Page 1

Houtkanten bekeken door een cultuurhistorische bril

Joep Fourneau Symposium ‘energieke houtkanten’ Hasselt 16 juni 2011


Inhoud • • • • • •

Verschillen tussen vroeger en nu… Ontstaan van houtkanten Vroegere functies van houtkanten Wat blijft er nog van over? ‘Nieuwe’ functies van houtkanten Kansen voor de toekomst?


Zoek de 5 verschillen‌

Vroeger

Vandaag


Verschillen tussen vroeger en nu Vroeger

Vandaag

• • • •

• • • • •

Intensief gebruikt ‘struikgordels’ Veel variatie in structuur Alles uit de houtkant werd gebruikt • …

Niet of nauwelijks gebruikt Bomenrijen Monotone structuur Beheerresten zijn afval …


Lummen, willekensberg


Ten westen van Gent

Schelde Linkeroever

Bij Mechelen

Bocage, Rennes, Bretagne F. (1950)


Ontstaan van houtkanten (Kempen)


Vroegere functies van houtkanten • Eigendomsafbakening • Drainage – beïnvloeden van waterhuishouding


Drainage en be誰nvloeding waterhuishouding

akker heide


Vroegere functies van houtkanten • Eigendomsafbakening • Drainage – beïnvloeden van waterhuishouding • Energieleverancier: hout voor bakoven


Vroegere functies van houtkanten • • • •

Eigendomsafbakening Drainage – beïnvloeden van waterhuishouding Energieleverancier: hout voor bakoven Andere functies: – Productieverhoging van gewassen (schermfunctie) – Veekering – Constructiehout, rijshout, stelen…

Functies verschilden doorheen de tijd en tussen plaatsen


Wat blijft er nog van over? • Na WO I: grote omschakeling • Landbouw – Kunstmest – Grote machines • Fossiele brandstoffen: steenkool, aargas, aardolie

Gebruik van houtkanten valt stil

Houtkanten worden eerder een last

Nieuwe functies van houtkanten

Houtkanten verdwijnen of worden smalle bosjes Tegenreactie vanuit natuur- en landschapsbehoud


‘Nieuwe’ functies van houtkanten • Ecologisch: leefgebied, verbindingsfunctie • Landschappelijk, toeristisch: de ‘ziel’ van een streek • Cultuurhistorisch: houtkanten als monumenten • …

De moeite waard om houtkanten te behouden


Behouden = beheren

• Houtkantenbeheer vandaag kost (veel) geld • Zoektocht naar: – Rendabele vorm van beheer – Praktische organisatie van beheer – Moderne manieren van beheer


Uitdagingen/kansen voor de toekomst • Houtkantenbeheer op ‘grote schaal’? • Link met hernieuwbare energieproductie • Combineren van functies: – Economisch – Ecologisch – Cultuurhistorisch – Toeristisch –…


Dank u ! Joep Fourneau Regionaal Landschap Lage Kempen Joep.fourneau@rllk.be


Hakhoutbeheer en  biodiversiteit Hasselt ‐ Symposium energieke houtkanten 16 juni 2011 Albert Vliegenthart


(Eiken)hakhout is een belangrijk  ecosysteem! Meer licht en warmte in het bos Enkele soorten zijn min of meer afhankelijk van hakhout Intact hakhout wordt steeds zeldzamer Duur in onderhoud Belangrijk voor de biodiversiteit


Hakhoutbrigades Het doel • Een structurele impuls gaan  geven aan het opnieuw in  beheer nemen van (voormalige)  eikenhakhoutpercelen ten  behoeve van een betere  bescherming van  karakteristieke maar bedreigde  soorten flora en fauna,  landschap en cultuurhistorie. • Vaste vrijwilligersgroepen


Hakhoutbrigades • Natuur: Regelmatige kap zorgt voor snelle afwisseling stadia, waardoor soorten voor kunnen komen van open vlakten, struwelen en bossen, zoals de levendbarende hagedis en bruine eikenpage. Licht wordt zeldzaam in het Nederlandse bos. Verder zijn de stobben van belang voor bijv. mossen en insecten. •Cultuurhistorie: herinnering aan bosbeheer in het verleden •Recreatie: Afwisseling en educatieve rol


Wat is eikenhakhout?


Wat is eikenhakhout?

2008

2022


Waarom eik? +/‐ 25 Doelsoorten geselecteerd Groep

Soort

Overige insekten

Vliegend hert

Planten

Knollathyrus

Planten

Berghertshooi

Planten

Dichte bermzegge

Planten

Mannetjes orchis

Planten

Betonie

Planten

Wilde kamperfoelie

Planten

Hengel

Planten

Welriekende agrimonie

Planten

Havikskruid(en)

Planten

Fraai hertshooi

Reptielen / Amfibieen

Boomkikker

Reptielen / Amfibieen

Levendbarende hagedis

Reptielen / Amfibieen

Hazelworm

Reptielen / Amfibieen

Gladde slang

Reptielen / Amfibieen

Adder

Vlinders

Bruine eikenpage

Vlinders

Kleine ijsvogelvlinder

Vlinders

Bosparelmoervlinder


Knelpunten in het eikenhakhout

Workshop Hoog Buurlo

Knelpunten • Overwoekering prunus • Perceelgrootte • Leeftijd en uitlopen van bomen • Wilddruk • # Overstaanders • Wat voor type hakhout


Oproep via de media

Oproep om te helpen in de natuur! 1 extra vrijwilliger

Oproep om kachelhout te komen zagen 15 extra vrijwilligers


Informeren vrijwilligers


Aan de slag!!!


Aan de slag!!!


Hoe verloopt de ontwikkeling 2007

2009

2011


Eikenhakhout, wat bepaald nu de biodiversiteit Variatie: in leeftijd

Bruine eikenpage

eikenpage


Eikenhakhout, wat bepaald nu de biodiversiteit Variatie: dood hout

Vliegend hert (eik)

Donkere wespvlieg


Eikenhakhout, wat bepaald nu de biodiversiteit Variatie: nat en droog

Kleine ijsvogelvlinder


Eikenhakhout, wat bepaald nu de biodiversiteit

Variatie: nat en droog

sikkelsprinkhaan

Ook voor andere dieren


Doelsoort: Bruine eikenpage Waarom is hakhout belangrijk?


Eikenhakhout, wat bepaald nu de biodiversiteit Ligging van het hakhoutperceel

Omgeven door bos

Sluit aan op heide Of akkers


Eikenhakhout, waarborgen van biodiversiteit

Gefaseerd werken: deel percelen op en sla enkele jaren over met kappen Overstaanders laten staan


Aanbevelingen op soortniveau Hakhoutbeheer is goed voor  het vliegend hert

Goed ondergronds houtsysteem Geregeld kappen zorgt voor open  bosbodem Maar is niet voldoende omdat grote  houtdelen ontbreken


Broedstoof en knot‐eiken


Voorbeeld Hoog Buurlo (Veluwe) Bosparelmoervlinder

Dalkruid

Levendbarende hagedis

Gouden tor


Biodiversiteit in eikenhakhout • 18% hazelmuis (belangrijke soort in  Vlaanderen) leeft in eikenhakhout • Adelaarsvaren biedt beschutting  aan kleine zoogdieren en vogels • Hakhout minder gunstig voor  schaduwminnende planten • Dynamisch systeem, constante  wisseling van soorten • Veel vogelsoorten profiteren van de  insectenrijkdom • Belangrijk ecosysteem!


Effecten hakhoutbeheer in Hellingbossen (Nachtvlinders) 300

Aantal soorten geschat

250 200 150

Oombos Schaelsbergerbos

100 50 0 Jong‐open Jong ‐ enige  verruiging

3 jr, wapendrager

eiken‐orvlinder  

5jr

Staken

15 jr

Referentie

60 niet gekapt gevlekte zomervlinder


Eikenhakhout in gebruik

Kweek van paddenstoelen voor consumptie Uit de Kunst


Eikenhakhout in gebruik Cursussen en bedrijfsuitjes Vooral de vrijwilligers doen het er voor!


Samengevat • Hakhoutbrigades zijn een goede ondersteuning voor het hakhoutbeheer • Herstel van (eiken)hakhout is goed voor de biodiversiteit • Biodiversiteit is afhankelijk van verschillende factoren  zoals ligging, type en leeftijd • Biodiversiteit kan worden gewaarborgd door gefaseerd te werken • Het afgezette hout kan op meerdere manieren worden gebruikt • Energie‐ en hakhout kan de biodiversiteit verhogen


Bedankt voor uw aandacht!

Met dank aan de vrijwilligers, onderzoekers en fotografen


Beheer van houtkanten langs wegen vandaag de dag

Kristof Ramaekers 16-06-2011 Hasselt


Agentschap Wegen en Verkeer • Beheer in Vlaanderen van: • • • •

5.500 km gewestwegen (N) 1.500 km autosnelwegen (A) 6.700 km fietspaden 9.000 ha bermen

• Verdeeld over 5 afdelingen = provinciegrenzen


Afdeling Limburg •

Beheer van: • 1.043 km gewestwegen (N) • 101 km autosnelwegen (A) en 47 km op/afritten • A2-E314 • A13-E313 • 1.404 km fietspaden

Verdeeld in 6 districten (regio’s)


Afdeling Limburg • • • • • •

711 – Sint-Truiden 712 – Hasselt 713 – Neerpelt 714 – Tongeren 715 – Maaseik 716 – Genk


Waarom houtige beplanting langs wegen ? • Houtige beplanting langs wegen zorgt voor: • Verkeersgeleiding • Verduidelijking van het straatverloop • Hulp bij inschatten van afstanden en snelheid • Doorbreken eentonigheid van de weg


Waarom houtige beplanting langs wegen ? • Houtige beplanting langs wegen zorgt voor: • Verkeersscheiding • Visueel scherm • Tegenliggend verkeer • Omgeving – weg wordt minder storend element

• Windscherm • Geluidsscherm


Waarom houtige beplanting langs wegen ? • Houtige beplanting langs wegen zorgt voor: • Verkeersveiligheid • Nadruk op aanwezigheid van kruispunten • Beplantingen tussen rijweg en fietspad beschermen de zachte weggebruiker • ‘Slimme’ inplanting werkt snelheidsremmend


Waarom houtige beplanting langs wegen ? • Beplanting langs wegen mag geen oorzaak zijn van verkeersonveiligheid • Beheer van houtige beplanting ten allen tijde in functie van een veilig gebruik van de rijweg  veiligheid van de weggebruiker primeert !


Typering • 2 types houtige beplanting: • Houtkanten • Oppervlakte • Beheer / behandeling in groep

• Vrijstaande hoogstammige bomen • Meestal in lijnverband • Individueel beheer / behandeling


Beheer houtkanten • Houtkanten in beheer van AWV Limburg: • Gewestwegen: 903.000 m² • A2-E314: 718.000 m² • A13-E313: 663.000 m²


Beheer houtkanten • Voornamelijk hakhoutbeheer (verjongen) • Houtkanten worden verdeeld in zones • Omloopcyclus varieert: • Om de 6 jaar op plaatsen waar “zichten” opengemaakt worden • Om de 9 jaar in zones dicht bij de weg • Om de 12-15 jaar in verkeerswisselaars en zones verder van de weg gesitueerd


Beheer houtkanten • Wegnemen overhangende takken • Zichtbaarheid verkeersborden • Gabariet (vrije doorrijhoogte) • 4,5m vrije hoogte, tot 0,5m buiten de rijweg • 3m vrije hoogte boven fiets/wandelpaden

• Dunnen • Zichtbaarheid verbeteren thv complexen, parkings • Veiligheidsgevoel


Beheer vrijstaande bomen • Vrijstaande bomen in beheer van AWV Limburg: • Gewestwegen: 37.500 bomen • Autosnelwegen:

/


Beheer vrijstaande bomen • Snoeien • Onderhoudssnoei • Volwassen bomen • Omloopcyclus van 2 jaar

• Begeleidingssnoei • Jonge / onvolwassen bomen • Omloopcyclus van 2 jaar


Beheer vrijstaande bomen • Waarom snoeien ? • Veiligheid van de weggebruiker • Vrijhouden van de vrije doorrijhoogte • 4,5m vrije hoogte, tot 0,5m buiten de rijweg • 3m vrije hoogte boven fiets/wandelpaden

• Verwijderen van dode takken • Verwijderen van afgebroken takken (na stormschade, …)


Contracten - aannemers • Organisatie werkzaamheden door afsluiten van onderhoudscontracten met groenaannemers • Contract omvat: • • • • •

Maaien van bermen Werkzaamheden aan houtkanten Snoeien en vellen van hoogstambomen Beperkte aanplantingen Zwerfvuilverwijdering


Contracten - aannemers • Contractduur van 1 jaar (3 x verlengbaar) = max 4 jaren • Openbare aanbesteding • Gebaseerd op “Uniform bestek groenonderhoud” binnen het Agentschap • Administratieve bepalingen cfr. wetgeving overheidsopdrachten • Technische bepalingen cfr. SB250, Bermbesluit, Technisch Vademecum Bomen, …


Einde

• www.wegenenverkeer.be


WETGEVING OMTRENT HET BEHEER VAN HOUTKANTEN EN PRAKTISCHE CONSEQUENTIES OP HET TERREIN


Basis voor de bescherming van “Kleine Landschapselementen” (K.L.E.’s) = Het Decreet betreffende het Natuurbehoud en het Natuurlijk Milieu (21/10/1997) of NATUURDECREET (ND) art. 13 §1 4°

De uitvoering van het ND wordt geregeld door o.a. het “Besluit van de Vlaamse Regering tot vaststelling van nadere regels ter uitvoering van het Decreet van 21 oktober 1997 betreffende het natuurbehoud en het natuurlijk milieu” (Vegetatiebesluit) van 1998


“Besluit van de Vlaamse Regering tot vaststelling van nadere regels ter uitvoering van het Decreet van 21 oktober 1997 betreffende het natuurbehoud en het natuurlijk milieu” (Vegetatiebesluit) van 1998 VERBOD tot het wijzigen van -

graften en holle wegen (art. 7) in alle gewestplanbestemmingen ongeacht SBZ

VERGUNNINGSPLICHT voor het wijzigen van K.L.E.’n (art. 11) -

-

rooien/verwijderen/beschadigen van lijn- en puntvormige beplantingen wijzigen van vegetatie behorende bij het K.L.E. (vb. bermvegetatie tussen houtkant en weg) binnen agrarische gebieden al dan niet met landschappelijke en ecologische waarde en alle types groengebieden volgens gewestplannen binnen de Speciale Beschermingszones i.k.v. de Europese richtlijnen (SBZ-V en SBZ-H) en de RAMSAR-gebieden


Uitzonderingen op de verboden en de vergunningsplicht - Normale onderhoudswerken - 100 meter rond vergunde woningen en constructies die nog in gebruik zijn - In uitvoering van een stedenbouwkundige vergunning indien advies werd ingewonnen bij ANB (o.a. waken over onvermijdbare schade) - In uitvoering van expliciet vermelde werken in een goedgekeurd o o o o o o

Natuurbeheerplan Bosbeheerplan Landinrichtingsplan Natuurinrichtingsproject Ruilverkavelingsplan Beheerplan beschermd landschap


Voor welke werken welke vergunning?

- Rooien of verwijderen van solitaire bomen en lijnvormige landschapselementen: natuurvergunning - Kappen of rooien van bomen met stamomtrek van meer dan 100 cm op 1 meter hoogte gemeten: stedenbouwkundige vergunning - Alle onderhoud in houtkanten breder dan 10 meter of drie bomenrijen: kapmachtiging in toepassing van het Bosdecreet - Binnen de VEN-afbakening wordt de natuurvergunning vervangen door de zgn. individuele VEN-ontheffing

Een vergunning kan onvoorwaardelijk of voorwaardelijk worden toegekend of geweigerd.


Wie verleent welke vergunning? NATUURVERGUNNING gemeentebestuur voor privaatrechtelijke rechtspersonen Bestendige Deputatie Provincie voor publiekrechtelijke rechtspersonen STEDENBOUWKUNDIGE VERGUNNINGEN Gemeentebestuur voor privaatrechtelijke rechtspersonen Vlaamse Gemeenschap Agentschap Ruimte en Erfgoed voor publiekrechtelijke rechtspersonen KAPMACHTIGING Vlaamse Gemeenschap Agentschap voor Natuur en Bos INDIVIDUELE VEN-ONTHEFFING Agentschap voor Natuur en bos – provinciale afdeling Formulieren zijn steeds voorradig bij de gemeentelijke diensten


Indien een vergunning wordt aangevraagd, steeds goed omschrijven

- bestaande toestand - wat er gaat gebeuren (verwijderen/rooien/kappen/verjongingskap/dunnen) - kaartmateriaal

(ligging, evt. historische verantwoording)

- compensatie:

aanplant op dezelfde plaats aanplant op een andere locatie voorzorgsmaatregelen om de houtkant te behouden, om de bijhorende vegetatie te beschermen, faunabescherming


Via een aantal flowcharts kunnen we duidelijk maken in welke gevallen voor een aantal K.L.E. welke vergunningsplicht geldt.

houtkanten en houtwallen in groene + gele best. + SBZ

ja

in bosverband of vergelijkbaar (cfr. interpretatie bos)

nee

regulier nee beheer

achterstallig beheer of verwijderen

ja

ja

ja Kapmachtiging op basis van het Bosdecreet

Vrij van Vergunning

stamomtrek > 1m op 1m hoogte op

ja .

stedenbouwkundige vergunning met advies A.N.B.

nee

huiskavel of bedrijfskavel

nee

natuurvergunning

ja

op > 100 m verg. constr. f op > 50 m indien groengebied ja natuurvergunning

nee

vrij van vergunning


Bijkomende opmerkingen -steeds aandacht voor de zorgplicht (art. 14 Natuurdecreet) - vermijdbare schade (spoorvorming in de bodem, respecteren broedperiode, velschade,‌) voorkomen - Onvermijdbare schade herstellen of compenseren -in de flowchart werd geen rekening gehouden met mogelijke gemeentelijke bouwverordingen


De grote stap tussen theorie en de praktische toepassing - Bos ↔ houtkant - regulier onderhoud - achterstallig onderhoud - verwijderen van houtkanten - aanleggen van houtkanten


bos versus houtkant Houtkant aanliggend aan bossen (ongeacht de eigendomstoestand) → kapmachtiging voor aanleggend gedeelte en natuur- of bouwvergunning voor vrij liggende gedeelte Houtkant kops tegen bos → natuur- of houtkant

bouwvergunning

voor

achterstallig

beheer

of

verwijderen

Indien bos en houtkant gescheiden zijn door een verharde, uitgeruste openbare weg waarbij er geen kroonsluiting optreedt, maakt de houtkant/-wal geen deel uit van het bos. In de andere gevallen wel.

Foto aanliggend

Foto kops


Het reguliere onderhoud wordt omschreven in de Code van Goede Natuurpraktijk dat als bijlage gevoegd is bij de omzendbrief LNW/98/01 (Staatsblad 17/02/1999 pag. 4657 e.v.).

De Code van Goede Natuurpraktijk is juridisch afdwingbaar voor werken uitgevoerd door openbare besturen

Voor particulieren vormt de Code voor Goede Natuurpraktijk een richtlijn die als voorwaarde in vergunningen verankerd kan worden


De volgende maatregelen worden aanvaard als regulier beheer

Het periodiek afzetten van de staken en stammen tot op 10 Ă 15 cm van het maaiveld of het wallichaam; de omlooptijd verschilt van soort tot soort (zomereik en andere hardhoutsoorten doorgaans 8-15 jaar; zachte houtsoorten zoals zwarte els en wilg, sporkehout en lijsterbes doorgaans 4-10 jaar)


Indien de totale lengte van de houtkant groter is dan 50 m, wordt de houtkant gefaseerd gekapt, hetzij een fasering in de lengte, hetzij een fasering in de breedte; doorgaans wordt de verjongingskap gespreid over 3 tot 4 jaar uitgevoerd.


Men verwijdert doorgaans het hakhout voor 15 maart Begrazen behoort niet tot het regulier beheer, dus houtkanten in graasweiden uitrasteren

De kruidige vegetatie in de houtkant niet branden; ook takhout buiten de houtkant verbranden

De houtkant niet bemesten

De houtkant niet met bestrijdingsmiddelen behandelen, uitgezonderd de bestrijding van exoten zoals Japanse duizendknoop en Amerikaanse vogelkers via specifieke methodes

Het regulier beheer dient steeds te worden uitgevoerd tussen 1 november en 1 maart; grote afwijking hierop resulteert in het vernietigen van het K.L.E.


Indien gaten in de houtkant voorkomen, dicht men die met soorten die reeds in de houtkant voorkomen De beste plantperiode is het najaar (vanaf november tot einde december)


Wijzigen van lijn- en puntvormige beplantingen

Alle werkzaamheden die niet binnen het regulier onderhoud zoals omschreven in de Code van Goede Natuurpraktijk te verantwoorden zijn, zijn vergunningsplichtig. Hierin onderscheiden we het achterstallig beheer en het verwijderen van de houtkant.


Achterstallig beheer -het laatst uitgevoerde regulier beheer merkelijk langer geleden werd uitgevoerd dan de aannemelijke omlooptijd bij de verjongingskap, spreekt men van achterstallig beheer. -Gefaseerde uitvoering -eerst dunning in het hooghout (middelgrote stamomtrekken) (brengt meer licht op de bodem). -na 3 tot 5 jaren kan dan het middelhout op het uiteindelijk stamtal gebracht worden. -Meestal blijven de dikkere bomen (vanaf ca. 80 cm stamomtrek) als overstaanders behouden (ca. 4-5 stuks / 100 meter). Deze omvorming vindt voortgang na telkens een evaluatie van de vorige ingreep. Dit moet resulteren in een omvorming tot houtkant of houtwal waarbij de oorspronkelijke gelaagdheid is hersteld en waarna het regulier beheer opnieuw kan starten. Het spreekt vanzelf dat het uitvoeren van het achterstallig beheer wel gebonden is aan het aanvragen van natuur- of bouwvergunningen.


Uitgegroeide houtkant zonder beheer gedurende bijna 100 jaren

Gefaseerde omvorming tot houtkant met volledige gelaagdheid


Verwijderen van houtkanten Het verwijderen van houtkanten is mits de juiste vergunningsprocedure mogelijk mits het standstillprincipe en het voorzorgsprincipe uit art. 14 en 16 van het ND gerespecteerd blijven DUS:

verwijderen van houtkanten en houtwallen moet steeds gepaard gaan met een EVENWAARDIGE compensatie in natura → gelijkwaardig in oppervlakte en soortensamenstelling → gelijkwaardige functie in het landschap (stapsteen, verbindingselement, onderdeel van netwerk)


Aanleg van nieuwe houtkanten -in principe zonder vergunning -behalve indien een beschermde vegetatie (natuurvergunning voor vegetatiewijziging)

door

de

aanleg

van

de

houtkant

verdwijnt

Aandacht: opletten voor landshapsvervalsing! Daarom de aanleg van nieuwe houtkanten en –wallen proberen te motiveren vanuit historisch standpunt.


ZIJN ER NOG VRAGEN?


Symposium Energieke houtkanten 16 juni 2011 ‐ Hasselt Agrarisch natuurbeheer door  landbouwers


inhoud • Situering • ECO² – Agro|beheergroepen – Agrarisch aannemingswerk

• Werking hagendorser


Situering

3


De maatschappij vraagt 

• Voldoende – veilig – kwaliteitsvol – divers …


De consument betaalt …


… om dit te verwezenlijken, gestuurd door landbouwpolitiek …

Schaalvergroting Specialisatie Mechanisatie


MAAR… de maatschappij vraagt…


… publieke diensten • Meer dan alleen voedsel : – Groen : natuur, omgeving, landschap – Blauw : water

– Geel : sociale diensten, recreatie,  opvoeding Wie betaalt ? – Rood : energie


Economische functies van  landschappelijke elementen Vroeger :  energie,  afsluiting, bescherming gewassen

Herwaarderen ?


Economische kosten‐baten • Landbouw                       landschap • Landschap en natuur als bijproduct van  voedselproductie ?

Openbare ‘lusten’

individuele koten €


ECO² • Uitbouwen samenwerkingsverbanden voor  agrarisch landschaps‐ en natuurbeheer via  agro|beheergroepen • Agrarisch aannemingswerk verder uitbouwen • Uitbouwen landschapsfondsen


Agro|beheergroepen • Agro‐ Landbouw

• Beheer Meer dan alleen natuur

• Groepen Binnen andere organisatievorm

12


Agro|beheergroepen Lokale samenwerkingsverbanden van 

landbouwers m.b.t. agrarisch natuur‐ en  landschapsbeheer Onder deskundige begeleiding

 Individueel initiatief gezamenlijk initiatief  Gebiedsgericht resultaat Efficiëntie  Vorming Duurzaamheid Draagvlak  Samenwerking met regionale landschappen, lokale  natuurverenigingen, WBE’s, gemeenten,  polderbesturen, …

13


Ruime waaier thema’s agrarisch natuur en  landschapsbeheer Bodem en water • Erosiebestrijding • Beekrandenbeheer / Waterkwaliteit • Waterconservering

Soortenbescherming • Akkervogelbeheer • Weidevogelbeheer

Landschap en KLE’s • Houtkanten / Holle wegen  • Landschapsbeheer 14


Agro|beheergroepen


Agrarisch aannemingswerk


Agrarisch aannemingswerk agro|aanneming zorgt voor  correct kader waarbinnen boeren  aan landschaps‐ en natuurbeheer  kunnen doen  coördinatie  aannemen van opdrachten  opstellen van offertes  oplevering van de werken  facturatie

17


Agrarisch aannemingswerk Een kans voor de boer  opdrachten komen de leef‐ en  woonkwaliteit van de plaatselijke  gemeenschap ten goede.   Machines beter benutten  Variërend werk en in team werken  bijkomend inkomen

18


Agrarisch aannemingswerk Een kans om grotere projecten aan te nemen  Boeren werken samen bij • Aanplanten hagen • Beheer rietvelden • Egaliseren wegen • Plaatsen van borden • Planten bosplantsoen • opkuisen wandelwegen

19


Projecten ECO²

20


Realisaties in provincie Limburg

21


Bestrijding exoten

23


Ecologisch maaibeheer

Opdrachtgever : bosgroep

24


Onderhoud holle wegen

• • •

Verschillende boeren doen achterstallig onderhoud agro| aanneming geeft opleiding en coördineert Opdrachtgever : – Regionaal Landschap Haspengouw‐Voeren – Gemeente

25


Aanleg vlonderpad – takkenwal

26


Inrichtingswerken Rvk Vliermaalroot Opdrachthouder Vlaamse Land Maatschappij  Limburg ,  afdeling Ruilverkaveling.


Inrichtingswerken Rvk Vliermaalroot • • • • • • •

8.000 meter prikkeldraad. 3.200 meter gladde draad 320 linde bomen 132 wilgenbomen (knotwilgen) 5600 stuks meidoornhaag 8000 stuks besdragend bosgoed 44 kastanjebomen

28


Inrichtingswerken Rvk Vliermaalroot

• Omzet 85.400 euro • Meegewerkte 19 landbouwers die vennoot werden. • Een 8542 ha werden ingekleed door  LAND‐schaps‐BOUWERS van agro|aanneming!

29


Inrichtingswerken Rvk Vliermaalroot

30


Inrichtingswerken Rvk Vliermaalroot


Hagendorser

32


Hagendorser • Leader – project In samenwerking met Regionaal Landschap Haspengouw en  Voeren

• Thematische aanpak van een typische  landschapsvorm


Hagendorser • Landbouwers doen praktische werk  1 landbouwer coördineert praktische werking  3 landbouwers scheren

• Agro|aanneming zorgt voor :  Materiaal  Facturatie  Verzekering


Prestaties Hagendorser


Hagendorser kansen ‐ aandachtspunten • Grote investering • Machine wordt ter beschikking gesteld aan  niet‐personeel • Rendabiliteit bij aanvang • Locale betrokkenheid landbouwers • Meedenken met opdrachtgevers


Waarom samenwerken ? • Agro|diensten – traditie in  samenwerken met landbouwers Landbouwers begeleiden in hun samenwerking

– Willen meedenken met locale partners – Kennis coöperaties Juridisch Fiscaal


Geef landbouwers een kans! Maak van hen een

LAND ‐ Schaps‐ Bouwer 39


15-6-2011

BIOMASSA UIT HET LANDSCHAP DE LOGISTIEKE UITDAGING VOOR MORGEN HASSELT – 16 juni 2011

Ing. Jeroen Oorschot MSc

Praktisch advies… Bosbeheer Schalmen

en houtmeten

Oogstvoorbereiding/-begeleiding Logistiek Beheerplanning Flora-

en Faunacheck

Boomveiligheidscontrole GIS

en GPS

Cursussen HOUTIGE

BIOMASSA BORGMAN BEHEER ADVIES B.V. uw logistieke partner

1


15-6-2011

Biomassa als bijproduct; CASCADERING als START  Timmer aan 

minder klimaatverandering

GEBRUIK en HERGEBRUIK HOUT

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

Inhoud  Een gesloten

circel  Globaal versus lokaal  Betrokkenen binnen de logistieke circel  Logistiek van houtkanten  Bosranden en jong

bos  Lokale biomassawerf  Logistieke knelpunten BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

2


15-6-2011

Biomassa als bijproduct; CASCADERING als START  Timmer aan 

minder klimaatverandering

GEBRUIK en HERGEBRUIK HOUT

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

Houtkanten kringloop

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

3


15-6-2011

Dichtbij huis of ver weg?

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

Onze missie: Het bereiken van structurele en langdurige samenwerking met partners en de belanghebbenden in de keten van bos, natuur en landschapsonderhoud, in een lokale context. BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

4


15-6-2011

WAAR KOMT HET HOUT VANDAAN? • • •

Globaal Regionaal Lokaal BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

GLOBAAL

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

5


15-6-2011

WAAR KOMT HET “GLOBALE” HOUT VANDAAN? • •

Residu uit industrie Residu van grootschalige houtkap en rooiprojecten Korte omloophout BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

REGIONAAL

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

6


15-6-2011

WAAR KOMT HET “REGIONALE” HOUT VANDAAN? • • •

Residu uit kleine industrie Residu van houtkap en rooiprojecten Groot onderhoud aan bos, natuur en landschap BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

LOKAAL  Dicht

bij huis!  Weinig transport  Kleine hoeveelheden  Kleine kachels  “Kleine” techniek en machines  Dus MAATWERK ! BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

7


15-6-2011

Focus op LOKAAL  Onderhoud aan

houtkanten  Eigen hout eerst naar de juiste bestemming  Eigen biomassa eerst naar de dichtstbijzijnde bestemming

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

Wie is de eigenaar?  Wie

is de eigenaar van de biomassa?  Waar ligt het potentieel op de lange termijn?  Waar borgen wij de duurzaamheid?  Wie plaatst een kachel?

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

8


15-6-2011

Groen-eigenaar  Boseigenaar  Landgoedeigenaar  Landbouwer

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

Kachel-eigenaar  Woning

of groep woningen  Landgoedeigenaar  Landbouwer  Zwembadbeheerder  Zorginstelling  Schoolgebouw  Gemeentehuis  CONTINUE

WARMTEVRAAG!

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

9


15-6-2011

Houtkanten  Duurzame

onderhoudsbehoefte  Mobilisering hout en biomassa  Technieken

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

Duurzame onderhoudsbehoefte Landgoed Eerde Ommen – Ver. Natuurmonumenten  Herstel van cultuurlandschap  Behoud van natuurwaarden  Kleinschalige landbouw  Toerisme  Rendabel onderhoud BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

10


15-6-2011

Duurzame onderhoudsbehoefte

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

Duurzame onderhoudsbehoefte

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

11


15-6-2011

Duurzame onderhoudsbehoefte  Cascadering: rondhout, eiken

rasterpalen en houtsnippers  Typen landschapselement  Cyclisch beheer en oogst  Verdeling van de ingreep vs. Rust  Landschapsbeeld

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

Wat kost de ton biomassa uit het landschap?  Wat

nu als deze teveel kost?  1 ton kost nu â‚Ź 33,33  Wat brengt het op?

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

12


15-6-2011

Mooi Nederland Energieke integratie van stadsrand en landschap  Verrommeling

van de stadsrand  Duurzaam bouwen  Inpassing van bebouwing en groen  Belevingswaarde van energiebos

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

BOSRANDEN EN JONG BOS

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

13


15-6-2011

Potentieel in bosranden

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

Op tijd beginnen in de bosrand

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

14


15-6-2011

JONG BOS: Zuivering en eerste dunning Aanleg machinepaden

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

MOBILISEREN  Een langdurige

samenwerking met partners en betrokkenen in het landschap.

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

15


15-6-2011

LOGISTIEKE AFSTEMMING  Voldoende

omvang van een project  500 ton is te weinig, is 1.000 ton genoeg?  Of mag het kleinschaliger?

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

Lokale biomassawerf

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

16


15-6-2011

Biomassalland lokale energie uit het Sallands landschap  Haalbaarheidsonderzoek    

Biomassapotentieel Geinteresseerde partijen I nvesteerders Optimalisatie v an landschapsbeheer

 Investeringsplan  

Plaatsing v an kachels ADVI ES B.V. Oogst en logistiek BORGM ANuwBEHEER logis tieke part ner

Een pallet aan techniek

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

17


15-6-2011

Techniek is altijd maatwerk  Elke

houtkant is anders en vraagt een juiste onderhoudsinsteek……………..

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

Logistieke knelpunten De logist ieke ket en van hout ige biomassa uit bos, nat uur en landschap in Nederland: st and van zaken, knelpunt en en kansen “Schoon en zuinig” – Ministerie LNV 2009 Rapport :

www.borgmanbeheer.nl BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

18


15-6-2011

Knelpunten Markt  “Jonge” markt , prijzen  Kwaliteitseisen biomassa vs. kachels  Is biomassa afval?  Snipperopbrengst dekt niet het beheer  Gesubsidieerde markt

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

Knelpunten Beleidsmatig  Schoont ijd vs. duurzame levering  Is biomassa afval?  Draagvlak

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

19


15-6-2011

Knelpunten Technisch  Kwaliteitseisen biomassa vs. kachels  Vocht gehalte  Transport , opslag, buffering, broei?

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

Knelpunten Logist iek  Oogst : de juist e machine en ket en  Cont inuiteit van oogst en aanvoer  Versnipperde snippers  Schakels in de ket en

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

20


15-6-2011

Knelpunten Kennis  Het wiel blijven uitvinden…  Kennis van de mogelijkheden  SAMENWERKING!

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

Samengevat…

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

21


15-6-2011

Logistiek plannen  Lokaties

houtkanten  Verwerkingskeuze  Begaanbaarheid terrein  Tussenopslag of niet?  Houtstapelplaatsen  Just-in-time afhalen biomassa

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

Aan de slag!  Regelmatig en

terugkerend onderhoud zorgt voor een continue stroom aan biomassa  Meerjarenplanning en realisatie een must!

BORGM AN BEHEER ADVI ES B.V. uw logis tieke part ner

22


15-6-2011

Aan het werk…….

Hartelijk dank voor uw aandacht !

Wageningen/Schalkhaar (NL)

www.borgmanbeheer.nl info@borgmanbeheer.nl

Colofon Presentatie Houtkanten 2011 Foto’s © Borgman Beheer Advies Biomassastroomlijn Biomassmatch® Probos iStockphoto Aerodata Surveys Nuon Cogen Cogas

BORGMAN BEHEER ADVIES B.V. uw logistieke partner

23


‘Het landschap als bron van energie’ Biomassa-project Beetsterzwaag ‘Symposium Energieke Houtkanten’ Hasselt, 16 juni 2011 Dirk de Boer 1


Agenda • • • • • • •

Aanleiding Aspecten en positie van bioenergie DLG-project: “North Sea Bio Energy” Pilotprojecten DLG Economische perspectieven Slotopmerkingen Discussie

2


Aanleiding • Interreg IIIB project ‘North Sea Bio Energy’ • Internationale partners – – – – –

Forestry Commission Scotland Provincie Fryslân Landwirtschaftskammer Weser-Ems Gom West Vlaanderen Dienst Landelijk Gebied

• Leadpartner Provincie Friesland

3


Belangrijkste activiteiten • Communicatie / voorlichtingsbijeenkomsten • Onderzoek naar inzet van biomassa uit houtsingels (RUG) • Realisatie van demo-installaties • Realisatie van een biomassacentrum

www.bioenergienoord.nl

4


Energie voor verwarming Situatie in Nederland Bijna 100% van de huishoudens zijn aangesloten op het aardgasnet Aardgas is schoon, gemakkelijk, comfortabel, betrouwbaar en ‘small� Vraag:

Waarom zouden de mensen veranderen?

Situatie in Duitsland, Denemarken, Italie etc. verschilt totaal van de situatie in Nederland als een oliegestookte CV-installatie vervangen moet worden, wordt vaak gekozen voor een pellet- of houtsnipperverbrandingsinstallatie Deze landen hebben veelal een subsidieprogramma.

5


We hebben een groot probleem!!

Production

Het olie tijdperk ‌

0

500

1000 Anno Domini

1500

2000

2500

Ref. Colin J. Campbell 6


Prijsontwikkeling van aardgas 0,025

euro/MJ

0,02

0,015

0,01

0,005

0 1996

1998

2000

2002

2004

2006

Bron: CBS, 2006

Houtsnippers Aardgas

Energie inhoud MJ/m3

Prijs €/m3

Prijs €/MJ

2500

10

0,004

32

0,75

0,024 7


Duurzame energie Taakstelling Nederlandse Overheid: • Kyoto 1991: – 2010: 5% duurzame energie – 2020: 20% duurzame energie • Duurzame energie: wind, biomassa, water, zon, aardwarmte • Doelstelling CO2-reductie: 6% in 2010 t.o.v.1990 • Biomassa is in principe onbeperkt beschikbaar. 8


““Duurzame Duurzame Energie is Politieke Energie ” Energie”

9


Actualiteit van Bio-energie Actualiteit van bio-energie Bush: ‘VS zijn verslaafd aan olie uit buitenland’ Bron: Volkskrant, 1-2-2006

Brussel zint op verplichte bijmenging biobrandstof Groninger politiek wijst nieuwe kerncentrale af DVHN, 13 februari 2006, 22:04 Een meerderheid van provinciale staten in Groningen is faliekant tegen de bouw van een kerncentrale in de Eemshaven. De collegepartijen PvdA en CDA wijzen dit idee van staatssecretaris Pieter van Geel (Milieu) af. Douwe Hollenga, CDA fractievoorzitter in de Groninger staten, wijst het pleidooi voor een nieuwe kerncentrale door zijn partijgenoot Van Geel van de hand. "We willen, zolang de afvalproblematiek niet is opgelost, geen kernenergie in de Eemshaven en dus ook niet in Nederland." Hij ziet meer in een milieuvriendelijke centrale in de Eemshaven voor biomassa.

Ministers: Toekomst voor boeren in energie BRUSSEL (ANP) - Landbouw en bosbouw kunnen goede bronnen zijn voor energie, zo vinden de ministers van Landbouw van de Europese Unie. Ze denken positief over een actieplan …… Bron: Reformatorisch Dagblad, 24-1-2006

Accijnsvrijstelling PPO vanaf 2006 beperkt tot 31 cent per liter Bron: Ministerie van Financiën, 08-02-2006

10


Huidige energiestromen Import of Energy

Finances

Potential Biomass

11


Onze afhankelijkheid ! Olie: van Hoessein

Gas: van

Bio-enerie van ‌.??? 12


Regionale kringloop Import of Energy

Biomass for Bio-energy

Finances

Finances

13


Aspecten en positie van bio-energie

Waarom bio-energie uit biomassa ? • • • • • • •

Reductie van de CO2 emissies Fossiel brandstoffen raken uitgeput Stijgende energieprijzen van olie, gas, etc.) Stimulatie van de lokale economie Lokale beschikbaarheid Korte aanvoerroutes (geen milieurampen) 6 x meer werkgelegenheid dan bij de inzet van olie 14


Biomassa heeft verschillende aspecten • Ecologische aspecten • CO2-neutrale energievoorziening

• Economische aspecten • Sociale aspecten

15


Ecologische aspecten CO2--kringloop kringloop bij verbranding van hout

16


Economische aspecten Energie prijzen van verschillende brandstoffen Fuel Fuel-oil Natural Gas Cereals

Energy content 10 kWh/l 8,816 kWh/m3 4,1 kWh/kg

Woodchips

4,1 kWh/kg

Woodpellets 4,6 kWh/kg

Price / unit

Price / kWh

0,55 €/L 0,058 €/kWh 0,10 € /kg 2005 0,23 € /kg 2007 15 €/m3

5,5 Ct 5,8 Ct 2,4 Ct 5,8 Ct 1,9 Ct

230 € / t

5,0 Ct (Carsten Brüggemann) 17


Energie -inhoud versus volume Energie-inhoud • Olie, hout, steenkool and stro • Dezelfde energieinhoud, • ………… Verschillend volume. Vaste regel: 1 m3 Houtsnippers = 75 m3 aardgas 18


Sociale aspecten van bio bio-energie • • • • •

Bio-energie is onbekend Imago Bio-energie-keten is complex Veel biomassa-technologie combinaties Veel mogelijkheden: – Klein- / grootschalig – Veel energieproducten – Inzetbaar op de vraag

24 uur per dag 19


Inzet biomassa: nationaal / regionaal? • Nadelen nationaal: – Hoge Transportkosten – Laag rendement • Voordelen Regionaal: – Duurzame ontwikkeling – Locale bedrijvigheid – Kennisontwikkeling in de regio – Positief effect op de werkgelegenheid 20


DLG project: North Sea Bio Energy

The Landscape as a source of energy! energy! 21


Houtwallen • • • • •

Houtwallen: een rij bomen en/of struiken Meestal eik en els Ca. 7000 kilometres in noord-Nederland In bezit bij boeren Functie: – Verleden: perceelsgrens en eigen houtproductie – Heden: schoonheid van het platteland

22


Houtsingels en ……

23


Houtwallen

24


Huidige problemen Onderhoud • Hoge onderhoudskosten • Afnemende overheidssteun • Opschaling van de landbouw Biomassa • •

Snoeihout: volgens huidige wetgeving is het afval Veranderende wet- en regelgeving – Verbranden in het open veld is verboden

25


Oplossing: Bioenergie uit hout? • Voordelen: – Transitie van fossiele energie naar bio-energie – Reductie van de CO2 emissies – Nuttig gebruik van ‘afval’ materiaal

• Maar: Is het rendabel? 26


27


Onderzoek Rijks Universiteit Groningen Belangrijkste aanbevelingen: • Verlaging van de onderhoudskosten door: – Inzetten op machinaal onderhoud – Samenwerken • Meer kansen door het creëren van een locale markt • Creëer een lokale markt d.m.v. het realiseren van lokale installaties • De eigenaren van de houtwallen moeten zelf de hele keten organiseren • Een goede logistieke opzet is noodzakelijk

28


Handmatig of ‌

29


Machinaal snoeien heeft voordelen.

30


Afzetten gebeurt hier eens per 8 tot 12 jaar

31


Hydraulische knipschaar 32


Een originele versnipperaar

33


Met een omgebouwde maishakselaar worden hier enkele kilometers per dag versnipperd

34


Opslag van houtsnippers

35


Sifting

Pruning

Chipping

Transport

Storage

Burning

36


Belangrijke aspecten voor de bouw van een installatie: • • • • • • •

Locatiekeuze Type warmteafnemer Grootte en continuïteit van de warmtevraag Planologie en wetgeving Economische haalbaarheid Sociale acceptatie Organisatie 37


Pilot projecten DLG • Twee pilots in het North Sea Bio Energy project • Doel: zoeken naar nieuwe vormen van inkomen om het landschap te onderhouden. Pilot Lyndensteyn:  Zuid-oost Friesland  Ca. 2500 km houtwallen  Verwarmen van een revalidatiecentrum  Boeren leveren de energie 38


Revalidatie Friesland en

School Lyndensteyn

39


Luchtfoto

40


Pilot Lyndensteyn • • • •

Aardgasverbr: 400.000 m3 95% vervangen door hout Houtsnippers: ca. 5000 m3 25-30 km houtwal/jaar

• Totale investering: • € 800.000

• Lengte warmteleidingnet: 470 m 41


Warmteleidingnet voor Revalidatie Friesland en School Lyndensteyn

42


Ge誰soleerde stalen buizen, lengtes 12 meter

43


Pijpleiding

44


Gebouw voor de houtketel en opslag van houtsnippers

45


In de winterperiode wordt er voorraad opgebouwd , om de zomerperiode te overbruggen.

46


EĂŠn keer per week wordt de voorraadbunker met een shovel gevuld.

47


Houtsnipperverbrandingsinstallatie, 1 MW

48


De installatie is op afstand in te regelen

49


De vraag was, wie kan nu de installatie bouwen en exploiteren? Er waren verschillende mogelijkheden:

1. Revalidatie Friesland

Afnemer van de energie

2. Essent of Nuon

Energiemaatschappij

3. De “Alde Delte�

Agrarische Natuurvereniging

50


Ad 1 Revalidatie Friesland Voordeel:

Regelen de eigen energievoorziening

Nadeel:

Hun ‘corebusiness’ is het genezen van mensen en ze hebben geen ervaring op het gebied van energie.

Ad2. Essent of Nuon Voordeel:

Ze zijn specialist op het gebied van energie

Nadeel:

De toevoer van biomassa kan niet worden gegarandeerd De landbouw heeft mogelijk minder voordeel

Ad 3. Farmers association for nature Voordeel:

Ze kunnen maximaal profijt halen uit hun houtsingels

Nadeel:

Het thema “Energie” is een nieuw speelveld voor de boeren.

51


Organisatiemodellen Organisatiemodellen Producent van biomassa

Model 1

Exploitant v.d. installatie

Biomassaprod uctie

Bewerken v. biomassa

Model 2

Model 3

Bewerken v. biomassa

Beheer v.d. installatie

Producent van biomassa

Bew erker van biomassa

Exploitant v.d. installatie

Biomassaprod uctie

Bewerken v. biomassa

Beheer v.d. installatie

Energie(eind)gebruiker

Exploitant v.d. installatie

Producent van biomassa Biomassaprod uctie

Beheer v.d. installatie

Producent, bewerker & exploitant

Model 4

Biomassaprod uctie

Bewerken v. biomassa

Beheer v.d. installatie

52


“Energy Contracting” De agrarische natuurvereniging “Alde Delte” heeft een warmteleveringscontract met de school en het revalidatiecentrum De prijs per geleverde MJ wordt jaarlijks vastgesteld en is gekoppeld aan de gasprijs

53


Openingsdag Biomassainstallatie op 16 januari 2008

54


55


56


57


58


Conclusies Gebruik van houtsnippers voor de productie van duurzame energie: • • • • • •

Zal bijdragen aan het oplossen van een hoop problemen Heeft goede economische potenties Moet worden gestimuleerd door de overheid Staat garant voor het onderhoud van het landschap Kan goed worden georganiseerd door de landbouw zelf Is nog in een ontwikkelingsstadium 59


60


61


Gluren bij de buren in NormandiĂŤ Marian Gerard


INHOUD • Voorstelling SOLABIO • Aanleiding bezoek Normandië & organisatie symposium • Film: “Energie uit houtkanten. Een voorbeeld uit Normandie” • Aanvullende informatie & conclusies


SOorten en Landschappen als drager voor BIOdiversiteit


INTERREG IV A: 27 partners uit de 8 provincies in de grensregio Vlaanderen Nederland


Uitgangspunt 1: Het verlies aan biodiversiteit kan momenteel niet afgeremd worden (zowel mondiaal als regionaal). In de grensregio Vlaanderen-Nederland: Toenemende behoeften aan ruimte vanuit verschillende functies vnl. In het buitengebied

Natuurlijke leefomgeving steeds meer onder druk (zowel qua landschappelijke kwaliteit & qua rijkdom aan biodiversiteit)


Uitgangspunt 2: Integrale benadering & Participatie van lokale belangengroepen = ESSENTIEEL

Ecologie

Economie

Cultuur


Uitgangspunt 3:

• Verschillende accenten • Verschillende methoden en instrumenten één soort

meerdere soorten

leefgebied

landschap


Doelstellingen: 1) De biodiversiteit in de grensregio Vlaanderen-Nederland behouden en stimuleren

2) Betrokkenheid van verschillende groepen verhogen 3) Het verbeteren van onze werkwijzen/methoden en bijdragen tot een beter implementeerbaar biodiversiteitsbeleid.


AANPAK 1) Habitatherstel, testen van nieuwe methoden of maatregelen & productontwikkeling


AANPAK 2) Mensen samenbrengen: Kruisbestuiving & samenwerking bevorderen


AANPAK 3) Evaluatie/zelf-evaluatie: Kansen en knelpunten detecteren

-

+


AANPAK Menselijke Infrastructuur

Boer en Natuur

TRIORAND

Houtkanten en bosranden

Beekdalen


HOUTKANTEN EN BOSRANDEN Acties: •Aanplanten houtkanten •Herstel van houtkanten •Machinaal beheer van houtkanten (demonstreren) •Aanleg van bosranden


HOUTKANTEN EN BOSRANDEN Kennisuitwisseling: •Trefmoment bosranden (3/6/2010) •Trefmoment houtkanten op Landgoed Wallsteijn (30/11/2010) •Trefmoment “Machinaal beheer van houtkanten” (1/3/2011)

Acties hebben verschillende doelen: •Specifieke soorten (leefgebied) •Herstel corridors/verbindingen •Landschapsherstel •Herstel of onderhoud van cultuurhistorische elementen


HOUTKANTEN Knelpunten, kansen en vragen: •Wat is een goede houtkant? •Technische aspecten m.b.t aanleg, achterstallig beheer, regulier beheer… •Financiële aspecten (subsidies, economische functies) •Reglementering


HOUTKANTEN Eén element komt steeds terug: •Een goede houtkant is een beheerde houtkant. Regulier beheer is nodig. •Beheer van houtkanten is kostelijk •Wel subsidies voor aanleg van houtkanten, minder voor achterstallig beheer en weinig of geen voor regulier beheer. •Duurzaamheid van de genomen maatregelen is daardoor niet gegarandeerd


HOUTKANTEN Mogelijke oplossingen: 1.Zoeken naar een meer efficiënte, minder kostelijke vorm/manier van beheren 2.Terug een economische waarde/functie geven aan houtkanten zodat: • •

Houtkantenbeheer genereert inkomsten of minstens niets meer kosten Er terug zorg komt voor houtkanten, doordat zij ervaren worden als iets nuttigs i.p.v. een last


HOUTKANTEN Kansen voor energieproductie • Hout van regulier beheer is niet geschikt voor het leveren van (rond) brandhout • Klimaatsverandering: zoektocht naar alternatieve energieën, in het bijzonder uit biomassa bezig • Her en der voorbeelden van individuele verbrandingsinstallaties bij landbouwers

Zoektocht naar een duurzaam en rendabel systeem van energieproductie uit houtkanten


SCIC (Société Coopérative d’Intérêt Collectif) BOIS BOCAGE ENERGIE


FILM: Energie uit houtkanten Een voorbeeld uit NormandiĂŤ


Doelstellingen van SCIC • Het behoud van het bocage-landschap versterken • Economisch revaloriseren van het bocage-landschap en • Het duurzaam beheer van hout uit houtkanten • Lokale tewerkstelling in dit landelijke gebieden versterken • Lokale productie van hernieuwbare energie die hanteerbaar is in klein (individuele) verbrandingsinstallaties • Een ruimtelijke spreiding van het beheer over het hele territorium


Boeren en eigenaars van houtkanten Inzet coĂśperatieven Garantie op kosten-efficiĂŤnte, duurzaam aanvoer !!

Mechaniseren & optimaliseren oogst en snipperen Grondstoffen beheren

- Stockage/drogen snippers ! - Vervoer snippers ! - Kwaliteitsgarantie !

Klanten Moderniseren & bekendmaken individuele of gekoppelde verwarmingssystemen Garantie op afzet !!


Raad van bestuur SCIC


5. Droogloods CVBA gemeente

afnemers afnemer betaalt: 79 €/ton

verlies gewicht 17% = 13 €

Behandeling: 21 €/ton (diverse: huur, handelingen, afschrijving)

+ BTW + vervoer

4. Weegbrug. Lokale industrie 1. Machine die knipt en grijpt. Coöperatie landbouw

2. Grote hakselaar hakselt en spuit in maïskar. Coöperatie landbouw

3. Maïskarren vervoeren. Lokale landbouwers

Aanbieder houtkant Eigenaar krijgt: 45 €/ton


Beheer van de grondstoffen


Beheer van de grondstoffen Referentiewaarde jaarlijks geproduceerde volumes hout voor verschillende typen houtkanten en samenstellingen

type houtkant overstaanders met hakhout en struiken overstaanders met struiklaag enkel overstaanders overstaanders met hakhout hakhout met struiken hakhout heg

theoretische gemiddelde jaarlijkse aangroei (m続 snippers) gemiddelde interval van minimum maximum

theoretisch volume van 100m (m続 snippers) gemiddelde interval van minimum maximum

1,5

1,2

1,8

36

28

44

1,3

1,1

1,5

26

19

33

0,6 2,3 2,6 1,6

0,4 1,7 1,2 1,2

0,8 2,8 4 2,1

17 52 42 37

12 41 27 22

21 63 56 52


Conclusies • Inspirerend voorbeeld: • Toont aan dat een duurzaam rendabel beheer van houtkanten mogelijk is (houtkanten kosten niets meer) • Korte keten systeem met individuele verbrandingsinstallaties werkt • Het landschap leeft • Lokale tewerkstelling wordt versterkt • Draagvlak voor het behoud en onderhoud van houtkanten wordt verhoogd


Conclusies • Open vragen: • Effect op biodiversiteit • Wat met elementen die niet “productief” zijn, zoals oude houtstoven/knoteiken? Onze subsidiesystemen daar eerder op richten?


Conclusies • Vertaalbaarheid naar Vlaanderen/Limburg: • Landschappelijk meer verweving met andere functies & verschillende “energieke elementen” in het landschap (bufferzones, bosranden, elementen onder hoogspanningslijnen, etc…) • Andere (en veel) instanties en spelers: afstemming nodig • Houtkanten zijn uitgegroeid tot mini-bossen: eerst achterstallig beheer aanpakken - deskundigheid nodig. • Opkomen van exoten: opvolging/nazorg nodig


Conclusies • Vertaalbaarheid naar Vlaanderen/Limburg: • Wetgeving/reglementering is anders: - Bouw- en kapvergunning - Groenresten uit houtkantenbeheer wordt beschouwd als afval • Landschapsbeeld zal drastisch veranderen: belang van communicatie • Technologische verbetering en kansen voor verhogen energierendabiliteit


Dank u! Merci!

Symposium Energieke houtkanten  

Hier vind je de presentaties die gegeven werden tijdens het symposium Energiek houtkanten op 16 juni 2011 in Hasselt.

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you