volop aan het kiemen en dat is heel goed nieuws, voor het heideblauwtje, allerlei libellen, sprinkhanen als het schavertje en het knopsprietje. www.landschapoverijssel.nl/nieuws/ herstel-heide-lonnekermeer Landschap Overijssel

EVEN BELLEN MET... NATUURGIDS HARROLD BOERSMA Het jaarlijkse evenement voor kinderen ‘Beestjes vangen in de Reest’ bij Bezoekerscentrum De Wheem kon dit jaar niet doorgaan vanwege de geldende corona-maatregelen. Maar dat hield Harrold Boersma niet tegen om toch op pad te gaan. Samen met zijn zwager ging hij met alle benodigdheden richting de Reest en maakte een filmpje om zo kinderen en hun ouders en grootouders te inspireren over de schoonheid van de natuur. Groenbezig. nl belde met Harrold om meer te horen over hem en zijn initiatief. Bekijk het filmpje of lees meer op: www.groenbezig.nl Landschap Overijssel

HERSTEL LANDGOED EVERSBERG Afgelopen jaren kreeg landgoed De Eversberg (bij Nijverdal) een grote opknapbeurt. Ooit stond hier een mooi landhuis, waar o.a. Thomas Ainsworth - een van de grondleggers van onze textielindustrie - woonde. Na een grote brand raakte het landgoed in verval. Met hulp van vrijwilligers zijn inmiddels de contouren van het landhuis hersteld. Ook is de oude berceau gesnoeid en is een nieuwe berceau met jonge beuken aangeplant. Vanaf nu kan iedereen weer volop genieten van het mooie landschapspark met rododendrons, stinzenplanten, kijkheuvel met kurkentrekkerpad en natuurlijke speeltoestellen voor de kinderen. Met dank aan PBCF Marke van Streukel / Marke van Berkum Fonds en st. Samen voor de Sallandse Heuvelrug. www.landschapoverijssel.nl/erfgoed/ eversberg Landschap Overijssel


6 Aardkundige waarden

Esker, stuwwallen en pingoruÏnes: de aardkundige fenomenen van Overijssel in een storymap

Ze kreeg hulp van Marije Harkema, die voor haar studie Aardwetenschappen aan de Universiteit Utrecht een onderzoeksstage deed bij Landschap Overijssel. Marije bekeek via veldonderzoek welke waarden nog zichtbaar en beleefbaar zijn in het landschap. Van de 92 meest karakteristieke elementen maakte ze beschrijvingen en foto’s. Haar favoriete element is de esker of smeltwaterrug. “We hebben er in Nederland maar één, ten noordoosten van Almelo bij Langeveen en Geesteren aan de grens met Duitsland. Zo’n esker is ontstaan tijdens de een na laatste ijstijd, meer dan honderdduizend jaar geleden. Landijs kwam toen vanuit Noord Europa naar Nederland. Een klein deel van de onderste ijslaag smelt door wrijving. Dat water vormt een beek of zelfs een rivier, waardoor een tunnel ontstaat onder het ijs. Doordat de rivier in de loop der tijd is opgevuld met sedimenten, is de esker nu in het landschap zichtbaar als een heuvel”, aldus de uitleg van Marije.

Website met kaart en uitleg Het projectteam ontwikkelde een storymap waarin de aardkundige fenomenen van Overijssel zijn ingetekend en worden uitgelegd. Aan de hand van foto’s is te zien hoe en waar de elementen nu nog in het landschap herkenbaar

zijn. Uiteindelijk doel is om inwoners en bezoekers van Overijssel bewuster te maken van hun omgeving. Meer kennis over de geschiedenis van het landschap kan een gevoel en besef van waarde creëren. Celeste: “Het zou fijn zijn als kennis over aardkundig erfgoed inwoners helpt zich te verbinden met het landschap. Misschien kunnen ze er een gevoel van trots of zelfs identiteit aan ontlenen. Dat is een belangrijke basis om te voorkomen dat aardkundige fenomenen verdwijnen. Ze genieten namelijk geen beschermde status en sommige zijn best kwetsbaar.”

Besef van waarde Beschermen, beheren, ontwikkelen en verbinden van erfgoed valt of staat met een besef van waarde voor dat erfgoed. Daarom willen we het Overijssels erfgoed blijvend onder de aandacht brengen. Met name erfgoed zonder monumentale status. Slechts een handjevol erfgoed is beschermd en de praktijk leert dat veel erfgoed wordt bedreigd of zelfs verdwijnt door het ontbreken van kennis erover. Van aardkunde en archeologie op en onder de grond, tot cultuurlandschappen en historische bouwkunst boven de grond en immaterieel erfgoed, ‘los’ van grond.

Aardkundige Fenomenen in Overijssel Zuiderzeelandschap

Rivierenlandschap

Beekdallandschap

7 Esker: Bruinehaar en Langeveen

Laagveenlandschap

Door: Landschap Overijssel Zuiderzeelandschap

Hoogveenlandschap

Stuwwallandschap

< > X

Tekst: Cecile Bögels

Bij erfgoed denken we vaak aan oude, door mensenhanden gemaakte, voorwerpen of gebouwen. De basis van ons erfgoed is echter niet gevormd door de mens, maar door de natuur. Denk aan stuwwallen, smeltwaterdalen of pingoruïnes. Vroeger waren dit soort ‘aardkundige waarden’ hand heeft kunnen zetten, zijn aardkundige fenomenen minder belangrijk voor ons geworden en ook minder zichtbaar. In dat laatste wil Landschap Overijssel verandering brengen. Waar vind je in Overijssel nog smeltwaterdalen? En in welk landschap komen kronkelwaarden voor? Voorbeelden van vragen waarop misschien weinig mensen het antwoord weten. Elementen als dekzandhoogtes, oeverwallen en pingoruïnes kunnen we samenvatten als ‘aardkundige waarden’. Deze elementen vertellen samen het verhaal over de natuurlijke ontstaanswijze van een gebied. Een

geschiedenis die tot wel honderdduizenden jaren terug gaat.

Onderzoeksteam Om ons aardkundig erfgoed onder de aandacht te brengen, heeft een projectteam van Landschap Overijssel de belangrijkste, nog zichtbare aardkundige fenomenen van Overijssel in kaart gebracht. Celeste Alink is één van de teamleden en maakte aan

de hand van verschillende kaarten een inventarisatie van aardkundige fenomenen in Overijssel. “Door een hoogtekaart over de kaarten met landvormen - de zogenaamde geomorfologische kaart - heen te leggen, krijg je een indruk op welke plekken bijvoorbeeld nog beekoverstromingsvlaktes of gordeldekzandruggen zichtbaar zijn in het landschap”, aldus Celeste.

Foto: Maije Harkema De esker bij Langeveen heeft een langwerpige vorm, lopend van noord naar zuid. Deze esker, ook wel tunneldal genoemd, is gevormd in de IJstijd, het Saalien. Tijdens het Saalien was het gebied bij Langeveen bedekt met landijs. Een fractie van het landijs was gesmolten, wat als water ophoopte onder het landijs. Op dit water stond een enorme druk, waardoor het een dal uitsleet onder het landijs. De krachtige stroming van dit water zorgde voor afzettingen van grove zanden en grinden. Tegenwoordig is de esker nog te herkennen als een verhoging in het landschap met een wat vierkante vorm. Dit komt doordat nog maar een deel van de esker boven het landschap uitsteekt, wat voornamelijk in Duitsland ligt. Het andere deel in Nederland is begraven onder andere sedimenten die na de ijstijd boven op de esker zijn neergelegd.

Tip: Benieuwd naar de esker bij Langeveen? De ‘Delmaroute’ bij Geesteren loopt over een deel van de esker: www.landschapoverijssel.nl/routes/delmaroute-in-geesteren-ov

i

?

8 CI

Ben jij nieuwsgierig geworden naar de aardkundige fenomenen in jouw eigen woonomgeving? Kijk dan op www.landschapoverijssel.nl/aardkundige-fenomenen.

i

?

D

bepalend voor ons bestaan. Omdat de mens het landschap de laatste 100 jaar steeds meer naar zijn

D

foto: bertus webbink

92 aardkundige fenomenen

Lemelerberg

Aardkundige waarden 7

8 CI


8 Vrijwilligerswerk

Vrienden 9

Achter elke postcode zit een verhaal.

Zonsopkomst Hilligenpad

foto: nico kloek

Landschap Overijssel biedt vele manieren om zelf buiten aan de slag te gaan en om kennis op te doen over het Overijsselse landschap. Via een mooi cursusaanbod wordt kennis gedeeld over hoe je zelf kan bijdragen aan bescherming, beheer en ontwikkeling van de waardevolle natuur en het streekeigen cultuurhistorische landschap, zoals via de cursus heggenleggen. Op kennisrijk.landschapoverijssel.nl vind je het complete aanbod.

Nico Kloek zet zijn hobby in als vrijwilligerswerk

De belangen van Landschap Overijssel worden behartigd door LandschappenNL dat sinds 1996 een bijdrage ontving van € 345,1 miljoen. Dankzij onze deelnemers kunnen wij LandschappenNL en meer dan honderd andere organisaties financieel blijven ondersteunen. En dankzij alle deelnemers kon de Postcode Loterij sinds 1989 al ruim € 6,2 miljard aan goede doelen schenken. Samen voor een betere wereld: postcodeloterij.nl

U een kans, zij een kans. ADV_LandschapOverijssel_180x123_P2122_Augustus_01.indd 1

­­ Tekst: Bernadette Koopmans Zie je een man met camera bij het ochtendkrieken langs de IJssel? Grote kans dat dat Nico Kloek is. Hij is nu vijf jaar beeldvrijwilliger bij Landschap Overijssel. Na zijn pensioen verhuisde Nico naar Deventer vanwege de IJssel. “Als de buienradar mooi weer voorspelt, ga ik vroeg uit de veren. Want de mooiste foto’s krijg je als de natuur ontwaakt met zachte kleuren, lange schaduwen en mistflarden. Ook ’s avonds ga ik er vaak heen bij een mooie zonsondergang.” Nico fotografeert voor de meest uiteenlopende projecten. “Overijssel heb ik goed leren kennen tijdens de klus voor Erfgoed Overijssel. Ik maakte dagen achtereen foto’s in alle uithoeken van de provincie.” Hij leverde ook meer dan 70 foto’s voor het Hilligenpad-boek, over de vijfdaagse bezinningsroute door Twente. De prachtige foto hierboven is in de vroege ochtend gemaakt tijdens de opening. “We gingen het veld in voor een hagepreek van theoloog Anne

8 CI

van der Meijden. Onderweg bleef ik even achter om de foto te maken. Hier word ik gelukkig van.”

Wat kiest jouw organisatie van ons menu?

Een grap en een grol Het project Zorgend Landschap was een ware uitdaging voor Nico. “Ik ging met een groep jong dementerende mensen het terrein in. Voor een mooi plaatje struinde ik dan bijvoorbeeld door het water. Je moet ze zover krijgen dat ze meewerken, maar met een grap en een grol lukt dat altijd. Op die foto’s ben ik trots. Dat was echt leuk en dankbaar werk.” In 2018 is Nico begonnen met het volgen van aanpassingen in negen Natura 2000-gebieden. Hij maakt startfoto’s en procesfoto’s door de jaren heen.

Passie Nico wandelde altijd al graag kris kras door de natuur, in binnen- en buitenland. “Landschappen inspireren mij en twee maal won ik een prijs, met een foto van een bedel­ monnik in Nepal en met een foto uit Kirgistan. Daar komt mijn passie vandaan.” Het bracht hem op het idee om na zijn pensioen van zijn hobby vrijwilligerswerk te maken. “Dat doe ik nu voor vijf natuurorganisaties. Ondanks dat ik er een volle dagtaak aan heb, voel ik me vrij en is mijn wens uitgekomen.”

Ben je geïnspireerd geraakt door het verhaal van Nico? Bekijk de mogelijkheden voor vrijwilligerswerk op Groenbezig.nl (en lees dan meteen Nico’s fotoverhalen!).

Er zijn verschillende manieren om samen met jouw organisatie het landschap te versterken. Om het gemakkelijk en overzichtelijk te maken, hebben wij een menukaart ontwikkeld. Deze kaart bestaat uit een wensenlijst voor het landschap waar jullie aan bij kunnen dragen. Of het nu gaat om een donatie voor het aanschaffen van specifiek gereedschap, het plaatsen van nestkastjes of acties om zelf met jouw collega’s aan de slag te gaan tijdens bijvoorbeeld de Natuurwerkdag: kies wat het beste bij jullie past, want samen dragen we bij aan de versterking van ons landschap! Kijk op onze vriendenpagina naar alle menu-items: www.landschapoverijssel.nl/vriend

10/08/2020 16:35

de vrienden van landschap overijssel • Aannemersbedrijf Gerwers Tilligte BV, Tilligte • Aannemingsmij Hegeman BV, Nijverdal • Abeos Agrarisch Bedrijf Service BV, Almen • Authentiek Bouw BV, Nieuwleusen • Ben & Jerry's Hellendoorn, Hellendoorn • Bons & Evers Holding B.V., Borne • Boskalis Nederland, Rotterdam • Bouwbedrijf Salbam B.V., Vilsteren • Bouwbedrijf Scholte op Reimer, Vasse • BPD Ontwikkeling B.V. - Regio Noord-Oost & Midden, Amersfoort • Countus Accountants + adviseurs, Zwolle • De Friesland, Leeuwarden • De Ridderschap van Overijssel, Velp • De Zandstuve Feesten en Ontmoeten en Z I Events, Den ham • Dolmans Landscaping Noord en Oost, Beilen • Dunnewind Groep, Ommen • DuretTrip Notarissen, Zwolle • Eshuis Accountants en Adviseurs, Almelo • Gasunie, Vilsteren • Gemeente Dinkelland, Denekamp • Gemeente Oldenzaal, Oldenzaal • Grolsche Bierbrouwerij Nederland B.V., Enschede • Grondverzet Vilsteren B.V., Dalfsen • Ingenieursbureau Eelerwoude, Goor • Installatiebedrijf Tijhaar Vilsteren B.V., Vilsteren • Landgoed de Wilmersberg, De Lutte

• Landgoed Den Woesten Heide, Ommen • Landschapsadvies en onderhoudsbedrijf Welhuis, Rossum • Lenferink Schilders - Afbouw en Vastgoedonderhoud, Lemelerveld • NV Rova Holding, Zwolle • Roelofs Beheer B.V., Den Ham • Sensata Technologies Holland B.V., Hengelo • Sight Landscaping B.V., Harderwijk • Sonodruk, Heino • St. Military Boekelo, Enschede • Timmerhuis Groep, Vriezenveen • Twence B.V. Afval en energie. Hengelo • Wadinko N.V., Zwolle • WandelWol V.O.F., Nieuwleusen

gouden vriend:

Stichting van Tarel Bruins Fonds, Groningen

zilveren vrienden:

wij worden gesteund door:


10 Landschapsdeal Noordoost-Twente

Landschapsdeal Noordoost-Twente 11

Hierbij hoort ook educatie over het onderhoud. Vroeger werd regelmatig hout uit de houtwallen en bosjes gehaald om de kachel te stoken. Nu is dat niet meer nodig, maar je moet wel blijven zagen om mooie volle houtwallen te houden. Als mensen weten dat agrariërs dit belangrijke werk voor de gemeenschap doen, krijgen ze er meer waardering voor.”

Samenwerken

Coulissenlandschap Twente

Rentmeesterschap

Landschapsdeal Noordoost-Twente Samen vooruit in het landschap Tekst: Silvia Kooij

We genieten allemaal van het mooie coulissenlandschap in Noordoost-Twente. Om het zo mooi te houden, moeten we er ook allemaal samen de schouders onder zetten. De handtekening die vele partijen zetten onder de Landschapsdeal Noordoost-Twente is hiervoor een veelbelovend begin. Landschap Overijssel, gemeenten Dinkelland, Losser, Oldenzaal en Tubbergen, waterschap Vechtstromen, provincie Overijssel, LTO Noordoost Twente, Stichting Behoud Twents Landschap en Gebiedscollectief NoordoostTwente: dit zijn de partijen die zich samen vanuit de Landschapsdeal inzetten voor duurzaam beheer van karakteristieke Twentse landschapselementen tegen een eerlijke beloning. Sjoerd Ribberink en Matthijs Pots zijn namens LTO NOT vertegenwoordigd. Sjoerd: “Wij doen mee, omdat het grootste deel van het landschap in Noordoost-Twente wordt beheerd door agrariërs. Er is geen agrariër in Noordoost-Twente die geen landschapselement op zijn grond heeft. Ook wijzelf zorgen al generaties lang voor de houtwallen en kleine bosjes op onze grond.” Matthijs:

“De landschapselementen zijn voor ons een verrijking, maar ook een handicap. Door de kleinere schaalgrootte van de percelen kun je minder efficiënt werken en je hebt meer schaduwwerking. Maar dat hoort gewoon bij Noordoost-Twente. Als je niet tegen landschapselementen op je grond kunt, kun je beter naar de polder gaan. Daar zijn de percelen met een liniaal gemaakt.”

Zagen Sjoerd en Matthijs vinden het beheer van landschapselementen vanzelfsprekend, maar het krijgt niet altijd de waardering en beloning die het verdient. Sjoerd: “Regelmatig denken mensen dat we de boel kapotmaken. Vorig jaar stond in de krant dat veel landschapselementen ver-

dwijnen omdat erin gezaagd wordt. Bij dat artikel stond ineens een foto van een klein bosje op onze grond, waarin ik groot onderhoud had gepleegd. Maar dat onderhoud was juist hard nodig. De mensen van Landschap Overijssel waren blij dat ik het had gedaan. Je moet regelmatig zagen in houtwallen.” Matthijs: “Wij hopen dat de Landschapsdeal ervoor zorgt dat mensen meer kennis over dit soort zaken krijgen. Dat zal ook leiden tot meer waardering én beloning.”

Sjoerd en Matthijs erkennen het belang van in gesprek gaan. Matthijs: “Er worden ons vaak regels opgelegd die hun oorsprong hebben in goede bedoelingen zoals biodiversiteit en duurzaamheid, maar die onmogelijk zijn uit te voeren. Dat is beklemmend en frustrerend. We kunnen niet terug naar 50 jaar geleden, dat willen we ook niet. Maar laten we zuinig zijn op wat we hebben bereikt, ons bewust zijn van waar we staan en samenwerken aan de instandhouding daarvan. Bij de Landschapsdeal zien we die positieve insteek.” Sjoerd: “Wij zien het als een kans om samen aan de slag te gaan met het landschap. Niet vanuit ‘ja maar’, maar vanuit een positieve flow. Met waardering en beloning voor de bijdrage die wij als agrariërs leveren aan het landschap en de biodiversiteit. Onze melkveehouderijen zijn al generaties lang in de familie en het is onze wens om dit vanuit rentmeesterschap ook door te geven aan onze kinderen. Dan dragen we graag een bedrijf over dat economisch goed draait én gelegen is in het karakteristieke coulissenlandschap dat erbij hoort.”

Waardering en beloning Ook Ronald Krabbenbos van Landschap Overijssel vindt dit laatste van belang: “Met het beheer van landschaps­ elementen leveren agrariërs een ecosysteemdienst en daarvoor mogen ze zeker beloond worden. Met de Landschapsdeal gaan we ons daar hard voor maken. Daarnaast starten we een communicatiecampagne om mensen bewust te maken van de waarde van de landschapselementen.

i

?

D

foto: nico kloek

“We vinden ons mooie landschap zo vanzelfsprekend”, zegt Ronald, “maar alleen als we samenwerken kunnen we het behouden. Binnen de Landschapsdeal hebben we allemaal andere belangen. Juist daarom is het zo belangrijk dat je elkaar aan de voorkant opzoekt en in gesprek gaat. Het waterschap wil bijvoorbeeld werken aan de waterkwaliteit en beplanting langs de oevers zetten. Dan kun je samen kijken wat dit voor andere partijen betekent en hoe je tot een win-win situatie komt. En we kunnen bijvoorbeeld onze krachten bundelen om lokaal voedsel te promoten. De Landschapsdeal maakt veel mogelijk.”

8 CI

Houtwal Twente foto: nico kloek

Wil je meer weten over de Landschapsdeal in Noordoost-Twente? Kijk dan op www.landschapsdeal.nl


Eeserwold

foto: mark zekhuis

12 Oeverlanden Eeserwold

Oeverlanden Eeserwold 13

Hereford koeien in ruigte foto: nico kloek

Oeverlanden Eeserwold Een bijzonder stukje natuur Tekst: Silvia Kooij

Als je over de A32 rijdt, waar de Steenwijker Aa onder de weg door stroomt bij het bedrijvenpark Eeserwold, kom je langs een bijzonder stukje natuur. Oeverlanden Eeserwold is een smalle strook van groen en water, waarlangs dieren zich goed kunnen verspreiden naar verschillende natuurgebieden. Het gebied heeft zich zo mooi kunnen ontwikkelen, doordat verschillende partijen elkaar hier gevonden hebben. Oeverlanden Eeserwold ligt bij de snelweg, de zandwinning van Roelofs en langs de Steenwijker Aa. In 2013 heeft Roelofs die stroken rondom de zandwinning overgedragen aan Landschap Overijssel. “We zijn buren in dit gebied”, zegt Erik Eenkhoorn van Roelofs. “We zijn hier voor de zandwinning, maar hebben hart voor de natuur. Waar we kunnen, werken we samen met natuurorganisaties om de natuur te helpen. Dat hoort voor ons bij maatschappelijk verantwoord en duurzaam ondernemen. Bij de overdracht aan Landschap Overijssel hebben we afspraken gemaakt over het beheer. Eén keer per jaar loop ik met beheerder Hans Dijkstra door het gebied. Na de overdracht is het gebied prachtig ingericht. Er zijn natuurvriendelijke oevers aangelegd, er is een vistrap en er zijn poelen. Het is heel

goed om te zien hoe mooi het zich ontwikkelt en hoeveel vogels je hier nu bijvoorbeeld ziet. Omdat er een fietspad doorheen loopt, kunnen veel mensen ervan genieten.”

Tijdelijke natuur De ecologische verbindingszone Oeverlanden Eeserwold staat via een bruggetje in verbinding met de planontwikkellocatie van Roelofs. ”We ontwikkelen hier het bedrijventerrein Eeserwold”, zegt Erik. “Door grote delen van het terrein de status van ‘tijdelijke natuur’ te geven, en het beheer over te dragen aan Landschap Overijssel, kan de natuur zich hier nu ook ontwikkelen. Tegelijkertijd behouden wij onze kavels, waarvoor inmiddels volop belangstelling is. Er is net weer een kavel verkocht.”

Koeien Landschap Overijssel is blij met Oeverlanden Eeserwold en de beheertaak, zegt beheerder Hans Dijkstra. Bij het beheer krijgt hij vanuit verschillende hoeken hulp. Zo wordt het gebied het hele jaar door begraasd door de Hereford-koeien van Bisschopsslag van de familie Mussche uit Rouveen. Hans: “Eigenlijk zijn de koeien meer de beheerders dan ikzelf. Ze grazen gras en jonge boompjes weg en zorgen ervoor dat het gebied open en kruidenrijk blijft. De familie Mussche komt elke dag langs om naar de koeien en hun kalveren te kijken.”

Hulp Waar de koeien niet bij kunnen, schiet de Vliegende Brigade van Landschap Overijssel te hulp. Hans: “Deze vrijwilligersploeg is dit jaar in het gebied geweest om de jonge bomen bij de poelen weg te zagen. Zo blijven de poelen open en aantrekkelijk voor amfibieën.” En soms komt hulp vanuit onverwachte hoek. “Cliënten van de nabijgelegen zorgboerderij De Maargjes Hoeve waren op zoek naar klusjes in de natuur als dagbesteding. Zij controleren de afrastering en ruimen zwerfafval op als ze het zien. Mogelijk gaan ze later nog helpen met beheerwerkzaamheden, zoals het verwijderen van bosopslag. Daar zijn we natuurlijk heel blij mee.”

Otter Ecoloog Mark Zekhuis is tevreden over de resultaten in het gebied. “De kades van de Steenwijker Aa zijn over een strook van ongeveer 1500 meter weggehaald. Hier zijn de oevers natuurvriendelijk ingericht, met inhammen zodat het water de ruimte krijgt om buiten de oevers te treden en plasjes achter te laten. De vele poelen, plasjes, dieptes en ondieptes maken dit onder meer een aantrekkelijk gebied

voor de otter. Er zijn veel schuilmogelijkheden en er is voldoende voedsel, zoals vis en amfibieën. De otter is een nachtdier dus je ziet ze niet snel, maar er zijn een paar waarnemingen geweest aan de oever en in de zandOtter foto: mark zekhuis winplas. We zien hun aanwezigheid ook aan de poepjes (‘spraints’) die ze achterlaten.”

Rietorchis In het natte gebied, met een bodem van veen en zand, is het ook goed toeven voor planten als loos blaasjeskruid, holpijp en rietorchis. Mark: “De rietorchis is echt een plantje dat van natte voeten en voedselarme omstandigheden houdt. Deze rood-roze orchidee Rietorchis foto: nico kloek kan wel 30 tot 60 centimeter hoog worden en bloeit in mei/ juni. De aanwezigheid van al deze soorten geeft aan dat het goed gaat met de natuur in dit gebied.” Hans: “Het is echt een bijzonder gebiedje, waar we al snel resultaat hebben met flora en fauna. En dat allemaal omdat verschillende partijen elkaar hier gevonden hebben.”


14 Activiteitenkalender

Activiteiten in het

Dal van de Mosbeek Woensdag 30 september Fruitpersdag Zaterdag 3 oktober Wandeling Herfst en Paddenstoelen vanaf IJs en Es. Zaterdag 24 oktober Nacht van de Nacht: ontdek de natuur in het donker Zaterdag 7 november Excursie Boerderijen en Watermolens streekeigenheid in Noordoost Twente Hof Espelo Vrijdag 18 september Excursie Dans van de Spreeuw geniet van acrobatiek! Dinsdag 22 september Excursie Reeën wandel mee! Zondag 4 oktober Stiltewandeling Zaterdag 10 oktober Excursie Trekvogels Ontdek wat er allemaal rondvliegt! Zondag 11 oktober Excursie paddenstoelen Ontdek de diversiteit Woensdag 14 oktober Kinderactiviteit Op Stap met de Boswachter Zaterdag 24 oktober Nacht van de Nacht Stiltewandeling & Kinderroute Zondag 1 november Stiltewandeling Zondag 22 november Excursie: Bomen Wat gaat er schuil achter bomen? De Wheem Woensdag 30 september Kindermiddag Uilenballen pluizen Zondag 11 oktober Excursie Paddenstoelen Zondag 11 oktober Fruitpersdag Woensdag 14 oktober Kindermiddag Herfst knutselen

herfst landschap

OpStap Excursie Donderdag 17 september Wandeling Bergvennen NATUURWERKDAG 6 / 7 / 8 november 20e editie van de dag(en) om gezamenlijk in de natuur aan de slag te gaan. Cursussen en Workshops Ivm corona geven wij onze workshops deels digitaal. Je Leest op onze website wat je hiervoor nodig hebt en hoe dit in zijn werk gaat. 18 september Welkom in ons landschap 9.30-12.00 uur. Deze workshop wordt digitaal, maar wel live gegeven. In deze workshop leer je met plezier, passie en vertrouwen een goede vertegenwoordiger of gastheer/vrouw van Landschap Overijssel te zijn. 20 oktober Begeleiding Werkdag 9.30-12.00 uur. Als je een werkdag begeleidt komen er veel verschillende zaken om de hoek. In deze workshop leer hoe je een werkdag in de natuur veilig, leuk en goed voorbereid en begeleid. Voorafgaand aan de digitale les krijg je een ‘huiswerkopdracht’ ter voorbereiding.

• Afstand totaal: 10 km. • Startadres: Landgoedwinkel Twickel, Twickelerlaan 7 in Delden. • Info: Gemarkeerd met houten UW palen. Route over voornamelijk onverharde paden.

Wil je deze route wandelen?

u Download de app Wandelen in Overijssel

u Liever niet wandelen met de app? Bekijk onze website voor de printversie.

3 oktober Startdag 9.30-12.00 uur. Deze workshop wordt digitaal, maar wel live gegeven. Op deze dag heten we onze nieuwe(re) vrijwilligers welkom en maken we nader kennis met elkaar.

Deze route dankt zijn naam aan de Duitse landschapsarchitect Petzold, die rond 1890 in opdracht van baron Van Heeckeren van Wassenaer veel heeft betekend voor landgoed Twickel. Het pad omvat ‘het hart’ van het landgoed en geeft een mooie indruk van de verscheidenheid van het Twentse landschap.

23 november Welkom in ons landschap. 9.30-12.00 uur. Deze workshop wordt digitaal, maar wel live gegeven. In deze workshop leer je met plezier, passie en vertrouwen een goede vertegenwoordiger of gastheer/vrouw van Landschap Overijssel te zijn. 12 oktober In veilige handen 19.30-21.30 uur. Deze workshop wordt digitaal, maar wel live gegeven. In deze workshop gaan we in op wenselijk en onwenselijk sociaal gedrag. Hoe geven we sociale veiligheid samen vorm. Wat doe je als het niet lekker loopt?

Vlonderpad

foto: cecile bogels

28 november Heggenvlechten 9.00-16.00 uur. Deze workshop wordt in het veld gegeven.

nieuwsgierig? bekijk het meest actuele aanbod en meld je aan op:

www.landschapoverijssel.nl/activiteiten foto: mark zekhuis

Umfassungsweg

Woensdag 25 november Kindermiddag bij de Wheem

Zondag 8 november Wandeling Bomen en Planten

Groene kikker

app wandelen in overijssel Wandeling landgoed Twickel,

Jachtpalen De route voert o.a. langs kasteel, bos, via halfopen weiden en over het vlonderpad door natuurgebied Koematenveld. De Umfassungsweg is met paaltjes uitgezet. De vorm van de paaltjes is geïnspireerd op de Jachtpalen van het van het landgoed. Kasteel Twickel Centraal op landgoed Twickel ligt het kasteel. De oudste delen, waaronder de toren aan de voorzijde, stammen uit de 15e eeuw. Door de

eeuwen heen is het kasteel flink veranderd. Zo zijn de 'bouwhuizen' met paardenstallen en koetshuis op het voorplein bijgebouwd in de 18e eeuw. Deldeneresch en stuwwal Typisch voor het Twentse landschap zijn de glooiende essen: hoger gelegen landbouwgronden. Bij de meeste essen is de glooiing in de middeleeuwen ontstaan. In die tijd vond bemesting plaats door het opbrengen van heideplaggen met schapenmest. Daardoor ontstond geleidelijk een verhoging van de bodem. Bij de Deldeneresch ontstond de glooiing al eerder, in de voorlaatste ijstijd. Deze es ligt namelijk op het noordelijke deel van de stuwwal van Delden. In de voorlaatste ijstijd zorgde het kruiende ijs ervoor dat afzettingen als grote schubben dakpansgewijs op elkaar werden gestapeld.

Kasteel Twickel foto: studio pothoff

i

?

D

Vanaf juli hebben we weer voorzichtig activiteiten opgepakt. Natuurlijk houden we rekening met de coronarichtlijnen. Meld je aan via onze website.

Route 15

8 www.landschapoverijssel.nl/routes CI


16 Blauwvleugelsprinkhaan

Blauwvleugelsprinkhaan 17

in bijvoorbeeld Zuid-Frankrijk of Spanje. “Daar komt de blauwvleugelssprinkhaan, samen met aanverwante soorten, nog in flinke dichtheden voor.” De sprinkhaan zorgt dus een beetje voor een vakantiegevoel.

Een exotische verschijning

Stuifzand heide - biotoop blauwvleugelsprinkhaan

foto: michiel poolman

tje, ook wel tankmos genoemd, verdwijnen de open zandplekken waar de blauwvleugelsprinkhaan haar eitjes legt.”

Onopvallende zang Sprinkhanen en krekels zijn vooral bekend vanwege hun ‘zang’. Elke soort heeft zijn eigen lied en produceert het op zijn eigen manier. Van de blauwvleugelsprinkhaan hoef je geen zomers concert te verwachten. Michiel: “Hij heeft alleen een baltszang (een zacht en tjilpend geluid) die niet heel erg opvallend is.” Nauwelijks zang, perfecte schutkleuren, hoe kun je deze sprinkhaan, die ongeveer 2 tot 3 cm groot is, dan vinden in het veld? “Door op een warme zomerdag rustig door zijn leefgebied te lopen, wie weet springt hij dan op. Je kunt ze ongeveer van juli tot en met september zien.” En als je een exemplaar ziet? “Geniet, onthoud de plek en geef je waarneming door”, aldus Michiel.

Tekst: Daniël Mulder

De zeldzame blauwvleugelsprinkhaan spreekt tot de verbeelding en zorgt voor een vakantiegevoel. Deze veldsprinkhaan is nagenoeg onzichtbaar, totdat hij opspringt en zijn blauwe vleugels uitvouwt. In Overijssel kun je hem nog op enkele plekken zien, met name in droge heideterreinen en stukken onbegroeide zandbodem. Waarnemingen zijn welkom.

Blauwvleugelsprinkhaan

foto: annelies vriens

Zandblauwtje

foto: michiel poolman

49 soorten Het kan je zomaar overkomen. Je wandelt op een warme zomerdag over een van de mooie zandpaden van nationaal park Sallandse Heuvelrug. Het golvende landschap om je heen zindert van de hitte. Plotseling springt vlak voor je wandelschoen een diertje vliegensvlug omhoog, slaat zijn vleugels uit en zweeft snel van je af. Heel even zie je dat zijn vleugels hemelsblauw zijn. Een paar meter verderop, op de rand van de heide en het zandpad lost het exotische blauw plotseling weer op. Behoedzaam loop je naar de plek waar je denkt dat het diertje landde. Niets te zien… Het was geen luchtspiegeling. Je ving een glimp op van de blauwvleugelsprinkhaan, die lichtblauwe vleugels heeft.

Maar met ingeklapte vleugels lost deze grijsbruine sprinkhaan perfect op tegen de ondergrond van heide en zand. Zo blijft hij effectief uit het zicht van vogels, andere vijanden én wandelende mensen. “De blauwvleugelsprinkhaan is een zeldzame verschijning, die tot de verbeelding spreekt”, vertelt ecoloog Michiel Poolman. “En hij duikt de laatste paar hete zomers op gekke plekken op, hij houdt namelijk van droogte en warmte. Zo is hij is gezien op een zanddepot bij Hasselt en in Stadshagen, op landgoed Junne in Hoge Hexel en in een nieuwbouwwijk in Zwolle.” Volgens Michiel is het ook een soort die veel mensen (onbewust) zien tijdens hun vakantie

i

In Nederland leven 49 soorten sprinkhanen, vijf daarvan zijn zogenoemde exoten. Sprinkhanen zijn onderverdeeld in vier groepen: sabelsprinkhanen, veldsprinkhanen (waaronder de blauwvleugelsprinkhaan), doorntjes en krekels. In Overijssel komen 31 soorten sprinkhanen voor, waaronder het zeer zeldzame locomotiefje (populatie bij Zwolle) en de kleine groene sabelsprinkhaan (populatie bij Markelo).

?

i

?

D

Blauwvleugelsprinkhaan

Blauwvleugelsprinkhaan

D

foto: ruurd boonstra

Blauwe duinsprinkhaan Nederland vormt zo’n beetje de noordgrens van het leefgebied van de blauwvleugelsprinkhaan. In Overijssel zijn twee populaties bekend van deze blauwe zwever: de Sallandse Heuvelrug en natuurgebied De Borkeld onder Rijssen. Ook ver buiten deze gebieden wordt de blauwvleugelsprinkhaan soms gezien, maar dat zijn incidentele waarnemingen. Michiel: “Op de Lemelerberg, dat toch een grote berg zand is en waar deze soort zich prima thuis moet voelen, is hij helaas verdwenen. Dat vind ik wel zorgwekkend. Daarom heeft Landschap Overijssel op de Lemelerberg enkele steilwandjes afgegraven, waar niet alleen bijen en andere insecten van profiteren, maar wellicht ook de blauwvleugelsprinkhaan. Hopelijk keert hij snel weer terug.” De blauwvleugelsprinkhaan wordt ook wel blauwe duinsprinkhaan genoemd. Geen gekke naam, want zijn leefgebied bestaat uit duinen, droge heidegebieden en stuifzanden. Ook op open zandplekken, spoorwegbermen en zanddepots voelt hij zich thuis. “De blauwvleugelsprinkhaan vormt ook een soort graadmeter voor de kwaliteit van droge heidevelden, zoals de Sallandse Heuvelrug en Lemelerberg”, legt Michiel uit. “Door verzuring van de bodem verandert de vegetatie en delven planten als muizenoortje en zandblauwtje, die als zijn voedselbron dienen, het onderspit. Ook door de opkomst van het grijs kronkelsteel-

8 CI

8 CI

Sprinkhanen en krekels komen niet als larve of rups uit het ei, maar als nimf, zeg maar miniatuursprinkhaantjes. Het enige wat ze doen als ze jong zijn is eten en groeien. Ze vervellen ongeveer 4 tot 6 keer. Het gros van de sprinkhanen en krekels heeft een vegetarisch menu, maar sabelsprinkhanen eten ook wel andere insecten.

Heb je tijdens een wandeling een blauwvleugelsprinkhaan gezien? Geef het dan door via waarneming.nl. Op deze site (ze hebben ook een app) kun je precies aangeven wanneer en waar je de blauwvleugelsprinkhaan zag. Deze informatie helpt om beter in kaart te brengen waar de blauwvleugelsprinkhaan nog leeft.


18 Kruidige kernen in de Regge

Kruidige kernen in de Regge 19

verschillende soorten kruiden geschikt voor zowel vochtige gronden, als schrale en voedselrijke gronden. Denk aan de minder zeldzame kruiden als fluitenkruid, duizendblad, smalle weegbree, margriet, wilde peen, pinksterbloemen, valeriaan, koekoeksbloem, kamille, wilgenroosje en wilde kattenkruid aangevuld met soorten die echt bij een rivier horen als tripmadam, grote tijm en steenanjer.”

Goed voor alle dieren

Luchtfoto Regge herstelproject Katenhorst

Koeien bij de Regge Hellendoorn

foto: gonny sleurink

zijn fiets- en wandelpaden aangelegd.” Fietsen en wandelen door dit gebied is dan ook een genot. Je komt langs oude roggeakkers, essen genoemd, op hogere plekken staan eikenbosjes, op lagere plekken bij de rivier groeien bosjes van wilg, es en sleedoorn en in de weilanden langs de oevers grazen in alle rust koeien en pony’s.

Volgende stap in het herstel

Kruidige kernen in de Regge

Speciaal Reggemengsel

Tekst: Suzanne van Gaale

De Regge ontspringt bij Diepenheim om zo’n zestig kilometer verder uit te monden in de Vecht bij Ommen. Een gebied dat in de loop der jaren alleen maar mooier is geworden dankzij het Reggeherstelproject. De Regge is voor ons land een unieke rivier. Ze begint en eindigt namelijk in Nederland. Vanaf Diepenheim meandert de rivier richting Ommen. Dankzij de Regge had Twente vroeger een belangrijke verbinding met de Hanzesteden Zwolle en Kampen waar zompen (platbodems) vrachten over vervoerden. Samen met het omringende landschap vormt de Regge een beekdallandschap: van hoge essen met granen tot moerassige laagtes met wilgenstruweel. De ene keer is het kleinschalig door de vele landschappelijke beplantingen, anderzijds imponeert het door haar weidsheid in de laagste delen van het beekdal. Deze variatie is ook de kracht van de Regge.

Het herstel van de Regge en het omliggende landschap is nog lang niet klaar. Een volgende stap is namelijk het aanleggen van kruidige kernen. “We kiezen bewust voor kruiden omdat deze zorgen voor variatie in de vegetatie en dat is weer gunstig voor insecten, vogels en andere dieren. Alleen hebben ze moeite om hier spontaan te groeien. De graszoden zijn te dicht gegroeid. Wij moeten de kruiden daarom een handje helpen.”

Voor de kruiden is gekozen voor het Reggemengsel. Ecoloog Jacob van der Weele heeft dit mengsel samengesteld. “Wij kiezen bewust voor inheemse mengsels. Deze zijn het meest gunstig voor Nederlandse insecten. Het Reggemengsel bestaat uit bijen- en bloemrijke mengsels met heel veel

Door de grote variatie in kruiden, profiteren alle insecten hiervan. En hoe meer insecten, hoe meer vogels. Jacob: “Dat kunnen zowel gewone vogels als lijsters en mezen zijn, maar zeker ook zeldzamere als de wielewaal en grauwe klauwier. Deze laatste is zeldzaam, maar past heel goed in de Regge natuur met kruidige graslanden en verspreid staande bosschages. Wat betreft vlinders, zullen de koninginnepage en het icarusblauwtje het hier ook goed naar hun zin krijgen. De koninginnepage is heel schaars, maar ziet er prachtig uit. Het icarusblauwtje komt vaker voor en is een hele goede ambassadeur voor kruidenrijke graslanden.”

Parelsnoer De kruidige kernen worden kleinschalig op diverse plekken langs de Regge aangelegd. Ze vormen zo als het ware een parelsnoer van Enter tot Ommen. De kernen zijn praktisch in onderhoud. Jacob: “Koeien en pony’s begrazen het gebied en onderhouden zo het landschap. Door de kleinschalige aanpak is het makkelijk om enkel de ingezaaide stukken met rasters af te zetten. De kruiden krijgen zo optimaal de kans om te groeien en zich te verspreiden.”

Afhankelijk van giften Als de kruidige kernen eenmaal aanslaan, zullen ze de Regge nog mooier en diverser maken. Er is wel een maar. Om deze plannen uit te kunnen voeren, zijn wij afhankelijk van giften. Daarvoor zijn we de Regge-actie gestart. Zie ook de brief bij dit magazine. Helpt u ons met een gift? Samen kunnen we zorgen voor een kruidenrijk en nog mooier en diverser Reggegebied.

Natuurlijke loop De laatste twintig jaar is hard gewerkt aan herstel van de Regge om de natuurlijke loop van de rivier terug te krijgen in het landschap. “De Regge is ooit rechtgetrokken waardoor het meer een kanaal was geworden. Dankzij herstelmaatregelen hebben we de Regge weer laten meanderen,” vertelt Evert Dijk, terreinbeheerder. “Doel was het bergen, vasthouden en geleidelijk loslaten van water bij hevige regenval. Een geweldige kans voor de natuur. De rivier kan op bepaalde plekken buiten haar oevers treden en vormt door haar bochten zelf het landschap. Buitenbochten worden steiler, binnenbochten zijn licht glooiend. En om iedereen mee te laten genieten van dit mooie stukje Overijssel,

Steenanjer

foto: mark zekhuis

Icarusblauwtje op koekoeksbloem

foto: loekie van tweel


20 Natura Nieuws

buitengewoon bijzonder en zo dichtbij

Natura Nieuws

Natura Nieuws 21

Op de hoogte blijven van alle nieuws over Natura 2000? Op onze site www.landschapoverijssel.nl/natura2000 vind je informatie over onze Natura 2000 gebieden, nieuwsberichten en activiteiten die er georganiseerd worden.

www.landschapoverijssel.nl/natura2000 zorgvuldig met alle partijen is doorlopen. Dat heeft tijd gekost, maar uiteindelijk zijn we in staat geweest om de opdracht van de Provincie in te vullen met een goede balans tussen natuur en andere functies in het gebied. We hebben er vertrouwen in dat we ook met deze aangepaste maatregelen de natuurdoelen vanuit Natura 2000 behalen. Dit gaan we natuurlijk ook monitoren.”

Balans Het gebiedsproces kende ups en downs. Hans: “De sfeer is niet altijd goed geweest, tot op het punt dat we elkaar de vraag gesteld hebben of we er nog vertrouwen in hadden. Zijn we nog bereid te luisteren en met elkaar mee te denken? Er is veel emotie in het gebied en dat begrijp ik goed. Al generaties lang bewerken agrariërs hier hun grond en dan komt de Provincie vertellen dat het anders moet. Alleen als je elkaar tegemoet komt, kun je tot een gezamenlijke oplossing komen. Zo is landbouwgrond

die eerst moest verdwijnen nu gebleven, maar wel met beperkingen voor drainage en bemesting. Door voor het natuurtype ‘beekbegeleidend alluviaal bos’ dat langs de Roezebeek voorkomt alternatieve plekken te zoeken, hoefde er 30 hectare minder landbouwgrond te verdwijnen. Goed om te weten is dat op die nieuwe locaties ook nog kwalitatief betere bossen kunnen ontstaan. We versterken bestaande boskernen waardoor de natuur minder versnippert. En zo hebben we steeds samen gekeken naar mogelijkheden om de natuurdoelen te behalen en tegelijkertijd landbouwgrond te behouden.”

Vertrouwen Hans: “We beseffen dat juist in dit gebied, waar de balans zo essentieel is, het voortbestaan van de agrarische sector van groot belang is. Ik ben blij dat we met de nieuwe afspraken duidelijkheid bieden voor alle betrokkenen en - naar verwachting in 2022 - met de uitvoering aan de slag kunnen.”

Aan de slag! In verschillende Natura 2000-gebieden wordt hard gewerkt aan de herstelmaatregelen. Dit najaar wordt gewerkt op de Lemelerberg, Manderheide, Boetelerveld en Beerze. In de andere gebieden worden plannen nog verder uitgewerkt of wordt de uitvoering voorbereid. Mosbeek

foto: nico kloek

Duidelijkheid in Springendal-Dal van de Mosbeek Vijf jaar geleden startte het gebiedsproces voor Natura2000-gebied Springendal-Dal van de Mosbeek. Een complex proces, onder meer omdat een groot deel van de natuurherstelmaatregelen moet plaatsvinden op landbouwgrond. “Dat we het eens zijn geworden over de laatste punten, is echt een mijlpaal”, zegt Hans Pohlmann van Landschap Overijssel. “Met ook een nadrukkelijk oog voor alle andere belangen in het gebied, hebben we de belangen van de natuur veiliggesteld.” Het gebiedsproces van Springendal-Dal van de Mosbeek is complex. Er is een groot aantal partijen betrokken, waaronder LTO Noord (als bestuurlijk trekker), Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, Waterschap Vechtstromen, gemeenten Dinkelland en Tubbergen en Landschap Overijssel. Samen voeren zij in opdracht van de Provincie een omvangrijk Natura 2000-programma uit in een gebied met veel verschillende grondeigenaren, waarin landbouw en natuur sterk met elkaar verweven zijn.

Lemelerberg

Vervolg uitvoering in najaar 2020. Loopt t/m 2022 en na monitoring wellicht langer.

Manderheide

Start uitvoering november 2020. Loopt in 3 fasen (2020-2021, 2023-2024 en 2026-2027).

Aamsveen

Start uitvoering voor de Laggzone (het overgangsgebied naar de Glanerbeek) wordt verwacht in augustus 2021. Het hoogveengebied wacht nog.

Uiterwaarden Zwarte Water & Vecht

Start uitvoering wordt verwacht in augustus 2021. Loopt t/m eind 2022.

Wierdense Veld

Plannen worden uitgewerkt, start uitvoering wordt verwacht in augustus 2021.

Boetelerveld

Uitvoering loopt nu, tot begin 2021.

Bergvennen en Brecklenkampse veld

Plannen worden uitgewerkt, start uitvoering wordt verwacht in najaar 2021.

Dal van de Mosbeek

Plannen worden najaar 2020 verder uitgewerkt. Uitvoering start naar verwachting voorjaar 2022.

Lonnekermeer

Uitvoering is grotendeels afgerond. Vervolg in winter 2021/2022.

Beerze

Uitvoering loopt en wordt naar verwachting voorjaar 2021 afgerond.

Zorgvuldig “De meeste natuurwaarden worden hier gedreven door het grondwater”, zegt Hans, die namens Landschap Overijssel bestuurlijk vertegenwoordiger is in de Bestuurlijke Advies Commissie (BAC). ”Hierdoor moeten de natuurherstelmaatregelen ook buiten het natuurgebied plaatsvinden, met name in landbouwgebied. Dit heeft geleid tot spanningen. Boerenbedrijven moesten opgekocht en verplaatst worden en er worden beperkingen gevraagd op het gebied van bemesting en ontwatering. Hiermee raak je aan privébelangen van boeren. Juist daarom is het zo belangrijk dat het gebiedsproces heel


22 De achtertuin van

De achtertuin van 23

Prachtig gebied Rond de Reggeherstelprojecten hebben de gemeente, het waterschap en Landschap Overijssel altijd heel goed samengewerkt. “Toen ik na mijn wethouderschap in de Raad van Toezicht van Landschap Overijssel kwam, liepen de projecten rond de Regge door. Het was heel leuk om het herstel vanuit een andere rol te blijven volgen. Inmiddels stroomt de Regge op een paar stukjes na weer als een meanderende rivier door een prachtig gebied waar lokale agrariërs hun jongvee laten grazen en inwoners van Hellendoorn met heel veel plezier recreëren. Niet zo gek, want de krachtige combinatie van natuur, recreatie én landbouw maakt het ook zo mooi langs de Regge.”

Sterke organisatie

De achtertuin van Wilma Paalman

Als lid van de Raad van Toezicht was Wilma in 2013 ook betrokken bij de reorganisatie, waarbij circa twintig collega’s Landschap Overijssel moesten verlaten. “Dit dieptepunt hakte er ook bij ons heel erg in. Maar ondanks het verdriet wist de organisatie de schouders eronder te zetten om er

vervolgens sterker uit te komen. Onder aanvoering van de nieuwe directeur – Jacob van Olst nam het stokje over van Henk Hengeveld – kwam er bij de Provincie weer aandacht voor het landschap en het belang van de landschapselementen. Niet alleen voor de in mijn ogen zo belangrijke ecologische hoofdstructuur, maar ook voor het realiseren van onze klimaatdoelstellingen.”

Duurzaam landschap Ook is Wilma blij met onze aandacht voor erfgoed. “Ik waardeer de keuze om niet per definitie terug te gaan naar het oude, om het waar mogelijk te herstellen en er nieuwe dingen aan toe te voegen. In de komende jaren zullen windmolens en zonnevelden een onlosmakelijk deel van ons landschap zijn. Laten we de plekken waar het kan benutten om gelden te generen voor landschapsontwikkeling elders. Ook thuis ben ik met duurzaamheid bezig. We hebben bijvoorbeeld zonnepanelen en zonnecollectoren. En zo blijf ik op mijn manier zorgen voor de aarde die we slechts voor onze (klein)kinderen in bruikleen hebben.”

‘Reggeherstelprojecten tonen veerkracht van de natuur’ Tekst: Astrid Mensink

Op 1 januari 2020 nam Wilma Paalman na negen jaar afscheid als lid van onze Raad van Toezicht. Haar betrokkenheid bij het landschap gaat echter veel verder terug. Als negenjarig meisje verhuisde zij naar het buitengebied van Nijverdal met de Regge als bijzondere voortuin. Later maakte zij zich als statenlid en wethouder sterk voor het landschap en toonde zij zich een betrokken bestuurder bij zowel Landschap Overijssel als De 12Landschappen. “De natuur is er voor de mens en dus moeten wij er goed voor zorgen”, benoemt Wilma haar motivatie. “Dat is mij met de paplepel ingegoten.” Als statenlid werd Wilma begin jaren negentig gevraagd zitting te nemen in de jubileumcommissie van Het Overijssels Landschap, dat toen zestig jaar bestond. “Vanuit die commissie nam ik deel aan een stuurgroep die samen met stedenbouwkundige Ashok Bhalotra een ontwerp voor het landgoed van de 21e eeuw creëerde. Locatie was de vuilstort van Zenderen ofwel de heuvel van schaamte. Door de vuilstort liep een pad met glazen wanden om te laten zien hoe het vuil zich in al die jaren had opgebouwd. Helaas is het landgoed er in de praktijk nooit gekomen, maar het ontwerp heeft wel veel indruk op mij gemaakt.”

Reggeherstelprojecten Van 2006 tot 2010 zette Wilma zich als wethouder van de gemeente Hellendoorn in voor het herstel van de Regge. “In mijn jeugd kon je aan het water van de sterk gekanaliseerde Regge zien welke kleur er in de fabriek van Ten Cate werd gebruikt. Met onder andere natuur, landbouw, recreatie en financiën in de portefeuille is het gelukt om de Regge zonder één beleidsletter en één euro extra, stukje voor stukje te herstellen. We hadden geluk dat projecten langs de toch al mooie Dinkel niet doorgingen. En dankzij de positieve resultaten van de eerste herstelprojecten kwam er via het waterschap geld uit Europa, waardoor we vanaf 2008 zonder al te veel lobbywerk van onze kant verder konden.”

Regge

foto: gonny sleurink

colofon Natuurlijk Overijssel is een uitgave van L­ andschap Overijssel en wordt vier keer per jaar aan de donateurs toegezonden. De oplage is 13.500 ex., september 2020. redactie en productie Landschap Overijssel, Poppenallee 39, 7722 KW Dalfsen, tel. 0529 - 401 731 Redactie: Kirsten Schutten Tel: 0529 - 408 387 Mail: kirsten.schutten@landschapoverijssel.nl www.landschapoverijssel.nl

donateursadministratie Sandra Bos Tel: 0529 - 401 731 Mail: ­donateurs@landschapoverijssel.nl Bijdrage: minimaal 20 euro per jaar IBAN: NL93 INGB 0008 6231 98

opmaak en druk Sonodruk Heino

Landschap Overijssel is een Erkend Goed Doel. Dat betekent dat wij voldoen aan strenge kwaliteitseisen. Toezichthouder CBF controleert dit. Meer weten? Kijk op geefgerust.nl


Geef kleur aan de Regge

scan de QR-code en doneer direct

Regge

foto: gonny sleurink

www.landschapoverijssel.nl/regge-actie