Page 1

zomer

2018

natuurlijk

Overijssel

juni 10

Drones in het landschap

12

Het landschap leren lezen

16

Groen, groener, groenst

Opnieuw samen leren leven met de wolf


Voorwoord

Inhoud juni 2018

natuurlijk

Zomer Beste lezer Het is weer zomer en in de natuur is het een drukte van belang. Jonge dieren moeten in hun eerste zomer veel en snel leren! Doen ze dat niet, dan kan dat zomaar betekenen dat ze het niet halen. In het eerste levensjaar gaat het erom snel te leren van de ouders en omgeving. Leren om je kostje bij elkaar te scharrelen. Of leren om uit de ‘klauwen’ te blijven van alles wat het op je gemunt kan hebben. Leren om volwassen te worden. In Overijssel zijn veel mensen geïnteresseerd in het landschap. Velen willen leren over onze prachtige groene omgeving en alles wat daarin gebeurt. Bijvoorbeeld over hoe dieren zich in de zomer ontwikkelen. Of over wat er te beleven is in het landschap van Overijssel. Dat kan nu allemaal op de prachtige site www.groenbezig.nl. Op dit digitale leerplatform kun je kennis ophalen, of je verbinden als vrijwilliger aan de natuur. Met jouw betrokkenheid kun je dan dagelijks bijdragen aan de instandhouding van het landschap in Overijssel. En dit landschap zit vol verrassingen. Zo is er het herstel van de wolvenpopulatie. Zelfs Nederland wordt door de wolf bezocht. Na een afwezigheid van meer dan anderhalve eeuw moeten we daar aan wennen. Eigenlijk moeten we weer opnieuw leren hoe we met dit dier om kunnen gaan. Maar hij hoort hier! Laten we hem zijn plek gunnen.

Overijssel

Een kakofonie aan geluiden, een genot voor je oren. Vogels kwetteren naar hartenlust, jongen worden geboren. De knoppen springen open, ineens is alles groen. Alsof de natuur zeggen wil: jij mens kunt daar niets aan doen.

06 Opnieuw uitvinden om samen te leven met de wolf Hoera/help een wolf!

De natuur gaat haar gang, die laat zich niet leiden. Die laat je met rust, ze probeert je te verleiden.

10 Vliegen met drones in de natuur Dronedrukte

12 Het landschap leren lezen

Ze lokt uit, ze inspireert. Zet de bloemetjes buiten, En hoopt dat men er iets van leert.

Erfgoed in Overijssel onderzocht door studenten

16 Groen, groener, groenst Het groenste schoolplein van Overijssel

Henri Kroes, dichter en tuinman van de Horte

18 Trots op onze Overijsselse pareltjes Afscheid Gerrit Pastink

20 Natura Nieuws Een brok ervaring neemt deze zomer afscheid. ‘Onze’ Gerrit Pastink gaat, na 45 jaar onderdeel van ons te zijn geweest, met pensioen. Tot het laatst toe is hij leergierig gebleven. Gerrit heeft veel betekend voor de natuur in Overijssel en voor onze organisatie. Wij zijn hem daar erg dankbaar voor. We wensen hem vele goede jaren toe samen met familie en vrienden. Wij zullen zijn ervaring missen.

Buitengewoon bijzonder en zo dichtbij

22 De achtertuin van Annemiek van Baren Op die gouden momenten heb ik de natuur voor mijzelf

In plaats van een Groene Verdieping ontvangt u bij dit magazine een beeldverslag van al het mooie werk dat we in 2017 hebben gedaan voor het landschap. Werk dat niet mogelijk was geweest zonder uw steun. Mijn dank is groot.

Geniet van de zomer! Zoek onze natuur op voor uw ontspanning!

Jacob van Olst Wilde Peen

coverfoto: mark zekhuis, wolf

foto: mark zekhuis

En verder 04 Kort nieuws 09 Vrienden 14 Activiteiten in jouw landschap 15 Wandelen door Steenwijkerwold 23 Colofon 24 Help mee…


4 Kort nieuws

Kort nieuws

Social Media Wall #landschapOV

tekst: astrid mensink

wat gebeurde er de afgelopen periode in ons landschap? lees wat er online werd gezegd en gedeeld!

Herinrichting Vledders Samen met het Waterschap Drents Overijsselse Delta en in nauw overleg met omwonenden, gaan we de Vledders en Leijerhooilanden natuurlijker en ecologisch waardevoller inrichten. Het gebied is een uniek beekdal. Om de natuur te stimuleren, wordt het waterpeil verhoogd en wordt in een deel van het gebied de toplaag van de bodem verwijderd. Zo krijgen de bijzondere dotterbloemhooilanden, bloemrijke graslanden en vochtige schraallanden meer kans. De plannen voor de herinrichting zijn donderdag 26 april besproken met de bewoners en andere geïnteresseerden tijdens een inloopbijeenkomst. Er waren veel geïnteresseerden die constructief hebben meegedacht over de plannen. Veel aanwezigen waren enthousiast over de plannen. De kanttekeningen en opmerkingen die zijn geplaatst, gaan we in de aankomende weken verwerken in de plannen.

Opknapbeurt voor ons Klauterwoud Bijna dagelijks spelen er kinderen in ons Klauterwoud bij Bezoekerscentrum Hof Espelo en dus kunnen sommige speelelementen na ruim vijf jaar wel wat onderhoud gebruiken. Daarnaast wordt deze, ook voor kinderfeestjes, populaire natuurspeelplek uitgebreid met een boomhut, metallofoon (xylofoon van boomstammen), blote voetenpad, slingertouwen en twee praatpalen met een bosgeestsculptuur. In verband met de werkzaamheden is het Klauterwoud door de week minder toegankelijk. In de weekenden proberen wij het speelplezier zo min mogelijk in de weg te staan.

Koos Thomas was een zeer betrokken bestuurder en gedreven natuurbeschermer. Van 1969 tot 1972 was hij lid van het dagelijks bestuur van Het Overijssels Landschap. In de periode van 1973 tot 1992 vervulde hij met verve de rol van voorzitter. Vanaf 1992 was hij ere-bestuurslid van onze stichting.

In maart 2019 zijn de landelijke waterschapsverkiezingen. De vier waterschappen die van invloed zijn op onze provincie kunnen altijd nieuwe kandidaten gebruiken. Draag jij de natuur een warm hart toe? Word dan kandidaat van één van de groene partijen actief binnen bijvoorbeeld Waterschap Vechtstromen en Waterschap Drents Overijsselse Delta. Met meer groene mensen in het algemeen bestuur van de waterschappen krijgt schoon water en daarmee onze waardevolle natuur een grotere stem. Kijk voor meer informatie op www.wdodelta.nl/verkiezingen.

@BeheerderRick 9 maart

Langs het Zwartewater bij Zwolle is een Cetti’s zanger waargenomen. Deze kleine, grauwbruine vogel met een opvallend hard geluid is in de jaren zeventig als gevolg van de klimaatverandering vanuit Zuid Europa naar het Noorden opgerukt, maar kwam zelden verder dan de Biesbosch. Vorig jaar is in onze provincie voor het eerst een broedend paar gezien. Nu maar hopen dat het dit jaar ook hier lukt.

Afscheid van kleinste natuurterrein Onze enorme eik in Weldam is niet meer. Tijdens de storm van afgelopen januari was er al een hele grote tak afgescheurd. Helaas maakte een zware regenbui de al verstrekte opdracht tot forse snoei overbodig: de naar één kant overhellende kroon knapte volledig af. Wij kochten de eik op 11 oktober 1977 van Landgoed Weldam, om het dankzij een financiële bijdrage van de provincie in 1979 grondig te laten restaureren. Met het ter ziele gaan van de eik vervalt het recht van opstal en dus kunnen wij er geen nieuwe eik aanplanten.

Reekalfjes, laat ze vooral liggen en raak ze niet aan. De moeder is altijd dicht in de buurt. Na aanraking door de mens, wordt het kalf meestal niet meer aangenomen. En vooral: honden aan de lijn!

Y

Woensdag 25 april een extra ­kievitsbloemen wandeling, exclusief voor donateurs van @landschapoverijssel. @josette1969 maakte vandaag Extra input Social Media wall deze schitterende foto Uitleg: #landschap #overijssel#landWat gebeurde er de afgelopen periode in ons landschap? Lees wat er online werd gezegd en gedeeld! schapoverijssel #zwolle #kieBerichtje toevoegen: vitsbloem#kievitsbloemen #frittilariameleagris#frittilaria #fritillary #fritillaria #voorjaar#lente #excursie #wandeling Landschap Overijssel Zwolle, Netherlands Berichtje Vogellanden 17 april 16 mei

t

Vandaag bestaat Vogellanden 20 jaar! Sinds het begin staat samenwerking hoog in het vaandel. De afgelopen jaren is dit steeds belangrijker geworden: https://bit.ly/2IoIGQa

@LandschapOv 15 maart de reestlopers Op 4 april werd in de boomgaard bij Bezoekerscentrum De Wheem van Landschap Overijssel een tweetal fruitbomen geplant door de wandelgroep de Reestlopers. Op deze heugelijke dag vierde de wandelgroep hun 2 jarig bestaan! Bezoekerscentrum De Wheem 17 april

Cetti’s zanger laat van zich horen

t

Vandaag gaan de vrijwilligers van @LandschapOV een graslandperceel inzaaien met een kruidenmengsel voor de bijen in het dal van de Mosbeek. Komend zomer zien we ­hopelijk een bloemrijk grasland vol voedsel voor insecten! #NLDoet #Mosbeek

Actief voor het waterschap

Oud-voorzitter Thomas overleden

Social Media Wall 5

De #vrijwilligersprijs van @LandschapOV gaat dit jaar naar Nico van Aalst. Op vele fronten actief voor de natuur in heel #Overijssel. Van harte gefeliciteerd! Natuurwerkgrp EnHOe 10 april

Reactie Erik de Kruif

Vandaag bestaat Vogellanden 20 jaar! Sinds het begin staat samenwerking hoog in het vaandel. De afgelopen jaren is dit steeds belangrijker geworden: https://bit.ly/2IoIGQa

@LandschapOV feliciteert @Vogellanden met het jubileum. Onze samenwerking heeft vorm gekregen met wandelingen in de natuur en de realisatie van de Beleeftuin. Wij kijken uit naar voortzetting van deze samenwerking!

t

-SCHAAPSKUDDELEMELERBERGWat een Magisch Mooi uitzicht over de provincie Overijssel ! Onze schaapherder Anita Wichers maakte dit weekend deze prachtige foto tijdens het hoeden van de kudde op een ­buitengewoon bijzondere berg: www.landschapoverijssel.nl/ lemelerberg

Landschap Overijssel 7 mei

Reactie Erik de Kruif @LandschapOV feliciteert @Vogellanden met het jubileum. Onze samenwerking heeft vorm gekregen met wandelingen in de natuur en de realisatie van de Beleeftuin. Wij kijken uit naar voortzetting van deze samenwerking!

Vogellanden 16 mei


6 De wolf

We moeten weer opnieuw uitvinden om samen te leven met de wolf

Hoera/Help een WOLF!

De wolf komt terug in Nederland. Voor natuurliefhebbers goed nieuws, maar bij sommige dierhouders overheerst de angst. We zullen weer opnieuw moeten leren leven met de wolf. Maar hoe doen we dit? De wolven die de laatste jaren in onze provincie werden gezien, zijn zwervers uit Duitsland. Daar groeit de populatie flink en dus zoeken de dieren een nieuw leefgebied. Omdat Overijssel aan de grens ligt en de wolven hier niet veel obstakels, zoals rivieren, tegenkomen, zijn in deze provincie en in Drenthe de meeste waarnemingen gedaan. Het hart van natuurliefhebbers gaat daar sneller van kloppen: de wolf is een prachtige verschijning en kan zeker een rol spelen als natuurlijke predator in het totale ecosysteem. Een winst voor onze natuur. Maar er is ook angst, met name onder dierhouders. In ons land zijn we vergeten hoe we met grote roofdieren moeten leven. We zullen onze dieren moeten beschermen om te voorkomen dat ze ten prooi vallen aan een wolf. Heel normaal in landen als Spanje, Polen of Italië. Maar in Nederland zijn we dit verleerd.

Ecologie van angst De wolf heeft van origine een rol in ons ecosysteem. Hij pakt de zwakke of oude dieren, waardoor populaties sterk en gezond blijven. Dieren zoals

reeën, wilde zwijnen of edelherten, gedragen zich ook natuurlijker in de wetendheid een roofdier zoals de wolf tegen te kunnen komen. Ze blijven meer verdekt opgesteld of zullen meer groeperen. Dit noemen we de ‘ecologie van de angst’. Dit gedrag heeft zijn weerslag op het landschap waar de dieren grazen. Op de plekken waar ze niet veilig meer kunnen komen, zal bosverjonging ontstaan. De jonge boompjes, die normaal gesproken door de reeën worden opgeknabbeld, krijgen nu weer een kans. Op andere plekken, waar de dieren juist langer durven te blijven, vindt minder bos­ verjonging plaats. In Yellowstone Park in Amerika zorgde de komst van de wolf zo voor een toename van de biodiversiteit. Dit is natuurlijk niet op korte termijn merkbaar, maar zal een lange termijn effect kunnen zijn. Hier moeten we natuurlijk de nuance aanbrengen dat Nederland niet te vergelijken is met een National Park in de VS. Het is ook goed voor te stellen dat wolven in Nederland invloed hebben op ongewenste dichtheden van ganzen, reeën, damherten, vossen of verwilderde katten. Maar hier is nog

G E

C

B A D

Hoe herken je een wolf t.o.v. een hond?

F

bron: michiel van de weide

A geen duidelijke borstkas (borst- C wit op onderste helft kop E rechte rug kas is typisch hondenkenmerk) (niet gehele kop) F zwarte staartpunt B zadelvlek op schouders D lange poten G relatief kleine oren foto: mark zekhuis

De wolf 7

geen ervaring mee, dit blijft (voorlopig dus nog even speculeren).

Wist je dat… … tot 1979 in Europa wolven afgeschoten mochten worden? De Conventie van Bern maakte daar een einde aan, maar in ons land was de laatste wolf al in 1869 gedood. … een wolf een territorium heeft van zo’n 200 tot 300 vierkante kilometer? Hij heeft een rustige kern nodig en voldoende prooien, zoals reeën en hazen. … wanneer bedrijfsmatig ge­­ houden vee wordt doodgebeten daar een financiële compensatie tegenover staat? De zekerheid van een wolf moet dan wel ­worden vastgesteld door het Faunafonds. … het merendeel van schade aan schapen veroorzaakt wordt door loslopende honden of vossen? Ook worden schapen die spontaan dood zijn gegaan, aange­ vreten door honden, vossen, dassen en wolven. … om de terugkeer van de wolf goed te laten verlopen een Wolvenprotocol is gemaakt met onder andere de risico’s, verantwoordelijke organisaties, voorkomen van schade, info voor veehouders, etc.: www.bij12.nl … als je denkt een wolf te zien, je dit kunt melden op www.wolveninnederland.nl. Hier is trouwens ook meer info over de wolf te vinden.


8 De wolf

Vrienden 9

Hoed u voor de hond De 1250 schapen van schaapherder André Kühn worden al bewaakt door honden. Hij heeft twee Pyrenese berghonden en een Akbash. De schapen van Kühn grazen op het Wierdense Veld en de heide bij Twilhaar (bij Nijverdal) en zijn heel waardevol voor het landschapsonderhoud. Helemaal gerust is hij dus niet op hun veiligheid, ondanks de aanwezigheid van een 90 centimeter hoog net, stroomdraden en de grote kuddewaakhonden. ‘We zijn voorbereid, zekerheid heb je nooit. Maar gelukkig zijn wolven net inbrekers: ze nemen liever geen risico. Daar spelen we op in. Hier moeten ze het gaas over, krijgen een klap stroom en dan wachten de honden ze op, wij denken dat dat echt wel afschrikt’. Schaapherder Kühn benadrukt dat het succes van waakhonden ook afhangt van het begrip van het publiek. ‘Bezoekers moeten er ook mee leren omgaan. Ook al staan deze honden te kwispelen, aaien is geen goed idee. Ze zouden kunnen bijten, of het worden knuffelberen door al het aanhalen en dan kunnen ze hun werk niet meer doen. Respecteer daarom alsjeblieft de waarschuwingsborden’. De pilot met waakhonden bij de kudde van Kühn wordt uitgevoerd door ARK Natuurontwikkeling en Van Bommel Faunawerk en van harte ondersteund door Landschap Overijssel. ‘André werkte al met deze honden, wij helpen hem nu als hij ergens tegenaan loopt’, legt Frans van Bommel uit.

Een wolf legt in een etmaal gerust 70 kilometer af. In Nederland kom je dan heel wat huizen, wegen én weitjes met schapen tegen. We kunnen onze invloed hebben op het voorkomen van escalaties tussen de mens en de wolf. Een wolf komt graag makkelijk en risicoloos aan zijn eten, net als elk ander dier trouwens. Een onvoldoende beschermde kudde schapen is dan ook onweerstaanbaar. Een simpele gaas­ afrastering of soms zelfs enkele dunne draadjes, volstaan niet. Daar kruipt hij onderdoor of springt hij overheen. Net zoals loslopende honden of vossen ook kunnen doen. En kan je straks als mens nog wel onbezorgd door de natuur wandelen? De wolf is een schuw dier dat de mens uit de weg zal gaan. Vroeger vielen hondsdolle wolven wel eens mensen aan, maar rabiës komt in West-Europa

?

D

i

niet meer voor. Wie een wolf ontmoet, kan dus onbezorgd genieten van de aanblik van dit prachtige dier. De kans is trouwens minimaal om een wolf te spotten.

Veilig achter het flexnet Als schaapherder heb je nou eenmaal niet altijd zicht op je dieren. Toch laat Anita Wichers haar 180 schapen af en toe wel een nachtje op de Lemelerberg, veilig achter flexnetten waar stroom op staat. ‘De kudde moet soms een paar dagen op dezelfde plek drukbegrazing uitvoeren.’ Schapen onbeheerd achter een paar draadjes zetten is volgens haar geen slim idee. ‘Je laat je deur thuis ook niet open staan voor inbrekers. Je zal het de wolf echt wel moeilijk moeten maken.’ De flexnetten zijn nu 90 centimeter hoog, maar worden nog opgehoogd tot 120 centimeter. Ze zijn makkelijk te verplaatsen en Anita is optimistisch. ‘Ik ben een echt natuurmens en vind een wolf een prachtig dier. Maar ik houd ook van mijn schapen. Dan zal je maatregelen moeten nemen’.

Door de ogen van de wolf Een groep wolven, ook wel een pak genoemd, is bijna altijd een familie. Een wolwassen vrouwtje en mannetje met jongen van dit jaar en afgelopen jaar. Hoe noordelijker de wolven leven, hoe groter de groepen. Dit is nodig om de grote prooien, zoals eland en muskusos, de baas te kunnen zijn. Na twee jaar verlaten de jongen hun familie, omdat ze dan ook geslachtsrijp worden. Ze gaan op zoek naar een nieuw leefgebied waar ze grote afstanden voor afleggen. Een wolf kan tussen de vier en zes welpen werpen. Het territorium van een wolvenfamilie is rond de 250 vierkante kilometer

groot. Hoe groot het daadwerkelijk is, hangt af van de dichtheid aan prooien. Hoe minder prooidichtheid, hoe groter het gebied is dat ze nodig hebben om aan voldoende voedsel te komen. De grens van het territorium wordt zorgvuldig gemarkeerd met keutels om ongewenste ‘buren’ weg te houden. Tijdens de jacht draven wolven voornamelijk in rechte lijnen, bijvoorbeeld op wegen, met hun neus in de lucht. Zo kunnen ze grote afstanden afleggen en ondertussen prooidieren op grote afstand ruiken.

8 WC il je meer Iinformatie over de wolf? Kijk dan op www.wolfinnederland.nl i

?

D

Waar komen we elkaar tegen

Samen in beweging voor mens en leefomgeving Water is van levensbelang. Vitens wint en zuivert grond­ water en levert drinkwater. Betrouwbaar, betaalbaar en 24/7 beschikbaar. Dat is onze kerntaak, de basis waar we bij Vitens dagelijks voor gaan. Maar de wereld om ons heen ­verandert snel. Wij moeten meebewegen met die ­ontwikkeling en dat raakt ons allemaal. Om kraanwater van topkwaliteit te leveren, doen we er alles aan om onze grondwaterbronnen schoon te houden. Daarvoor moet de grond en alles erboven ook schoon zijn.

­­

Bedankt! In de afgelopen periode ontvingen wij weer vele mooie giften van personen en bedrijven. Zo ontvingen wij van Inner Wheel uit Vriezenveen € 1.500,- voor de vervanging van de ruiven in de schaapskooi. Het project Baanbrekend Landschap Wierden ontving een bijdrage van € 3.750,- van Klaas van der Meulen van Verbelco BV, in het kader van zijn SROI-verplichting. Klaas draagt het project een warm hart toe omdat het natuur en landschap versterkt en tegelijk werkzoekenden helpt. Ook ontvingen wij recent twee nalatenschappen. Wij waarderen het zeer dat de nalaters in hun testament aan stichting Landschap Overijssel hebben gedacht. Wij zijn álle gevers zeer erkentelijk.

8 CI

Gerben Korten

We maken ons hard voor een schone leefomgeving en een verantwoord gebruik van de bodem en haar omgeving. Dat doen we samen met Landschap Overijssel, maar ook met andere natuurorganisaties, onze klanten, waterschappen, landbouworganisaties, bedrijven, overheden en andere drinkwaterbedrijven. Alleen samen kunnen we ervoor zorgen dat iedereen – nu en in de toekomst – kan genieten van een schone leefomgeving en daarmee van kraanwater van de hoogste kwaliteit.

de vrienden van landschap overijssel • Aannemersbedrijf Gerwers Tilligte BV, Tilligte • Aannemingsmaatschappij Hegeman B.V., Nijverdal • AB Oost, Hengelo OV • Akzo Nobel Industrial Chemicals BV, Hengelo OV • Arcadis Nederland BV, Apeldoorn • Bons & Evers Holding B.V., Borne • Ben & Jerry's Hellendoorn, Hellendoorn • Boskalis Nederland, Rotterdam • BPD Ontwikkeling BV Regio Noord-Oost & Midden, Amersfoort • Bouwbedrijf Salbam B.V., Vilsteren • Bouwbedrijf Scholte op Reimer, Vasse • Countus Accountants + adviseurs, Zwolle • De Friesland Zorgverzekeraar, Leeuwarden • De Ridderschap van Overijssel, Velp GL • DuretTrip Notarissen, Zwolle • Eshuis Accountants en Adviseurs , Almelo • Gasunie, Vilsteren • Gemeente Dinkelland, Denekamp • Gemeente Oldenzaal, Oldenzaal • Grolsche Bierbrouwerij Nederland B.V., Enschede • Grondverzet Vilsteren, Dalfsen • Sweco Nederland B.V., Zwolle • Ingenieursbureau Eelerwoude, Goor • Installatiebedrijf Tijhaar Vilsteren B.V., Vilsteren

• Koninklijke Ten Cate B.V., Almelo • Landgoed De Wilmersberg, De Lutte • Landschapsadvies en onderhoudsbedrijf Welhuis, Rossum OV • Lenferink Schilders - Afbouw en Vastgoedonderhoud, Lemelerveld • NV Rova Holding, Zwolle • Oude Egberink & partners B.V., Enschede • Roelofs Beheer B.V., Den Ham OV • Sensata Technologies Holland B.V., Almelo • Sonodruk, Heino • Stichting Military Boekelo, Enschede • Tauw B.V. zilveren vriend!, Deventer • Twence B.V., Hengelo OV • Vitens zilveren vriend!, Zwolle • Wadinko N.V., Zwolle • WandelWol V.O.F., Nieuwleusen

zilveren vrienden:

wij worden gesteund door:

Weten wat jouw organisatie kan betekenen voor het landschap? Kijk op www.landschapoverijssel.nl/groen-ondernemen


10 Drones in de natuur

Drones in de natuur 11

Vliegen met een drone? In de terreinen van Landschap Overijssel gelden in ieder geval de landelijke regels: je mag alleen bij daglicht vliegen, de vlieghoogte is maximaal 120 meter en je mag niet boven bebouwing of grote groepen mensen vliegen. Als je in het broedseizoen boven natuurgebieden vliegt, loop je het risico broedende vogels te verstoren, dus dat moet je ook vooral niet doen. Ook zijn er in Overijssel zones waarin drones verboden zijn. Meer weten over de regels rondom dronegebruik in de natuur? Kijk op ­ www.landschapoverijssel.nl/drones

particulieren niet, stelt De Bonte. “Die vliegen met drones onder de 25 kilo en daar zijn nauwelijks regels voor. Die regels moeten we dus zelf bepalen.”

Vliegen met drones in de natuur

Drone als hulpboswachter

Dronedrukte Drone in lucht

Het wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van ­drones op dieren is nog schaars. In gebieden waar veel bezoekers komen, reageren dieren beperkt op de drukte van een drone, maar in rustige, onoverzichtelijke gebieden is de kans op stress groter. De Bonte: “Uit voorzorg hebben we liever geen drones in onze terreinen. Wij willen in ieder geval graag dat mensen die met een drone willen vliegen daar vooraf toestemming voor vragen bij de beheerder, zodat die kan aangeven waar en wanneer de kans op verstoring het kleinst is.” Drones kunnen broedvogels of andere dieren verstoren. Maar voor boswachters is het ook een prachtig hulpmiddel voor natuurbeheer. Je kunt er bijvoorbeeld nesten mee vinden van weidevogels, dassenburchten tellen, misschien wel ­winterverblijven van gladde slangen mee opsporen of greppels en sloten in kaart brengen zoals is gedaan in het Wierdense Veld. En je kunt de cultuurhistorie van een terrein bestuderen, zoals Landschap Overijssel gaat doen in het Aamsveen. Dit hoogveengebied bij Enschede is niet alleen rijk aan natuur, het heeft ook een rijke historie. “Met een drone, die is uitgerust met onder meer thermische en een multispectrale camera, willen we zoeken naar sporen van een ridderburcht, die volgens de verhalen langs de rand van het Aamsveen heeft gelegen”, legt De Bonte uit. “Ook willen

foto: aad van paassen

Tekst: Daniël Mulder

Drones zijn populair en worden vaak gebruikt voor het maken van indrukwekkende landschapsshots. Ook natuurorganisaties zetten drones in. Bijvoorbeeld om nesten van weidevogels te zoeken of om historische sporen in het landschap te ontdekken. Maar hoe gewenst is de drone in de natuur? Eerst ben je als kijker nog op de grond, maar ineens stijg je op. Langs een muur van vallend water vlieg je omhoog totdat je iets boven de waterval zweeft en het water net onder je met donderend geraas naar beneden stort. De bekende natuurseries van de BBC zijn doorspekt met dit soort waanzinnige beelden, vaak gemaakt door drones die zijn uitgerust met een videocamera. Drones zijn kleine en onbemande vliegtuigen die op afstand worden bestuurd. Vaak zijn ze uitgerust met een camera zodat je mooie landschapsfoto’s of video’s kunt maken. Drones worden steeds beter én goedkoper, meer mensen schaffen dus een drone aan en vliegen ermee voor het plezier. Vaak ook in natuurgebieden.

die als ecoloog werkt bij Landschap Overijssel, merkt dat de Nederlandse wetgeving over drones nog in de kinder­ schoenen staat. Voor drones die meer wegen dan 25 kilo bestaan er regels. Daarmee mag je bijvoorbeeld niet opstijgen en landen in het natuurnetwerk en in de Natura 2000-gebieden, die Europees zijn beschermd. Maar met die drones vliegen

Drone boven nest Boomleeuwerik

foto: michiel poolman

we speuren naar kluunplaatsen, dat zijn plekken waar opgebaggerd veen in een cirkelvorm werd neergelegd. Een aantal kluunplaatsen is bekend, maar misschien zijn er meer. In het Aamsveen met een kwetsbare hoogveenkern is een drone dan een uitkomst, omdat je niet fysiek het gebied in hoeft.”

In vogelvlucht Dronebeelden geven vaak een verrassende kijk op een natuurgebied. Dat bewijst de foto- en filmserie van dronebeelden, die zijn gemaakt in opdracht van Landschap Overijssel. Bekijk de dronebeelden via onderstaande link.

Drone als hobby

Edelherten

Vos

Nest

i

?

D

De terreinbeheerders bij Landschap Overijssel merken het in de praktijk. Met enige regelmaat zien ze een drone rond­ vliegen boven hun natuurgebieden. Dat is niet altijd erg, maar nu de hobby populairder wordt, ligt verstoring van dieren op de loer. Landschap Overijssel wilde daarom graag weten wat er wettelijk wel en niet mag. André de Bonte,

Haas

8 Lees Iover de regelgeving én bekijk de dronebeelden op: landschapoverijssel.nl/drones Calles


12 Erfgoed in Overijssel

Erfgoed in Overijssel 13

Open plek in het rabatbos Hof Espelo is een oud landgoed in de buurt van Enschede. Kirsten merkt op dat over dit gebied al redelijk veel bekend was. “De informatie was alleen zeer gefragmenteerd. Landschap Overijssel heeft ons gevraagd om hier één geheel van te maken en om advies uit te brengen over de verdere ontwikkeling van het gebied. We hebben veel ontdekt. Er is bijvoorbeeld een herenwal (een aarden grenswal rondom het eigendom van de boerderij), die gedeeltelijk was gereconstrueerd. Wij hebben nu ook niet-toegankelijke delen teruggevonden.” Bijzonder vond ze een ‘ledige’ (open) plek in het rabatbos. “In een rabatbos staan de bomen op opgehoogde plekken die worden afgescheiden door greppels waarin het water wordt opgevangen. De betekenis van de open vierkante plek hebben we niet kunnen achterhalen, dat verdient nader onderzoek. We ontdekten ook plekken waar tijdens de Tweede Wereldoorlog vliegtuigen werden verstopt. Zoiets moet je laten zien, daarin zijn veel mensen geïnteresseerd.”

De studiegroep van Max Sap verdiepte zich in landgoed Soeslo. Max: “Dat is een betrekkelijk onaangeroerd gebied rondom een landhuis, in de buurt van het dorp Wijthmen. We merkten direct dat je op deze plek de historie kunt zien in het landschap, zoals de lanen en tuinen. Begin 16e eeuw was het landgoed eigendom van een Duits klooster. Later is het steeds in handen geweest van aanzienlijke families en die hebben ook allemaal sporen achtergelaten.” De groep van Max kreeg als opdracht het in kaart brengen van de cultuurhistorische elementen en alle beschikbare en gevonden gegevens in één rapportage vast te leggen. Max legt uit dat bijvoorbeeld aan de tuinen te zien is dat vanaf de 18e eeuw iedere volgende generatie een ‘eigen draai’ aan de inrichting gaf. “Het is een puzzel om te classificeren welke

Hoe ontdek je het verhaal van een landschap? Studenten archeologie van hogeschool Saxion deden er in vier verschillende gebieden van Landschap Overijssel onderzoek naar.

Complexe gelaagdheid Landschapshistoricus Martijn Horst van Landschap Overijssel was de begeleider van de studenten. “De studenten hebben onderzoek gedaan naar de complexe gelaagdheid van landschappen. We willen de onderzoeksresultaten op verschillende manieren gebruiken. Onder meer om bewoners bewust te maken van de ontstaansgeschiedenis van hun leefomgeving en ze te betrekken bij onderhoud en

ontwikkeling”, legt hij uit. Archeologiestudent Kirsten Pollé deed samen met vier studiegenoten onderzoek naar de landschapskenmerken van Hof Espelo. “Bij archeologie denken de meeste mensen aan ondergronds onderzoek. Maar wij leren tijdens onze studie ook om bovengrondse inventarisaties te maken en structuren te ontdekken”, vertelt ze.

Cultuurhistorisch onderzoek ’t Holthuis Er wordt nog meer onderzoek verricht op het gebied van erfgoed in onze terreinen. In Twente doet stagiaire Celeste Alink, student Archeologie in Groningen, een cultuurhistorische inventarisatie en waardering van het landgoed ’t Holthuis. Met de verschillende cultuurhistorische elementen en hun waarde op papier, kan Landschap Overijssel het waardevolle erfgoed nog beter herstellen en beheren.

i

?

D

De inrichting van een landschap vertelt het verhaal van de mensen die er wonen en hebben gewoond. Het landschap is zodoende verbonden met onze identiteit. Vanuit dat principe heeft Landschap Overijssel een erfgoedvisie opgesteld. Uitgangspunt is om het verhaal van de landschappen van Overijssel te vertellen en beleefbaar te maken. Om de gelaagdheid van landschappen in kaart te kunnen brengen, is een methodiek ontwikkeld. Studenten archeologie van hogeschool Saxion hebben aan de hand van deze methodiek voor Landschap Overijssel onderzoek gedaan.

8 CI

foto: ruud ploeg

verandering in welke periode plaatsvond.” Interessant vond hij het om op zoek te gaan naar meer informatie over de connectie tussen het landgoed en het dorpje Wijthmen. De groep deed ook onderzoek naar de betekenis van namen. “Toponiemen maken deel uit van ons onderzoek. We hebben onder meer ontdekt dat de naam Soeslo zoiets betekent als ‘gebied met afwatering’.”

Oude laan op Soeslo

Meer belevingswaarde

Toponiemen Tekst: Nienke Swierstra

Soeslo

i

Naast deze twee projecten vonden vergelijkbare onderzoeken plaats in natuurgebied de Luttenberg en op de Vasserheide. Martijn: “De Luttenberg is een kleine stuwwal, de geschiedenis gaat terug tot in de prehistorie. De onderzoeksresultaten van de Vasserheide kunnen worden gebruikt bij de uitvoering van Natura 2000-opgave ‘Springendal en Dal van de Mosbeek’.” Hoe kijken Kirsten en Max terug op hun onderzoek? Kirsten:

“Werken voor een opdrachtgever en rekening houden met deadlines was nieuw, dan pak je een opdracht toch anders aan. Tijdens onze studie leren we het landschap te lezen en dat konden we bij deze opdracht in de praktijk brengen.” Max: “Mij sprak aan dat we van allemaal losse elementen een verhaal konden maken. Daardoor is het mogelijk voor bezoekers meer belevingswaarde aan een gebied toe te voegen.”

Op zoek naar een stageplek? Landschap Overijssel heeft verschillende stageplaatsen, waaronder drie stages op het gebied van erfgoed: • Aardkundige inventarisatie en waardering • Overijsselse Erfgoed Top100 • Overijsselse voorbeeldgebieden uit onze landschapsmatrixen Meer weten? Kijk dan op www.landschapoverijssel.nl/vacatures.

?

D

Het landschap leren lezen

Op zoek naar een stageplek?

8 www.landschapoverijssel.nl/vacatures CI


14 Actviteiten

Route 15

Activiteiten in het Vrijdag 22 juni Nachtvlindernacht – Tot in de late uurtjes bewonderen we deze schimmige diertjes. Vrijdag 29 juni Kindermiddag ‘Modderdag’ – Kom ook naar dit geweldige feest en neem een duik!

Woensdag 15 augustus Wandeling ‘Heide’ – De heide bloeit in paarse pracht en ruikt heerlijk. Ga deze zomeravond mee op stap met de gids door het Dal van de Mosbeek. Zaterdag 8 september Wandeling ‘Dal van de Eendenbeek’

Dinsdag 10 juli Zomeravondwandeling ‘Twekkelo’

Zondag 9 september Overijsselse Molendag – De vlag hangt uit en het waterrad spettert; kom kijken in de molens van Frans en Bels.

Zondag 15 juli Excursie ‘Kleinste beestjes van de heide’ – Houd je schepnet, loepje en verrekijker in de aanslag, want van dichtbij bekeken zien insecten er heel anders uit dan je dacht.

Bezoekerscentrum De Wheem

Zondag 12 augustus Streek-Eet-Feest – Op de gezellige markt op het erf herleven oude tijden! Dinsdag 21 augustus Excursie ‘Bijzondere planten in het Aamsveen’ – In één van de laatste hoogveengebieden van Nederland komen bijzondere soorten voor. Woensdag 22 augustus Kindermiddag ‘Waterbeestjes’ Dinsdag 11 september Lezing ‘Reewild’

Bezoekerscentrum Dal van de Mosbeek Woensdag 13 juni Kindermiddag ‘Groen op je bord’ – Wist je dat je veel wilde planten gewoon kunt eten? Woensdag 20 juni Wandeling ‘Wilde planten en orchideeën’ Woensdag 4 juli Wandeling ‘Naar de Mandercirkels’ – Met de gids maak je een prachtige avondwandeling door onder andere een Natura 2000 gebied. Woensdag 11 juli Kindermiddag ‘Oerklei’ – Duik met ons de beek in en graaf je eigen oerklei op! We gaan lekker kliederen maar ondertussen steken kinderen ook heel wat op. Zondag 29 juli Oogstdag – We halen de rogge van het land en laten het graan knarsen tussen de maalstenen. Komt dat zien!

Zondag 17 juni Excursie ‘Insecten’ 10 juli / 24 juli / 21 augustus Avondwandeling door het Reestdal – Ga met een gids mee voor een zomerse avondwandeling. 17 juli / 31 juli / 14 augustus Op stap door het Reestdal – Tijdens deze ochtendwandelingen laat een gids je de bijzondere plekjes in het Reestdal zien. Zondag 19 augustus Bij- en Heidewandeling – Samen met een gids ga je de heide op en staat de bij centraal.

Wil je deze route wandelen?

u u

Zaterdag 8 september Open Monumentendag – Vanzelfsprekend is Bezoekerscentrum De Wheem geopend tijdens deze landelijke Monumentendag.

Download de app Wandelen in Overijssel Liever niet wandelen met de app? Bekijk onze website voor de printversie.

Wandelen door een divers coulissenlandschap

Algemene activiteiten OpStap excursies – Tijdens de zomermaanden vinden er meer dan 30 excursies plaats in verschillende terreinen van Landschap Overijssel. Wandelen, fietsen en varen: het kan allemaal tijdens OpStap. Kijk voor de data en verdere informatie op www.landschapoverijssel.nl/ opstap2018.

Zwartkop

foto: mark zekhuis

Stuwwallen, houtwallen, afgewisseld met grasland en akkers. Prachtige vergezichten. Een coulisselandschap dat om de honderd meter weer anders is. Dit ommetje leidt je langs de katholieke Sint Andreaskerk. In de kerk is een schitterende preekstoel en zijn prachtige glas in lood ramen te bekijken. Leg je oren te luister als je door het Krullebossie wandelt, want hier zijn veel vogels te zien en te horen. Vooral in de zomer lijkt het wel of je door de vogels wordt verwelkomt!

Dassen kijken – Tot half augustus kun je nog oog in oog staan met een das. Kom een avond in onze mobiele dassen-kijk-hut en geniet van een bijzondere ontmoeting met dit bijzondere dier. De dassen hebben drie jongen die zich geweldig laten zien. Een bezoek aan de dasmobiel is nu nog unieker! www.landschapoverijssel.nl/dassenkijken

nieuwsgierig? bekijk ons volledige aanbod op:

www.landschapoverijssel.nl/activiteiten

• Afstand: 7 km. • Startadres: Gelderingen 65-67, 8341 PT Steenwijkerwold • Info: Voor deze route volg je de gele paaltjes. In het dorp Thij kun je de route inkorten en terug wandelen naar Steenwijkerwold.

Verderop loop je langs eeuwenoude essenstoven, zie je vergezichten vanaf de stuwwal en vervolgt de route langs prachtige houtwallen. Bijzonder is dat de houtwallen waar je langs loopt uit allerlei verschillende inheemse bomen en struiken bestaan, waar veel diersoorten van profiteren!

Essenstoof

i

?

D

Bezoekerscentrum Hof Espelo

zomer landschap

app wandelen in overijssel Ommetje Steenwijkerwold

foto: arno ten hoeve

8 www.landschapoverijssel.nl/routes CI


16 Groen, groener, groenst

Groen, groener, groenst 17

Tekst: Astrid Mensink

Het groenste schoolplein van Overijssel 2018

Onlangs riep de provincie alle basisscholen met een prijsvraag op het groenste schoolplein van Overijssel te bedenken. Maar liefst 55 scholen toonden belangstellingen. Er werden 25 scholen geselecteerd om onder begeleiding van Landschap Overijssel, Natuur en Milieu Overijssel en IVN Natuureducatie daadwerkelijk aan de slag te gaan. “Vijf tot tien jaar geleden waren scholen nog helemaal niet met groene schoolpleinen bezig”, zegt Marjan, onze coördinator natuur- en landschapsbeleving. “Wat goed dat er nu zo veel scholen hebben gereageerd.”

De mooiste ontdekkingsreis maak je in het groen!

Marjan heeft ook zelf een paar scholen begeleid. “In de zandbak mochten kinderen in kleine groepjes een eigen droomontwerp maken. Met wat hulp om groen te gaan denken, zag je het enthousiasme in hun koppies groeien. Ze fantaseerden over bergen en rivieren, bedachten boomhutten en een cel

Groen doet goed! Het winnende ontwerp van de Rythmeen

Een groen schoolplein, dat wil toch ieder kind?! Je kunt er namelijk veel gevarieerder spelen en hebt er minder ruzie dan op een plein vol tegels. “De diversiteit biedt ieder type kind een plek om zichzelf te zijn”, stelt Marjan. “Verlegen en zichtbaar voor iedereen aan de rand van het schoolplein staan, is er dus niet meer bij.”

Thuis in de natuur Kinderen blijken op jonge leeftijd heel ontvankelijk voor contact met het groen om hen heen. “Wij zien graag dat kinderen zich thuis voelen in de natuur. Dat is enerzijds goed voor het kind, voor de lichamelijke en geestelijke gezondheid. Anderzijds is het goed voor de natuur, want wie als kind de natuur leert kennen, zal later in zijn of haar keuzes eerder rekening houden met de natuur.” En zo doet groen goed, niet alleen voor nu, maar ook voor de toekomst.

?

D

i

Van een groen schoolplein word je blij

voor de boeven.” Uit al deze ontwerpen kozen de kinderen zelf de leukste ideeën als input voor het uiteindelijke schetsontwerp van hun schoolplein dat door hun betrokkenheid aansluit bij hun spel.

Jungle gevoel Op 25 april volgde de finale met tien scholen geselecteerd door een deskundige jury en een elfde school gekozen door inwoners van Overijssel. Iedere school had een eigen tafel voorzien van het eigen schetsontwerp. De kinderen verzorgden zelf de presentatie, stelden goede vragen aan de andere scholen en hadden als jury vijf, drie en één punt te verdelen. “Wij zijn nog steeds flabbergasted dat wij gewonnen hebben”, aldus Nathalie, één van de betrokken moeders van OBS de Rythmeen uit Bathmen. “Er is zo veel uit de kinderen zelf gekomen; onze pitch als Tarzan en Jane, de naam Natuurplezier XXL en natuurlijk de prachtige ideeën. Ook de andere scholen verdienen een pluim voor hun goede voorbereiding.”

Compleet groen Als winnaar neemt OBS de Rythmeen 35.000 euro mee naar school, maar daarmee is het ontwerp nog niet gerealiseerd. “Wij hebben al meerdere subsidies aangeschreven en een toezegging van de gemeente op zak. Ook zijn er fanatieke ouders die graag de handen uit de mouwen steken om de kosten te drukken.” Het schoolplein van de Rythmeen gaat dus zeker van grijs naar groen. “Er komt een door regenwater gevoede wadi die als gracht om een eiland met klimtoren

Presentatie als Tarzan en Jane

loopt. Daarnaast bedachten de kinderen een blote voetenpad, een pluk- en moestuin en nog veel meer voor een ontdekkingsreis in het groen.”

Aanvullend advies Marjan heeft er alle vertrouwen in dat niet alleen OBS de Rythmeen, maar ook de 24 andere scholen met een schetsontwerp stappen gaan zetten om hun groene schoolplein te realiseren. “Dat begint met de vertaling naar een definitief ontwerp en een beplantingsplan. Daarbij staat onze deur altijd open voor aanvullend advies over bijvoorbeeld streekeigen beplanting of een insectenhotel, want net als de provincie zien wij graag ieder schoolplein groen, groener, groenst.”

8 WilCje jouw Iomgeving groener maken? Ga dan naar www.landschapoverijssel.nl en bekijk wat je zelf kunt doen


18 Afscheid Gerrit Pastink

Afscheid Gerrit Pastink 19

me heel wat nachtrust gekost. Ik begreep dat de krimp nodig was vanwege de bezuinigingen, maar ik vond het moeilijk. We waren een hecht team en ik heb altijd geprobeerd er voor mijn mensen te zijn. Er is me wel eens verweten dat ik als een moederkloek op mijn kuikens paste, maar dat heb ik als compliment beschouwd.”

Wat was het mooiste van je werk?

‘Trots op onze Overijsselse pareltjes’

Lemelerberg

“Het mooiste van dit werk is, dat je er zoveel eer van hebt. Ik weet nog dat we delen van de Mosbeek kochten. We wilden hier consequent kleinschalig beheer gaan uitvoeren. Je overtuigt anderen van je ideeën en gaat met bepaalde verwachtingen aan de slag. Hoe mooi is het dan als je een paar jaar later die eerste orchideeën ziet komen! Neem ook de Vossebelt. Bij aankoop was het een nat, verwaarloosd gebied, maar wel met veel kwel. We hebben intern nog de discussie gevoerd of we het niet gewoon bos moesten laten worden. Maar ik heb me daartegen verzet en we zijn gaan maaien. Als je dan twee tot drie jaar later het resultaat ziet, en ook hoe mensen daarvan genieten, doet me dat goed. Het mooie van de natuur is dat je het resul-

Mijn mooiste plekje Tekst: Silvia Kooij

Maar liefst 44 jaar zette Gerrit Pastink zich met hart en ziel in voor de natuurterreinen van Landschap Overijssel. In die jaren groeide de organisatie uit van zes naar zestig medewerkers. De terreinen werden uitgebreid van 2000 naar 6000 hectare. In mei gaat Gerrit met pensioen. Zijn mooiste momenten? “De eerste orchideeën na jaren van intensief beheer in een voorheen verwaarloosd gebied, dat blijft fantastisch!” Gerrit ging in 1972 stage lopen in de buitendienst op de Lemelerberg. Blijkbaar maakte hij indruk, want twee jaar later werd hij gebeld door de toenmalig rentmeester, de heer Krijger. Of hij interesse had in een baan als reservaatopzichter? Gerrit: “Ik kreeg een gereedschapskist met een steekschop en een beugelzaag, een set kaarten van mijn reservaten en wat boekjes over vogels en planten. Zo ging ik op weg.” Gerrit startte met zo’n 600 hectare natuurterrein, maar tien jaar later was dit al uitgegroeid tot 2000 hectare. In 1995 werd Gerrit hoofd Terreinbeheer en in 1999 hoofd afdeling Beheer. Doordat Gerrit in zijn avonduren de rentmeestersopleiding had gevolgd, kon hij tweemaal in zijn loopbaan bijspringen als waarnemend directeur. De laatste veertien jaar was hij afdelingshoofd en rentmeester van de afdeling Natuurterreinen.

Gerrit Pastink

foto: sigrid westerbaan

Wat waren ingrijpende momenten in je loopbaan? “De fusie in 1999 tussen Overijssels Landschap en Landschapsbeheer Overijssel was ingrijpend. Het beheer van eigen terreinen en het beheer in het landelijk gebied kwam in één organisatie. Voor ons als ‘OL-ers’ [red. Overijsselse Landschappers] was dat nieuw. Het waren twee zeer verschillende organisaties, maar ik heb altijd achter de fusie gestaan. De verantwoordelijkheid voor natuur en landschap hoort bij één partij te liggen. Ook die houtwal van een boer is belangrijk.” “De moeilijkste periode was voor mij de reorganisatie in 2013. We moesten van 60 naar 40 collega’s. Ik zat in het management, dus moest ook mensen ontslaan. Dat heeft

Het kiezen van één plek is niet te doen Ik zou andere daarmee tekort doen Wat te denken van de Lemelerberg met haar vergezichten Zal niet een ieder daarvoor zwichten Of de Kievitsbloemen in volle pracht Daar moet toch ook aan worden gedacht Dan de Reest met haar schoonheid van een laaglandbeek Dat is iets waar ik vaak naar keek Beerze met haar adellijke verleden Ook daaraan wil in aandacht besteden De landgoederen rond Enschede die Twentse stad Die deden mij ook zeker wat Dan de venen met hun stilte en rust Dat is ook zeker een must De Mosbeek met de orchideeën niet te tellen Daar mag je mij ook voor bellen De Bergvennen tegen de Duitse grens Het te bezoeken is voor ieder een wens Als laatste wil ik de Regge noemen En ik zal niet verbloemen Die is toch wel heel mooi geworden En die ligt echt in mijn achtertuin Hierbij ben ik de andere terreinen niet vergeten Dat mag je ook wel weten -Gerrit Pastink-

Gevlekte Orchis

foto: marco gerritsen

taat goed ziet. Reeën, een ijsvogel of het eerste lammetje bij een kudde. Prachtig!”

Wat is het mooiste terrein? De Lemelerberg is fantastisch mooi, maar daarmee doe ik het prachtige brongebied van de Mosbeek tekort. En noem ik Beerze, dan doe ik het Wierdense Veld tekort. De kievits­ bloemen in de Buitenlanden Langenholte, de Regge die weer meandert. Het zijn allemaal pareltjes van terreinen!”

Allemaal waar, maar er moet toch gekozen worden… “Goed, dan kies ik de Lemelerberg. Als je daar bovenop staat, zie je een groot deel van onze provincie. En zie je hoe fantastisch mooi heel Overijssel is.”

Wat is je belangrijkste les geweest? “Je moet het samen doen in het landelijk gebied, dat is mijn belangrijkste les. Met alle collega’s, maar ook boeren, landeigenaren, pachters, huurders noem maar op.”

Welke kennis draag je over? “Alles wat in mijn hoofd zat, heb ik vastgelegd. Ik heb alle aankopen sinds 1932 in beeld gebracht, wie de eigenaren waren, wat ermee is gedaan enzovoort. Ik heb alles op kaart gezet en er zijn meer dan 200 oude kaarten gedigitaliseerd. Ik geef ze graag mee aan mijn opvolgers, maar laat ze vooral de ruimte om het anders te doen. Dat heb ik zelf vroeger ook gedaan. Landschap Overijssel was een stuk van mijn leven, dat ga ik nu bewust loslaten om anderen de ruimte te geven.”

Wat geef je tot slot mee aan je collega’s? “Wees eerlijk en transparant. Blijf opkomen voor de natuur, die zichzelf nooit kan verdedigen. En doe het samen. Overijssel is zo mooi, dat moeten we samen behouden!”


20 Natura Nieuws

Natura Nieuws 21

buitengewoon bijzonder en zo dichtbij

Natura Nieuws

Op de hoogte blijven van alle nieuws over Natura 2000? Op onze site www.landschapoverijssel.nl/natura2000 vind je informatie over onze Natura 2000 gebieden, nieuwsberichten en activiteiten die er georganiseerd worden.

www.landschapoverijssel.nl/natura2000 Inloopavond Manderheide druk bezocht

Inloopavond werd goed bezocht

Het was druk in zaal Bolscher, dinsdagavond 17 april! Voorafgaand aan de jaar­ vergadering van de Dorpsraad Vasse-Mander-Hezingen waren inwoners en andere belangstellenden uitgenodigd voor een informatieve inloopbijeenkomst over de stand van zaken in het Natura 2000-gebiedsproces Springendal – Dal van de Mosbeek, met extra aandacht voor de Manderheide. Ruim honderd geïnteresseerden maakten van de gelegenheid gebruik. Ze stelden vragen aan het projectteam van Landschap ­Overijssel, de aanwezige onderzoekers en specialisten, Staatsbosbeheer en aan de provincie Overijssel; opdrachtgever van de natuurhersteloperatie.

Verdroging, verzuring en stikstofneerslag bedreigen de Manderheide, een uniek oud Twents cultuurlandschap. Om de heide afgewisseld met jeneverbesstruwelen, akkers en groepjes bomen ook voor volgende generaties duurzaam veilig te stellen, stelt projecttrekker Landschap Overijssel een integraal inrichtingsplan op. Inmiddels is het bijna klaar. Tijd dus om de ideeën breder te presenteren en ook inwoners uit omliggende dorpen te informeren. Terreinbeheerder Rick Staudt: ‘De Manderheide kent niet alleen een zeer rijke historie maar speelt anno 2018 ook een grote rol in de (vrije) tijd van bezoekers en inwoners uit de directe omgeving. Denk aan: wandelaars, mountainbikers, jagers en klootschieters, maar bijvoorbeeld ook aan gebruikers van de Uelserweg. Zij krijgen allemaal te maken met de effecten van de natuurherstelmaatregelen. Veel vragen op de inloopavond gingen hierover. Ook hebben we veel suggesties gekregen over de inrichting van het toekomstige heidelandschap. De presentatie over de cultuurhistorische en archeologische vondsten in het gebied, die we in het plan hebben ingepast, werd eveneens goed bezocht.’ Uitvoering: 2019 Het inrichtingsplan Manderheide is naar verwachting augustus dit jaar gereed. De start van de uitvoering wordt ­verwacht in het derde kwartaal van 2019. Kievitsbloem

Buitengewoon Bijzondere Buitenlanden Al in 1976 kocht Landschap Overijssel de eerste percelen met kievitsbloemen langs de Vecht. Steeds wanneer de mogelijkheid zich voor deed, werd het gebied uitgebreid, tot de 158 hectare die het gebied nu groot is. We hebben het over de Buitenlanden Langenholte. Ofwel ons kievitsbloemenparadijs. De Buitenlanden Langenholte is op Europese schaal één van de grootste kievitsbloemenlanden. Het is niet voor niets dat Europa de Buitenlanden heeft aangewezen als beschermd Natura 2000-gebied.

Kritische bloem

De kievitsbloem is behoorlijk kritisch. Ze heeft de inundatie (ofwel het periodiek onder water staan door rivieroverstromingen) van een regenwaterrivier nodig. Nu is dit in alle uiterwaarden het geval, maar de hoeveelheid en duur van de inundatie komt nogal nauw voor de kievitsbloem. In de Buitenlanden is dit precies goed.

Bestuiving en voortplanting

De kievitsbloem wordt voornamelijk bestoven door hommels en zandbijen. De bloem bloeit vrij vroeg, de tweede helft van april, en is afhankelijk van insecten die in deze relatief koude maand kunnen vliegen.

melerberg in 2021

foto: nico kloek

De hommel is zo'n insect dat zichzelf, trouwens als enige insect, kan warmhouden ondanks dat de buitentemperatuur laag is dankzij zijn ‘vachtje’ en door zijn vleugelspieren te bewegen. Een kievitsbloem doet er acht jaar over om te groeien tot bloeiende plant en kan vervolgens 50 (!) jaar oud worden. Vanaf eind juni zijn de ­zaadjes rijp, die via het rivierwater verplaatsen naar nieuwe kiemplekken.

Natura 2000

Binnen Natura 2000 hebben we de opgave de stabiele ‘groeiplek’ voor kievitsbloemen te behouden. We beschermen hiermee niet alleen de kievitsbloem, maar de hele plantengemeenschap waar de kievitsbloem in thuis hoort. Hier horen ook bloemen als gulden boterbloem, echte koekoeksbloem en grote pimpernel thuis. Onze taak is er vooral op gericht om inzichtelijk te maken hoe wij deze ideale situatie voor de kievitsbloem kunnen behouden. We moeten hiervoor onderzoek doen naar de waterhuishouding van het gebied.

Welkom op de Le

melerberg in 2021

Welkom op de Le

Welkom op de Lemelerberg in 2021 Wie herkent hem nog? De Lemelerberg als een kale berg met veel karrensporen, enorme stuifzandgebieden en een ‘grote stille heide’ waarover je kilometers kon wandelen… Een heel ander plaatje dan dat van de huidige berg. Onze voorouders ploegden rond 1880 delen van de heide om er bos in te planten en het bos breidde zich spontaan uit in de heide die niet meer werd beheerd. Anno 2018 staat de natuur onder druk door de uitstoot van stikstof. Voor een robuustere natuur moeten bomen weer plaats maken voor heide. Dat betekent niet dat er één grote paarse vlakte komt, maar we krijgen wél het zicht op de berg terug. Met een afwisselend landschap waar we de grauwe klauwier en de overwinterende klapekster weer gaan zien.

Uitgestrekt heideveld

Schaapsherder Anita Wichers is positief over de plannen voor de Lemelerberg. ‘Als de boskap begint, denk je meestal wel ‘oeh, wat jammer’, maar de heideveldjes verpieteren nu door het uitdijende bos. Er is veel bos waar we qua natuurwaarden niets aan hebben en waar weinig vogels broeden. Ik vind het mooi dat er door de nieuwe verbindingen één uitgestrekt heideveld komt.’ De 180 schapen krijgen een belangrijke taak in het beheer ervan. ‘Ja, de dames gaan dat lekker vinden, die jonge plantjes en grasjes!’, zegt Anita lachend. En voegt daaraan toe dat niet alleen de schapen ervan gaan profiteren. ‘Ook de kleine diersoorten als de hagedissen en de bijen. Want als de heide bloeit, komen ook de bijen weer.’

Meer weten?

Schapen voorkomen dat de heide dicht groeit

foto: mark zekhuis

Wil je meer weten over de plannen voor de Lemelerberg in het kader van de Natura 2000 opdracht? Je bent van harte welkom op de inloopavond op woensdag 13 juni a.s. Informatie over het programma, de locatie en het tijdstip vind je op: www.landschapoverijssel.nl/ Lemelerberg


22 De achtertuin van

De achtertuin van 23

De achtertuin van Annemiek van Baren

‘Op die gouden momenten heb ik de natuur even voor mijzelf’

Grauwe klauwier

Benieuwd wat ook jij voor ons waardevolle landschap kunt doen? Kijk dan eens op www.landschapoverijssel.nl/ vrijwilligerswerk

Annemiek het overigens niet alleen bij vogels. Voor Natuurmonumenten en RAVON, de kennisorganisatie voor reptielen, amfibieën en vissen, telt zij ook de ringslangen op Landgoed Eerde.

Landelijke achtertuin

Grote gele kwikstaart

Al die uren in de natuur brengen Annemiek ook bijzondere ontdekkingen. “Een aantal jaren geleden stuitte ik langs de Regge op een grauwe klauwier, die met zijn hoge eisen veel zegt over de kwaliteit van het gebied, maar mijn roofvogels zijn mij even dierbaar.” Dat geldt ook voor de vogels en vlinders die in haar landelijke tuin een geweldig thuis vinden. “Ook hier geniet ik van de schoonheid en de stilte, van de torenvalken die zijn teruggekeerd, de grote bonte specht en de tamme koolmeesjes die nog net niet uit mijn hand eten.” Tot half juni richt Annemiek zich op het monitoringswerk. Dan valt er een grote stilte tot de trekvogels en wintergasten weer een nieuw seizoen inluiden.

foto: mark zekhuis

Annemiek van Baren

Tekst: Astrid Mensink

foto: astrid mensink

Het monitoringsseizoen, een seizoen waarin onze monitoringsvrijwilliger Annemiek van Baren druk aan het werk is. Ze brengt langs de Regge, vanaf Hankate richting De Nieuwe Brug, het aantal broedende roofvogels en bijzondere soorten als de ijsvogel, grote gele kwikstaart, grauwe klauwier en dodaars in kaart. “Natuurlijk zijn deze gegevens van waarde voor het beheer van dit prachtige natuurgebied, maar ik doe het ook voor mijn eigen vreugde en plezier, voor de schoonheidservaring als ik rond zonsopgang de natuur even helemaal voor mijzelf heb.”

?

D i

Als monitoringsvrijwilliger ga je dus alleen op pad, al doet Annemiek sommige tellingen samen met Jan Vrijlink. “Bij het inventariseren van broedende roofvogels ga ik gewapend met mijn verrekijker, mobiele telefoon, kaartmateriaal en inventarisatievergunning op zoek naar nesten. Dat is best zwaar, ik ga altijd wel een keer op mijn snufferd als ik met mijn voet in een bramenstruik blijf steken. Als ik een nest gevonden heb, deel ik

dat met een stip op de kaart en wat aanvullende informatie in een app om vervolgens weer verder te gaan.” Met monitoring biedt Annemiek niet alleen Landschap Overijssel gegevens voor het beheer, ook geeft het Sovon Vogelonderzoek Nederland inzicht in de stand van onze vogelsoorten.

Mysterieuze nachtzwaluw In juni neemt Annemiek ook deel aan de nachtzwaluwtellingen op de Leme-

lerberg. “Voor deze tellingen loopt elke monitoringsvrijwilliger tussen tien en twaalf ’s nachts een eigen ronde over de uitgestorven heide in de hoop het zeer bijzondere, ratelende geluid van deze mysterieuze vogel op te vangen. Wat je hoort en ziet, teken je in op een kaart. Na twee avonden leggen wij alle kaarten naast elkaar om de dubbeltellingen eruit te halen en de verschillende territoria te bepalen.” Als monitoringsvrijwilliger houdt

C

?

D

i

8 CI

De Grauwe Klauwier is een schaarse broedvogel in Nederland en komt vooral in natuurgebieden voor met veel afwisseling in landschapstypen en structuren. De soort is dus echt een graadmeter voor je natuurgebied. Zijn voedsel bestaat uit verschillende soorten insecten, kleine zoogdieren hagedissen en jonge vogels. De klauwier heeft een grove, sterke haak­vormige snavel waar hij prooidieren mee vangt en ontleedt. De poten hebben dezelfde bouw als andere zangvogels en zijn dus niet geschikt om prooien mee vast te grijpen en vervolgens uit elkaar te trekken. Daar gebruiken ze stekelige struiken en bramen voor, waar ze hun prooien opprikken. Hier is de naam ‘klauwier’ van afgeleid. De mannetjes zijn herkenbaar aan hun zwarte masker, grijze kop met witte wangen en keel. De buik is lichtroze en de rugzijde is kastanjebruin. Vrouwtjes zijn een stuk onopvallender en ­minder kleurrijk getekend en is overwegend grijzig bruin met een oranjebruine rug. Jagen doen ze vanaf zitposten boven in bomen en struwelen, desondanks zijn ze vaak moeilijk te vinden en wordt hun aanwezigheid vooral opgemerkt aan de kenmerkende nasale, hese roep. In de eerste helft van de 20e eeuw was het een algemenere broedvogel in het kleinschalige cultuurlandschap. Na de ontginningen en ruilverkaveling is de soort een stuk zeldzamer geworden. In de laatste decennia’s is de soort gelukkig weer toegenomen dankzij natuurontwikkeling en gunstig terreinbeheer.

Grauwe Klauwier mannetje

Grauwe Klauwier vrouwtje

foto: jacob van der weele

foto: jacob van der weele

Weten wat jij kunt doen voor het landschap? Kijk op www.landschapoverijssel.nl/vrijwilligerswerk

8 CI

Met gemak de mooiste natuurfoto’s!

i

www.landschapoverijssel.nl/fotohut

colofon Natuurlijk Overijssel is een uitgave van L­ andschap Overijssel en wordt vier keer per jaar aan de donateurs toegezonden. De oplage is 13.500 ex., juni 2018. redactie en productie Landschap Overijssel, Poppenallee 39, 7722 KW Dalfsen, tel. 0529 - 401 731 Redactie: Kirsten Schutten Tel: 0529 - 408 387 Mail: kirsten.schutten@landschapoverijssel.nl www.landschapoverijssel.nl

donateursadministratie Sandra Bos Tel: 0529 - 401 731 Mail: d ­ onateurs@landschapoverijssel.nl Bijdrage: minimaal 20 euro per jaar IBAN: NL93 INGB 0008 6231 98

opmaak Winterworks grafisch ontwerp en Sonodruk Heino drukwerk Sonodruk Heino

Landschap Overijssel is een Erkend Goed Doel. Dat betekent dat wij voldoen aan strenge kwaliteitseisen. Toezichthouder CBF controleert dit. Meer weten? Kijk op geefgerust.nl


Een warm hart voor het landschap Nalaten: van geven om, tot schenken aan Gerrit en Irma Jurgens zijn al bijna een halve eeuw bij elkaar, wonen naar alle tevredenheid in Delden en laten in hun testament geld na aan Landschap Overijssel. Hoe kwamen ze tot dat besluit? ‘Dat begon met de constatering van het ‘probleem’ dat we bij leven ons geld waarschijnlijk niet op gingen krijgen. Toen zijn we gaan nadenken over voor ons belangrijke goede doelen en de mogelijkheden tot nalatenschap.’ ‘Het werd uiteindelijk Landschap Overijssel!... (Lichte hilariteit) We hebben eerst nog even geïnformeerd of ze ons wel wilden hebben – er was toen nog niets bekend over mogelijkheden tot nalaten!’ ‘Waarom onze keuze? Kijk, we wonen in Overijssel en worden gelukkig van het geweldige landschap om ons heen. We waren al donateur omdat de organisatie zoveel doet voor het onderhoud en beheer van kwetsbare natuur en cultuur. En daarnaast nieuwe natuurgebieden ontwikkelt waarin de stemloze bewoners recht hebben op hun eigen rust en ruimte.’ Wij vinden dat beslissingen van nu een gunstige invloed moeten hebben op de inrichting van het toekomstige landschap, zodat iedereen – van licht- tot donkergroen - er op zijn eigen manier van kan blijven genieten! Vandaar dus… We hopen dat ons verhaal en de stap naar nalatenschap anderen inspireert!

Meer weten over nalaten aan Landschap Overijssel, periodiek schenken, donateur of vriend worden? Kijk op: foto: sigrid westerbaan

www.landschapoverijssel.nl

Magazine Natuurlijk Overijssel juni 2018  

Magazine Natuurlijk Overijssel juni 2018

Magazine Natuurlijk Overijssel juni 2018  

Magazine Natuurlijk Overijssel juni 2018

Advertisement