Page 1

lente

2018

natuurlijk

Overijssel

maart 06

Stem groen!

16

Het “nieuwe� maaien

18

In beweging voor de bij

Themanummer Insecten De basis van ons bestaan


Voorwoord

Inhoud maart 2018

natuurlijk

Lente Beste lezer Het voorjaar komt eraan. Als u dit leest, zijn de eerste voorjaarsbloeiers alweer op hun retour. Gelukkig staan we nog maar aan de start van het voorjaar en kunt u nog volop genieten van de natuur. Van alle geluiden die daarbij horen, de geuren, de kleuren en natuurlijk alle emoties. Als mensen worden we daar gelukkig van. Het brengt weer energie. Het inspireert ons om buiten actief te worden. Zo vanzelfsprekend lijkt het allemaal. Gewoon weer voorjaar. Alleen is het allemaal wel zo gewoon? Gelukkig zien we veel mensen die samen met Landschap Overijssel actief zijn voor en in het landschap. De grote aandacht voor de landelijke vrijwilligersdag NLDoet getuigt hiervan. Deze dag stond in het teken van ‘Nederland Zoemt’ en vroeg aandacht voor het grote belang van insecten. De aanwezigheid van insecten lijkt zo gewoon, zo vanzelfsprekend. Het belang van insecten sneeuwt daarom vaak onder. Dat is zorgwekkend, want insecten verdienen de aandacht. Voor ons aanleiding om deze editie van Natuurlijk Overijssel én de Groene Verdieping te wijden aan de wondere wereld van insecten. Doordat het slecht gaat met de insecten, is de lente stiller. Dit maakt dat we als samenleving de handen ineen moeten slaan. Gelukkig merk ik dat we dit in Overijssel meer en meer doen. Samenwerking zoeken om verbetering te realiseren. Dat moet ook want een ommekeer is echt nodig!

Overijssel

In de tuin staat een hotel, met bijzondere gasten. Wilde bijen en andere kwasten. Het is een vreemd gespuis, dat woont in dit huis. Een veilig onderkomen, wordt hier in beslag genomen.

06 Het landschap heeft geen stem, jij wel Stem groen!

Een veilig onbezorgd leven, door liefhebbers gecreëerd, met liefde voor insecten.

10 In gesprek met Jonnie Boer Eten uit het landschap

De insecten worden minder, krijgen steeds meer hinder. Door toedoen van de mens, zij maken er een potje van. Doe dat gif toch in de ban. De insecten kunnen er niets aan doen houd onze aarde groen.

12 Kersdijk Werken aan een gezondere heide

16 Het ‘nieuwe’ maaien Goed voor mens en natuur

18 In beweging voor de wilde bij

Henri Kroes, dichter en tuinman van de Horte

Bijenbeweging Overijssel springt in de bres

20 Natura Nieuws Buitengewoon bijzonder en zo dichtbij

22 De achtertuin van Wim van de Heide

Landschap Overijssel zet zich dagelijks in voor een gezond Landschap. Een gezonde omgeving waarin plant en dier een goede plek vinden. Dat is geen luxe zoals weleens geschetst wordt. Dit is noodzaak. Een gezonde natuur levert een belangrijke basis voor ons welbevinden en ook voor onze economie. Of omgekeerd; besteden we geen zorg aan onze omgeving dan gaat het ons slechter af. Dus laten we allemaal onze stem horen tijdens de aankomende gemeenteraadsverkiezingen van 21 maart. De gemeente heeft grote invloed op hoe het landschap in uw gemeente eruit ziet. Houd hier rekening mee tijdens het uitbrengen van uw stem. Want het landschap heeft geen stem. U wel!

Een kijkje op landgoed Den Woesten Heide

Ik wens u een groen voorjaar!

Jacob van Olst

Zweefvlieg op speenkruid

coverfoto: arjen drost, grote zijdebij

foto: mark zekhuis

En verder 04 Kort nieuws 19 Vrienden 14 Activiteiten in jouw landschap 15 Fietsen door het Sallandse landschap 23 Colofon


4 Kort nieuws

Kort nieuws tekst: astrid mensink

Jeugd en integratie werkt in Beerze Deelname aan de Natuurwerkdag 2017 smaakte voor de welpen en scouts van Scouting Azoelen naar meer. Zij vroegen ons vaker in Beerze aan de slag te mogen, een verzoek waar wij natuurlijk gehoor aan hebben gegeven. Onder begeleiding van onze vrijwillige mentoren hebben zij samen met zeven nieuwe Nederlanders de ongewenst opslag van vuilboom en berk verwijderd en in rillen verwerkt. Een geweldige manier om de jeugd bij het natuurbeheer te betrekken en de integratie van nieuwe Nederlanders te bevorderen. Deze enthousiaste groep gaat nu eens in de twee maanden in Beerze aan het werk.

Waarneming

Aan de slag voor kwetsbare soorten De Provincie heeft weer geld beschikbaar gesteld voor de bescherming van kwetsbare soorten. “En dus gaan wij direct aan de slag met mooie projecten die we al op de plank hebben liggen”, vertelt Eibert Jongsma, afdelingshoofd Landelijk Gebied. “Op de Lemelerberg hebben wij de heide op meerdere plekken afgegraven en stijlwanden gecreëerd voor de zandbij, die het net als vele andere bijen, vlinders en insecten moeilijk heeft. In het Aamsveen en bij particulieren hebben wij poelen gegraven voor de boomkikker en ook de das, steenuil en diverse soorten vleermuizen kunnen op ons rekenen.” Zie ook de foto’s en video’s op www.landschapoverijssel.nl.

Eerste lammetjes zijn een tweeling Schaapskooi De Lemelerberg staat weer bol van de lammetjes. Op 9 februari werden de eerste lammetjes geboren: een tweeling vernoemd naar Jan en Joke, als (oud-)vrijwilligers zeer betrokken bij het Landschap. Wie de lammetjes wil knuffelen, is welkom op onze Lammetjesdag (zie pagina 14 van dit magazine).

Leerlingen Meander aan de slag op Eversberg Door het beheer en de waarde van ons landschap actief met kinderen te delen, is de kans groot dat zij het ook op latere leeftijd koesteren. Wij zijn dan ook blij dat basisschool Meander het Landgoed Eversberg heeft geadopteerd en er vanuit ons project ‘Je school kan de boom in’ aan de slag gaat. Eind maart planten leerlingen van groep 7 en 8 jonge struiken op het landgoed. Later volgen een activiteit over water- en kriebelbeestjes voor groep 4, een les over voedsel uit de natuur voor groep 5 en een excursie voor groep 6. Grote kans dat deze kinderen het landschap voor altijd in hun hart sluiten.

Stormschade goed voor natuur In januari heeft een zware storm met name onze terreinen in Zuid Enschede veel schade toegebracht. Op Smalenbroek zijn in een oude laan meerdere beuken omgewaaid. Ook op Hof Espelo en de andere landgoederen gingen oude loofbomen om, net als veel naaldbomen in het bos. Inmiddels heeft onze werkploeg de lanen en paden weer veilig gesteld. Als de grond wat droger is, pakt een loonwerker de omgewaaide bomen in het bos aan. Niet alles wordt opgeruimd, het dode hout biedt paddenstoelen, spechten, kevers en andere insecten namelijk een verblijf en voedsel. Vlinders zijn op hun beurt blij met de open plekken in het bos, plekken die ook jonge bomen weer kansen bieden.

Kort nieuws 5

Hoog water brengt dynamiek in de Regge

Overwinterende kuifaalscholver in Overijssel

In de afgelopen drie maanden stond het water drie keer hoog in de Regge. Terreinbeheerder Evert Dijk zag hoe het stuwende water de meanderende rivier in de buitenbochten verder uitsleet, terwijl in de binnenbochten het zand werd afgezet. “Deze dynamiek doet niet alleen de oeverzwaluw en ijsvogel goed, ook biedt het recreanten een unieke beleving. Bovendien bleek de door het waterschap beoogde bergingscapaciteit in de nieuw ingerichte delen te werken, want volgens mij heeft niemand natte voeten gekregen.” Dankzij de opbrengst van onze oproep aan donateurs kunnen wij delen van de Regge nu nog natuurlijker inrichten. ONZE DANK IS GROOT!

Dat een in Schotland geringde kuifaalscholver overwintert in het Overijssels Kanaal mag zeer uitzonderlijk genoemd worden. Deze kleinere ‘zeevariant’ van de gewone aalscholver, met als dichtstbijzijnde broedgebieden de rotskliffen van Groot Brittannië, Bretagne en de Scandinavische kust, zien wij in de winter doorgaans alleen in kleine aantallen langs onze Noordzeekust.

ANWB Lenterondjes in het Reestdal Op 27 mei doen wij met heel LandschappenNL mee aan de ANWB Lenterondjes. Trek ook de wandelschoenen aan en start vanaf Bezoekerscentrum De Wheem met één van de drie, in afstand van vijf tot vijftien kilometer variërende lenterondjes door het eeuwenoude cultuurlandschap van het Reestdal. Kijk op www.landschapoverijssel.nl/anwblenterondjes.

Ga ook aan de slag als vrijwillige Weidewachter en bescherm onze prachtige weidevogels. Kijk op www.groenbezig.nl.

Beversporen in Holten

Boek nu een bezoek aan de dasmobiel en bewonder dit grote en indrukwekkende (land)roofdier. Kijk op www.landschapoverijssel.nl/dassenkijken.

Heel verrassend: een foto van een afgeknaagde boomstam in onze mailbox. De gelijkenis met een geslepen potlood leerde ons dat een bever – goed voor nieuwe natuur in onze rivierdalen – hier zijn wintervoorraad had aangevuld. Niet eerder zagen wij in onze provincie zo ver landinwaarts de sporen van een bever, die zich hier vooral langs de IJssel ophoudt.


6 Verkiezingen

Het landschap heeft geen stem, jij wel

Verkiezingen 7

Tekst: Silvia Kooij

Op 21 maart 2018 kun je je stem uitbrengen voor de Gemeenteraad. Vind jij de natuur en het landschap in jouw omgeving belangrijk? Dan is dit het moment om groen te stemmen. De gemeente bepaalt namelijk voor een groot deel hoe het landschap eruit ziet.

STEM GROEN!

Omgevingsvisie, bestemmingsplan, kapvergunningen, groenbeheer, handhaving. Het ligt allemaal in de handen van de gemeenten. Dus maakt het nogal een verschil welke partijen er in de Gemeenteraad plaatsnemen. Met jouw stem kun je daar invloed op uitoefenen. Daarom is het goed om de verschillende partijprogramma’s na te slaan op de aandacht voor natuur en landschap. En om te kijken wat jouw gemeente op dit moment al doet. Waar kun je op ­letten?

Groen beleid Kijk of natuur en landschap voldoende op de agenda staan in jouw gemeente. Heeft jouw gemeente bijvoorbeeld het kapbeleid op orde? Handhaven ze voldoende of zie je nog steeds teveel mooie landschapselementen verdwijnen? Heeft jouw gemeente een actief beleid om de bermen ­eco­logisch te beheren? En welke politieke partijen hebben hierin initiatief genomen? Is er beleid, dan is het natuurlijk ook belangrijk dat de gemeente geld en mensen over heeft voor de handhaving ervan. Ofwel, zitten er ambtenaren met hart en bezieling voor het landschap?

Betrokkenheid Ook belangrijk is de aandacht die de gemeente heeft voor groen vrijwilligerswerk. Denk aan projecten waarbij mensen met een achterstand tot de arbeidsmarkt in de natuur gaan werken. Of mensen met dementie of een depressie. Dat is goed voor deze mensen én voor de natuur. Stimuleert en steunt jouw gemeente dit soort projecten? En hoe zit het met groene initiatieven van bewoners, die bijvoorbeeld een houtwal willen herstellen? Wordt dit opgepakt en is er geld voor? Tot slot, is het belangrijk om te kijken naar de aandacht voor toegankelijkheid van het landschap. Want dit is ook de plaats waar je recreëert, waar je je inspant en ontspant. Vaak zijn er wel voldoende wandel- en fietsroutes, maar onderhoudt de gemeente deze ook?

Stem groen, ook voor de insecten “Als je groen stemt, stem dan ook echt groen”, zegt Eibert Jongsma van Landschap Overijssel. “Kijk dus verder dan aandacht voor duurzaamheid en milieu. Kijk naar de plannen voor natuur en landschap bij jou in de buurt. Pas dan maak je echt een verschil!” Met jouw stem kun je mooie projecten voor natuur en landschap steunen. Bijvoorbeeld voor insecten en bijen, die het op dit moment moeilijk hebben. Eibert: “Een voorbeeld van een actief groen beleid zagen we in 2017 in de gemeente Berkelland. Hier speelde de discussie over ‘landjepik’. Boeren trokken de bermen naast hun land vaak bij hun land aan om te mesten en te maaien. Maar dat is wel schadelijk voor de natuur. De gemeente heeft hierop ingegrepen. Juist de bermen hebben namelijk vaak een kruidenrijke begroeiing, die goed is voor vlinders, bijen en andere insecten. Daarom is de g ­ emeente gaan optreden tegen deze boeren. Ook zaait de gemeente op eigen kosten de bermen weer in. Dat is een mooi voorbeeld van actief beleid én handhaving om biodiversiteit en een goede leef­omgeving voor insecten te stimuleren. Dat mag beloond worden met een groene stem.”

foto: willem heijdeman

foto: mark zekhuis

i

?

D

Boomkikker

8 www.landschapoverijssel.nl/stemgroen CI


8 Verkiezingen

NPL/Vrienden 9

een ottermotie ingediend om de gemeente erop te wijzen dat ze meer moeten doen voor de otter. D66 in Hof van Twente heeft haar zorg uitgesproken over de gemeentelijke be­zuinigingen op de controle van het kapbeleid. Dit zijn voorbeelden van mooie initiatieven, die beloond mogen worden met jouw groene stem!

We komen ook op plekken zonder postcode.

Ik stem groen. Jij ook? Hoe meer groene stemmen, hoe groener jouw leefomgeving. Laat dus zien hoe waardevol het landschap voor jou is! Landschap Overijssel helpt je hierbij. Op onze website vind je allerlei materialen die je kunt gebruiken. Raamposters, kaartjes om uit te delen, en een e-mailhandtekening. Ook vind je op de website

Credits: Menno Reemer

Initiatieven Ook bij jou in de gemeente zijn er vast partijen die zich het afgelopen jaar al hebben ingespannen voor natuur en landschap. Zo heeft de PvdA in Tubbergen, Dalfsen en Twenterand aandacht gevraagd voor de bijen. Zij dienden een motie in om de biodiversiteit te behouden en de insectenpopulatie te helpen. GroenLinks in Zwolle heeft

tips om social media in te zetten voor het uitdragen van je groene stem. Op onze site vind je trouwens ook concrete tips om bijvoorbeeld partijprogramma’s te checken op groene kwaliteit. In Nederland en ook in Overijssel zijn veel bijensoorten verdwenen. Bovendien wacht meer dan de helft van de soorten hetzelfde scenario. Tijd om in te grijpen. In Overijssel gaat de Bijenbeweging aan de slag om het leefgebied voor bijen te versterken. Tijdens de Bijenwerkdag op 9 en 10 maart bijvoorbeeld. Waar samen met vrijwilligers wordt gewerkt aan het creëren van voedsel en nestgelegenheden voor de bij.

Word ook ambassadeur van de groene stem en help mee!

De belangen van Landschap Overijssel worden behartigd door LandschappenNL dat sinds 1996 een bijdrage van € 302,3 miljoen ontving. Deelnemers van de Postcode Loterij: bedankt! Dankzij u kunnen wij LandschappenNL en 98 andere organisaties financieel ondersteunen. En dankzij u heeft de Postcode Loterij sinds 1989 ruim € 5 miljard aan goede doelen geschonken. Samen voor een betere wereld: postcodeloterij.nl

Dankzij u.

­­ Raamposters

heeft hap j wel c s d ji p heeft lan land sc,ha em Het Het Hestt lanem el geen d ap w H st sc,hjij geen heeft geeetnlast nedm OgEeeNn!sstc,hajipj wheeel f R G M E em, t STSTEM STSEMGROEN! jij w el T GR

E-mailhandtekening

?

D

i

8 CI

foto: mark zekhuis

OV E R SCHAP W.L AND W W WWW.LANDSCHAPO VERIJSSEL.NL/STEMGROEN W WW WW A W.L . L A N D S C H A P OV NDS ERIJSS EL.NL/ CHA STE M G P OV RO E N ERI JSS EL.N L/S TE M G RO EN

Welkom nieuwe bedrijfsvriend!

“Als gebiedsontwikkelaar in de provincie Overijssel vinden wij het belangrijk om Landschap Overijssel te onder­steunen, door middel van “Vriend van Landschap Overijssel” te zijn. Woonplezier is één van de ­belangrijkste ingrediënten van ons levensgeluk. Maar dat ­plezier vraagt om meer dan een woning. Het verlangt ook een leefomgeving waarin mensen zich net zo thuis, prettig en veilig voelen als in hun eigen huis.”

kloek foto: nico

EM OEN! GRO EN!TEMGROEN L/S IJSSEL.N

ADV_LandschapOverijssel_180x123_P1449_03.indd 1

foto:

nico kloek

F. Holleman/BPD Ontwikkeling BV Regio Noord-Oost & Midden fot o:

wil lem

hei

jde

man

download de toolkit op www.landschapoverijssel.nl/stemgroen

Wat is de rol van jouw organisatie in ons landschap? Word ook bedrijfsvriend van Landschap Overijssel. Kijk voor meer informatie op www.landschapoverijssel.nl/ groen-ondernemen

12-02-18 09:32

de vrienden van landschap overijssel • Aannemersbedrijf Gerwers Tilligte B.V., Tilligte • Aannemingsmaatschappij Hegeman B.V., Nijverdal • AB Oost, Rijssen • Akzo Nobel Industrial Chemicals B.V., Hengelo OV • Arcadis Nederland B.V., Apeldoorn • Bons & Evers Holding B.V., Borne • Ben en Jerry's Hellendoorn, Hellendoorn • Boskalis Nederland, Rotterdam • BPD Ontwikkeling BV Regio Noord-Oost & Midden, Amersfoort • Bouwbedrijf Salbam B.V., Vilsteren • Bouwbedrijf Scholte op Reimer, Vasse • Countus Accountants + adviseurs, Zwolle • De Friesland Zorgverzekeraar, Leeuwarden • De Ridderschap van Overijssel, Velp GL • DuretTrip Notarissen, Zwolle • Eshuis Accountants en Adviseurs, Almelo • Gasunie, Vilsteren • Gemeente Dinkelland, Denekamp • Gemeente Oldenzaal, Oldenzaal • Grolsche Bierbrouwerij Nederland B.V., Enschede • Grondverzet Vilsteren, Dalfsen • Sweco Nederland B.V., Zwolle • Ingenieursbureau Eelerwoude, Goor • Installatiebedrijf Tijhaar Vilsteren B.V., Vilsteren

• Koninklijke Ten Cate N.V., Almelo • Landgoed De Wilmersberg, De Lutte • Landschapsadvies en Onderhoudsbedrijf Welhuis, Rossum OV • Lenferink Schilders - Afbouw en ­Vastgoedonderhoud, Lemelerveld • NV Rova Holding, Zwolle • Oude Egberink & partners B.V., Enschede • Roelofs Beheer B.V., Den Ham OV • Sensata Technologies Holland B.V., Almelo • Sonodruk, Heino • Stichting Military Boekelo, Enschede • Tauw B.V. zilveren vriend!, Deventer • Twence BV, Hengelo OV • Vitens zilveren vriend!, Zwolle • Wadinko N.V., Zwolle • WandelWol V.O.F., Nieuwleusen

zilveren vrienden:

wij worden gesteund door:


10 BIO – Beroemd In Overijssel!

pen door de gracht varen, op weg naar meestal verre grazige weiden in het voorjaar, of terug naar de stal in het najaar. Ook begrafenissen en bruiloften kwamen geregeld voorbij. Ik ben zelf traditioneel in een punter getrouwd. Het gebruik was dat de wederzijdse buren zorgden voor een aantal mooi versierde punters en daarin ging je met zijn allen naar het kerkje, waar je dan officieel in de echt werd verbonden.(Lachend) Als je niet aan dat ritueel meedeed, werd je verstoten volgens mij! En alles nog ongemotoriseerd, hè, het was gewoon punteren geblazen.”

Wat wilde je vroeger worden? “Ik wilde reclametekenaar worden. Dat ging even niet door en mijn vader verzon een zinnige tijdsinvulling voor me: vals riet uit een gemaaid perceel snijden en dan de goede exemplaren bundelen. Daarna werd het verkocht. Ik was 16 jaar en had nog nooit zoiets gedaan. Na een maand was ik klaar, en… 3000 gulden op mijn rekening erbij, dat dan weer wel.”

In gesprek met Jonnie Boer

Kruiden, paddenstoelen, bessen, een fuik op zijn tijd… jij houdt van wilde, pure producten. Zit er iets van een stroper in jou? “Absoluut, ik doe graag dingen die niet mogen. Kijk, De Librije is groot geworden door het gebruik van regionale producten die vooral komen van boeren en uit onze eigen tuin. Wij plukken daarnaast van maart tot eind november in de natuur: dat gaat van sparrentop tot jeneverbessen het hele jaar door, maar sommige kruiden en paddenstoelen kun je maar even verzamelen. Ik pluk bijvoorbeeld eekhoorntjesbrood, heerlijk op het moment dat het beet en geur heeft, snot na een week te lang wachten… Ik verzamel verantwoord: nooit teveel en als het kan gespreid over meerdere plekken.”

Als ik zeg jij, Thérèse, De Librije… “Nou, wat ik aan ons als stel mooi vind, is dat wij - naast liefde voor elkaar- nog steeds samen een kin-

BIO – Beroemd In Overijssel! 11

derlijk enthousiasme hebben voor culinair avonturieren en gastvrijheid. Altijd openstaan voor vernieuwende ideeën. Dat maakt ons en De Librije bijzonder vind ik.”

De natuur is een grote inspiratiebron voor jou. Heb je een aansprekend voorbeeld van hoe die bron terugkomt in een gerecht? “Een heel leuk gerecht vind ik de Wieden-cocktail. Daarvoor haal ik bij de boer de eerste melk van een koe, de biest. Die mag niet ouder zijn dan een paar uur: dan zit hij nog vol eiwitten en vet en kun je er een stevige custard van maken zonder boter en ei. Ik klop de biest op 70 graden, maak er een mooie sorbet van watermunt bij en verwerk in het geheel nog streekplanten zoals moerasspirea, engelwortel en bramen. Als ik dan het eindresultaat eet, zit ik weer helemaal in mijn bootje in De Wieden!..”

Meer weten over Jonnie? Kijk op onze website!

Tekst en interview: Coen Seur

Jonnie Boer (Giethoorn, 1965) is misschien wel de beste kok van ons land. Hij is wijd en zijd bekend om zijn rijke menukaart vol creatieve gerechten, waarin hij graag gebruik maakt van regionale producten. Samen met zijn wederhelft Théresè, sommelier en gastvrouw, runt hij het 3 Michelin sterrenrestaurant De Librije in Zwolle, dat in juni 25 jaar bestaat! In dit lentenummer gaat Jonnie terug naar een voor hem bijzondere plek ergens in de provincie om daarover te vertellen. Waarom juist deze plek? Welke herinneringen komen er tot leven? Jonnie heeft gekozen voor zijn ‘jeugdland’ bij Giethoorn.

“Ik heb hier mijn jeugd gevierd en mijn hele leven ligt er eigenlijk nog steeds. Elke keer als ik terugkom springt mijn hart weer open. Zoals nu, als ik het aangroeiende ijs weer zie en acuut zin

krijg om te schaatsen. Wij ‘Gietersen’ stonden vaak als één van de eersten op de schaatsen, meestal op gevaarlijk dun en rollend ijs. En er dan niet doorheen zakken: dat was de sport! Alle seizoenen hier hebben hun eigen charme, hoewel het explosief toegenomen aantal toeristen het met name in de zomer wel erg druk maakt. Maar alles bij elkaar blijft Giethoorn voor mij het mooiste dorp van Nederland!”

Wat heb jij zelf nog meegemaakt van de oude cultuur en gebruiken? “Heel veel. Toen ik een klein jochie was, had je nog geen beschoeiing langs het water en werd de melk gewoon met de platbodem (‘Bok’) opgehaald. Je had in die tijd nog beroepsvissers – mijn opa was één van de laatsten – en veel boeren. Die zag je elke dag met koeien en scha-

i

?

D

Jonnie, we zitten hier in ‘ ‘t Olde Maat Uus’, het streekmuseum dat een prachtig beeld geeft van ‘t ‘Gieterse’ leven in vroeger tijden. Wat roept het bij je op?

8 bekijk meer Jonnie Boer en download een heerlijk recept op www.landschapoverijssel.nl/BIO CvanI


12 Kersdijk

Plek voor insecten Het heideplan Kersdijk is niet alleen bedoeld om het oude landschap weer in ere te herstellen. Veel insecten en kleine dieren zijn ook gebaat bij het verjongen, verschralen en uitbreiden van de heide en herstel van het landschap in het algemeen. Denk aan torretjes, sprinkhanen, Levendbarende hagedis foto: jacob van der weele bijen en de levendbarende hagedis. Ze vinden er gen kruidenplanten als stekelbrem, voedsel, plekken om te nestelen, te tormentil en duizendblad een kans schuilen en te overwinteren. Ecoloog om te kiemen en op te groeien. Die Mark Zekhuis: “We creëren in de variatie trekt weer insecten aan. Hoe heide kale zandplekjes en zorgen dat meer insecten hoe beter. Als de heide de heide niet dichtgroeit met bos of straks twee keer zo groot is, hopen gras. Bekalking is nodig om groeiplaatsen van kruiden en heide weer we zelfs dat we ook de nachtzwaluw te herstellen. Op kale plekken krijweer gaan zien.”

Werken aan een gezondere heide op Kersdijk Kersdijk Enschede

Goed voor de ­boompieper Op een hete zomerse dag als andere vogels hun snavel houden, kun je op de heide zomaar de melodieuze zang van de boompieper horen. Een onopvallend vogeltje dat leeft van insecten. Een open heidegebied met een enkele boom of aan de rand een aantal bomen is ideaal voor dit vogeltje. In de Kersdijk leven nog slechts enkele boompiepers. Met het heideplan hopen we dat binnen enkele jaren de populatie minimaal verdubbeld is.

foto: nico kloek

Tekst: Suzanne van Gaale

Boompieper

De heide van het gebied Kersdijk tussen Enschede en Glanerbrug is dringend aan herstel toe. En dat pakt Landschap Overijssel grondig aan met een heideplan. Ook veel bijzondere insecten hebben hier baat bij. stukjes heide brengen we weer met elkaar in verbinding. We verwijderen een gedeelte bos en jonge opslag om de hei lucht te geven. Daarnaast gaan we de vergraste heide verschralen. Dit laatste doen we door op een aantal plekken de grond af te plaggen. Jonge heideplantjes kunnen zo beter ontkiemen. Op de afgeplagde delen strooien we maaisel uit en we bekalken het. In een deel van het grasland halen we de verrijkte bodem weg zodat orchideeën en andere planten een kans krijgen. De afgeplagde grond wordt weer gebruikt voor nieuwe houtwallen.”

Heideblauwtje

Voor sommige insecten betekent het heideplan zelfs hun redding, zoals voor het heideblauwtje. Deze vlindersoort is in Kersdijk op sterven na dood. Het gentiaanblauwtje is hier al enige jaren geleden verdwenen. De populatie is klein en kwetsbaar doordat hun leefgebied klein is. Als straks hun vlieggebied twee keer zo groot is, wordt de populatie sterker. Het heideblauwtje houdt van jonge heide met veel bloemetjes. Bovendien legt ze eitjes in knoop­ mierennesten die je weer veel vindt in oudere heide. Ook slapen heideblauwtjes graag gezamenlijk in heide- of graspollen. Als je ­zomers vroeg overdag de heide opgaat, zie je vaak tientallen ­diertjes bij elkaar op één slaapplek.

i

?

D

foto: nico kloek

foto: frans petry

Redding voor ­heideblauwtje

Waterstand verbeteren Er gebeurt dit jaar nog veel meer in het gebied Kersdijk. Dit is namelijk ook het leefgebied van de boomkikker. Deze leeft in en rond poelen. Naast de bestaande poelen komt er een extra poel bij. Tevens wordt een aantal poelen minder diep gemaakt. Dat geldt ook voor de sloten in het natuurgebied. De delen met de oorspronkelijk natte heide zijn namelijk in de loop der jaren verdroogd. Door de poelen en sloten minder diep te maken verbetert de waterstand.

foto: marcel van os

Eind 2018 klaar De eerste werkzaamheden vinden al plaats. Voor 15 maart, afhankelijk van het weer, hoopt Landschap Overijssel de houtkap af te ronden. Vervolgens wordt deze zomer de heide afgeplagd om in het najaar de poelen en sloten te vullen met de vrijgekomen grond van de heide. Uiteindelijk moeten de werkzaamheden eind 2018 afgerond zijn. Volgend jaar kunnen de eerste heideplantjes dan al ontkiemen.

Beleef de Kersdijk zelf! Benieuwd naar Kersdijk? Bezoek het gebied en wandel de belevingsroute! Kijk voor meer info op onze website.

8 CI Mooie plek om natuurfoto’s CI i ?te maken! 8 www.landschapoverijssel.nl/kersdijk

D

Ooit, begin 1900, was de Kersdijk tussen Enschede en Glanerbrug één groot heidegebied. Vandaag de dag is er van dat gebied nog maar een fractie over. Bovendien is de heide versnipperd of overwoekerd door bos en zijn de grasweiden grenzend aan de heide vermest. Het heideplan Kersdijk moet daar verandering in brengen. “Het oude karakter van het landschap brengen we weer terug”, zoals terreinbeheerder Harry Koster het omschrijft. “De losse

Kersdijk Enschede

Kersdijk 13


14 Actviteiten

Route 15

Activiteiten in het Zaterdag 17 maart Reewildexcursie Woensdag 28 maart Kindermiddag ‘Lammetjes aaien’ – Ga je ook mee naar de boer? Daar zijn lammetjes geboren! Zondag 8 april Excursie ‘Vroege vogels’ – Op pad over landgoed Smalenbroek vanaf de eerste ochtendgloren. Woensdag 18 april Kindermiddag ‘Sporen zoeken’ Woensdag 18 april Excursie ‘Boomkikkers’ – Deze dieren laten in dit seizoen goed van zich horen. Na deze avond vergeet je hun karakteristieke geluid nooit meer. Zaterdag 21 april Lange wandeling – Tijdens deze wandeling doen we onder andere het Lonnekermeer aan. Zondag 29 april Excursie ‘Sporen van WOII’ – Ga mee op zoek naar restanten van splitterboxen, rolbanen en andere sporen van de Tweede Wereldoorlog. Woensdag 23 mei Kindermiddag ‘Proeven uit de natuur’ – Wist je dat je heel veel planten uit het bos gewoon kunt eten? Deze middag leer je er een paar kennen.

Bezoekerscentrum Dal van de Mosbeek - Mander Woensdag 14 maart Kindermiddag ‘Uilenballen pluizen’ – Wat heeft de uil gegeten? Wie heeft het loodje gelegd? Ontdek het nu zelf! Graag vooraf aanmelden. Zaterdag 7 april Wandeling ‘Vroege Vogels’ – We gaan vroeg uit de veren om te luisteren naar het vogelconcert! Woensdag 11 april Kindermiddag ‘Kijk je ogen uit’ – Wist je dat bomen wel honderden jaren oud ­kunnen worden? Echt stokoud! En dat op een eik wel 1000 verschillende soorten ­insecten kunnen voorkomen? Woensdag 2 mei Wandeling ‘Bomen en struiken’ – We lopen door het Dal van de Mosbeek met speciale aandacht voor bomen en struiken, die we meestal zo argeloos voorbij lopen.

!P

Woensdag 9 mei Kindermiddag ‘Pannenkoeken bakken’ – We gaan melk halen bij de koeien, eieren in het kippenhok en meel bij de molenaar!

18 ! 17 !

Woensdag 6 juni Wandeling ‘Wilde planten en Orchideeën’ – In het Dal van de Mosbeek groeien heel bijzondere planten dankzij het zuivere bronwater.

16 !

Woensdag 28 maart Kinderactiviteit ‘Een ei hoort erbij’ – Deze kindermiddag sluit aan bij het thema Pasen. Wel even aanmelden van te voren via de website.

15 14 ! !P !S!! 13 12 !! 11 10 ! !9

20 !

Bezoekerscentrum De Wheem - Balkbrug 19 !

!8

!P

!P

Maandag 2 april / 2e Paasdag Excursie ‘Frisse Neuzenwandeling’ – Haal voor dag en dauw een frisse neus. Vooral geschikt voor hele vroege vogels.

! !7 6

!5

!1

Woensdag 25 april Kindermiddag ‘Ontdek hoe de natuur ontwaakt’- Ontdek deze middag hoe de natuur weer wakker wordt na een lange winter. Aanmelden kan via de website.

Woensdag 30 mei Kinderactiviteit ‘Waterdiertjes’ – Er leeft meer in het water dan je denkt! Graag vooraf aanmelden.

Wil je deze route fietsen?

u u

Activiteiten in de rest van Overijssel Zaterdag 24 maart Lammetjesdag bij de schaapskooi ­Lemelerberg - Kom je ook op kraamvisite bij onze lammetjes?

• Afstand: 30 km. • Startadres: Route kan gestart worden op meerdere plekken in Wijhe, Raalte en Heino. • Info: Merendeels verhard over fietspaden en lokale wegen. Een klein deel onverhard. 'Wat het land ons biedt'...mais voor het vee, spelt voor het brood, een veld vol ­biologische pompoenen en bloemrijke akkers voor de insecten. Deze fietsroute neemt je mee langs 24 locaties in het buitengebied. De route voert langs boeren die verschillende gewassen telen, biologisch vee houden, prachtige natuurakkers ontwikkelen en de mooiste lokale producten verkopen. Even pauze? Bij verschillende rustpunten is tijd voor een kopje koffie. Neem dan meteen een potje honing of jam mee! Onderweg krijg je tips over hoe je de natuur kunt verwerken in de lekkerste gerechten. Fiets en eet je mee?

Maandag 21 mei / 2e Pinksterdag Dag van het Kasteel bij de Horte in Dalfsen – Geniet van de tuin en het huis De Horte ­tijdens deze landelijke dag van het Kasteel.

www.landschapoverijssel.nl/activiteiten

Download de app Fietsen in Overijssel Liever niet fietsen met de app? Bekijk onze website voor de printversie.

Eten van het Sallandse landschap

April Kievitsbloemen wandelingen – Speciaal voor donateurs organiseren we weer een aantal wandelingen naar de Kievits­ bloemen in Buitenlanden Langenholte. Kijk op de website wanneer ze bloeien en de wandelingen plaatsvinden. Wel even aanmelden.

nieuwsgierig? bekijk ons volledige aanbod op:

!4

!2 !3

Donderdag 10 mei / Hemelvaart Excursie ‘Dauwtrappen’ – Wandel vanaf 7.00 uur met ons mee en sluit af met een heerlijk ontbijtje.

i

?

D

Bezoekerscentrum Hof Espelo - Enschede

lente landschap

fietsen in in app wandelen overijssel Fietstocht eetbaar landschap

8 www.landschapoverijssel.nl/routes CI


16 Cursusleider aan het woord

Cursusleider aan het woord 17

­ ampioenschap en Fries KampioenK schap. “Tijdens de workshop beginnen we met de beweging. Hebben de deelnemers de slag te pakken, dan zetten we de volgende stap. Het is mooi om kennis over te dragen en te zien dat de mensen aan het eind van de dag al kunnen maaien. Voor mij is het een hobby en sport. Lekker buiten in de natuur, geen herrie en goed voor je conditie.”

zekhuis

Gezegde

Maaien met de zeis

Ook Jan Oldenkamp gebruikt de zeis veel, onder meer voor zijn stuk land met orchideeën. “Deels uit nostalgie maar zeker ook omdat het beter is voor de insecten en kleine dieren. Je maait niets kapot. Over de zeis heb je een mooi gezegde: Je vrouw en zeis leen je nooit uit, anders krijg je ze dik terug. Met andere woorden: Leen je een zeis uit, dan krijg je deze bot terug. Op je zeis moet je daarom ook zuinig zijn. Bovendien is je zeis, als het goed is, precies op jou afgesteld en staat doorgaans niet goed voor de buurman.”

foto: nico kloek

Het ‘nieuwe’ maaien: goed voor mens en natuur Tekst: Suzanne van Gaale

Maaien met de zeis ouderwets? Niets is minder waar. Liefhebbers weten het al langer: het is goed voor de natuur, de dieren én voor jezelf. Tijdens de workshop ‘Maaien met de zeis’ leer je alle kneepjes van deze mooie ambacht. Voordat je dit artikel gaat lezen, eerst een waarschuwing: ben je graag bezig met een bosmaaier, dan kan het maar zo zijn dat je na het lezen van dit verhaal de bosmaaier verruilt voor de zeis. Dit overkwam ook Arp Kuithof, naar eigen zeggen ‘echt een man van de powertools’, maar nu fervent gebruiker van de ‘ouderwetse’ zeis. Als vrijwillig depot­ beheerder op landgoed De Horte zorgt hij voor het beheer en onderhoud van het gereedschap. Daarnaast begeleidt hij samen met Sipke Veenstra en Jan Oldenkamp de workshop ‘Maaien met de zeis’. Arp: “Ik houd van gereedschap en kan hier alles uitproberen. Zo ontdekte ik ook de zeis. Pas toen realiseerde ik mij dat elektrisch gereedschap niet zaligmakend is. Met de hand heb je meer controle over wat je maait, het is veelal veiliger en het maakt geen herrie.”

Bloemrijke berm

foto: jorim kamerling

Maaien in stroken Een stuk land in één keer maaien is makkelijk en ziet er netjes uit. Voor de natuur is het beter als je op een aantal plekken het gras en de bloemen laat staan. Dat wordt ook wel strokenbeheer genoemd. In het lange gras kunnen kleine dieren als muizen of vogeltjes schuilen, voedsel zoeken of een nestje maken. Vlinders vinden er hun plek om eitjes te leggen. Bovendien krijgen bloemen zo de kans om te gaan bloeien en zaden te vormen en dat is weer goed voor insecten zoals vlinders, bijen en zweefvliegen. Wordt alles in één keer gemaaid, dan maai je het voedsel en zaden weg. Wil je het helemaal goed doen, dan heeft ecoloog Michiel Poolman een tip: Laat de ongemaaide stukken ook in de winter staan. Dit zijn goede overwinteringsplekken voor insecten en muizen vinden hier hun voedsel. En zo maai je de poppen van ­vlinders, die in de zomer uitkomen, niet weg.

Wat leer je tijdens de workshop Maaien met de zeis?

de zeis scherp is en goed afgesteld aan de maaier. Het scherp maken heet ‘haren’. Dan kan het maaien haast niet mis­lukken volgens Sipke, deelnemer van het Nederlands

De workshop is voor iedereen die het leuk vindt om meer te leren over deze techniek. Na deze dag heb je de basis van het maaien met de zeis onder de knie én weet je hoe je je zeis scherp maakt. Heb je een eigen zeis, neem deze vooral mee! Er zijn ook enkele zeisen te leen. Ter plekke stelt de aanwezige smid deze af op jouw persoonlijke gebruik. Heb je interesse of wil je meer weten? Lees dan verder op ­Kennisrijk.

Bruine vuurvlinder

foto: mark zekhuis

Haren van de zeis

8 aan de slag dit CmetI CI i oude?ambacht! 8 www.kennisrijk.landschapoverijssel.nl

8 CI ?

D

i

8 CI

aan de slag al vrijwilliger? Kijk wat jij kunt doen op www.groenbezig.nl i

?

D

?

D

i

?

D

Haren van de zeis

i

D

Tijdens de workshop ‘Maaien met de zeis’ leer je in één dag de techniek van het maaien met de zeis én hoe je de zeis scherp houdt. Bij het gebruik van een zeis komt namelijk een stukje techniek kijken. Belangrijk is ook dat

8 CI


18 Bijenbeweging

In beweging voor de

De bij uit balans

wilde bij

Gewone slobkousbij

foto: menno reemer

Tekst: Daniël Mulder

In Overijssel is van 168 soorten wilde bijen uitgezocht hoe het met ze gaat. Wat blijkt? Maar liefst 90 soorten hebben het moeilijk. De Bijenbeweging Overijssel springt in de bres voor de wilde bij. Onder meer tijdens de Bijenwerkdag. Denk je aan bijen, dan denk je aan honing. En die honing wordt geproduceerd door de honingbij, die door mensen wordt gehouden. Wat niet iedereen weet, is dat er ook talloze wilde bijensoorten bestaan, alleen in Nederland al 358 soorten. En die opereren niet zoals honingbijen in grote kolonies, maar leven meestal in hun eentje. Ze mogen dan wat onzichtbaarder en onbekender zijn, ze nemen wel een flink deel van de bestuiving van planten, voedselgewassen en fruitbomen voor hun rekening.

“Omdat de bijen het moeilijk hebben, is de Bijenbeweging Overijssel opgericht”, vertelt projectleider Livia Leysen van Natuur en Milieu Overijssel. “Die naam is bewust gekozen. We hopen dat zoveel mogelijk particulieren, bedrijven en gemeenten zich aansluiten zodat we de bijen een flinke duw in de rug kunnen geven.” In 2017 is de Bijenbeweging Overijssel begonnen. Inmiddels hebben zich al tweehonderd partijen aangesloten. Livia: “Er zijn dus al ruim tweehonderd initiatieven in Overijssel om bijen te helpen. Dat varieert

van een particulier die die zijn tuin bijvriendelijk inricht tot een gemeente die het maaibeheer van de bermen aanpast.” Livia ziet de Bijenbeweging vooral als een netwerk zodat mensen met elkaar in contact komen en waar mogelijk gaan samenwerken. Woon- en werkgemeenschap 't Helmgras in Enschede is aangesloten bij de Bijenbeweging. Vincent Hofstede, die er mensen begeleidt die “psychisch kwetsbaar zijn”, vertelt dat zij al veel in het groen bezig zijn. “Als hovenier én imker vond ik het, maar ook de andere mensen hier, logisch om aan te sluiten bij de Bijenbeweging. Met inwoners werken we nu aan een bijzonder bijenhotel die wel twee meter hoog wordt. Iedereen werkt enthousiast mee.” De Bijenbeweging Overijssel is een initiatief van provincie Overijssel, Natuur en Milieu Overijssel, LTO Noord, EIS Nederland, NBV Overijssel én Landschap Overijssel, waar Annamarie Kamerling voor werkt. “Mensen kunnen zich via de Bijenweging echt inzetten voor bijen. Het is laagdrempelig. Op 21 en 22 april kun je meedoen aan de Nationale Bijentelling. En binnenkort – op 9 en 10 maart - is de Bijenwerkdag. Dan kun je helpen met het bouwen van bijenhotels of het aanleggen van bomen en struiken.”

Moshommel

foto: john smit

Rosse metselbij

Grote wolbij

foto: menno reemer

foto: menno reemer

1. Sluit je aan bij de Bijenbeweging Overijssel! 2. Plaats een bijenhotel in je tuin op een zonnige plek. 3. Gebruik geen bestrijdingsmiddelen. 4. Creëer een strook met wilde bloemen en kruiden. 5. Kies voor verschillende plantensoorten. 6. Help de wetenschap en doe mee aan de Nationale Bijentelling in het weekend van 21 en 22 april. 7. Laat rommelhoekjes in je tuin of op je erf ontstaan.

- Er in heel Nederland 358 soorten wilde bijen zijn? - En dat de helft daarvan bedreigd is? - Er 230 soorten wilde bijen bekend zijn in Overijssel? - De angel is ontstaan uit de legbuis om eieren te leggen. En dat daarom alleen vrouwtjesbijen kunnen steken? - Bijen op een deel van hun lijf extra lange en dikke haren hebben waar het stuifmeel makkelijk aan blijft kleven? - Hommels ook bijen zijn? foto: john smit

8 sluit aan bij de Bijenbeweging Overijssel: wwww.nederlandzoemt.nl/overijssel Cje I

Bloemrijke berm

Insectenhotel

foto: bertus webbink

i

?

D

Veenhommel

?

Dat bijen het moeilijk hebben is al langer bekend. Gebrek aan voedsel en te weinig nestgelegenheid vormen de twee grootste bedreiging voor wilde bijen. De belangrijkste oor­zaken zijn: intensieve en grootschalige landbouw, verstedelijking en te e­ fficiënt groenbeheer. Maar hoe moeilijk h ­ ebben wilde bijen het precies in Overijssel? In 2017 is daar onderzoek naar gedaan. In opdracht van de provincie Overijssel heeft EIS Nederland, het kenniscentrum voor insecten en ­andere ongewervelden, de actuele stand van bijen en dagvlinders van Overijssel in kaart gebracht. Daar is uitgekomen dat er 230 soorten wilde bijen in Overijssel leven. Omdat over 62 soorten onvoldoende informatie is, zijn die niet meegenomen in het onderzoek. Van de resterende 168 soorten zijn er 90 (54%) afgenomen, zoals de glanzende dwergbloedbij, andoornbij en moshommel. De onderzoekers van EIS hebben ook gekeken naar wat de belangrijkste bijengebieden zijn in Overijssel. De heideterreinen en hoogvenen springen eruit wat betreft soortenrijkdom. Ook is uitgezocht welke soorten in de stad een steuntje in de rug kunnen gebruiken. Zo blijkt de rosse metselbij snel geholpen te zijn met een goed bijenhotel en de grote wolbij help je al met bijvoorbeeld het planten van vingerhoedskruid, huislook of rolklaver.

7 manieren om bijen te helpen

Wist je dat…

D

i

Bijenbeweging 19

8 CI

Doe mee met de Nationale Bijentelling: www.nederlandzoemt.nl

foto: henrica de joode


20 Natura Nieuws

Natura Nieuws 21

buitengewoon bijzonder en zo dichtbij

Natura Nieuws

Op de hoogte blijven van alle nieuws over Natura 2000? Op onze site www.landschapoverijssel.nl/natura2000 vind je informatie over onze Natura 2000 gebieden, nieuwsberichten en activiteiten die er georganiseerd worden.

www.landschapoverijssel.nl/natura2000 de bron van de mosbeek droogt uit Aan de bronnen bovenop de stuwwal van Ootmarsum, waar de Mosbeek ontstaat, hebben we het prachtige maar kwetsbare landschap van het Dal van de Mosbeek te danken. Het water uit de bronnen heeft gezorgd voor een uniek stukje natuur. De parnassia bloeit er weelderig en het gebied staat vol met bijzondere orchideeën, ook leven er bijzondere libellen zoals de beekoeverlibel. Bron van de Mosbeek

foto: henkjan kievit

Maar de Mosbeek en deze kwetsbare planten hebben het zwaar. Ze zijn afhankelijk van het grondwater en hebben natte voeten nodig. Dit terwijl het gebied steeds droger wordt. Recent onderzoek wijst uit dat we op zeer korte termijn maatregelen moeten nemen tegen de verdroging omdat de beek, met al haar bijzondere planten en dieren, anders onherstelbaar beschadigd. Daarom maken we een plan om de Mosbeek ondieper te maken. De beek is steeds verder uitgesleten en dieper geworden, waardoor ze water aan haar omgeving onttrekt. We gaan maatregelen nemen om het water langer in de beek vast te houden en te zorgen dat de stroomsnelheid afneemt. Dit alles gebeurt onder een enorme precisie om de kwetsbare beek en de bijzondere planten en dieren niet te beschadigen.

Parnassia in Dal van de Mosbeek foto: jacob van der weele

Open zand heeft veel natuurwaarden

foto: mark zekhuis

De grootste zandbak van Beerze In Nederland treffen we nog maar weinig zandverstuivingen aan. Van de ongeveer 80.000 hectare stuifzand in de 19e eeuw is naar schatting nog 2% over. Die verdient bescherming. In het Natura 2000-gebied Beerze hebben we een unieke, kleine ‘woestijn’ - het vroegere ‘Beerzer zand’ - die we gaan uitbreiden. ‘Het stuifzand in Beerze is eeuwen geleden ontstaan doordat we bossen kapten en er heide kwam. Door het plaggen en de schapen die er graasden, verarmde de grond. Wat resulteerde in een open vlakte met zand, waar het zand verstoof’, legt terreinbeheerder Evert Dijk uit. Door de jaren heen is de zandverstuiving begroeid met de grove den en verschillende gras- en mossoorten. ‘Dat is vooral mos dat

Het gebiedsproces, waar met alle grondeigenaren concrete maatregelen in het hele Natura 2000-gebied Springendal – Dal van de Mosbeek worden afgesproken, is in afronding. En dat is mooi, want dan kunnen we ook van start met de maatregelen om het hele Dal van de Mosbeek, met al haar pracht en praal, te beschermen en weerbaar te maken voor de toekomst.

zich uitbreidt dankzij de stikstof in de lucht. Dit mos legt het zand vast, wat ten koste gaat van bijvoorbeeld insecten als de zandoorworm en mierenleeuw.’

Wandelpad Om deze insecten én vogels als de boomleeuwerik en boompieper de kans te geven, wordt de zandvlakte uitgebreid. ‘Vooral aan de randen kappen we bos. De vlakte wordt ruim anderhalf keer zo groot. Daardoor krijgt de wind vrij spel en kan het zand weer stuiven.’ Bovendien komt er, in plaats van een deel van het huidige wandelpad, een wandelpad van 600 meter dwars doorheen. ‘Zo lopen mensen het zand van nature los en kunnen kinderen prachtig spelen in de grootste zandbak van Beerze!’

Uit de startblokken ­met ­Wierdense Veld “Op 31 januari zijn we met het gebiedsproces Wierdense Veld echt van start gegaan. Op een goed bezochte informatiebijeenkomst hebben we met de betrokkenen teruggekeken naar wat er voorafging aan de aanwijzing van het Wierdense Veld als Natura 2000-gebied; en vervolgens hebben we vooral vooruit gekeken. Wat kan de omgeving verwachten en hoe kunnen we het gebiedsproces zo ­organiseren dat we het samen doen? We hebben tijdens de informatiebijeenkomst veel kunnen delen en ook veel ­eigenaren gesproken, het is nu zaak om snelheid te maken en met oog voor ieders belangen de natuurherstelmaat­ regelen verder uit te werken”. - Niels Bronsgeest, projectleider planuitwerking Wierdense Veld, LTO Noord -

Mos bedekt de zandverstuiving

foto: mark zekhuis

De Lemelerberg is een mooi voorbeeld hoe het moet worden

foto: mark zekhuis

Schaapskudde in het Wierdense Veld

foto: ruud ploeg

Wierdense Veld

foto: ruud ploeg

Wat gaan we doen? Het Wierdense Veld is als laatste gebied in Overijssel aangewezen als Natura 2000. Net als in veel andere natuur­ gebieden heeft verdroging en vergrassing zijn weerslag op het gebied. En van het levend hoogveen, wat het Wierdense Veld extra waardevol maakt, is nog maar weinig over. We gaan dan ook aan de slag om zo veel mogelijk ‘lekkage’ van water uit het gebied te voorkomen. Eerder al dempten we hiervoor sloten en hebben we schermen geplaatst. Dit moeten we afmaken. Doordat het gebied verdroogd, kan gras weelderig groeien. Om deze vergrassing tegen te gaan, zetten we onze schaapskudde in. Ook gaan we stukken met veel pijpenstrootje branden. In het hele gebied verbeteren we de grondwatersituatie waardoor het hoogveen kan herstellen en uitbreiden.


22 De achtertuin van

landbouwmuseum neergezet. Verder bestaat het landgoed uit bos, waarbij een kleine hectare heide de schakel vormt tussen het natuurlijke en het aangeplante deel. De met krent en bosbessen begroeide stuifduinen gaan er samen met productieve landbouwgrond waar een melkveehouder zijn koeien laat grazen en Wim zelf een stukje akkerbouw in ere houdt. “Op basis van een inventarisatie hebben wij zichtlijnen teruggebracht, oude lanen hersteld en een nieuwe laan gecreëerd. In december openden wij ons Lindepad, waar wij met diverse maatschappelijke organisaties een enkele rij lindes hebben aangeplant.

De achtertuin van Wim van der Heide

Zelf hebben wij twee bomen opgedragen aan onze overleden zoon en kleinzoon en zo heeft elke linde een bijzondere betekenis.”

Vele insecten De nieuwe boomgaard met hoogstamfruitbomen, tamme kastanjes en enorm insectenhotel dragen net als alle andere verbeterpunten positief bij aan het samenspel van natuur, landbouw, historie en beleving. “Langs de singels, met inheemse soorten als krent, vuilboom en kardinaalsmuts, hebben wij kruidenrijke en bloemrijke randen aangebracht. Drie percelen werden een natuurakker waar het

‘Wij houden ons landgoed levend door het te delen’ Natuurakker

foto: wim van der weide

Tekst: Astrid Mensink

landschap, maar levert ook zelf een bijdrage door onder andere de biodiversiteit met natuurakkers te stimuleren.

Bijzondere betekenis Op landgoed Den Woesten Heide hebben Wim en zijn vrouw, naast een nieuwe woonboerderij met ontvangstruimte, een kleinschalig

i

?

i

?

D

keerde terug en kreeg de kans in de loop der jaren drie varkenshouderijen en een akkerbouwbedrijf op te bouwen. In 1994 kwam hij in aanraking met Landschap Overijssel. “Samen met ook de bedrijfsverzorging realiseerden wij honderdvijftig aanplantprojecten, waarvoor ik alle subsidies heb aangevraagd.” Wim geniet dus niet alleen van de diversiteit van ons

Zweefvliegen op Jacobskruiskruid

D

De geschiedenis van landgoed Den Woesten Heide gaat terug naar de vroegere Marke Varsen, waar op de woeste grond alleen een herder met zijn schapen kwam. In ruil voor toezicht op het veld mocht de eerste koter [red. een kleine boer zonder eigen grond] er in 1780 een bestaan opbouwen. Rond 1910 werd het eerste bos aangeplant, meerdere percelen volgden tussen 1930 en 1990. Eind jaren dertig begon ook de ontginning, waarbij men de woeste grond naar eigen hand zette. Pas in 1950 kreeg deze plek de status van landgoed “Toen wij dit landgoed drie jaar geleden kochten, gaven wij het de naam Den Woesten Heide, een mooie verwijzing naar het verleden en onze naam”, meent Wim van der Heide. Wim groeide op in het Zwolse landschap naast twee landgoederen; later verhuisde het gezin naar Friesland. “Toen bleek dat ik het boerenbedrijf van mijn vader niet kon overnemen, ben ik verre reizen gaan maken. Zo leerde ik in Israël veel over multi­ functioneel landgebruik, maar besefte ik in een zandstorm in Noord Pakistan ook hoe mooi ons landschap is.” Wim

De achtertuin van 23

8 CI

foto: wim van der heide

afgelopen zomer eerst lila zag van de facelia om vervolgens over te gaan in het rood van de klaproos, blauw van de korenbloem en geel van de ganzenbloem. Vlinders als dagpauwoog, atalanta, zandoogje, kleine vos, citroenvlinder, distelvlinder, koolwitje en boom- of icarusblauwtje voelden zich er thuis, evenals diverse soorten bijen, libellen, sprinkhanen en andere insecten. Deze winter bleek de natuurakker een walhalla voor de ­muizen, buizerd en das.”

Volgende generaties Na realisatie van de verbeterpunten – ook de kikkerpoelen zijn opgeschoond, de heide is van opgaande beplanting ontdaan en de jenever­ bessen zijn vrijgezet – blijft Wim met goed beheer investeren in de verscheidenheid en het multifunctionele karakter van Den Woesten Heide. “Wij zijn trots op wat vorige gene­ raties in dit gebied hebben gecreëerd. Dankbaar vertellen wij onze bezoekers over de historie, met als stille getuige het eeuwenoude pad waarlangs turf en hooi met paard en wagen van het veld werd gereden. Ook bieden onze pachter en drie andere bedrijven graag een kijkje in de moderne landbouw en dragen goed onderhouden paden en lanen bij aan de beleving van het mooie landschap. Alleen door te delen, kunnen wij dit landgoed voor volgende generaties levend houden.”

Weten wat jij kunt doen voor het landschap? Kijk op www.landschapoverijssel.nl/helpmee

8 CI

colofon C

Met gemak de mooiste natuurfoto’s!

Natuurlijk Overijssel is een uitgave van L­ andschap Overijssel en wordt vier keer per jaar aan de donateurs toegezonden. De oplage is 13.500 ex., maart 2018. i www.landschapoverijssel.nl/fotohut redactie en productie Landschap Overijssel, Poppenallee 39, 7722 KW Dalfsen, tel. 0529 - 401 731 Redactie: Kirsten Schutten Tel: 0529 - 408 387 Mail: kirsten.schutten@landschapoverijssel.nl www.landschapoverijssel.nl

donateursadministratie Sandra Bos Tel: 0529 - 401 731 Mail: d ­ onateurs@landschapoverijssel.nl Bijdrage: minimaal 20 euro per jaar IBAN: NL93 INGB 0008 6231 98

opmaak Winterworks grafisch ontwerp en Sonodruk Heino drukwerk Sonodruk Heino

Landschap Overijssel is een Erkend Goed Doel. Dat betekent dat wij voldoen aan strenge kwaliteitseisen. Toezichthouder CBF controleert dit. Meer weten? Kijk op geefgerust.nl


Je liefde voor het Overijsselse landschap delen? Geef dan een donateurschap cadeau! Wil je een origineel cadeau geven voor bijvoorbeeld een verjaardag of een jubileum? Of zoek je als organisatie iets bijzonders om aan je werknemers te geven? Deel dan je liefde voor het landschap in Overijssel en geef een donateurschap van een jaar cadeau! Dit geef je de ontvanger cadeau: • Een jaar lang steun aan ons werk en daarmee aan het landschap in Overijssel • Ieder kwartaal genieten van ons magazine Natuurlijk Overijssel • Gratis of met korting meedoen aan onze excursies en activiteiten • Toegang tot speciale donateursevenementen • Korting bij De Lemeler Esch Natuurcamping • Korting op je zorgverzekering bij De Friesland Zorgverzekeraar

mee ijken e j a G nk e m e o l Kievitsb in april?

Voor € 22,50 geef je een bijzondere verrassing aan een liefhebber van het landschap in Overijssel. En Landschap Overijssel krijgt een extra donateur. Daar worden we allemaal blij van! Je cadeau wordt verpakt in een mooie cadeaubox. Een cadeaudonateurschap aanvragen? Dat kan op www.landschapoverijssel.nl/cadeau De donateursvoordelen gelden ook voor eventueel thuiswonende gezinsleden. Het cadeaudonateurschap stopt automatisch na één jaar.

Meer weten over donateur of vriend worden, periodiek schenken of nalaten aan Landschap Overijssel? Kijk op: www.landschapoverijssel.nl/helpmee Of neem contact op met Sabrina de Vent: Tel 0529 – 408 397 Mail sabrina.devent@landschapoverijssel.nl WWW.LANDSCHAPOVERIJSSEL.NL/CADEAU

Kievitsbloem

foto: mark zekhuis

Magazine Natuurlijk Overijssel maart 2018  

Magazine Natuurlijk Overijssel maart 2018

Magazine Natuurlijk Overijssel maart 2018  

Magazine Natuurlijk Overijssel maart 2018

Advertisement