Issuu on Google+

Numer 2 (6) 2015

kwartalnik laktacyjny Znane mamy karmią piersią

Wywiady z karmiącymi polskimi gwiazdami

Dasz radę!

Karmienie dziecka wymagającego

Laktacja i leki Okiem farmaceuty

Mama korzysta

Co daje kobiecie karmienie piersią?

Karmienie w terenie Letnie podróże matki karmiącej

Ponadto w numerze: • • • • • • •

specjaliści ze świata odpowiadają na nasze pytania dopajanie – oddzielamy mity od faktów kącik moda i uroda recenzje książkowe kwartalnik w terenie mleczne ciekawostki opieka laktacyjna w Izraelu i Australii

... oraz wiele innych ciekawych tematów

W numerze: Mama Karmiąca Letniego Kwartału - wyzwanie

(lipiec - wrzesień 2015)


Spis treści Sławne mamy karmią piersią wywiad z Anną Powierzą

8

Wygórowany odruch ssania

30

O dopajaniu niemowląt wodą

32

Grzybica

35


Od redakcji — str. 5 Mleczny skrót — str. 6 Mama sześciorga — str.20 Spróbowałam — str. 22 Dziecko z rozszczepem wargi — str. 24 Gdy mleko jest, a dziecka nie ma — str. 26 Po prostu atopia — str. 36 Karmiąca mama korzysta również sama — str. 38 Świat karmi — str. 40 Powrót do piersi — str. 44 Prawidłowa postawa podczas karmienia na siedząco — str. 46 Jak sprawdzić, czy moje dziecko się najada? — str. 48 Karmienie piersią i stosowanie leków — str. 50

Sławne mamy karmią piersią wywiad z Alicją Janosz

12

Sławne mamy karmią piersią wywiad z Kamilą Szczawińską

16


High need baby przy piersi 54

Kwartalnik w terenie

62

Rutynowe praktyki okołoporodowe a karmienie piersią — str. 56 Zapytaj eksperta — str. 58 Podróżowanie z dzieckiem — str. 80 Travel kid — str. 81 Kącik recenzencki — str. 84 Letnia okładka - backstage — str. 92 Mama Karmiąca Letniego Kwartału -

Niezbędnik podróznika

82

wyzwanie — str. 94 Torebka Kwartalnika — str. 96 Buty grzechu warte — str. 102 Zjedź to! — str. 104 Znajdz wsparcie — str. 114


Od redakcji

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

5

Bomba! Bomba spadła na naszą Redakcję. Zakładamy Fundację Promocji Karmienia Piersią! To z tego powodu szósty numer Kwartalnika Laktacyjnego oddajemy w Wasze wirtualne ręce z lekkim poślizgiem. Warto jednak było czekać – zapewniam! W tym numerze mamy trzy wyjątkowe wywiady z polskimi gwiazdami!

Anna Powierza – znana aktorka opowie o swojej

przygodzie laktacyjnej oraz o tym, jak zmieniło ją macierzyństwo. Alicja Janosz – piosenkarka, ambasadorka akcji #karmieswobodnie w rozmowie z Kwartalnikiem przekona Was, że warto karmić piersią. Kamila Szczawińska światowej sławy top modelka udowodni, że karmienie piersią i piękne ciało idą ze sobą w parze. Poznacie mamy, których laktacyjna przygoda jest wyjątkowa, zabierzemy Was w mleczną podróż do Izraela i Australii. Będziemy opowiadać o wakacjach z dzieckiem i o dopajaniu niemowląt latem. Poruszymy tematy okołoporodowe, przyjrzymy się karmieniu dziecka high need baby, a o lekach dla mamy karmiącej opowie nasza ekspertka – Farmaceutka. Wisienką na torcie będą wywiady z wybitnymi specjalistkami z zakresu karmienia piersią z Kanady Australii.

i

Te i dużo, dużo więcej laktacyjnych tematów znajdziecie w szóstym numerze Kwartalnika Laktacyjnego. W imieniu całej Redakcji życzę Wam pięknych i udanych wakacji oraz przyjemnej lektury! Wasza Naczelna Laktacyjna

Agata Aleksandrowicz redakcja:

kwartalnik laktacyjny

KONTAKT:

Agata Aleksandrowicz

Anna Marcinkowska

hafija.pl

icyignacy.pl

Aleksandra Przeździecka-Kujałowicz

Julita Hypki

koralowamama.pl

doulajulita.pl

Julita Hypki

Magdalena Laska-Sarwa

Jowita Romaniuk

Paulina Ohar-Zima

matrioszkaphotography.blogspot.com

minyniny.blogspot.com

archiwum własne

Wszelkie prawa zastrzeżone

Zuzanna Kołacz-Kordzińska

Katarzyna Pawłowska

Fotolia

©Kwartalnik Laktacyjny 2014 - 2015

osrodek-blizej.pl

behappy-vinti.blogspot.com

Marta Drozd-Korożan

Anna Sornek

chabazie.blogspot.com

bubinkowo.blogspot.com

Na okładce: Wydarzenia, patronaty, wywiady, wykłady, współpraca merytoryczna: Dominika Malaga kontakt@kwartalnik-laktacyjny.pl

fot:

reklama i współpraca komercyjna:

Magdalena Laska-Sarwa

reklama@kwartalnik-laktacyjny.pl tel. 604436736

zdjęcia i grafiki:

Anna Świderska Ewa Muszyńska piegowata-ewa.pl Gosia Jackowska

TŁUMACZENIA:

Matrioszka Studio

malgorzatajackowska.com Pamela Kucińska

Pixbay

www.fb.com/DoulaLaPamela Aleksandra Budzowska

Publikacja nie stanowi substytutu porady medycznej.

W przypadku wątpliwości należy skonsultować się z dobrym lekarzem.

rozamarzy.com Hanna Krawsz www.karmiacecycenaulice.pl


6

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Mleczny skrót Dzielenie się mlekiem – szansa i zagrożenie Najnowsze analizy opublikowane w „Breastfeeding Medicine” wskazują, że praktyka dzielenia się mlekiem ma coraz więcej zwolenniczek. Niemniej jednak wiele kobiet nie zdaje sobie sprawy z ryzyka wiążącego się z korzystaniem z takiego wyjścia. Okazuje się, że w większości przypadków proces wymiany mleka nie jest w żaden sposób nadzorowany przez służbę zdrowia. Pośród rosnącej liczny zwolenniczek tej praktyki niemal jedna trzecia przyznaje, że przed skorzystaniem z mleka dawczyni nie brała pod uwagę jej stanu zdrowia. Tylko niewielka część kobiet omawiała tę kwestię ze swoim lekarzem. Są tysiące kobiet, które nie mogąc same karmić swoich dzieci, pragną dać im szansę skorzystania z dobrodziejstw mleka kobiecego. Niestety stwarza to też pokusę handlowania mlekiem. Badania pokazują, że mleko kupione przez internet najczęściej zawierało niepożądane dodatki – mleko krowie, chemikalia, bakterie chorobotwórcze. Badacze zaznaczają, że wciąż mamy za mało danych, aby skutecznie informować kobiety o korzyściach czy ryzykach wiążących się z korzystaniem z niepasteryzowanego mleka poza systemem banków mleka. Jednocześnie wskazują, że grupą, która najbardziej otwarcie podchodzi do pomysłu dzielenia się mlekiem, są kobiety wykształcone, o wyższych dochodach. Im niższe wykształcenie i zarobki kobiet, tym mniej są one świadome możliwości korzystania z mleka innej kobiety. To sygnał dla służby zdrowia, że jest pole do tego, aby promować wśród kobiet ideę oddawania mleka do profesjonalnych banków. za: www.sciencedaily.com

Karmienie piersią zmniejsza ryzyko białaczki Według badań opublikowanych w „JAMA Pediatrics”, dzieci karmione piersią przynajmniej 6 miesięcy są mniej narażone na białaczkę niż dzieci niekarmione piersią lub karmione przez krótszy czas. Białaczka to najczęściej występująca postać nowotworu u dzieci, stanowi około jedną trzecią przypadków nowotworów występujących w okresie dzieciństwa. Według międzynarodowych rekomendacji wyłączne karmienie piersią przez pierwsze 6 miesięcy zaspokaja potrzeby żywieniowe, wpływa pozytywnie na rozwój i zdrowie dziecka. Izraelscy naukowcy przeanalizowali 18 badań na temat wpływu karmienia naturalnego na występowanie białaczki u dzieci. Doszli do wniosku, że karmienie przez okres ok. 6 miesięcy lub dłużej wiąże się z obniżonym o 19% ryzykiem wystąpienia tego nowotworu u dzieci. Autorzy sugerują, że odgrywa tu role kilka mechanizmów, m.in. zawarte w mleku matki immunologicznie czynne i przeciwzapalne składniki, które mają wpływ na kształtowanie się odporności u dziecka. Uświadomienie sobie ogromnej prozdrowotnej roli karmienia piersią powinno skłonić nas do skierowania większego wsparcia w tym zakresie dla młodych matek. za: www.sciencedaily.com


Karmienie piersią zmniejsza ryzyko wznowy raka piersi Kobiety ze zdiagnozowanym nowotworem piersi, które uprzednio karmiły swoje dzieci, o 30% rzadziej doświadczają wznowy raka – udowadniają badacze na łamach „Journal of the National Cancer Institute”. Dotyczy to w szczególności jednego z podtypów nowotworu, najczęściej diagnozowanego u kobiet z nowotworem piersi. Badania z udziałem ponad półtora tysiąca kobiet pokazały, że kobiety karmiące piersią częściej doświadczały mniej agresywnej formy raka piersi tzw. nowotworu prześwitu A, ponadto aż o 28% spadało też u nich, w porównaniu z kobietami niekarmiącymi piersią, ryzyko śmierci w wyniku choroby. Naukowcy dodają też, że ta ochrona jest tym większa, im dłużej trwało karmienie piersią.

Karmienie piersią chroni przed niebezpiecznym wpływem zanieczyszczeń środowiska Życie w obszarach, gdzie natężenie ruchu pojazdów jest bardzo wysokie, czy w pobliżu huty naraża nas na kontakt z dwoma największymi środowiskowymi zanieczyszczeniami. Naukowcy odkryli jednak, że wynikające z nich zagrożenia nie dotyczą dzieci karmione piersią przynajmniej w pierwszych miesiącach życia Grupa badawcza obejmowała ponad 600 kobiet. Badania rozpoczęto w 2006 roku, a kobiety i ich dzieci byli monitorowani od okresu ciąży do ukończenia 15. miesiąca życia. Jednak naukowcy postanowili przyjrzeć się dzieciom także na późniejszym etapie, aż do dziś, kiedy mają ok. 8 lat. W okresie ciąży, gdy układ nerwowy dziecka dopiero się formuje, wpływ zanieczyszczeń środowiska jest szczególnie niebezpieczny. Badanie miało na celu przede wszystkim obserwację, jak na rozwój motoryczny i psychiczny dziecka w pierwszych latach życia wpływają zanieczyszczenia - cząsteczki PM2.5 i dwutlenku azotu NO2. Cząsteczki PM2.5 są cztery razy mniejsze niż średnica włosa i krążą zawieszone w powietrzu. Ze względu na niewielki rozmiar z łatwością przemieszczają się na duże odległości, równie łatwo także wnikają w ciało człowieka. Badacze odkryli, że karmienie piersią przynajmniej cztery miesiące pozwala ochronić dziecko przed negatywnym wpływem zanieczyszczeń środowiskowych tego typu. za: www.sciencedaily.com

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

7


8

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

O.Stachwiuk/KITAKO

To, co dla dziecka najlepsze z aktorką Anną Powierzą rozmawia Agata Aleksandrowicz

Anna Powierza, dziennikarka, pisarka i aktorka. Znana z wielu ról filmowych („Panna Nikt” Andrzeja Wajdy, „Spadek” Edwarda Porębskiego, „Złoto dezerterów” Janusza Majewskiego), telewizyjnych („Wszystko gra” Wojtka Pacyny) i seriali („Kochaj mnie, kochaj”). Największą popularność przyniosła jej rola Czesi w telenoweli „Klan”. U nas w zupełnie innej roli – jako mama ponad rocznej Helenki opowiada o swojej drodze mlecznej.


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Kwartalnik Laktacyjny: Aniu, powiedz mi

i jeszcze raz tłumaczyła, jak prawidłowo

KL: Wiele się mówi, że karmienie naturalne

dlaczego w ogóle zdecydowałaś się karmić

przystawić dziecko, aby potem nie bolało.

to coś, z czym nie powinno się „wychodzić

piersią?

Bardzo dużo mi wtedy pomogła. Gdyby nie

na ulicę”, a mamy powinny się chować

ona, nie wiem, czy znalazłabym w sobie

i ukrywać, żeby nie epatować piersią.

odwagę, by dalej karmić piersią.

Jak myślisz, dlaczego nie akceptuje się mam

Anna Powierza: Nie wyobrażałam sobie, że

karmiących w przestrzeni publicznej?

mogłabym karmić jakkolwiek inaczej. Był to najprostszy – przynajmniej na początku

Ta przygoda, to była jedynie trudność

tak mi się wydawało – sposób nakarmienia

techniczna. Nie ona spowodowała, że

AP: Nie mam pojęcia. Być może mam jakieś

dziecka, jaki tylko można wymyślić. Nie

karmienie piersią coraz bardziej wydaje się

niebywałe szczęście, ale nigdy nie spotkała

lubię utrudniać sobie życia. Dla mnie

sprawą niebotycznie wręcz skomplikowaną.

mnie negatywna reakcja. Karmię wszędzie.

wstawanie w nocy, podgrzewanie, wlewanie

Podejście

mam,

Na spotkaniach, w restauracjach, galeriach

do butelek mleka, aby nakarmić Helenkę,

negujących, krytykujących to moje bardzo

handlowych, parkach. Nie chowam się po

wydawało się kuriozalne. Zwłaszcza przy

osobiste i bardzo intymne połączenie

kątach, nie uciekam do kibli, nie wkładam

opcji, że można po prostu podać jej pierś

z córką, to jest faktyczny problem.

torebki na głowę ani nie wczołguję się

innych

ludzi,

innych

pod ławkę. Może jestem odporna na

i nawet przy tym się nie obudzić. Druga sprawa, mam bardzo aktywny tryb życia,

KL: Czy uważasz, że jest ważne, żeby mówić

pełne niesmaku spojrzenia, bo ja wiem…?

a Helenka siłą rzeczy w nim uczestniczy.

o tym, czym jest karmienie naturalne,

Z drugiej strony, widziałam kiedyś w galerii

Gdybym przed wyjściem z domu musiała

czy istotne jest, żeby je promować, żeby

karmiącą właśnie młodą mamę. Spłoszoną.

jeszcze pamiętać o dziesiątkach akcesoriów,

zachęcać dziewczyny do podjęcia próby

Pąsową. Skupioną nie na dziecku, ale

smokach, butlach, mlekach albo potem

karmienia?

rzucającą nerwowe spojrzenia na każdego jednego przechodnia. Ta sytuacja była dla

w drodze ze spotkania na spotkanie, się

AP: Oczywiście. Brak elementarnej wiedzy

niej tak dręcząca, że aż sama miałam ochotę

gdzie, jak i w czym podgrzać to mleko,

na temat mleka mamy i tego, co ono

powiedzieć jej, żeby karmiła w toalecie czy

prawdopodobnie

wychodziłabym

dziecku daje, jest szokujący. Trudno mi

gdziekolwiek, gdzie ludzie nie patrzą. Nie

z domu nigdzie, bo by mnie to po prostu

pojąć, że tyle kobiet może zrezygnować

zrobiłam tego wtedy, może zlitował się nad

przerosło.

z karmienia piersią, dumnie obwieszczać

nią kto inny.

gdybym

jeszcze

musiała nie

martwić

to całemu światu, a nawet nie wie, KL: Co to znaczy, że na początku wydawało

z czego tak naprawdę okradły najbardziej

KL: Jakie najważniejsze według Ciebie plusy

Ci się to proste? Miałaś jakieś problemy, że

ukochaną istotę. Teksty typu „mleko matki

ma karmienie piersią?

potem już się to zmieniło? Jaka była Wasza

po 6 miesiącach nic nie daje” są żenujące,

droga mleczna?

a

wypowiadają

je

nawet

medycznie

AP:

Eksplozja

miłości.

Ogromne,

wykształcone kobiety. To przykre, biorąc

niepowstrzymane uderzenie najlepszych,

AP: Kiedy pierwszy raz przystawiłam do

pod uwagę, że wiedza na ten temat jest

największych

piersi Helenkę, wydawało mi się, że jest

w naszych czasach naprawdę na wyciągnięcie

jakie tylko w sobie mam. Kocham córcię

to banalnie proste. Miliony kobiet karmiły

ręki.

najbardziej w świecie, ale podczas karmienia

i

najpiękniejszych

uczuć,

aż kręci mi się od tego w głowie. To wyrzut

i karmią w ten sposób dzieci, co może być trudnego? Przystawiam i już. Załatwione.

Dlatego też bardzo ważne wydaje mi się,

oksytocyny, wiem to i jestem właśnie za

Moja córcia miała ogromną potrzebę ssania,

żeby mówić na ten temat jak najwcześniej

to niesamowicie Stwórcy wdzięczna. Poza

dlatego już w drugiej dobie jej życia odkryłam,

się da, kobietom jeszcze w ciąży. Ja miałam

tym, więź pomiędzy mną a dzieckiem jest

że jednak takie banalne karmienie chyba nie

świetny szpital, położne bardzo mi pomogły,

nie do opisania. Nikt mi nie wmówi, że

jest. Miałam popękane brodawki, ból nie do

karmię piersią do tej pory. Ale był to bardzo

karmiąc butelką, miałabym to samo, bo po

opisania. To był moment, kiedy pomyślałam,

trudny moment. Gdybym nie miała pomocy,

prostu nie. No i cała lista plusów, o której

że nie dam rady karmić piersią. Na szczęście

tak jak wiele kobiet w takiej sytuacji, całkiem

opowiadają naukowcy, lekarze i Ty, a której

byłam

W

możliwe, że właśnie wtedy zakończyłoby się

tutaj nie będę już wymieniać. Ale dzięki niej

środku nocy i mojego największego kryzysu,

moje karmienie. Jednocześnie też myślę,

mam pewność, że daję mojemu dziecku to,

kiedy ryczałam ja i ryczała Helenka, przyszła

że gdybym miała więcej wiedzy na ten

co naprawdę jest najlepsze.

położna, podstawiła na wszelki wypadek

temat jeszcze przed porodem, to całkiem

laktator, nakarmiła Helenkę i utuliła nas obie.

prawdopodobne, że do tego trudnego

KL: A minusy? Czy coś w Twoim karmieniu

Od następnego dnia położna laktacyjna z

momentu w ogóle by nawet nie doszło.

naturalnym byś zmieniła?

fantastycznie

zaopiekowana.

wielką cierpliwością tłumaczyła, pokazywała

9


10

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

AP: Myślę, myślę. I myślę. Przepraszam,

odstawiła małą, być może mogłabym sobie

zabrałam się za rodzenie i że teraz nie mam

że tak długo. Ale naprawdę nic mi nie

pomóc. Pech polega na tym, że kompletnie

co najmniej piątki dzieciaków.

przychodzi do głowy.

nie wiem, jak to zrobić w najbardziej

KL: Kto Cię wspierał w tej drodze? AP: Hm. Przykro mi to mówić, ale

przyjazny dla Helenki sposób. Najlepiej

KL: Czego nauczyło Cię macierzyństwo,

by było, gdyby odstawiła się sama. Póki

o jakie nowe kompetencje rozszerzyło Twoje

co jednak kompletnie o tym nie myśli, a ja

życie?

karmię ją dalej.

najbardziej internet. Ja jestem pokoleniem

AP: Kiedyś więcej czasu marnotrawiłam,

wychowanym na mleku sztucznym, wiec

KL: Wiem, że ważne jest dla Ciebie zdrowe

teraz już tego nie robię. Stałam się bardziej

nawet

odżywianie córki. O co dbasz w codziennym

zorganizowana i jednocześnie elastyczna.

żywieniu dziecka? Jakie masz zasady?

Potrafię już w sekundę zmienić plany na dany

moi

najbliżsi

traktowali

moje

karmienie jako dziwaczną fanaberię, która nic dziecku nie daje i tylko zniszczy mi cycki.

dzień, tak by dopasować je do aktualnych

Moja mama na szczęście szybko się z nią

AP: Zdrowe odżywianie było dla mnie od

potrzeb mojego dziecka. Na początku był

pogodziła i nie próbowała przekonywać

dawien dawna ważne. Dlatego być może z

to dla mnie problem, w tej chwili mam

do innych rozwiązań. Inni traktowali mnie

karmieniem Helenki od samego początku

plan B, C a nawet i D. Poza tym, teraz to

bardziej brutalnie, wiele razy słyszałam

nie

problemu.

zauważam, dużo mi dała wcześniejsza praca

nawet stwierdzenia wprost, że jestem

Poza piersią je dokładnie to samo, co ja.

ze zwierzętami. W stosunku do koni trzeba

głupia, że karmię. Na początku próbowałam

Ja natomiast jem wszystko. Oczywiście,

nauczyć się cierpliwości, inaczej pięćset

coś tłumaczyć: że komórki macierzyste, że

poza sztucznym jedzeniem, wszystkim z

kilo rozwścieczonej masy może zrobić ci

antyrakowe, że większa grasica i odporność,

zawartością cukru i takim składem, który

krzywdę. Dziecko krzywdy ci nie zrobi,

że mniejszy poziom kortyzolu i tysiące

ma dużo cyferek i którego nie rozumiem.

za to jeśli ma poczucie bezpieczeństwa,

jeszcze argumentów. To było jak grochem

Najchętniej jem naturalną, nieprzetworzoną

odwdzięcza się pogodą ducha, uśmiechem

o ścianę. Dlatego z jednej strony jestem za

żywność. Póki co Helenka nie miała żadnych

oraz brakiem lęku w nowych, trudnych

propagowaniem, tłumaczeniem jak ważne

kłopotów pokarmowych.

sytuacjach. Ale taka mądra jestem tylko

miałam

najmniejszego

jest karmienie piersią, z drugiej strony,

dlatego, że jeszcze przed ciążą skończyłam

w chwilach słabości myślę sobie, że to jest

KL: Jak macierzyństwo zmieniło Twoje

pedagogikę, a w ciąży zaczęłam studiować

walka z wiatrakami. Bardzo podziwiam

wyobrażenie o opiece nad dzieckiem?

logopedię.

Ciebie, Twoja misję, a przede wszystkim Waszą determinację w rozpowszechnianiu

Właśnie

obroniłam

pracę

dyplomową. Dało mi to bardzo dużo wiedzy, AP: Z opowieści doświadczonych koleżanek

jeszcze więcej umiejętności i praktyki we

tej wiedzy. Pomimo tego, że robicie tyle

spodziewałam

horror.

współpracy z nawet trudnymi dziećmi,

dobrego, mam wrażenie, że wszyscy są

Że moje życie wywróci się do góry nogami,

a Helenka dzięki temu spija śmietankę i jest

przeciwko. A najbardziej zajadłe są te mamy,

że się nie pozbieram, że jak zombie będę

bardzo pogodnym dzieckiem.

które kiedyś zdecydowały, by karmić butelką.

egzystować od karmienia do przewijania,

One absolutnie nie są w stanie pogodzić się

że wszystko się zmieni i stracę moje dawne

KL: Jak godzisz macierzyństwo z pracą

z myślą, że inny sposób karmienia być może

życie. No i zmieniło się, wywróciło, ale

zawodową? Czy karmienie naturalne dało Ci

byłby lepszy.

stało się dużo lepsze. Pełniejsze. Wiem, że

większą swobodę w powrocie do pracy, czy

teraz modne jest narzekanie i opowiadanie

może Ci ją ograniczyło?

się,

że

będzie

KL: Karmisz ponad rok, czy planujesz już

o koszmarze macierzyństwa, jednak ja tego

pożegnanie z karmieniem naturalnym? Masz

koszmaru jakoś nie przeżywam. Owszem,

AP: Mam wrażenie, że gdybym nie karmiła

jakiś taki deadline, który sobie wyznaczacie

mam trochę więcej obowiązków, musiałam

naturalnie, było by mi trudniej. Musiałabym

z córką?

przeorganizować dzień i całe życie. Nie mam

się budzić w nocy, tracić czas na wstawanie

wsparcia w postaci babci czy niani, muszę

i szykowanie mleka, a potem usypianie

AP: Deadline’u nie zakładałam żadnego.

godzić opiekę nad dzieckiem z obowiązkami

rozkrzyczanej Heleny. Budzenie w nocy było

Pod

tym

względem

ufam

naturze

domowymi i jeszcze pracą. Wymaga to

od zawsze moim największym koszmarem,

bezgranicznie i wierzę, że najlepszy moment

dyscypliny

Czasem

potem za nic nie byłam w stanie obudzić

na odstawienie dziecka to taki, kiedy ono

nie ugotuję obiadu. Czasem nie mam

się rano na dźwięk budzika. Dzięki temu,

samo zdecyduje, że tej piersi już nie chce.

chleba, albo śmieci stoją pod drzwiami,

że karmię piersią i że Helenka śpi z nami w

Z drugiej strony, mam teraz poważne kłopoty

albo… No, lista jest długa. Ale mam to

łóżku, nie mam tego problemu. Ona przez

hormonalne, które są poważną przeszkodą

gdzieś. Nie przejmuję się drobiazgami, no

sen kłapie buźką, bo jest głodna, ja przez

w moim dojściu do formy. Wygląd jest

i nie nazwałabym tego horrorem! Z tej

sen podaję jej pierś. Nikt się nie drze, nikt

podstawą w moim zawodzie. Gdybym

perspektywy trochę żałuję, że wcześniej nie

się nie budzi, nikt nie musi wstawać i tłuc

czasowej,

owszem.


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

O.Stachwiuk/KITAKO

się po nocy po domu. Wszyscy są szczęśliwi.

to co byś im powiedziała? Jak byś je wsparła?

Poza tym nie zauważyłam wpływu karmienia

Jeśli będą miały rzetelną wiedzę na te tematy, te i setki innych uwag będą spływać po nich

na pracę zawodową. Przed wyjściem karmię

AP: Przede wszystkim, by na temat karmienia

jak po kaczce. Będą za to miały siłę spokoju

małą, karmię ją po powrocie. Nie ma

zdobyły

wynikającą z pewności, że robią dla swojego

znaczenia, czy wychodzę na trzy godziny

czytają kwartalnik, jeśli zaglądają na bloga

czy na dwanaście. Gdy unormowała mi się

Hafija.pl, idą już we właściwym kierunku.

już laktacja, a stało się to bardzo szybko,

Warto, by jeszcze miały kontakt z jakąś

liczba godzin poza domem nie wpływa na

dobrą doradczynią laktacyjną, która szybko

mój komfort czy tez stan moich piersi. W

pomoże im w razie nagłych problemów.

pierwszych trzech miesiącach, wychodząc

Również aby nie słuchały głupot, które

na dłużej niż pięć godzin, brałam ze sobą

wypowiada nawet najbliższa, z największym

laktator. Potem nawet to nie było konieczne.

autorytetem, najbardziej kochająca rodzina.

jak

największą

wiedzę.

Jeśli

Nie znając ich, dam sobie ręce uciąć, że KL: Gdybyś mogła poradzić coś mamom,

wcale nie mają za mało mleka, ani że nie jest

przed którymi jest jeszcze ta droga mleczna,

ono bezwartościowe, ani że zepsują sobie piersi.

dziecka to, co jest dla niego najlepsze.

11


12

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Znam fakty – karmię! Z piosenkarką Alicją Janosz rozmawia Agata Aleksandrowicz

Alicja Janosz, jedna z najbardziej rozpoznawalnych polskich piosenkarek, obecnie w nowej roli – mamy niespełna rocznego Tymona.


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

dlaczego

a wiem, że tak na dłuższą metę nie powinno

tego, co już teraz wiem, chłonę i chcę

zdecydowałaś się karmić swoje dziecko

być. Mogłabym się obawiać, czy wszystko

przekazywać dalej, czyli oprócz aspektu

piersią?

inne nie wpłynie na moje macierzyństwo.

zdrowotnego.

Kwartalnik

Laktacyjny:

Alicjo,

Tymon jest najważniejszy – wszystko inne KL: Karmienie piersią wkręca?

Alicja Janosz: Ponieważ kocham moje

jest na drugim miejscu. Kiedyś myślałam

dziecko. Moje mleko to najwspanialsza rzecz,

sobie, że to muzyka jest moją największą

jaką mogę mu zapewnić na starcie życia poza

miłością i mój mąż. Teraz myślę, że kiedy

AJ: Wkręca jak cholera (śmiech). Właśnie

miłością, czułością i opieką, jaką go otaczam.

zostałam mamą, to zakochałam się w dziecku

przed chwilą rozmawiałam z Julitą (Julita

Mam świadomość dobrodziejstw, jakie

bezgraniczne i jego zdrowie, i dobro stało się

Hypki, redaktorka KL, przypisy red.)o tym.

płyną z mleka mamy dla mojego malucha.

moim sensem. Dbałość o jego dobrostan to

Chociaż wiem, że mam odciągnięte mleko

Mam pokarm, więc dlaczego miałabym go

moja misja życiowa i wszystko inne jest teraz

i mogłabym się napić wina, to i tak tego

nie karmić? Przecież tak chciała natura.

dla mnie na drugim planie.

nie robię, bo chcę po powrocie do domu

KL: Jesteś aktywną mamą, aktywną kobietą.

KL: Czy już w ciąży zaplanowałaś sobie, że

Powiedz, czy nie obawiałaś się, że karmienie

będziesz karmić piersią?

przystawić Tymka do piersi i nakarmić go mlekiem tu i teraz, a nie tym odciągniętym. KL: Opowiedz, proszę, jak to było na

piersią wpłynie negatywnie na Twój styl życia. Nie bałaś się, że to karmienie będzie

AJ: Traktowałam karmienie piersią jako

początku. Czy miałaś jakieś trudności? Kto Ci

Cię ograniczać?

naturalną rzecz. Uważałam, że jak się

wtedy pomagał?

dziecko rodzi, to karmi się je piersią. AJ: W życiu! Bycie mamą jest obecnie

W ogóle nie brałam pod uwagę innej drogi.

AJ: Trafiłam na cudowną panią położną

priorytetem w moim życiu i to jest moja misja

Moja siostra dwa lata temu urodziła córkę

laktacyjną w szpitalu, w którym rodziłam,

życiowa, by dbać o moje dziecko. Oczywiście,

i ze względu na dokarmianie bardzo szybko

we wrocławskim szpitalu na Chałubińskiego.

mam swoje pasje i potrzebę samorealizacji,

skończyła karmić piersią. Wiem, jak było

Ta pani położna dała mi wiarę i spokój

tworzenia i grania. Coraz bardziej dociera do

jej ciężko, kiedy musiała kupować sztuczne

w karmieniu piersią. Wyjaśniła, że mleko

mnie, że muszę zachować w tym szaleństwie

mleko. Ile miała pracy z podgrzewaniem

się pojawi, sprawdziła, że Tymek ma super

odrobinę siebie dla siebie i zaczynam uczyć

i szorowaniem butelek. Nie wyobrażałam

odruch ssania, zapewniła, że synek świetnie

się na nowo znajdować równowagę między

sobie siebie samej w tym wszystkim. Cycek

łapie pierś, że idzie nam dobrze. W nocy,

wszystkimi moimi życiowymi rolami, co

jest po prostu o wiele wygodniejszy. To

w szpitalu miałam jeden kryzys; poszłam

czasem bywa jednak trudne, bo myślenie

też na pewno wpłynęło na moją decyzję o

do położnych, czułam, że sobie nie radzę,

o własnych potrzebach zeszło na dalszy plan,

karmieniu – wygoda. Oczywiście, oprócz

tej mojej pani akurat nie było. Myślałam,

13


14

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

że nie umiem go nakarmić i dodatkowo

w laktacji. Tego, żeby ktoś po kilka razy

KL: Brakuje Ci mam karmiących piersią

wszystko mnie bolało po cesarskim cięciu.

odwiedzał mamę i kontrolował proces

w przestrzeni publicznej?

Na neonatologii trafiłam na starszą panią,

karmienia. Zachęty słowem, tego, żeby

która zaleciła mi dokarmianie. Odciągnęłam

mamie powiedzieć: „Będzie dobrze, nie

AJ: Tak, brakuje mi tej mody na karmienie

więc mój pokarm laktatorem, a Tymek

martw się, to normalne”. Brakowało mi

piersią, a my matki karmiące nadal jesteśmy

to wszystko zwrócił i podałam wtedy

takiej emocjonalnej podpory. Nigdy w życiu

postrzegane, jako takie matki-wariatki.

mieszankę. Na widok mam z pełnymi

nie doceniałam tak bardzo innych kobiet jak

Ekoświry. Podążamy za naturą i to dlatego.

butelkami swojego pokarmu po prostu

teraz. Są grupy na FB i mam takie koleżanki,

Jest to traktowane jako jakieś zaburzenie.

płakałam. Chciałam już trzeciego dnia mieć

u których wielokrotnie znalazłam ogromne

A to jest przecież podstawa zdrowia. Dajemy

swoje tłuste mleko w dużych ilościach.

wsparcie, poprzez wymianę doświadczeń,

dzieciakom z mlekiem mamy taki fundament

Bardzo chciałam karmić, a jednocześnie

dzielenie się zdobytą wiedzą czy chociażby

na przyszłość, który będzie procentował nie

ogarnęła mnie niemoc i słabość. Zawierzyłam

podsyłanie sobie ciekawych artykułów,

tylko dzisiaj, jutro, za rok, ale da korzyści

sprzecznym

które

wątpliwości,

na całe życie. Wierzę, że gdy ja się zdrowo

i dokarmiałam Tymeczka sztucznym mlekiem.

jakie ma chyba każda z nas na początku

odżywiam, tym lepszy jest też mój pokarm.

Kiedy wyszliśmy ze szpitala, uparłam się

macierzyństwa.

To, co jest naturalne, jest dla nas najlepsze.

informacjom

w

szpitalu

rozwiewają

miliony

na karmienie piersią, bo wiedziałam, że dokarmianie nie jest dobre, bo to droga do

Już z mlekiem mamy budujemy np. tę dobrą KL: Alicjo, ile chciałabyś karmić piersią?

zmniejszenia laktacji. Daliśmy sobie szansę,

florę jelitową w brzuszku dziecka. Jest teraz przecież moda na ekologiczne życie, na

w nocy przystawialiśmy go do piersi co

AJ: Nie chcę niczego planować i dawać nam

eliminację chemii. Jeżeli promujemy Eko:

godzinę. To się sprawdziło. Następnego dnia

deadlinu. Bazując na aktualnej wiedzy na

pieluszki wielorazowe, naturalne środki

miałam wielkie piersi pełne mleka.

temat karmienia piersią, skłaniam się ku

czystości, kosmetyki bez parabenów, to

długiemu karmieniu. Jestem fanką bloga

mleko mamy wpisuje się w tę modę idealnie.

KL: Alicjo, z Twojego doświadczenia, czego

Hafija.pl i wiem już, że nie ma tej górnej

Bez chemii, bez sztucznych dodatków, nic

mamom

granicy. Zastanawiam się czasem nad

nie kosztuje. Nie byłoby mądrze z tej dobroci

tym, szczególnie że nawet moje koleżanki

nie skorzystać. Żadna papka nie będzie

czy

karmiącym

brakuje?

Jakiego

wsparcia?

pytają,

dla naszego dziecka najlepsza. Wiem, że

AJ: W mojej opinii mamom brakuje spokoju

kiedy chcę skończyć karmienie piersią.

członkowie

rodziny

mnie

niektóre mamy nie chcą karmić piersią,

i zaufania naturze. W teorii miałam ogarnięte

Pytają mnie, czy wyobrażam sobie karmić

nie czują się z tym dobrze, ja nie będę ich

wszystko pięknie, ale jak przyszło do

piersią przedszkolaka. Ja jestem dzieckiem

nawracała. Natomiast dla mnie osobiście

praktyki, to byłam przerażona tym, że moje

butelkowym. Mama po trzech miesiącach

sprawa jest jasna: znam fakty – karmię!

piersi odpowiadają za życie tego maleństwa.

od mojego urodzenia poszła do szpitala, a ja byłam już wtedy karmiona butelką, nie

Ponadto

brakuje

wsparcia

szpitalnego

widziałam karmienia piersią.

reklama


reklama

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

15


16

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Wielka więź Z Kamilą Szczawińską, top modelką, rozmawia Aleksandra Budzowska

Kamila Szczawińska, światowej sławy top modelka, psycholog, psychodietetyk. Prowadzi bloga myfitspirations.com, gdzie inspiruje do aktywnego życia i zdrowego odżywiania. Mama dwójki dzieci, dla których przerwała karierę modelki, by móc się zająć ich wychowaniem. Kobieta z pasją, kochająca życie, roześmiana i chętna do pomocy wszystkim wokół. Zadaliśmy jej kilka pytań na temat karmienia piersią, bo wykarmiła dwójkę swoich dzieci.


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Kwartalnik dwójkę

Laktacyjny: swoich

Karmiłaś

dzieci.

Czy

piersią długo

17

KL: Czy czułaś się ograniczona przez karmienie piersią w jakikolwiek sposób?

zastanawiałaś się nad tą decyzją? KS: Nie. Czułam się raczej nieograniczona. Kamila Szczawińska: W ogóle się nie

Gdy

zastanawiałam! Było to dla mnie oczywiste,

musiałam się martwić, by szukać jakiejś

że będę karmić, jeżeli tylko będę miała

restauracji, kombinować z wodą, butelkami.

pokarm. Wiedziałam, że jeśli nie będzie

Podczas zakupów zawsze mogłam wejść

żadnych przeciwwskazań medycznych dla

do przebieralni, nakarmić dziecko, nie

dzieci i dla mnie – będę karmić piersią.

musiałam się martwić, by wyciągać jakieś

byłam

na

zakupach,

nigdy

nie

zupki, podgrzewacze. Karmienie piersią KL: Miałaś jakieś problemy na początku

było dla mnie jak najbardziej naturalne

karmienia?

i instynktowne.

KS: Nie, nie miałam żadnych problemów.

KL: Karmiłaś wszędzie?

Generalnie bardzo szybko się wspólnie wszystkiego nauczyliśmy. Kalina radziła sobie

KS: Starałam się wybierać miejsca mniej

w ogóle super, a Julkowi trochę dłużej zajęło

uczęszczane przez ludzi. Jeśli już była jakaś

nauczenie się chwytania piersi. Zdarzyły

sytuacja wymagająca natychmiastowego

mi się kilka razy jakieś małe zastoje, ale

nakarmienia w sklepie, wolałam wejść do

biustonosz pełen mrożonej kapusty zawsze

przebieralni, by szybko nakarmić. Ale raczej

pomagał.

starałam się uprzedzać fakty, wiedziałam mniej więcej, kiedy moje dzieci będą chciały

KL: Czy bałaś się o wygląd swoich piersi po

jeść.

karmieniu? KL: Co najbardziej lubiłaś podczas karmienia KS: Jakoś jak karmiłam, zupełnie o tym nie

piersią?

myślałam. Nie zastanawiałam się nad tym, nawet byłam szczęśliwa, bo miałam większe

KS: To było takie moje. Najfajniejsze było

piersi (śmiech).

to, że miałam taki moment tylko dla mnie i dla dzieci. Tylko ja byłam w stanie dzieciom

KL: Czy karmienie jest popularne wśród

tę bliskość i to bezpieczeństwo zapewnić.

modelek?

Czasem były sytuacje stresowe, dzieci bały się czegoś i to, że dawałam im pierś,

zdjęcie Zosia Promińska

KS: Tak, myślę, że tak. Teraz nawet

przytulałam – pozwalało im się uspokoić,

znane modelki na Instagramie promują

przestać płakać. Czułam wtedy wielką więź

karmienie piersią, pokazując, że to jest

i to, że jestem niezastąpiona. Cudownie, że

fajne, najzdrowsze dla dziecka, dobre dla

karmienie poza odżywianiem, ma też inne

matki. Według mnie karmienie piersią jest

funkcje – budowania więzi i bliskości.

najlepsze dla dziecka pod warunkiem, że nie jest to męczarnia dla matki i oczywiście

I jeszcze jedno bardzo lubiłam podczas

pod warunkiem, że nie ma żadnych

karmienia! Jestem strasznym śpiochem,

przeciwwskazań medycznych. Nie lubię,

więc wstawanie do dziecka i podawanie

gdy ktoś mówi, że trzeba karmić, że musisz.

butelki byłoby dla mnie zabójstwem.

Jeśli kobieta ma się czuć źle, karmiąc, lub

Uwielbiałam to, że bez wstawania mogłam

nie czuje się komfortowo, lub zwyczajnie nie

nakarmić dziecko i spać dalej. Gdy dzieci były

chce karmić – nie powinna być przez innych

małe, spaliśmy wszyscy razem w łóżku, co

oceniana. Jestem zwolennikiem, by każdy

ułatwiało mi nocne karmienia i było bardzo

robił to, co chce, w zgodzie ze sobą.

wygodne.


18

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

KL: Łączyłaś karmienie piersią ze studiami? KS: Tak, czasem mąż czekał pod uczelnią z synkiem w samochodzie, żebym mogła nakarmić

podczas

przerwy,

czasami

odciągałam pokarm, by zostawić im zapas mleka. KL: Co byś powiedziała dziewczynom, które martwią się, że karmienie piersią zmieni ich ciało i zmieni wygląd piersi? KS: Myślę, że w ogóle ciąża zmienia ciało i tak naprawdę, gdy decydujemy się na dziecko, to wiadomo, że ciało będzie zmienione – poszerza się trochę miednica, skóra staje sie mniej jędrna i dotyczy to i biustu, i ud, i tyłka, i brzucha... Więc musimy mieć tę świadomość, że wszystko się zmienia i nigdy nie będziemy już takie same, jak przed ciążą. Ale wiele kobiet, z którymi rozmawiam po tym, jak urodziły dzieci, mówi, że teraz właśnie czują się seksowniejsze, bardziej kobiece, pewne siebie. Tak to jest, że czasem ciało ulega niekorzystnym zmianom, ale umysł dzięki macierzyństwu zyskuje i kobieta czuje sie fajniejsza, mimo że ma jakiś rozstęp, dodatkowy kilogram czy trochę cellulitu. Gdy jest się mamą, to zmienia się nasze myślenie. Gdy jesteśmy same, koncentrujemy się na sobie, swoich niedoskonałościach, a po narodzinach dziecka, zamiast wyszukiwać swoje wady, skupiamy się na dziecku i na opiece nad nim. Będąc mamami, jesteśmy w stanie zobaczyć więcej plusów i dobrych cech w sobie samych. Dojrzewamy jako kobiety i czujemy się bardziej spełnione. KL: Bardzo dziękujemy Ci za rozmowę!


reklama Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

19


20

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Mama sześciorga

Anna Sikorska

Jestem mamą sześciorga dzieci (2 dziewczyn i 4 chłopaków). Właściwie od 15 lat jestem w ciąży bądź karmię. Problemy z karmieniem przy pierwszej córeczce zaczęły się już w szpitalu, wtedy położna powiedziała mi, że mam lecieć kupić butelkę, bo z piersi nie nakarmię. Po porodzie obolała, płacząca wróciłam do domu. Gdyby nie pomoc koleżanki, poległabym.

To

brak

wiedzy,

osoby,

która by życzliwie doradziła i pomogła już w szpitalu, zafundował nam trudne początki. Ale udało się mimo to. Karmiłam do 2 r.ż., potem synek jeden, drugi, karmienie do 1,2-2 lat, potem córeczka – 2 lata karmiona, synek – 3 lata karmiony. A potem największa niespodzianka, która nas spotkała – nasze szóste dziecko, Leon. Urodził się z zespołem Downa. Nie wiedzieliśmy, że nasze maleństwo będzie miało wadę genetyczną. Dwójkę ostatnich dzieci rodziliśmy w domu, Leoś też miał się w domu urodzić, ale Pan Bóg nas tak poprowadził, że jednak rodziliśmy w szpitalu. Miałam go tylko chwilę przy sobie,

potem:

inkubator,

problemy

z natlenianiem, transport do innego szpitala. Nie miałam możliwości ciągle być przy nim. Dopiero po dwóch dniach mogłam do niego dołączyć. Cały ten czas, gdy tylko tam byłam, próbowałam przystawić go


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

do piersi; trochę ssał, ale niezbyt chętnie

osób. Płakałam, odciągałam, podawałam

Przerażenie nas ogarnęło, bo nigdy, ale

i mocno. Ja, jako „doświadczona” matka

pokarm butelką. Było go trochę mało,

to nigdy, nie karmiliśmy dzieci butelką.

karmiąca, nie zaopatrzyłam się nawet

trzeba było Leosia dokarmiać. Po dwóch

Ale musieliśmy się tylko męczyć DWA

w laktator, zresztą przy takiej liczbie dzieci

tygodniach wylądowaliśmy na kardiologii

DNI! Do domu przyszliśmy we wtorek,

niespecjalnie nas było stać na niego. Brałam

w nowym szpitalu. Znów inkubator. Nie

a w czwartek synuś przyssał się do piersi jak

udział w kampanii Po Prostu Położna

było możliwości wyjęcia małego, bo się źle

gdyby nigdy nic. Najpierw przez kapturki,

i tam poznałam pana Tomka z Medeli, on

natleniał. Kontynuowałam karmienie butlą

a po kilku następnych tygodniach bez

sam zaproponował mi użyczenie laktatora.

odciągniętym mlekiem i czułam ogromny

nich.

Wtedy odmówiłam, twierdząc, że nie będzie

zawód. Myśli, które mi towarzyszyły, to

niemowlakiem, chowanym póki co tylko na

mi potrzebny. Jak bardzo się myliłam! Bardzo

dołujące emocje: „Jaka ze mnie matka?”. Była

mamusinym mleku. Chcę tym artykułem

szybko napisaliśmy prośbę o udostępnienie

to też lekcja pokory – poczułam, jak to źle

powiedzieć, że można. Można karmić,

nam tego sprzętu i już na następny dzień

być osądzaną z tego powodu, że się nie karmi

jeśli się tylko bardzo, bardzo chce, ma

miałam go w szpitalu.

piersią. Przecież ja tak samo kocham mojego

się motywację i samozaparcie. W moim

synka, czy karmię go piersią, czy butelką.

przypadku jeszcze doświadczenie i wiedza

Wkurzało mnie strasznie to, jak wszyscy na

dużo pomogły w tej walce. Boli mnie tylko,

I zaczęło się.

Teraz

jest

sześciomiesięcznym

mnie naciskali: „Jak to byłoby dobrze, gdybyś

że nie każda dziewczyna tak ma i niestety

Leon nie chciał w ogóle pić z piersi. Okazało

mogła karmić!”. Kurczę, przecież ja to wiem!

rzadko może liczyć na fachową pomoc

się, że ma słabe napięcie mięśniowe, chore

Pewnych rzeczy nie mogłam przeskoczyć.

i wsparcie nawet doradcy laktacyjnego.

serduszko i po prostu nie ma siły. Nie wiem,

Minęło 5 długich tygodni i mogliśmy

ile łez wylałam, ale miałam wsparcie bliskich

Leona

zabrać

w

końcu

do

domu.

21


22

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Spróbowałam Izabela Czajka-Szymona

„Spróbowałabyś wykarmić bliźnięta” – odpowiedział mąż znajomej na moje stwierdzenie, że pięć tygodni naturalnego karmienia to niezbyt dużo. Mimo iż nie miałam złych intencji, poczułam się trochę nieswojo. Byłam wówczas w pierwszej ciąży i nie przewidywałam, że za 5 lat będę oczekiwać bliźniąt. Dzisiaj dziewczynki mają prawie 16 miesięcy i wciąż najlepiej smakuje im mleko mamy.

Będąc

w

ciąży,

wertowałam

gazety,

a Alicja 2480 gram. Zobaczyłam je po

kilkanaście mililitrów mleka. Szczęśliwa,

książki, przeszukałam cały internet, chcąc

porodzie przez chwilę. Towarzyszyła mi

choć ledwie żywa, zawiozłam dziewczynkom

przygotować się jak najlepiej na przyjście

myśl, że za kilka godzin będziemy już razem

cenny pokarm. To właśnie wtedy usłyszałam

córek. Informacje, jakie znalazłam na temat

na stałe. Niestety, choć z dziewczynkami

pytanie, czy będę dostarczać mleko, czy też

karmienia piersią bliźniąt można streścić

było wszystko w porządku, u mnie doszło

mają dokarmiać, bo to przecież strasznie

zdaniem: możliwe, ale udaje się nielicznym.

do

Dopiero

mało. Poczułam się, jakby mnie ktoś kopnął.

Logika podpowiadała mi jednak, że skoro

w kolejnej dobie lekarzom udało się postawić

To jeszcze nie był koniec przykrości – okazało

pomimo trudności syn był „na piersi” przez

diagnozę; konieczna była transfuzja krwi

się bowiem, że nie rozróżniam moich dzieci,

16 miesięcy, to dwójkę mogę karmić co

i kolejna operacja, po której znalazłam

co bardzo zaskoczyło położną – „no jak to,

najmniej w pięćdziesięciu procentach. Plan

się na sali intensywnej terapii. Wieści od

nie odwiedza ich Pani”? Nie odwiedzałam,

minimum zakładał więc karmienie przez

dziewczynek przynosił mi mąż oraz lekarze.

dostarczałam mało mleka. Wtedy cieszyłam

rok systemem mieszanym. Udało się jednak

One były bezpieczne, ja – zagrożona.

się przede wszystkim, że żyję. Za chwilę

znacznie więcej, a moje logiczne założenia

O karmieniu nie było mowy, ale czułam,

humor mi wrócił, okazało się bowiem,

okazały się rachunkami pesymisty. Dziś

że gdyby dziewczynki były przy mnie,

że mniejsza córeczka równie chętnie,

wierzę, że zdecydowana większość kobiet,

z pokarmem nie byłoby problemu.

a nawet z większym zapałem ssie pierś.

karmić wieloraczki naturalnie. Choć początki

Dopiero po kolejnych trzech dobach byłam

Kolejnego dnia, zupełnie z zaskoczenia,

nie zawsze są łatwe.

w stanie usiąść na wózku i pojechać na

zostałam przeniesiona na oddział położniczy

chwilkę do córeczek. Okazało się, że starsza

i wkrótce dostałam do sali Alę i Lilę. Byłam

Nasze pierwsze dni były zaskakujące, inne

przystawiona do piersi potrafi doskonale

bardzo szczęśliwa, jednocześnie obawiałam

niż przewidywałam. Dziewczynki przyszły

ssać. Dodało mi to wiary i sił. Zarządziłam

się, że nie dam rady odpowiednio się nimi

na świat poprzez planowe cesarskie cięcie

dostarczenie laktatora, a chwilę później

opiekować. Bardzo słaba, z trzema drenami,

w 36. tygodniu ciąży. Były zdrowe, dostały

– zakup nowego. Byłam bardzo słaba, ale

cewnikiem, niemal na okrągło podłączona

9 i 10 punktów. Waga jak na bliźnięta

z pomocą położnej w nocy siadałam co kilka

do kroplówki. Wiary dodały mi wkrótce dwie

też była przyzwoita: Liliana ważyła 2180,

godzin i tym sposobem udało mi się ściągnąć

cudowne (jak większość, poza wspomnianym

powikłań

pooperacyjnych.

mając odpowiednie wsparcie i wiedzę, może


zdjęcia Jagoda Kowalczyk

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

przekonana, że gdyby nie moje powikłania

piersi, obyło się jak dotąd bez większych

i to, że nie karmiłam ich jednocześnie, takie

problemów.

dokarmianie byłoby zbędne.

upominają się o pierś (wydają odgłos

Teraz

dziewczynki

same

podobny do mniam-mniam) i wybierają Po ponad dwóch tygodniach od narodzin

najwygodniejszą

dla

siebie

pozycję.

dziewczynek wyszłyśmy ze szpitala. To był

Od dawna nie potrzebujemy już specjalnych

piękny dzień. Przede wszystkim skończyła

poduszek i wygodnych foteli. Niemal zawsze

się tęsknota za moim czteroletnim wówczas

córki są karmione jednocześnie, żadna z nich

synkiem. Nie byłam dla niego już tak dostępna

nie chce, by ominęła ją kolejka. Nie myślę

jak dotychczas, wiele czasu zajmowało

na razie o tym, kiedy zakończymy naszą

karmienie. Aby jednak Tymon nie czuł się

mleczną drogę.

poszkodowany, starałam się poświęcać już

niechlubnym

wyjątkiem)

mu jak najwięcej uwagi. Już pierwszego

Zastanawiam się czasem, dzięki czemu

położne.

dnia w domu postanowiłam karmić małe

karmienie bliźniąt nam się udało, mimo

Energicznie wkroczyły do sali i zarządziły

jednocześnie, kiedy tylko to możliwe.

trudnego początku. Poza moim uporem

karmienie tandemowe. „Nie będzie Pani tu

Wykombinowałam sposób na samodzielne

i optymizmem, z pewnością wpłynęło

przecież karmić do rana”. Sprawnie ułożyły

przystawianie obu dziewczynek do piersi,

na to wiele czynników: posiadane już

obie dziewczynki i pomogły przytrzymać

nie zawsze bowiem miał mi kto pomóc.

doświadczenie oraz fakt, że dziewczynki

je, aż najedzone zasnęły. Było to moje

Bardzo przydatna okazała się poduszka do

od początku umiały ssać; przekonanie,

ostatnie tandemowe karmienie w szpitalu,

karmienia bliźniąt. Jednak zanim dziewczynki

że naturalne karmienie to same zyski,

wiedziałam jednak, że wrócę do tego

złapały wspólny rytm dnia (około czwartego

a naturalne karmienie bliźniąt – to zyski

w domu. Tymczasem karmiłam dziewczynki

miesiąca życia), często były przystawiane

podwójne;

kolejno lub układałam je jedna za drugą:

do piersi pojedynczo. Zwykle karmiąc

ustalenie priorytetów. Przede wszystkim zaś

jedna dostawała pierś, druga mleko z butelki.

córki jednocześnie, bawiłam się z synem,

wsparcie ze strony Męża i Mamy.

Jeśli był u mnie ktoś z rodziny, oczywiście

układałam klocki, czytałam. Pozostałe, mniej

dobra

organizacja

i

jasne

pomagał mi w tym. Po nakarmieniu starałam

ważne moim zdaniem rzeczy, jak porządek

Spróbowałam karmić bliźnięta i jestem

się jeszcze odciągnąć mleko na kolejny raz.

w domu czy pięknie uprasowane ubrania

bardzo szczęśliwa, że to się powiodło.

Gdy się to nie udawało, dziewczynki były

mogą poczekać i wciąż czekają na swój czas.

Wiem, że nie zawsze się udaje. Czasem przez

dokarmiane mlekiem sztucznym. Jestem

przeciwności losu, kłopoty zdrowotne, brak Z czasem karmienie było coraz łatwiejsze

wsparcia. Często z powodu nieświadomości,

i zajmowało mniej czasu. Poza przejściowymi

że mleko mamy to znacznie więcej niż tylko

kłopotami, podgryzaniem mnie przez dzieci

pokarm. Myślę, że zazwyczaj jednak nie ma

podczas ząbkowania i jednym zapaleniem

wiary w powodzenie tego przedsięwzięcia.

23


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

24

Dziecko z rozszczepem wargi Z Justyną Janczak rozmawia Aleksandra Przeździecka-Kujałowicz

Do pierwszej ciąży Justyna przygotowywała się przez rok. Dbała o siebie bardzo, wierzyła, że te starania zapewnią jej dziecku zdrowie. O tym, że jej córka ma rozszczep podniebienia dowiedziała się jeszcze w ciąży. Od razu nawiązała kontakt z mamami dzieci rozszczepowych i postanowiła jak najlepiej przygotować się na przyjście córki na świat. Ida urodziła się w sierpniu 2012 roku z lewostronnym całkowitym rozszczepem wargi i podniebienia. Dzięki wsparciu doświadczonych mam, Justyna była przygotowana do opieki nad dzieckiem z taką wadą. Teraz, po kilku latach, spłaca dług wdzięczności, pomagając innym mamom, które dowiadują się o rozszczepie wargi i podniebienia u dziecka. Udziela się na forach internetowych, odpowiada na liczne wiadomości, wspiera nie tylko wiedzą, ale i dobrym słowem.

Justyna karmiła córkę swoim mlekiem przez

podniebienia w 23. tygodniu ciąży, podczas

temu mogą być karmione piersią lub

ponad 3 miesiące. Odciągając pokarm, udało

badania USG 4D. Standardowe badanie

zwykłą butelką. W większości przypadków

jej się zgromadzić i zamrozić ponad 20 litrów

USG w 21. tygodniu ciąży nie wykazało

dzieci

mleka. W trzecim miesiącu Ida odmówiła

rozszczepu, ale nie udało się wtedy

dostosowując

jednak

sposób chwytania piersi i ssania. Niekiedy

Walka

zobrazować rozwoju czaszki. Informacja,

o karmienie trwała kilka dni, a Justyna była

że dziecko urodzi się z wadą rozwojową,

w niej osamotniona, bez wsparcia ze strony

choć nie daje możliwości leczenia przed

lekarzy, znosząc sugestie, że głodzi dziecko.

porodem, pozwala przyszłym rodzicom na

Wtedy poddała się i nakarmiła córkę

przygotowanie się do opieki nad dzieckiem

mieszanką. Z perspektywy czasu nie żałuje,

z rozszczepem oraz na rozpoczęcie procesu

że zdecydowała się podjąć karmienie swoim

akceptacji siebie jako rodzica dziecka z wadą

mlekiem, chociaż pamięta swoje zmęczenie

i oczywiście akceptacji samego dziecka.

i

brak

jedzenia

pomocy

mleka

ze

mamy.

personelu

Okres pomiędzy diagnozą córki a porodem

medycznego. Jednak jedyne, czego żałuje, to

strony

wykorzystałam na zdobycie wiedzy na temat

to, że nigdy nie udało jej się nakarmić córki

rozszczepu oraz informacji dotyczących

własną piersią.

leczenia. Dzięki temu, kiedy córka przyszła

radzą

sobie do

same, swoich

intuicyjnie możliwości

na świat, byłam spokojna, wiedziałam, jak Kwartalnik Laktacyjny: W którym momencie

opiekować się Idą, miałam zaplanowany

kobiety najczęściej dowiadują się, że dziecko

harmonogram leczenia.

ma rozszczep? KL: Justyna Janczak: Z moich doświadczeń

Czy

jest

to

stan

wymagający

natychmiastowej interwencji?

wynika, że większość kobiet dowiaduje się o wadzie dziecka jeszcze w okresie

JJ: Rozszczep wargi i podniebienia nie

prenatalnym, podczas badań USG. Prawie

wymaga

interwencji

wystarczy, że mama podczas karmienia

wszystkie mamy dzieci z rozszczepem,

chirurgicznej. W zależności od wybranej

przysłoni palcem rozszczepową dziurkę

z którymi miałam lub mam kontakt,

metody leczenia, pierwsza operacja może

w wardze, uniemożliwiając tym samym

wiedziały o występującej wadzie jeszcze

być przeprowadzona w 6. miesiącu życia

uciekanie powietrza z buzi dziecka. Większe

przed porodem. Jedna z kobiet dowiedziała

dziecka. Rzecz jasna, opieka nad dzieckiem

trudności z jedzeniem mają dzieci, u których

się tuż po porodzie. Badania w okresie

z rozszczepem różni się znacznie od opieki

rozszczep objął także podniebienie lub samo

ciąży nie wykazały żadnego z zaburzeń

nad dzieckiem całkowicie zdrowym, przede

podniebienie, bez wargi. W takim przypadku

rozwojowych, chociaż dziecko urodziło się

wszystkim w kwestii karmienia. Dzieci,

dziecko nie ma możliwości efektywnie ssać,

z licznymi wadami. Ja dowiedziałam się,

które mają rozszczep samej wargi, mają

nie ma możliwości wytworzyć w jamie ustnej

że córka urodzi się z rozszczepem wargi i

fizjologiczną

podciśnienia, ponieważ jest ona połączona

natychmiastowej

możliwość

ssania.

Dzięki

z jamą nosową.


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

KL: W jakim wieku dziecko przechodzi

świadomości, że karmienie piersią dziecka

z rozszczepem. Jednak nie są one konieczne,

ostatnią operację?

z rozszczepem jest możliwe. Drugą operację

a nawet nie zawsze w ogóle potrzebne.

dzieci przechodzą w okolicach 2. roku życia.

W założeniu smoczki do karmienia dzieci

JJ: To zależy od wybranego trybu leczenia.

W późniejszym czasie możliwe są jeszcze

rozszczepowych mają pomóc w karmieniu.

Można przyjąć, że w Polsce funkcjonują

operacje korygujące czy plastyczne.

Dostępne są smoczki bardzo szerokie, które

dwie

metody:

wieloetapowe, się

Klinika

nowatorska

chirurgiczne w

którym

w

Polanicy-Zdroju

metoda

operacji,

leczenie specjalizuje

stworzona

oraz

jednoetapowych i

zatykają dziurkę w podniebieniu lub długie KL: Czy mamy dzieci z rozszczepem są

i wąskie, umożliwiające wlewanie mleka

wspierane w karmieniu swoim mlekiem? Czy

do buzi dziecka, które nie może ssać. Ze

możliwe jest karmienie piersią?

swojego doświadczenia oraz doświadczeń

propagowana

mam, z którymi miałam kontakt, mogę

przez prof. Zofię Dudkiewicz. Ośrodkiem

JJ: Nie wiem, jak wygląda wsparcie mam

powiedzieć, że mniej więcej połowa dzieci,

wczesnych

jednoetapowych

dzieci z rozszczepem w kwestii karmienia

w tym moja córka, karmiona jest zwykłymi

jest warszawski Instytut Matki i Dziecka.

operacji

własnym mlekiem. Mogę podzielić się swoimi

smoczkami, przeznaczonymi dla wszystkich

W przypadku leczenia wieloetapowego

doświadczeniami.

zdecydowana

dzieci. Najważniejsza jest chyba praktyka

przeprowadzane

3

od początku ciąży, że chcę karmić córkę

mamy podczas karmienia, czyli umiejętne

operacje – ostatnia (przeszczep kości do

piersią. Moim zdaniem to najzdrowszy

naciskanie smoczka tak, żeby mleko samo

wyrostka

i najwłaściwszy sposób karmienia. Kiedy

wypływało z butelki oraz preferencje samego

11. roku życia dziecka. Wczesne leczenie

dowiedziałam

dziecka. Często mamy nie decydują się na

jednoetapowe to dwie operacje: pierwsza,

z rozszczepem wargi i podniebienia, nie

karmienie

jednoczesne połączenie wargi i zamknięcie

zmieniłam w tej kwestii zdania. Musiałam

z racji wysokiej ceny, popularny zestaw do

rozszczepionego podniebienia, wykonywana

jedynie zmodyfikować sposób, w jaki będzie

karmienia dziecka z rozszczepem kosztuje

jest w 6. miesiącu życia dziecka. Po tym

się

ok. 100 zł.

co

zębodołowego)

najmniej w

okolicach

odbywało

Byłam

się,

że

Ida

urodzi

karmienie.

się

Wiedziałam,

specjalistycznymi

smoczkami

że córka nie będzie mogła ssać piersi, dlatego kupiłam podwójny laktator i inne

KL: Jak wygląda kwestia dostępności takiego

akcesoria do odciągania, przechowywania

sprzętu?

i podawania mleka. Założyłam, że będę odciągać i podawać mleko od pierwszych

JJ: Dostępne są przede wszystkim w sklepach

chwil po porodzie. Niestety, tutaj zabrakło

i aptekach internetowych. W Częstochowie,

wsparcia ze strony personelu medycznego

gdzie mieszkam, nie udało mi się znaleźć

na oddziale położniczym. Nie dostałam

żadnej apteki lub sklepu z wyposażeniem

zgody na podawanie córce swojego mleka

medycznym,

ze względu na brak możliwości utrzymania

sprzedaży akcesoria do karmienia dzieci

odpowiednich

higienicznych

z rozszczepem. Oczywiście była możliwość

oraz duże ryzyko zanieczyszczenia mleka.

zamówienia wybranego smoczka czy butelki

Niechętnie, ale poddałam się temu zakazowi,

i sprowadzenia do sklepu, ale wiązało się to

odciągając siarę, a potem mleko i wylewając

z długim okresem realizacji. Z kolei zakupy

je do szpitalnego zlewu. Zaczęłam karmić

w sieci to dodatkowe koszty przesyłki, co

córkę swoim mlekiem pierwszego dnia po

znacznie zawyża cenę samego smoczka.

warunków

który

miałby

w

stałej

powrocie do domu. Odciągałam pokarm przez ponad 3 miesiące. W tym czasie ze

KL:

strony lekarzy pediatrów spotykałam się

z

zabiegu dziecko ma fizjologiczną możliwość

raczej ze zdziwieniem, niedowierzaniem,

ćwiczenie logopedyczne?

ssania, a co za tym idzie, istnieje możliwość

że mi się „w ogóle chce” niż ze słowami

karmienia

wsparcia

wspominała

piersią.

Prof.

kilkukrotnie

Dudkiewicz o

mamach,

czy

praktycznymi

poradami

dotyczącymi tego sposobu karmienia.

którym udało się utrzymać laktację przez

Czy

karmienie

rozszczepem

jest

piersią

dzieci

promowane

jako

JJ: Nie spotkałam się z takim stwierdzeniem. U mojej córki po pierwszej operacji zanikł odruch ssania. Była pod stałą

6 miesięcy i które zaczęły karmić dzieci piersią

KL: Czy do karmienia malucha z rozszczepem

kontrolą logopedyczną, w tamtym okresie

zaraz po operacji. Nie jest to jednak częsta

potrzebne są specjalne butelki, smoczki?

priorytetem było wyćwiczenie prawidłowej

praktyka, ponieważ wymaga determinacji

pracy

zszytego

podniebienia

poprzez

i dużego zaangażowania mamy w utrzymanie

JJ: W sprzedaży są dostępne specjalne butelki

wywoływanie odruchu wymiotnego. Być

laktacji, a także – a może przede wszystkim –

i smoczki przeznaczone do karmienia dzieci

może karmienie piersią byłoby wskazane w pracy nad podniebieniem.

25


26

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Gdy mleko jest, a dzie Z Agnieszką Pietkiewicz, psychologiem, psychoterapeutą, CDL rozmawia Zuzanna Kołacz-Kordzińska

Mimo postępu medycyny, to wciąż się zdarza. Nie chcemy o tym myśleć, bo na stratę dziecka nie da się przygotować. Gdy to się jednak zdarzy, świat idzie do przodu, a piersi – nieświadome niczego – mogą zacząć produkować mleko. Co należy w takim przypadku zrobić? Jak pomóc kobiecie, która straciła dziecko?

Kwartalnik

jest

kobieta karmiła piersią starsze potomstwo

prawdopodobne, że produkcja pokarmu

Laktacyjny:

Na

ile

też ma znaczenie, bo na przykład może

pojawi się u kobiety, która straciła dziecko

mieć wprawę w hamowaniu laktacji. Jeśli

w okresie przedporodowym?

miała obrzęk i stosowała zimne okłady, to będzie można się do tej sytuacji odnieść.

Agnieszka Pietkiewicz: Gruczoł mleczny

Doświadczenie matki w karmieniu piersią

zaczyna produkować pokarm niezależnie

i

od tego, czy dziecko przeżyło poród, czy

pokarmu naturalnymi metodami powoduje,

zmarło. Gdy śmierć dziecka następuje przed

że łatwiej nam będzie podjąć podobne

porodem lub w jego trakcie, organizm matki

działania.

ewentualnym

zmniejszaniu

produkcji

i tak podejmuje wysiłek laktacyjny. Pracując z kobietą, która straciła dziecko, trzeba brać

Warto także brać pod uwagę obecność

pod uwagę kilka czynników, które wpływają

czynników ryzyka, które mogą zaburzać

na inicjację laktacji oraz poziom produkcji

laktację. Nadciśnienie tętnicze, cukrzyca

pokarmu, m.in. długość trwania ciąży.

insulinozależna,

Wyniki badań wskazują, że jeżeli poronienie

tarczycy, palenie tytoniu – to wszystko

lub poród przedwczesny nastąpiły w drugim

czynniki, które mogą powodować opóźnienie

trymestrze ciąży, to między 3. a 7. dobą po

procesu laktacji.

otyłość,

niedoczynność

porodzie następuje wzmożona produkcja pokarmu i pojawia się nawał. Z różnym

KL: Jak wymienione czynniki ryzyka wpływają

nasileniem, ale jednak się zaczyna, bo to

na tę sytuację?

jest proces, który jest zupełnie niezależny od przystawiania dziecka do piersi. Ważna

AP:

jest również liczba wcześniejszych ciąż oraz

rusza zwykle w 3.-4. dobie po porodzie,

doświadczenie w karmieniu piersią starszego

wtedy

potomstwa. Te czynniki mają wpływ na ilość

Obecność wymienionych czynników może

tkanki gruczołowej oraz gotowość gruczołu

spowodować jego opóźnienie albo może go

do podjęcia produkcji mleka. Im więcej ciąż

w ogóle nie być.

Wzmożona pojawia

produkcja się

nawał

pokarmu pokarmu.

kobieta ma za sobą, im dłużej trwała obecna ciąża, im więcej dzieci wcześniej karmiła

KL: Co dalej w takim wypadku?

piersią, tym większe prawdopodobieństwo, że produkcja zostanie w pełni uruchomiona.

AP:

Zachęcam

psychicznego

do

kobiety.

obserwacji Im

lepszy,

stanu tym

Generalnie pełną gotowość do produkcji

bezpieczniej można sięgnąć po środki

mleka mają kobiety po 28. tygodniu ciąży.

farmakologiczne hamujące laktację. A jeśli

Czyli jeśli kobieta straci dziecko w trzecim

matka jest w złej formie emocjonalnej, to

trymestrze, laktogeneza ruszy na 100%.

nawet w sytuacji dość rozbudzonej laktacji trzeba być bardzo ostrożnym. Starajmy się

KL: Czy kobieta musiałaby karmić piersią

pamiętać też, że im bardziej traumatyzujące

swoje starsze dzieci, by tej tkanki było

doświadczenie, w którym dochodzi do straty

więcej, czy wystarczyłaby sama ciąża?

dziecka, tym większe ryzyko, że kobieta jest w szoku i jej zdolność do radzenia sobie

AP: Wystarczy ciąża, nawet zakończona

z sytuacją jest mniejsza. Środkiem, który

niepowodzeniem położniczym. Im dłużej

obniża wydzielanie prolaktyny i jest często

trwała każda ciąża kobiety, tym więcej

zalecany w tego typu sytuacjach, jest

jest tkanki gruczołowej. Oczywiście to, że

bromokryptyna.


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

ecka nie ma...

27

wiele z nas zna sposoby radzenia sobie z nawałem, tyle że gdy jest dziecko, to jednak nie chcemy, by pokarm zanikł, a tu mówimy o procesie hamowania. Jakie są więc sposoby na zahamowanie?

KL: To lek Bromergon, tak?

w różnych placówkach. W niektórych rutynowo podaje się bromokryptynę, ale też

AP: Możemy się spodziewać, że u kobiety

AP: Tak. Jest zwyczajowo stosowany, bo

nie u wszystkich kobiet, np. nie wtedy, gdy

nastąpi uczucie pełności, bolesności piersi,

jest bardzo tani: dwutygodniowa kuracja

ciąża zakończyła się przed 22. tygodniem.

samoistny wypływ pokarmu, co na pewno

kosztuje 3,50 zł. Niestety, jeśli kobiety mają

Jest również grupa lekarzy, która ostateczną

w wywiadzie choroby psychiczne, problemy

decyzję o podaniu leku pozostawia matce.

jest dla niej źródłem cierpienia. Pierwsza rzecz to odciąganie mniej więcej 1/3-1/2

neurologiczne, schorzenia układu krążenia,

Ideałem

przedstawiano

objętości pokarmu. Żeby było łatwiej,

to trzeba bardzo uważać z bromokryptyną.

matce, jakie są możliwości farmakologiczne

można powiedzieć matce, by odciągała

Zdaniem

niektórych

badaczy

podczas

byłoby,

gdyby

i niefarmakologiczne hamowania laktacji.

jakąś określoną ilość pokarmu lub przez

się

Bardzo byłoby pomocne, gdyby wybrana

określoną ilość czasu (np. 5 minut) albo

objawy zaburzeń psychicznych. Parę lat

przez kobietę położna rodzinna otrzymała

podpowiedzieć, by odciągała do momentu,

temu Francja złożyła wniosek do Komisji

informację, że jej pacjentka jest po

kiedy poczuje ulgę. Jeśli nadal będzie

Europejskiej o wycofanie bromokryptyny.

poronieniu czy po porodzie martwego

odczuwała dyskomfort, to może stosować

Komisja Europejska nie wycofała leku,

dziecka.

Położna powinna się w takiej

po odciąganiu zimne okłady. Ich skuteczność

zastrzegła jednak, że trzeba brać pod uwagę

sytuacji skontaktować z matką i objąć ją

jest najlepiej udokumentowana. Możemy

te doniesienia z piśmiennictwa i każdy

opieką laktacyjną w sposób dostosowany do

zaproponować

przypadek

jej indywidualnej sytuacji.

pierwszej dobie, 5 w drugiej, 4 w trzeciej.

stosowania

tego

leku

pojawiają

rozpatrywać

indywidualnie.

Pamiętajmy, że część kobiet w związku

odciąganie

6

razy

w

Jeśli kobieta jest wspomagana środkami

ze śmiercią dziecka doświadcza urazu

KL: Laktacja może ruszyć dopiero po wyjściu

farmakologicznymi, to proces ten postępuje

psychicznego, ma zaburzenia adaptacyjne.

ze szpitala, prawda?

szybko. Ale jeżeli nie bierze żadnych leków,

Jest także grupa pacjentek, które odczuwają

to jest to kwestia indywidualna, np. zależna

poważne obniżenie nastroju, pojawiają się

AP: Tak. Wyobraźmy sobie pierworódkę po

od wspomnianych czynników ryzyka. Ważne

u nich stany lękowe, dlatego należy

porodzie przedwczesnym w 28. tygodniu,

jest, by zmniejszać częstotliwość oraz

być

podczas

palącą i z cukrzycą, u której podczas pobytu

długość odciągania pokarmu. Zahamowanie

podaniu

w szpitalu nie ruszyła w sposób widoczny

laktacji może trwać dwa dni, tydzień, ale

dla

intensywna produkcja pokarmu. Zwykle,

bezpieczniej jest w ogóle nie wskazywać

bardzo

podejmowania

ostrożnym decyzji

bromokryptyny. bromokryptyny

o

Alternatywą

która

jeśli urodziła drogami natury, po 2-3 dniach

takiego terminu, bo to bardzo indywidualna

jest o wiele droższa. Dawka niezbędna

jest

wychodzi do domu. Tymczasem nawał może

sprawa i w sytuacji laktacji po stracie

dla

zahamowania

kabergolina,

kosztuje

pojawić się szóstego dnia. Jeśli nie zostanie

dziecka nie ma żadnych norm. Przypadki są

ponad 100 zł. Lek przyjmuje się przez

poinformowana, że laktacja może jeszcze

naprawdę bardzo różne i trudno te normy

dwa

dni,

a

laktacji

jest

po kilku dniach „ruszyć”, to odkrycie, że

stworzyć. Na pewno jednak dowodem na

o wiele wygodniejsza w użyciu i nie ma

więc

kabergolina

z jej piersi płynie mleko będzie dla niej

to, że laktacja zaczyna zanikać, będzie fakt,

takiego panelu skutków ubocznych.

bardzo bolesne. Tak jak wspomniałaś, jej

że kobieta może odciągać coraz rzadziej,

ciało zachowuje się, jakby kompletnie

coraz mniej intensywnie oraz że maleją

KL: Wróćmy do sytuacji, kiedy to już

nie miało pojęcia, że dziecko zmarło. Bo

dolegliwości związane z przepełnieniem

w szpitalu coś się dzieje – czy standardem

ciało rzeczywiście nie wie. Wszystko się

piersi. Czasami kobieta potrzebuje bardzo

jest, że decyduje się za kobietę, że należy

toczy tak, jakby dziecko żyło. Sygnałem

dokładnych wskazówek, jak często i jak

podać leki na zahamowanie laktacji? Pytam

dla uruchomienia produkcji pokarmu jest

długo odciągać pokarm, by zanikał. Wtedy

dlatego, że słyszałam historię kobiety, która

poród i wydalenie łożyska. Kobiecy organizm

ważny jest specjalista, który będzie potrafił

straciła dziecko i dla niej totalnym szokiem

samoistnie

jej pomóc.

było, że pojawiło się mleko – nikt z nią o tym

produkcji mleka w sytuacji niepowodzenia

nie rozmawiał, ona nie miała pojęcia, że tak

położniczego. Może stopniowo laktację

KL: My akurat mamy szczęście, mieszkamy

się stanie. Ta kobieta sądziła, że jak nie ma

hamować, ale jej początku nie powstrzyma.

w

nie

powstrzyma

inicjacji

dziecka, to nie ma mleka. AP: Standardy są prawdopodobnie różne

Gdańsku,

skorzystania

gdzie z

istnieje

możliwość

bezpłatnego

doradztwa

KL: Jakie są niefarmakologiczne sposoby

laktacyjnego, ale w Polsce jest mnóstwo

na hamowanie laktacji? Bo to prawda, że

kobiet, które nie mają i nie będą mieć tak


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

28

łatwego dostępu do poradni laktacyjnych.

Trzeba pamiętać, że hamowanie laktacji

KL: Czy możesz na zakończenie powiedzieć

Do kogo mają się zgłosić te kobiety?

w sytuacji straty dziecka jest bardzo

o tym, jak można wesprzeć kobiety, które

indywidualną

niektórych

straciły dziecko? Co może zrobić rodzina

AP: Powinny uzyskać pomoc u położnej

przypadkach podanie leku będzie dobrym

i otoczenie, gdzie można udać się, by

rodzinnej. Nie potrafię powiedzieć, czy każda

rozwiązaniem,

otrzymać pomoc?

położna rodzinna będzie umiała pomóc.

odradzałabym

Położne rodzinne lub lekarze nie zawsze

pewnej grupy kobiet proces wygaszania

AP: Zacznę od tej drugiej części, czyli

mają wiedzę na temat niefarmakologicznych

laktacji z użyciem odciągania pokarmu jest

gdzie kobiety mogą się udać. Duża część

sposobów hamowania laktacji i nie czują się

ważną częścią procesu żałoby.

poradni zdrowia psychicznego dość szybko

sprawą. w

W

innych

farmakoterapię,

natomiast bo

dla

pewnie we wsparciu kobiet. Warto pamiętać,

obejmuje opieką kobiety po stracie dziecka,

że jeśli kobieta odciąga z coraz mniejszą

KL: To może pomagać kobiecie, która straciła

traktując je jako osoby, które znalazły się

częstotliwością i stosuje zimne okłady, to

dziecko?

w sytuacji kryzysowej. Trzeba pamiętać, że

laktacja stopniowo ulega wygaszeniu.

dla niektórych kobiet poronienie będzie AP: Tak, to może być bardzo pomocne.

wiązało się z traumą, dla niektórych nie.

Jest sporo badań, które mówią o tym,

A to, co jest chyba najważniejsze, to

Większość kobiet, które traci dziecko po 22.

że

się

traktowanie kobiety jak partnera, nie

tygodniu ciąży przeżywa to urazowo i im

żadnych działań (farmakologicznych lub

nawet

jeżeli

nie

podejmuje

pozbawianie jej wpływu na sytuację, bo

dłuższa ciąża, tym to doświadczenie może

niefarmakologicznych),

dolegliwości

ona już wystarczającym stopniu straciła

być trudniejsze, ale mamy pacjentki, które

takie jak ból, obrzęk, samoistny wypływ

kontrolę. Warto przedstawić różne opcje

tracą dziecko w pierwszym trymestrze i też

z

czasem

ustępują.

to

takie

hamowania laktacji, w spokojnym tempie,

doznają urazu psychicznego. I ta sytuacja

rozwiązanie niesie za sobą ryzyko zastoju

Niestety,

dostosowanym do kobiety, poczekać na

jest traktowana przez poradnie zdrowia

i trwałego uszkodzenia tkanki gruczołowej.

jej na wybór – to pozwoli jej poczuć, że

psychicznego

Konsekwencją tego w przyszłości mogą

ma wpływ na to, co się dzieje. Jest bardzo

Kobiety mogą udać się również do ośrodków

być problemy z obniżeniem zdolności do

prawdopodobne, że kobiety, które straciły

interwencji kryzysowej – każda gmina

produkowania odpowiednich ilości mleka

dziecko, nie będą chciały się zajmować

ma taki ośrodek. To instytucje, które są

dla kolejnego dziecka. Dlatego ta ostrożność

odciąganiem pokarmu i że będą wolały

tworzone głównie z myślą o osobach,

i delikatność przy hamowaniu laktacji wynika

wspomóc się farmakologią. I to też jest

które doświadczają przemocy domowej,

z tego, żeby dać szansę na udane karmienie

wybór. Trzeba jednak mieć w pamięci, że

ale przyjmują także osoby po różnych

piersią kolejnej pociechy w przyszłości.

one wychodzą z lekami do domu, część

traumach: po wypadkach, po napadach,

z nich szybko reaguje na farmakoterapię, a

gwałtach, śmierci bliskiej osoby. Gmina

część nie, dlatego powinny znać sposoby

ma obowiązek utrzymywać takie miejsce

ZK: A co z szałwią?

jako

sytuacja

kryzysowa.

niefarmakologiczne, by móc sobie poradzić

i pomoc oferowana przez ośrodki interwencji

AP: Ocena skuteczności szałwii podczas

same w razie potrzeby. Ważne, by miały

kryzysowej jest bezpłatna. Można liczyć

hamowania laktacji bazuje na wieloletnim

świadomość, że w ogóle coś takiego jak

na

doświadczeniu w jej stosowaniu. Jeśli

nawał pokarmu może u nich wystąpić,

w zależności od umowy podpisanej przez

chodzi o szałwię, to jest taka opinia, że

pomimo braku dziecka.

ośrodek z gminą.

stosowania, ze względu na zawartość

KL: Słyszałam o kobietach, którym zalecano

KL: A co powiesz o przeżywaniu żałoby

toksycznego tujonu. Tymczasem zdaniem

obwiązywać piersi...

w rodzinie?

z szałwii, podczas gdy napar jest bezpieczny.

AP: Ucisk rzeczywiście działa hamująco

AP: Na pewno stracie nie należy zaprzeczać.

I właśnie w Polsce do zahamowania laktacji

na

początku:

Żałobę trzeba przeżyć – dać sobie czas,

stosuje się zarówno napar z szałwii, jak

przepełnione piersi dostają informację,

poszukać wsparcia, zrozumienia, a wreszcie

i mięty pieprzowej. Naukowcy badali także

że wydzielają za dużo pokarmu i obniżają

pozwolić jej stopniowo zakończyć się. Myśli o

przydatność okładów z kwiatów jaśminu, co

produkcję. Nacisk wewnątrz piersi to sygnał:

dziecku, które nie przeżyło, bardzo obciążają

brzmi dla nas dość egzotycznie. W Indiach

„Uwaga, hamujemy!”. Niektórzy badacze

całą rodzinę, zwłaszcza rodzeństwo, które

stosuje się olejki eteryczne z kwiatów

przypuszczają, że to ciasne zawijanie daje

musi zmierzyć się z wizją nieobecnego brata

jaśminu, naciera się nim piersi kobiety

podobny efekt. Silne ściskanie piersi blokuje

lub siostry. Dla małego dziecka wyobrażenie

podczas

Podobne

laktację, ale jednocześnie, niestety, również

sobie nieobecności, konieczność zmierzenia

zastosowanie mają też olejki eteryczne

może trwale uszkodzić tkankę gruczołową,

się z tym, że jakaś osoba, której fizycznie

z mięty pieprzowej.

więc

nie ma, w świadomości rodziny jest obecna

kilka

czy

kilkanaście

konsultacji,

należy zachować ostrożność podczas jej

Hale’a tujon znajduje się w nalewce

hamowania

laktacji.

laktację.

jest

Zacznijmy

ryzykowne.

odradzam tę metodę.

od

Zdecydowanie


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

i opłakiwana, jest trudne. Jeśli rodzice

– co o tym sądzisz?”.

w prosty sposób wyjaśnią dziecku, z jakiego powodu są przygnębieni, to malec będzie

KL: Na zakończenie, czy byłabyś w stanie

mógł na swój sposób uczestniczyć w żałobie

podać jakieś czynniki, które pomogą przeżyć

i co ważne, nie będzie sobie przypisywał

żałobę jak najłagodniej?

winy za smutek bliskich mu osób. AP: Rozmowa. Szukanie kogoś, z kim Czasem mówi się, że należy odwracać

można porozmawiać. Przydatny jest wtedy

uwagę kobiety od tego wydarzenia, żeby

psycholog, bo jest czasem jedyną osobą,

jak najszybciej wróciła do życia. Z tym

z którą można porozmawiać i nie trzeba

jest różnie... Jedne kobiety potrzebują

jej chronić przed własnymi uczuciami.

właśnie czegoś takiego, inne potrzebują

Generalnie jak się rozmawia z innymi

usiąść na kanapie i przeżyć ten smutek.

członkami rodziny, to oni przecież też

Jestem daleka od tego, by mówić, że coś

doświadczają poczucia straty. Też muszą

należy robić lub nie. Stratę należy przeżyć

zmierzyć się z własnym bólem, może nie

w taki sposób, jak się czuje i tak długo, jak

tak silnym jak matka, ale także cierpią.

jest to potrzebne. Niepokojące dla mnie

Babcia czekała przecież na wnuka, tata

jest długie celebrowania straty, trwanie

czekał na wymarzonego syna czy córkę,

latami w żałobie. Część kobiet będzie

rodzeństwo

czekało

na

siostrzyczkę,

otaczać się wsparciem rodziny, przyjaciół,

braciszka.

inne będą wolały być same. Część będzie

a dodatkowo są przygnębieni cierpieniem

unikać wszelkich formalności związanych

matki, która straciła dziecko. Rozmowa

pogrzebem i samej uroczystości, a inne

z kimś, kto jest neutralny, kto rozumie, wie,

będą chciały uczestniczyć w pochówku.

że są różne sposoby na przeżywanie żałoby

Należy pozostawić kobiecie decyzję, nie

jest pomocna. Czasem pomaga kontakt

decydować za nią. Odradzam podejmowanie

z inną kobietą, która straciła dziecko.

Przeżywają

własną

stratę,

decyzji „za nią”, na przykład sprzątnięcie bez uzgodnienia z matką wszystkich rzeczy

Chciałabym jeszcze kilka zdań powiedzieć

związanych z dzieckiem, zanim kobieta wróci

o ojcach. Mężczyzna czuje się bezradny,

ze szpitala, albo przekonywanie jej, żeby nie

mierzy się z dużym poczuciem winy, że może

brała udziału w pogrzebie. Należy zapytać,

się przyczynił do tego…? Są tacy, którzy mają

czego ona chce – to jest najprostsze,

potrzebę, by szybko wychodzić z żałoby

a jednocześnie oddaje kobiecie poczucie

i straty, szybko wyleczyć partnerkę ze smutku,

kontroli.

pocieszyć ją. Wymyślają na przykład, że „ja ją teraz zabiorę do Hiszpanii i jak wrócimy to

KL: A jak kobieta powie: „nie wiem, wy

już wszystko będzie dobrze”. A ona owszem,

decydujcie”?

była w tej Hiszpanii, ale słońce pamięta jak przez mgłę i wcale nie jest lepiej. Pomocne

AP: To też jest podjęcie decyzji – że nie

bywa rozmawianie o tym, co się wydarzyło,

chce brać udziału w podejmowaniu decyzji.

ale także przyjęcie, że nie umie się o tym

Powiedzenie „zróbcie to za mnie” to też

rozmawiać i że każde z rodziców może

jest decyzja. Oczywiście można dopytać,

inaczej przeżywać stratę dziecka. Nie ma

czy kobieta chce wiedzieć, co rodzina

jednego sposobu na przeżywanie smutku,

zdecydowała, czy też nie chce nic wiedzieć.

każdy z nas może przeżywać go inaczej.

Albo powiedzieć: „zdecydowaliśmy tak i tak

29


30

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Zanim podasz smoczek Wygórowany odruch ssania Z Martą Wolf rozmawia Anna Maria Marcinkowska

O wygórowanymodruchu ssania właściwie w ogóle się w Polsce nie mówi, problem ten dotyka trudnej do oszacowania liczby polskich dzieci. Podanie smoczka maskuje problem, nie rozwiazujac go. Jak rozpoznać problem, do kogo się zwrócić i jak pomóc dziecku, mówi sławiąca karmienie piersia logopedka, Marta Wolf. Kwartalnik Laktacyjny: Czym jest odruch ssania? Marta Wolf: Ssanie to jeden z podstawowych odruchów noworodkowych. Jest potrzebny do karmienia piersią, a w przyszłości do prawidłowego

rozwoju

mowy.

Odruch

ten jest aktywny od urodzenia dziecka. U zdrowego noworodka najmocniejszy odruch ssania jest około drugiej godziny po urodzeniu. Odruch ssania jest związany z funkcją przetrwania Daje

funkcją

poczucie

pokarmową.

komfortu

i

relaksacji.

Niezintegrowany odruch blokuje rozwój odruchów

związanych

przełykaniem,

kąsaniem,

z

jedzeniem, gryzieniem,

żuciem itd., zatrzymuje rozwój i dojrzewanie różnych faz odruchu ssania, blokuje poczucie nasycenia, osłabia informacje o stanie głodu. Osłabienie odruchu ssania ma miejsce pomiędzy 6. a 7. miesiącem życia dziecka. Ssanie zastępowane jest stopniowo przez ruchy żucia. Funkcja, jaką pełni odruch ssania, to stymulacja

układu

sensomotorycznej

limbicznego, odpowiedzialnej

kory za

artykulację oraz struktur podkorowych, łączących ośrodek Broca i Wernickiego.


k h

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

KL: Czym jest wygórowany odruch ssania

KL: Czego możemy spodziewać się na wizycie

KL: Jaki wpływ na karmienie piersią ma

i jak się objawia?

u logopedy?

wygórowany odruch ssania?

MW: Przez pierwszy miesiąc, dwa, obserwuje

MW: Taka wizyta to oczywiście wywiad,

MW: Wygórowany odruch ssania ma

się często u noworodków wygórowany

logopeda pyta o przebieg ciąży, leki

negatywny wpływ na karmienie piersią, gdyż

odruch ssania. Matki skarżą się wówczas na

przyjmowane w ciąży, poród itp. Przede

często matki, odczuwając ból i dyskomfort,

ból sutków podczas przystawiania dziecka.

wszystkim jednak sprawdza odruchy ustno-

podejmują decyzję o zaprzestaniu karmienia

Dzieci ssą bardzo często, mają właściwie

twarzowe i stawia diagnozę. Sprawdzenie

naturalnego. Jednak wystarczy udać się do

ciągłą potrzebę ssania, do tego stopnia,

odruchów

wymienionych specjalistów, by problem dał

że gdy zabierze im się pierś, ssą np. kciuk.

(ich

Często po miesiącu czy dwóch problem

kształtowanych we wczesnym okresie życia

mija sam. Jeśli jednak wygórowany odruch

płodowego, jest zazwyczaj traktowane jako

KL: Czy wygórowany odruch ssania to częsta

utrzymuje się, należy sprawdzić przyczynę

badanie podstawowe, od którego należy

przypadłość?

u specjalisty (doradca laktacyjny, logopeda

rozpocząć diagnozę logopedyczną. Ocenie

wczesnej interwencji, neurologopeda).

poddawane są odruchy z głównych punktów

MW: Bardzo trudno ocenić, jak jest w Polsce.

ze

obecności

strefy i

ustno-twarzowej

sposobu

realizacji),

się dość łatwo rozwiązać.

twarzy, istotnych dla rozwoju mowy. Do

Pewne natomiast jest, że przypadłość

może

tych odruchów zalicza się odruch ssania,

ta często dotyczy noworodków, jednak

powodować ssanie języka, gryzienie języka,

połykania, zwracania, kąsania, żuchwowy,

najczęściej normuje się sama, po miesiącu

autostymulację

wysuwania języka, otwierania ust, odruchy

lub dwóch.

Patologicznie

działający

odruch

języka,

patologiczne

otwieranie ust, ssanie palca, przedmiotów,

wargowe.

a co za tym idzie, wady zgryzu i dalej wady

KL: Ponieważ wygórowany odruch ssania

wymowy. Zgryz wówczas najczęściej „robi

KL: Na czym polega rehabilitacja maluszka

to raczej nieznany temat i problem, rodzice

się” otwarty, a wada wymowy, jaka temu

z wygórowanym odruchem ssania?

najczęściej słyszą radę, by dziecku, które

towarzyszy,

to

najczęściej

seplenienie

chce dużo ssać, podać smoczek. Jakie są

międzyzębowe. Język nie ma się na czym

MW:

oprzeć i wciska się w dziurę miedzy zębami.

lub

Specjalista logopeda

neurologopeda

wczesnej

konsekwencje takiego postępowania?

interwencji

diagnozuje dziecko. Następnie pokazuje, jak

MW: Konsekwencją jest przede wszystkim

KL: Mamy noworodków i małych niemowląt

stymulować zaburzone odruchowe reakcje

utrwalenie

dość często skarżą się na ból lub dyskomfort,

oralne. Przy wygórowanym odruchu ssania

połykania, tzw. infantylnego, z językiem

związany z początkami karmienia piersią.

będzie to delikatna stymulacja bazująca na

ułożonym na dnie jamy ustnej. Język wraz

Skąd wiadomo, że mamy do czynienia

cieple, stymulacja mokrym palcem, masaż

z rozwojem dziecka powinien się pionizować,

z wygórowanym odruchem ssania?

wałka dziąsłowego, pobudzanie okolicy

czyli unosić do podniebienia, co smoczek

poprzez obrót palca, rysowanie „pętelek”,

skutecznie uniemożliwia. Dziecko przez brak

MW: Gdy minie początkowy dyskomfort,

delikatne przesuwanie palca poza granicę

pionizacji często się ślini.

zwany bólem fizjologicznym, karmienie

wałka, powolny masaż całej powierzchni

piersią nie powinno sprawiać bólu ani

języka ruchem okrężnym oraz masaż

Ssanie

nieprzyjemnych odczuć. Przy wygórowanym

dziąseł ruchem wolnym, wałeczkowatym,

w przyszłości do wad wymowy. Zaburzone są

odruchu ssania czuje się, jakby dziecko

a przy intensywnym ślinieniu – w kierunku

wówczas głoski dziąsłowe – sz, ż, cz, dż, r, l –

„gryzło” sutki.

przeciwnym do kierunku wzrostu zębów.

podczas wymawiania których język powinien

KL: Co powinni zrobić rodzice, którzy

KL: Czy to prawda, że w Polsce nie

zauważają u swojego dziecka objawy

diagnozuje się tego problemu, podobnie

Podawanie smoczka to również narażenie

wygórowanego odruchu ssania?

jak wygórowanego odruchu kąsania i zbyt

dziecka na wady zgryzu i deformacje

krótkiego wędzidełka?

podniebienia (gotyckie – wysklepione).

niemowlęcego

smoczka

sposobu

prowadzić

może

unosić się do góry.

MW: Rodzice, którzy podejrzewają u swojego

Najczęstszą wadą zgryzu jest zgryz otwarty,

dziecka wygórowany odruch ssania, powinni

MW: Myślę, że jest to niestety problem

a co za tym idzie – seplenienie międzyzębowe,

zwrócić się do neurologopedy, a najlepiej

większości szpitali w Polsce. Opieram to

gdyż język nie ma się na czym oprzeć.

do logopedy wczesnej interwencji. Później

stwierdzenie na rozmowie z matkami z całej

powinni wykonywać zalecone ćwiczenia.

Polski (fora internetowe), które uskarżają się na brak fachowej pomocy w tym zakresie.

KL: Marto, bardzo dziękuję za rozmowę!

31


32

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Dopajanie niemowląt latem Agata Aleksandrowicz

Nadchodzą gorące dni. Upały, godziny na świeżym powietrzu. Pojawiają się pytania o dopajanie. Mamy obawiają się, czy karmienie piersią wystarczy do odpowiedniego nawodnienia ich pociech

Tak, wystarczy.

pierwszym

dziecku podczas proponowania posiłków

półroczu życia nawet w gorącym klimacie.

uzupełniających, ale nadal głównym źródłem

Zdrowych dzieci nie trzeba przepajać ani

Niemowlaki do szóstego miesiąca życia,

płynów jest mleko mamy.

zapewniać im dodatkowych płynów innych

a bywa, że i starsze, które tracą płyny na

niż mleko mamy.

skutek pocenia się i parowania, uzupełniają

Dopajanie

te braki mlekiem matki. Polskie Ministerstwo

6.

Zdrowia także potwierdza te stanowiska.

oddziaływać

Według

dodatkowych

stanowiska

WHO

do

płynów

w

ukończenia 6. miesiąca życia niemowlę powinno

otrzymywać

jedynie

mleko

Czy mleko mamy wystarczy jako „picie”? Tak. Mleko, mimo że wodą nie jest to

trzeba podawać mu wody.

w 80-90% z niej się składa. Zaspokaja

potwierdza,

że

w

Pediatrów

pierwszych

na

ukończeniem

może

negatywnie

laktację,

powodować

łaknienie, a co z tym idzie, prowadzić do

dodatkowych płynów, w tym również nie

Akademia

przed

życia

problemy z przyrostem wagi, zmniejszać

z piersi bez dodatkowego pokarmu oraz bez

Amerykańska

dzieci

miesiąca

faktycznego

niedoboru

pokarmu

i problemów z produkcją mleka.

w pełni pragnienie dzieci do około 6. miesiąca

Podawanie małym niemowlętom dużej

życia. Podczas upałów, jeżeli zapewnimy

ilości wody może być przyczyną zatrucia,

sześciu

dziecku swobodny dostęp do piersi i jest ono

spowodowanego zaburzeniem gospodarki

miesiącach życia dziecka karmionego piersią

karmione na żądanie, nie trzeba uzupełniać

mineralnej

nie podajmy mu wody, soków ani pokarmów

płynów wodą.

może skutkować drgawkami, omdleniami,

stałych.

sennością, Dzieci w gorące dni częściej chcą być przy

w

organizmie obniżoną

dziecka,

co

temperatura,

a w skrajnych przypadkach – śmiercią.

The Academy of Breastfeeding Medicine

piersi na chwilkę, jedynie żeby zaspokoić

zaleca,

pragnienie. Częste krótkie karmienia w dni

Przepajanie dzieci wodą w pierwszych

upalne u dzieci nie muszą być niepokojące.

dniach życia może być przyczyną wysokiego

aby

bez

wyraźnych

wskazań

medycznych nie dopajać dzieci i nie podawać innych napojów niż mleko z piersi.

poziomu bilirubiny we krwi. Po 6. miesiącu życia mleko matki nadal jest

Obecna wiedza naukowa potwierdza, że

podstawą zarówno żywienia, jak i pojenia

zdrowe i donoszone dzieci nie potrzebują

dziecka. Wodę w kubku proponujemy


reklama

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

33


34

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

reklama


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

35

Problemy laktacyjne: Grzybica Ewa Muszyńska

Grzybica jest chorobą zakaźną wywoływaną przez grzyby, głównie drożdżaki. Drożdżaki są naturalnym elementem układu pokarmowego, ale ich nadmiar może powodować chorobę w postaci grzybicy.

Grzybica brodawek sutkowych i ich otoczek

Aby pokonać grzybicę zawsze należy leczyć

i regularnie zmieniać wkładki laktacyjne, nie

nie jest wcale rzadkim problemem wśród

równolegle mamę i dziecko. Leczenie

dopuszczać do ich przemoczenia. Należy

kobiet karmiących naturalnie. Często bywa

powinno trwać 14 dni, nawet jeśli objawy

również wymienić i regularnie sterylizować

zwyczajnie źle zdiagnozowana.

ustaną wcześniej. Zaleca się stosowanie

wszystkie smoczki, butelki oraz szczoteczki

miejscowo leki przeciwgrzybiczne. Jednym

do zębów. Powinno się również krótko

Objawami grzybicy mogą być: przewlekły,

z popularniejszych jest nystatyna, którą

obciąć paznokcie.

charakterystyczny

(przypominający

należy przemywać buzię dziecka. Równie

wbijanie igły w głąb piersi), zaczerwienienia

popularny, co nystatyna, jest roztwór fioletu

Grzybica nie jest powodem do zaprzestania

lub

gencjanowego.

karmienia

błyszczące

łuszczenie

lub

ból

brodawki, biały

swędzenie,

nalot.

Wyżej

piersią.

Jednak

mrożenie

odciągniętego pokarmu nie zabija grzybów,

wymienione objawy nie ustają nawet

Należy również zadbać o dietę mamy

w związku z czym ewentualny odciągnięty

pomiędzy karmieniami. Za późno lub źle

karmiącej. Powinno się z niej wykluczyć

pokarm należy spasteryzować lub wylać.

zdiagnozowana grzybica brodawek może

cukier, który jest pożywką dla grzybów, oraz

bardzo je nasilić.

ograniczyć spożywanie nabiału. Zaleca się

Jeśli szybko rozpoznamy grzybicę i poddamy

również wprowadzić probiotyki do diety

się odpowiedniemu leczeniu, już po 2-3

Jednymi z przyczyn powstania grzybicy

matki i dziecka, które pomogą odbudować

dniach możemy zauważyć znaczną poprawę.

brodawek mogą być m.in. wszelkiego rodzaju

florę bakteryjną w ich organizmach.

uszkodzenia piersi w okresie wczesnej

Kobietom, które przeszły grzybicę brodawek

laktacji, zapalenia piersi, pleśniawki lub inne

Powinno się dużo bardziej dbać o higienę,

sutkowych,

zakażenia grzybicze u dziecka lub pozostałych

nie zapominać o regularnym myciu rąk.

spożywania cukru.

domowników czy antybiotykoterapia matki

Zaleca się wyprać w wysokich temperaturach

lub dziecka.

biustonosze,

ręczniki,

bieliznę

dziecka

zaleca

się

ograniczenie


36

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Po prostu atopia Jowita Romaniuk

Mam na imię Jowita i jestem alergikiem. Kiedy miałam 15 lat, zdiagnozowano u mnie uczulenie na przeróżne alergeny wziewne i pokarmowe. Reakcję alergiczną wywołują w moim organizmie m.in. pyłki traw, topoli i leszczyny, kurz i sierść kota. Kiedy w powietrzu jest ich zbyt dużo, mam zapalenie spojówek, katar sienny i duszności. Kiedy przesadzę z mlekiem i jego przetworami, alergicznie odpowiada mój układ pokarmowy. Moja choroba ma zazwyczaj łagodny przebieg i nie rujnuje mi życia. Nauczyłam się skutecznie ją leczyć. Zawsze mam przy sobie leki antyalergiczne, pozwalające na złagodzenie objawów i szybki powrót do codziennej aktywności. Sen z powiek spędza mi raczej fakt, że skłonność do alergii przekazałam dziecku. Moja córka choruje na AZS. Atopowe

zapalenie

skóry

(AZS)

jest

skłonnością organizmu do chorób zapalnych o podłożu alergicznym. Może, ale nie musi, być uwarunkowana genetycznie. Członkowie jednej rodziny nie zawsze jednak chorują jednakowo, a u każdego z nich mogą występować inne objawy i na co innego mogą być uczuleni. Atopia jest pierwszym krokiem w tzw. „marszu alergicznym”. Kolejnymi etapami są astma, zapalenie spojówek, zapalenie oskrzeli, nieżyt nosa, gardła, oczu, uszu lub zatok. Nierzadko u pacjentów występuje kilka objawów równocześnie. Atopowe

zapalenie

przebiega

z towarzyszeniem silnego świądu. Chory drapie się, a na skórze pojawiają się obszary silnego złuszczania naskórka, które z czasem mogą

ulec

nadkażeniu

bakteryjnemu,

tworząc rany i miejscowe stany zapalne. Miejsca, w których najczęściej pojawia się podrażnienie, to: powieki, okolica ust, kark, dłonie, zgięcia łokci i doły podkolanowe. Objawy nasilają się w nocy, kiedy to rozgrzana pod kołdrą skóra poci się i mocniej swędzi. Dziecko drapie się, budzi, a wraz z nim budzą się rodzice. Właśnie brak snu, mój i mojej córki, skłonił mnie do tego, żeby jak najszybciej umówić się na wizytę do lekarza.


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Pierwsze kroki skierowałyśmy do alergologa.

Dzieci z atopią nie należy przegrzewać.

Co mogłam zrobić w momencie, kiedy na

Na wizycie otrzymałyśmy skierowanie na

Warto zwrócić uwagę na skład dziecięcych

świat przyszła moja córka?

badanie krwi i testy alergiczne. W badaniu

ubranek, które powinny być wykonane

krwi wyznacza się poziom immunoglobuliny

w 100% z bawełny. Na drogeryjnych

Ważną kwestią tuż po porodzie jest

IgE. Jej podwyższony poziom sugeruje, że

półkach znajdziemy całą gamę detergentów

kolonizacja skóry noworodka bakteriami

w organizmie powstał stan zapalny wywołany

przeznaczonych

prania

rodziców. Pierwsze spotkanie z mamą „skóra

reakcją

ubrań dzici ze skórą wrażliwą. Znajdziemy

do skóry” na szpitalnej sali powinno być

natomiast

alergiczną.

Testy

pozwalają

alergiczne

określić,

na

co

specjalnie

do

tam również środki czystości zawierające

uzupełnione o kontakt z tatą. Wystarczy,

dokładnie pacjent jest uczulony. W naszym

jak

składników

że na chwilę włoży pieluszkę czy ubranko

przypadku była to sierść kota, leszczyna,

drażniących. Osobiście polecam preparaty

malucha pod swoją koszulkę, aby przekazać

ziemniaki i jabłka. Na podstawie wyników

zawierające ocet lub sodę oczyszczoną.

mu swoje dobre bakterie. Drugą ważną

badań lekarz zalecił nam dietę eliminacyjną

Są równie skuteczne jak tradycyjne i dużo

sprawą jest karmienie piersią. Pierwsza

i pozbycie się z domu kota. Przepisał również

bezpieczniejsze dla alergików. Nie należy

siara i późniejsze mleko mamy to skarbnica

najczęściej stosowany u małych dzieci lek

jednak przesadzać z czystością. Wiem,

składników

przeciwhistaminowy – Zyrtec.

że może to zabrzmieć niedorzecznie, ale

układ

odkąd

najmniejsza

artykuł

wspomagających

odpornościowy

niedojrzały

dziecka.

Ludzki

dotyczący

pokarm zawiera przeciwciała IgA oraz kwasy

Ze względu na nasilone zmiany skórne

„higienicznej teorii powstawania alergii”,

omega 6 i 3, które odgrywają ogromną

otrzymałyśmy

również

dermatologa.

Po

skierowanie

przeczytałam

liczbę

do

przestałam przesadzać ze sprzątaniem.

rolę w profilaktyce alergii. Wprowadzenie

wymazu

Dowodzi ona, że zbytnia sterylność zaburza

po 6 miesiącu pokarmów stałych zaleca

z miejsc zmienionych zapalnie zalecił nam

prawidłowy rozwój odporności u dzieci.

się wyłącznie „pod osłoną” mleka mamy,

leczenie przeciwbakteryjne i zmniejszające

Całkowity brak bakterii w otoczeniu dziecka

aby dziecko nie traciło nabytej do tego

objawy atopii. Przepisał nam kortykosterydy

zakłóca proces powstawania tolerancji na

czasu

i protopiki do stosowania miejscowego na

substancje chorobotwórcze, a tym samym

zbilansowana

skórę. Leki te stosowane konsekwentnie

uniemożliwia organizmowi wykształcenie

i aktywny tryb życia mamy podnoszą jakość

i ściśle według wskazówek lekarza przyniosły

naturalnej odporności. Sposób ten działa,

pokarmu. Zawarte w kobiecym pokarmie

szybką poprawę. Łuszczące się zmiany

zgodnie z przysłowiem –

składniki gwarantują także prawidłowy

i uciążliwe swędzenie ustąpiły. A my wreszcie

skraca życie”.

pobraniu

„częste mycie

naturalnej

odporności.

dieta,

unikanie

Zdrowa, używek

rozwój układu nerwowego, hormonalnego

zaczęliśmy znów dobrze spać.

i śluzówki układu pokarmowego. Ludzki Nasza atopowa podróż trwa. Wiem, że

pokarm

Trafiliśmy na dobrego dermatologa, który

będziemy borykać się z chorobą jeszcze

odmienną niż w mleku krowim kazeinę.

nie ograniczył się do wypisania recepty.

przez długi czas, jeśli nie zawsze. Dziś jestem

Inną ważną kwestią, mającą znaczny wpływ

Podczas długiej rozmowy wyjaśnił nam, jak

już spokojna, bo wiem, jak poradzić sobie

na utratę przez dzieci odporności, jest

bardzo ważna w terapii AZS jest codzienna

w sytuacji, kiedy objawy choroby ulegną

powszechne w naszym kraju nadużywanie

pielęgnacja. Skóra atopowa nie lubi wody,

nasileniu. Bardzo pomaga mi świadomość, że

antybiotyków w leczeniu wielu chorób.

zatem kąpiel powinna być raczej ciepła, nie

za chwilę będzie lepiej, a my znów będziemy

Zbyt pochopnie przepisywane przez lekarzy

dłuższa niż 15 minut i koniecznie z dodatkiem

dobrze

naszą

i zbyt często podawane dzieciom osłabiają

emolientów. Po wyjściu z wody skórę należy

sytuację i nie jestem już tak sfrustrowana

zdolność małego organizmu do naturalnej

jak najszybciej osuszyć i zabezpieczyć przed

i niespokojna, jak na początku. A wraz ze

obrony przed infekcjami.

utratą nawilżenia. Najlepiej w tej kwestii

mną – moja córka.

spać.

Zaakceptowałam

sprawdzają się dostępne w aptekach

zawiera

łatwo

przyswajalną,

Duża ilość świeżego powietrza, słońce

preparaty na bazie emolientów, które

Wciąż dużo czytam i poszerzam moją

i odpowiednia dawka snu znacznie lepiej

nawilżają,

odbudowują

wiedzę na temat atopii. Już wiem, że przy

działają na zdrowie dziecka niż nie jeden

nadwyrężony płaszcz wodno-lipidowy skóry.

kolejnym dziecku postawię na profilaktykę.

farmaceutyk. Sama sprawdziłam i polecam

natłuszczają

i

Wam serdecznie.

37


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

38

Karmiąca mama korzy Jowita Romaniuk

Narodziny dziecka są wyjątkowym wydarzeniem w życiu każdej kobiety. Takim, którego nigdy nie zapomni i zapewne będzie wspominać w każdej sytuacji związanej z pojawieniem się nowego członka rodziny. To, jak kobieta będzie się czuła w połogu, w dużej mierze zależy od przebiegu ciąży i porodu, ale także od ludzi, którzy będą jej w tym czasie towarzyszyli. W dawnych kulturach istniały specjalne rytuały i zwyczaje połogowe – tzw. „matkowanie matce” – otaczające wyjątkową opieką zarówno dziecko, jak i młodą mamę. Cała rodzina i przyjaciele dbali o ich komfort i dobre samopoczucie, tak aby oboje jak najszybciej mogli odnaleźć się w nowej rzeczywistości. Dzisiaj wiele „nowych” mam czuje silną

mamy i dziecka, uczucie miłości. Działa

się momentu, aż znów będziemy szczupłe,

presję, by jak najszybciej wrócić do „formy”

uspokajająco, odprężająco i antystresowo.

warto przypomnieć sobie o tym, że

sprzed porodu. Chcą odzyskać figurę,

Przynosi

zwiększa

przybieranie na wadze podczas ciąży zajęło

wyglądać tak jak przedtem, zostać idealną

odporność na ból, wycisza i koi. I odwrotnie,

nam w sumie dziewięć miesięcy. A zbyt

mamą i perfekcyjną panią domu. Warto jest

stres związany z karmieniem, odczuwalnym

szybkim schudnięciem możemy jedynie

jednak zaufać naturze oraz pozwolić sobie

bólem, zimnem czy zmęczeniem blokuje

zaszkodzić sobie i dziecku. Nie wolno

i

swojemu

ciału

odzyskać

siły

oraz

uczucie

senności,

wydzielanie oksytocyny, zaburzając tym

zatem stosować żadnych drastycznych diet.

równowagę w odpowiednim dla siebie

samym

laktację.

Oksytocyna

redukuje

Przez pierwsze tygodnie po porodzie nasza

momencie.

również

poziom

kortyzolu

(hormonu

waga może nawet delikatnie wzrosnąć.

stresu) we krwi i tym samym obniża uczucie

Prolaktyna, hormon odpowiedzialny za

W czasie ciąży i porodu kobiece ciało ulega

lęku. Jej działanie jest więc niezastąpione

wytwarzanie mleka, odpowiada również za

wielu

w profilaktyce „baby bluesa” i depresji

uczucie głodu. W związku z tym zwiększony

poporodowej.

apetyt podczas karmienia piersią jest jak

zmianom.

Wszak

najważniejszą

jego rolą w tym okresie jest zapewnienie idealnego środowiska do prawidłowego

najbardziej naturalny i służy uzupełnieniu

rozwoju dziecka. Dodatkowe kilogramy,

Każde przystawienie dziecka do piersi,

„uciekających” z naszego ciała kalorii.

rany poporodowe, „huśtawka” hormonalna

począwszy od pierwszego w kontakcie

Karmiąc wyłącznie piersią, możemy spalić

mogą skutecznie odebrać chęci do zadbania

skóra do skóry, to szybsza i skuteczniejsza

około 700 kalorii dziennie. Badania dowiodły,

o siebie czy do wyjścia z domu. Jednak

inwolucja (zwijanie) macicy oraz mniejsze

że kobiety karmiące wyłącznie piersią

ruch na świeżym powietrzu, odwiedziny

ryzyko wystąpienia krwotoku. Powiększona

w pierwszych 6 miesiącach życia dziecka są

i pomoc bliskich nam osób oraz duża

w czasie ciąży do rozmiarów sporego arbuza

w stanie chudnąć około 1,38 kg miesięcznie,

dawka

snu

młodej

macica (ok. 1500 g) w czasie pierwszych

bez uszczerbku na zdrowiu.

mamie

szybko

normy.

tygodni połogu znacznie zmniejsza swoją

Karmienie

znacznie

ułatwią

powrócić

czynnikiem,

objętość, a jej waga spada do około

Bardzo ważne jest, aby w okresie karmienia

stymulująco

50-80 g. Oksytocyna zmniejsza również

piersią

i sprawia, że osłabione i zmęczone po

ryzyko

krwawienia

i racjonalnie. Regularne posiłki (ok. 5-6

porodzie mamy szybciej odzyskują energię

poporodowego. Jeśli podczas karmienia

razy dziennie), odpowiednia liczba kalorii

i chęć do życia.

odczuwasz ból w dole brzucha, możesz

(nie

wspomóc się, po wcześniejszej konsultacji

dieta bogata w błonnik, białko i kwasy

W trakcie karmienia efektywnie ssący

z

środkiem

omega 3, to podstawa diety mamy karmiącej

maluch

przeciwbólowym (paracetamol 2-3 razy

piersią. Jedzenie powinno być zdrowe,

dziennie).

który

do

piersią

do

wpływa

stymuluje

wytwarzania

jest

najbardziej

brodawki bodźców

piersiowe czuciowych

wystąpienia

lekarzem,

łagodnym

niż

się

1500-1800

zdrowo

dziennie),

przynoszą

nieprzetworzone chemicznie, bez nadmiaru

również metody niefarmakologiczne np.

cukru i soli. Można ograniczyć spożywanie

przysadki

chłodny okład.

białej mąki pszennej, zastępując ją mąką

produkcji

oksytocyny.

rezultaty

mniej

odżywiała

pobudzających podwzgórze i tylny płat do

Dobre

kobieta

Odpowiedzialny za uwalnianie mleka z piersi

żytnią, ryżową, jęczmienną czy kukurydzianą.

hormon ma również nieoceniony wpływ na

Karmienie

szansa

Warto zwiększyć spożycie błonnika, gdyż

emocje mamy. Oksytocyna w połączeniu

na

nadprogramowych

posiada on zbawienne działanie na pracę

z przytuleniem, głaskaniem i zaglądaniem

kilogramów i powrót do sylwetki sprzed

układu pokarmowego, regulując pracę jelit.

sobie głęboko w oczy pogłębia u obojga,

ciąży. Jeżeli nie będziemy mogły doczekać

W codziennym jadłospisie powinny pojawić

piersią

szybszą

to

utratę

również

się również warzywa i owoce. Na zdrowie


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

ysta również sama wyjdzie unikanie słodyczy.

dziecka są w stanie odpowiednio stymulować

o ok. 5-10%. Kobiety, które karmią piersią,

brodawkę, by w efekcie wydzielona została

rzadziej zapadają na najbardziej agresywne

Jeśli dodatkowo zależy nam na wzmocnieniu

do krwi prolaktyna. Metoda LAM zabrania

formy nowotworów piersi. U kobiet, które

organizmu i dodaniu sobie energii, warto

używania butelek, łyżeczek, kubeczków

chorowały na raka piersi, wcześniejsze

dołączyć do codziennych zajęć kilka chwil

do karmienia i smoczków. To kobieca pierś

karmienie

na aktywność fizyczną. Spacer, ćwiczenia

ma służyć dziecku do odżywiania, ale

nawrotu choroby. W badaniu z 2015 roku

z piłką, na której bujaliśmy się w ciąży, czy

i uspokajania czy pocieszania. Każdorazowa

podano, że ryzyko nawrotu było niższe o 30%.

joga dla mam z małymi dziećmi, to możliwość

stymulacja piersi prowadzi do zwiększonej

Wcześniejsze karmienie piersią zmniejsza

wzmocnienia organizmu i dbanie o sylwetkę.

ochrony

Ważnym

o 28% ryzyko śmierci z powodu nowotworu

Ćwiczenia wzmacniające mięśnie Kegla

warunkiem jest niewystąpienie krwawienia

piersi, szczególnie u kobiet, które karmiły

stanowią profilaktykę nietrzymania moczu i

u karmiącej mamy do 56. dnia po porodzie.

piersią powyżej 6 miesięcy. Karmienie

znakomicie podnoszą satysfakcję seksualną.

W przeciwnym wypadku proces owulacji

piersią zmniejsza ryzyko wystąpienia raka

Podczas karmienia piersią do krwi uwalnia

mógł już się rozpocząć i kobieta powinna

jajnika o 30% u kobiet karmiących piersią

się prolaktyna, która oprócz produkcji mleka

poszukać innych metod zabezpieczenia,

w porównaniu do kobiet, które nigdy nie

ma również wpływ na owulację. Karmiąca

np. pomiar temperatury w pochwie. Jeśli

karmiły (2014), Karmienie piersią przez

piersią mama nie ma owulacji i nie występuje

powyższe

warunki

20 miesięcy zmniejsza ryzyko wystąpienia

u niej miesiączka. Jest to okres „niepłodności

możliwość

zajścia

ciążę

raka jajnika o 50%. Te 20 miesięcy może

laktacyjnej”. Stosowanie karmienia piersią

w pierwszych 6 miesiącach wyłącznego

przypadać na więcej niż jedno dziecko,

jako metody antykoncepcji określane jest

karmienia piersią wynosi zaledwie 0,7%,

i nadal nieść ze sobą taki sam efekt.

mianem Metody Niepłodności Laktacyjnej

a przy prawie wyłącznym – 2,9%.

antykoncepcyjnej.

zostały w

spełnione,

kolejną

(LAM – lactational amenorrhea method).

piersią

zmniejszało

ryzyko

Karmienie naturalne ma korzystny wpływ na U kobiet karmiących swoje dzieci piersią

całą rodzinę. Jest to bowiem najwygodniejsza

Aby metoda okazała się skuteczna, należy

odnotowano również skutki długofalowo

i najbardziej ekonomiczna metoda żywienia

bezwzględnie

określonych

wpływające na ich zdrowie. Udowodniono,

dzieci. Każdy rodzic dbający o domowy

w niej warunków. Karmienie powinno

przestrzegać

że w późniejszym czasie rzadziej występuje

budżet doceni fakt, że karmienie naturalne

odbywać się na żądanie dziecka, jednak co

u nich otyłość, hiperlipidemia, nadciśnienie

nie wymaga zakupu gadżetów wspierających

najmniej 6 razy na dobę i nie rzadziej niż

i choroby układu krążenia. Znacznie obniża

karmienie ani samego mleka. Ponadto

co 4 godziny w dzień i co 6 godzin w nocy.

się ryzyko osteoporozy i złamania szyjki kości

mleko mamy to duża wygoda. Zawsze pod

Kluczowa jest również długość ssania –

udowej w okresie postmenopauzalnym.

ręką, w idealnej temperaturze, doskonale

łącznie przynajmniej 100 minut każdego dnia.

Każdy

piersią

dopasowane w składzie do aktualnych

Niestety odciąganie ręczne czy przy użyciu

zmniejsza o 4-12% ryzyko wystąpienia

potrzeb dziecka. Czas, który poświęcilibyśmy

laktatora nie wchodzi w grę. Jedynie usta

cukrzycy typu II. Karmienie piersią redukuje

na

ryzyko pojawienia się nowotworu piersi

z przyjemnością przeznaczyć na deficytowy

kolejny

rok

karmienia

przygotowanie

w tym okresie sen.

mieszanki,

możemy

39


40

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Świat karmi

Izrael, kraj mlekiem i miodem płynący... Aleksandra Przeździecka-Kujałowicz

Izrael, kraj nowych technologii i orientalnych aromatów. Cel pielgrzymek wyznawców trzech religii. Malutkie państwo o powierzchni mniejszej niż województwo warmińsko-mazurskie i ogromnej historii. Jak w tym gorącym kraju żyje się matkom karmiącym? Zapytałam o to Naomi mieszkającą razem z mężem i córeczkami w domu z ogródkiem, w którym zachęcająco bujają się hamaki koło drzewek cytrusowych.


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

41

Naomi mieszka w Izraelu od półtora

widziałam kobietę siedzącą na ziemi między

wielodzietności społeczeństwa i stosunkowi

roku i jest religijną Żydówką. Prowadzi

wieszakami i karmiącą niemowlę”.

do karmienia, młode matki mają wokół

koszerną kuchnię, w piątkowy wieczór

siebie wiele doświadczonych w karmieniu

zapala szabatowe świece, a całą sobotę w

Młode matki nie ukrywają się z karmieniem,

sensie fizycznym i duchowym odpoczywa.

rzadko używają kocyków czy szali, by się

Wcześniej mieszkała w kilku krajach, dzieci

zasłonić, a ultraortodoksyjne Żydówki po

Izraelskie mamy, gdy decydują się na wysłanie

urodziła poza Izraelem, zna więc z własnego

prostu karmią w ustronnych miejscach.

dziecka do żłobka, mogą kontynuować

doświadczenia stosunek do macierzyństwa

Jednak nie ma osobnych pomieszczeń

karmienie

w różnych miejscach na świecie. Izrael

specjalnie dla karmiących mam, ponieważ

w zostawianiu butelek z odciągniętym

to według Naomi kraj bardzo przyjazny

w Izraelu panuje powszechne przekonanie,

pokarmem tak, by dziecko w ciągu dnia

dzieciom. Jak mówi, Izraelczycy uwielbiają

że karmienie jest normalne, więc nie trzeba

napiło się mleka swojej mamy. Podobnie

dzieci, a przeciętna izraelska rodzina ma ich

tego ukrywać. A karmiąca mama może podać

nianie karmią swoich podopiecznych butelką

przynajmniej dwójkę. W sąsiedztwie Naomi

pierś dziecku tam, gdzie uzna za stosowne.

z mlekiem, które zostawiają mamy dzieci.

mieszkają głównie młode, ortodoksyjne

kobiet, które służą im radą i pomocą.

piersią.

Nie

ma

problemu

Jako ciekawostkę dobrze charakteryzującą

rodziny mające średnio czworo-pięcioro

W Izraelu porody przyjmowane są nie przez

normalny

stosunek

dzieci. Dla jej córek taki model jest naturalny.

lekarzy, a przez położne, które wspierają

karmienia,

Naomi

młode matki w początkach karmienia piersią.

znajomej: „Moja koleżanka, która jest

Karmienie w przestrzeni publicznej jest

Jeśli pojawiają się kłopoty, w których nie są

nauczycielką w szkole podstawowej, ma

w Izraelu czymś normalnym i społecznie

w stanie pomóc, kierują kobietę do specjalisty.

w

akceptowanym.

Karmiące

mamy,

pokoju

Izraelczyków przytoczyła

nauczycielskim

do

historię

lodówkę

jak

W szpitalach pracują konsultantki laktacyjne

wypełnioną odciągniętym mlekiem kilku

mówi Naomi, widać wszędzie, w parkach

(joecet hanaka), mające dobre opinie wśród

karmiących nauczycielek”.

i sklepach. Naomi wspomina z uśmiechem:

korzystających z ich usług kobiet. W Izraelu

„Ostatnio kupując Ayali kostium kąpielowy,

działa również La Leche League, ale dzięki

Dziwne? Tylko dla nas. W Izraelu nie.


42

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Australijskie mleko Opowiada Anna Wójcik

Po zajściu w ciążę zakładałam, że na pewno będę próbowała karmić piersią. Nastawiałam się, że „może się uda”. Moja mama zawsze narzekała, że szybko przestała mnie karmić, bo miała krwawiące sutki i za mało pokarmu. Nie miała żadnego wsparcia, a starsze siostry poradziły karmienie mnie mlekiem krowim. Spodziewałam się odziedziczenia jej problemów, nie nastawiałam się na sukces, ale obiecałam dać z siebie wszystko. Jej jedyną radą przed porodem było hartowanie sutków, ale szczerze mówiąc, nie robiłam tego, moje sutki i tak były obolałe w czasie ciąży bez jakiegoś szorowania ich twardą gąbką. Niedawno przeczytałam zresztą, że ta metoda to zwykły mit. W Australii karmienie piersią jest bardzo

ułożone usta niemowlaka. Powiedziała, że

w szpitalu, obserwowały karmienie każdego

popularne i jest wspierane przez służbę

pomimo że karmienie piersią określa się

dnia. Oczywiście odwiedzały nas coraz

zdrowia. Zaraz po porodzie moje dziecko

jako „naturalne”, to jednak zarówno ja, jak

rzadziej pod koniec, gdy zyskałam już jako

zostało położone na moim brzuchu, aby

i dziecko, musimy się tego nauczyć, musimy

taką wprawę. Najważniejsze i najczęściej

samo znalazło sutek. To pierwsze karmienie

dużo ćwiczyć, poprawiać, obserwować

powtarzane przesłanie to: „wytrwaj, będzie

było bardzo ważne, bardzo emocjonalne,

i korygować technikę. Dostałam formularz,

coraz lepiej”. Oczywiście dopiero, kiedy już

na tym etapie nikt jeszcze mnie nie uczył

który wypełniałam po każdym karmieniu –

JEST lepiej, przekonujemy się, że to prawda.

techniki, nikt nie przeszkadzał.

ile minut, czy z obu piersi, czy karmienie było

Każda położna robi wszystko, aby pomóc

samodzielne, czy z pomocą. Notowałam też

w prawidłowym karmieniu. Położne starej

każdą mokrą i brudną pieluszkę.

daty uczyły bardzo metodycznie, technika

Położna była przy pierwszym prawdziwym

polegała na tym, aby matka pomagała

karmieniu. Pokazała mi, jak ułożyć małego i jak nakierowywać jego główkę, aby

Początki były bardzo trudne. Na pewnym

dziecku prawidłowo się ułożyć. Młodsze

przyssał się prawidłowo. Kazała mi liczyć

etapie położna pomagała mi ściągnąć

pielęgniarki promowały metodę bardziej

do 10 i jeśli dalej będzie boleć, to znaczy,

trochę pokarmu i podawać strzykawką.

naturalną: baby-led attachment. Ja wolałam

że

i

Nauczyła mnie też, jak korzystać z osłonek,

jednak sama kontrolować ułożenie, bardzo

trzeba je ponowić. Wytłumaczyła, jak

bo skarżyłam się na ból. Wszystkie położne,

obawiałam się bólu i poranienia sutków.

wygląda prawidłowe ssanie, jak mają być

które przewijały się podczas mojego pobytu

Pamiętam straszny ból ramion, kiedy

przystawienie

jest

niepoprawne


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015 trzymałam chwiejną główkę synka. Nie

z dzieckiem, zważyć, zmierzyć, zapytać

piersią, nasze dzieci mają już 4-5 miesięcy.

było to wygodne, ale poskutkowało – moje

o wszystko). Raz skorzystałam z porady

Co tydzień spotykamy się w kawiarniach

sutki przetrwały próbę. Oczywiście bolały

konsultanta w kwestii szybkiego wypływu

i pubach, w tym czasie każda z nas ma porę

bardzo, ale obyło się bez krwawych ran.

mleka

tygodniach.

karmienia, wiele z nas karmi w podobnym

W Australii zaleca się stosowanie maści

Konsultantka poradziła, aby odchylać się

czasie, np. o 11 rano. Normalne jest więc, że

z

lanoliny

po

każdym

w

pierwszych

karmieniu.

do tyłu i aby ściągać laktatorem pierwsze

czasem cały stół karmi. Wygląda to pięknie.

Pomaga także wcieranie swojego mleka

2-3 minuty mleka, żeby zmniejszyć wypływ

Tutaj normą są ubrania laktacyjne: koszulki,

i pozostawienie do wyschnięcia.

w przypadku bardzo wypełnionych piersi.

sukienki uszyte tak, aby ułatwiać dyskretne

Te

pomogły,

karmienie. Są też specjalne narzutki ze

Karmiłam bardzo często i długo, nawet co

przezwyciężyliśmy te początkowe trudności.

sztywnym kołnierzem, aby móc widzieć

dwie godziny. Miałam wrażenie, że karmię

W moim przypadku były to problemy

dziecko, ale szczerze mówiąc, australijskie

non-stop. Czwartego dnia przyszedł pokarm

z nadmiarem, natomiast niektóre matki

lato bywa za gorące, aby czymkolwiek siebie

i wypisałam się ze szpitala. Ku mojemu

znajdują pomoc i skutecznie niwelują

i dziecko zakrywać.

zaskoczeniu miałam nadmiar pokarmu, nie

problem małej ilości mleka. Powszechne

niedobór, a co za tym idzie dużo problemów

są ciasteczka laktacyjne, pigułki ziołowe

Australia ściśle przestrzega standardów

z tym związanych. Przezwyciężyłam je jednak

z kopru, leki przepisywane na receptę.

Światowej Organizacji Zdrowia regulującej

rady

bardzo

nam

dzięki niesamowitej opiece poporodowej.

reklamę i promocję mleka dla niemowląt. W Australii jest kilka infolinii działających

Plakatów z mlekiem z puszki nie spotkałam w

Po powrocie do domu, po dwóch dniach

24h

dedykowanych

szpitalu ani w przychodni czy aptece. Apteki,

odwiedziła mnie położna, która także

opiece

dzieckiem

ginekolodzy i położne rozdają darmowe

sprawdza, jak idzie karmienie. Warto

i karmieniu. Australijskie Stowarzyszenie

upominki tak zwane „Baby starter kit”

dodać, że to ona się ze mną skontaktowała,

Karmienia Piersią jest najpopularniejsze

z próbkami pieluszek, kremów, broszurami

bo

i

(https://www.

na temat różnych dziecięcych produktów,

i poinformował, że już wyszłam do domu.

breastfeeding.asn.au). Po drugiej stronie

ale nie ma w nich próbek mleka ani żadnej

Nie

powierzchowna.

słuchawki pracują wolontariusze – matki

informacji na ich temat. W telewizji bardzo

Położna spędziła u mnie dobre półtorej

i członkinie stowarzyszenia. Raz skorzystałam

rzadko spotykam reklamę mleka z puszki,

godziny. Położne znają się na laktacji,

z ich porady, rozmowa telefoniczna była

szczerze mówiąc, nawet nie pamiętam,

mają codziennie kontakt z karmiącymi.

bardzo pozytywna, a wiedza o laktacji

kiedy ostatni raz widziałam jakąś. Producenci

Po kilku dniach przyszła ponownie ta

bardzo konkretna. Stowarzyszenie szkoli

i dystrybutorzy mleka z puszki muszą zawsze

sama położna. Znowu chciała wiedzieć

także konsultantów laktacyjnych, prowadzi

dołączać informację, że „Breast is best” we

wszystko o karmieniu, obserwowała nas,

warsztaty dla przyszłych mam, organizuje

wszystkich materiałach reklamowych, także

a ponieważ miałam laktator, chciała także

lokalne

to

na stronach internetowych. Jeśli wchodzisz

zobaczyć, jak go używam. Robiła wszystko,

w ramach darmowej opieki medycznej.

na stronę producenta mleka dostępnego

aby pomóc mi z moją walką z nadmiarem

Można korzystać też z usług płatnych

w Australii, będziesz musiał najpierw

mleka i zastojami. Wyczuła także gulkę

konsultantów

przeczytać i zatwierdzić, że rozumiesz

w mojej piersi, która okazała się być

można się zwrócić po pomoc. Bardzo

implikacje

ropniem. Położne przekazują też informacje

ważnym zagadnieniem, z którym spotkałam

„formuły”.

na temat zapalenia piersi i dozwolonych

się wiele razy, jest zbyt krótkie wędzidełko.

antybiotyków.

Z tego, co wiem, przeprowadza się bardzo

Zaraz przed porodem, w związku z moimi

pokazywać lekarzowi pierwszego kontaktu,

dużo

obawami, że karmienie piersią mi nie

aby mieć pewność, że przepisał bezpieczny

nacięciu w celu uruchomienia języka.

szpital jest

przekazał to

kontrola

Specjalną

jej

moje

ulotkę

dane

trzeba

na

dobę nad

bardzo

aktywne

grupy

wsparcia.

laktacyjnych,

zabiegów

Wszystko

do

polegających

których

na

jego

antybiotyk. Ponadto miałam numer telefonu

wynikające

ze

stosowania

wyjdzie, postanowiłam być przygotowana i zaopatrzyć się w trochę sztucznego mleka.

do tej jednej, konkretnej położnej i mogłam

Ostatnio natknęłam się na artykuł, że jakaś

Ku mojemu zdziwieniu, apteka nie miała

dzwonić do niej przez całą dobę. Taka

kafejka wyprosiła kogoś, komu nie podobało

żadnych próbek, tylko jedna firma miała

pierwsza opieka trwa około dwóch tygodni.

się, to że kobieta karmiła piersią (http://

mleko w małych saszetkach.

Pod koniec położna zostawia masę broszur,

www.brisbanetimes.com.au/queensland/

książeczkę o karmieniu piersią i informacje

man-complains-about-breastfeeding-mum-

o dodatkowych darmowych usługach służby

gets-asked-to-leave-cafe-20150530-ghd3yy.

zdrowia, takich jak: cotygodniowe warsztaty

html).

laktacyjne, możliwość indywidualnej wizyty

pod tym artykułem, żeby przekonać się, że

u konsultanta laktacyjnego, towarzyskie

karmienie piersią ma w Australii ogromne

spotkania matek z dziećmi urodzonymi

poparcie społeczne i jest jak najbardziej

w tym samym okresie, cotygodniowe

akceptowane. W mojej grupie matek,

dyżury położnych (gdzie można przyjechać

na 10 kobiet 9 ciągle wyłącznie karmi

Wystarczy

poczytać

komentarze

43


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

44

POWRÓT DO PIERSI Julita Hypki

Różne są drogi, które mogą doprowadzić do niechcianego zakończenia karmienia piersią lub uniemożliwiać jego dobry start. Nigdy jednak nie jest za późno, aby zawrócić z obranego kierunku i wejść pewnym krokiem na drogę do udanego karmienia piersią. Jak zachęcić dziecko do powrotu do piersi? Jak zwiększyć szanse na wyłączne karmienie piersią?

Wiele zależy od tego, co działo się wokół waszego karmienia wcześniej, co było powodem mieszanego karmienia i czy dziecko dotychczas w ogóle miało możliwość ssania piersi. Jest

wiele

dróg,

odpowiedniego

które

przy

wsparcia

braku

prowadzą

w stronę odwrotu od piersi – czasami przyczyn warto szukać po stronie dziecka (m.

in.

osłabione

wędzidełko),

mamy

hormonalne)

czy

odruchy,

krótkie

(np.

problemy

techniki

karmienia

(płytkie przystawianie do piersi, karmienie według odgórnych zasad, np. zawsze tylko jedną piersią czy według schematu godzinowego, nie na żądanie). Powodem

warunków do powrotu do piersi.

bywa czasami rozdzielenie dziecka i mamy po

porodzie,

wczesne

wprowadzenie

smoczka-uspokajacza czy nieuzasadnione

sensie aktywuje u niego odruchowe reakcje, wspomagając w ten sposób karmienie

Na co zwrócić uwagę, wchodząc na drogę

piersią. Jeśli karmisz teraz dziecko butelką,

powrotu do piersi?

Waszym pierwszym krokiem w stronę

dokarmianie dziecka. Zdarza się także, że po

powrotu do piersi może być także karmienie

odstawieniu dziecka od piersi chcemy wrócić

Jedną z kluczowych kwestii jest dobranie

do karmienia naturalnego czy też karmić

odpowiedniej

piersią adoptowane dziecko. W końcu, z

W przypadku mniejszych dzieci często

O ile kontakt skóra do skóry możemy

różnych przyczyn nasze dziecko może też

sprawdza się pozycja krzyżowa, pozwalająca

praktykować bez przeszkód dowolnie długo,

zastrajkować i z dnia na dzień odmówić

zarówno odpowiednio podać dziecku pierś,

o tyle próby przystawiania dziecka do

ssania piersi, będąc wciąż w wieku, w którym

jak i umożliwić mu odpowiednio głębokie

piersi warto skrócić do czasu, który będzie

jest za wcześnie na samoodstawienie od

jej uchwycenie. Warto pamiętać, że bez

akceptowalny dla dziecka. Kilka minut

piersi, czyli przed ukończeniem drugiego

względu na to, jaką pozycję wybierzesz,

prób to zazwyczaj maksimum możliwości

roku życia.

dziecko powinno mieć możliwość odchylenia

dziecka. Przystawianie dziecka płaczącego,

główki, aby odpowiednio szeroko otworzyć

bardzo zdenerwowanego zazwyczaj nie

buzię.

przynosi dobrych efektów, a może tworzyć

Trzy podstawowe kwestie, które w każdym

pozycji

do

karmienia.

przypadku będą miały dla nas duże znaczenie to: •

na

nieprzyjemne

skojarzenia

z

czasem

Większość dzieci bez względu na wiek

karmienia. Przed kolejna próbą warto więc

chętniej przystawia się do piersi w pozycji

malucha wyciszyć.

wysokim

odchylonej (ang. laid-back position), w której

poziomie (lub jej wystymulowanie to

to dziecko jest przewodnikiem i w dużej

Strój

pożądanego poziomu),

mierze samo inicjuje przystawianie do piersi.

szybkie rozpoczęcie karmienia. Warto też

Ta pozycja daje też szansę kontaktu skóra

starać się, aby dziecko nie musiało czekać

do skóry, który sam w sobie wspiera proces

na rozpoczęcie karmienia – odsuń bluzkę

wracania do karmienia naturalnego, oswaja

i stanik, zanim ustawisz malucha w pozycji

dziecko z zapachem ciała mamy i w pewnym

do karmienia, aby nie ryzykować, że się

utrzymanie

laktacji

dziecka przy odsłoniętej nagiej piersi.

zaspokajanie głodu dziecka,

stwarzanie

dziecku

sprzyjających

mamy

powinien

umożliwiać

jej


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

zniecierpliwi. Próby przystawiania dziecka

Jeśli na razie poziom laktacji nie zaspokaja

do piersi warto podejmować często, nigdy

potrzeb dziecka i konieczne jest dokarmianie

nie wiadomo, która będzie udana!

go, możesz wypróbować tzw. karmienie drenem po piersi lub specjalny system

Aby stworzyć jak najwięcej okazji do

do suplementacji. Dzięki nim dziecko ssie

karmień, warto poza kontaktem skóra do

i pobudza piersi, jednocześnie dojadając

skóry rozważyć także po prostu bycie blisko

żądaną ilość pokarmu przez dren. Instrukcję

z

dzieckiem

polegiwanie,

cała

dobę

noszenie

go

wspólne

korzystania z systemu do dokarmiania można

w

chuście,

znaleźć na wspominanej wyżej stronie

wspólne spanie. Większość dzieci chętniej

dr. Newmana.

łapie pierś, kiedy jest nieco mniej skupiona na otaczającej je rzeczywistości. Korzystanie

Nieskutecznym

i

obu

stron

z chwil, gdy dziecko jest śpiące, zasypia,

nieprzyjemnym

doświadczeniem

bywa

drzemie lub wybudza się z drzemki, może

przystawianie do piersi dziecka bardzo

okazać się skutecznym planem. Ssanie piersi

głodnego. Nigdy nie powinno się zachęcać

dla komfortu to pierwszy krok do udanego

mamy

karmienia piersią.

aby chętniej ssało pierś. W większości

do

dla

„przegłodzenia”

dziecka,

przypadków takie działanie może skończyć W niektórych sytuacjach pomocne bywa

się – co najmniej – dużym stresem zarówno

zachęcenie dziecka do karmienia poprzez

dla dziecka, jak i dla mamy, a ten nigdy nie

ręczne odciągnięcie kilku kropli mleka, aby

sprzyja stwarzaniu komfortowych warunków

dać sygnał, że nasze starania mają zakończyć

do powrotu do ssania piersi.

się

przyjemnym

mlecznym

posiłkiem.

Kropla mleka na brodawce to nie tylko

Warto pamiętać, że problemy z karmieniem

przypomnienie, że w piersi czeka więcej

piersią mają różne podłoże, wsparcie i pomoc

mleka, ale też sposób na to, by po dobrym

specjalisty pomogą nam zarówno znaleźć

przystawieniu do piersi umożliwić dziecku

przyczynę, jak i poradzić sobie ze skutkami.

natychmiastowe

pobierania

Nierzadko dziecko, które nie chce piersi,

mleka, bez oczekiwania na wypływ pokarmu.

po prostu nie może jej prawidłowo ssać.

W

maluszków

Bez wyeliminowania przyczyny trudności

sprawdzi się także podanie wybraną metodą

z karmieniem, nawet największe starania

odrobiny mleka przed karmieniem, a potem

mogą zakończyć się niepowodzeniem. Do

zręczne i szybkie przerzucenie się na pierś

czasu, gdy karmienie bezpośrednio z piersi

w nadziei, że dziecko będzie kontynuować

wciąż wydaje się nieosiągalne, zgodnie

jedzenie, ale już z piersi.

z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia

przypadku

rozpoczęcie niektórych

warto pozostać przy karmieniu odciąganym Jeżeli udaje Ci się przystawić dziecko do piersi,

mlekiem mamy.

ale po chwili zaczyna się ono denerwować lub zasypia, być może jest to związane

Jeśli to gorszy dzień, kolejny raz wszystko

z mniejszą tolerancją dziecka na sposób,

idzie inaczej, niż tego oczekiwałaś, pozwól

w jaki płynie mleko. Żeby zwiększyć wypływ

sobie na krok w tył i odpoczynek, spróbuj

pokarmu, wiele mam stosuje z powodzeniem

od nowa za jakiś czas. Powrót do piersi do

tzw. kompresję piersi. Informację wraz

proces, czasami przebiega ekspresowo

z filmem instruktażowym można znaleźć na

i z łatwością, częściej jednak wymaga od

stronie kliniki dr. Newamana, propagatora

mamy więcej czasu, energii i pewności, że

tej techniki, warto też zajrzeć tu po więcej

idzie w dobrą stronę.

informacji o udanym karmieniu piersią: http://www.breastfeedinginc.ca/content. php?pagename=videos-polish

45


46

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Prawidłowa postawa podczas karmienia na siedząco Agata Aleksandrowicz

Proces karmienia piersią powinien być wygodny dla mamy i dziecka, a samo karmienie niemowlęcia powinno być bezbolesne dla mam. Ból brodawek może świadczyć o nieprawidłowym przystawianiu. Ból pleców, rąk, przedramion i nóg także może na to wskazywać. Kiedy zbyt mocno się nachylamy nad

Po trzecie: nogi

będzie się mocno trzymał na swoim miejscu,

dzieckiem albo garbimy, kiedy przystawiamy

nieco powyżej pasa. U mam z bardzo silnym

pierś do dziecka, a nie dziecko do piersi, kiedy

Stopy powinny stabilnie stać na podłodze.

odruchem oksytocynowym, który powoduje

nasze łokcie nie mają oparcia lub dziecko

Opieranie stóp na palcach jest niewskazane.

na początku karmienia bolesny wypływ

cały czas opada, wtedy jest duża szansa, że

Takie ułożenie może sprawić, że będziemy

pokarmu, karmienie z napiętymi mięśniami

karmienie zakończy się bólem. Warto zadbać

miały bardzo zmęczone nogi i stopy. Najlepiej

barku

o prawidłową postawę podczas karmienia na

pod nogi podstawić podnóżek lub inne lekkie

przedramionami i łokciami może prowadzić

siedząco. Jaka jest to postawa?

podwyższenie, a stopy płasko ułożyć na

do zmęczenia, bólu, napięcia w ciele,

podłożu. Wtedy będzie nam najwygodniej

a nawet skurczów mięśni.

Po pierwsze: proste plecy

i

pleców

oraz

niepodpartymi

i uzyskamy tym samym najzdrowszą dla nas pozycję. Długotrwałe siedzenie z założonymi

Dlaczego postawa jest tak ważna?

Nasza pozycja podczas karmienia na siedząco

nogami lub opieranie rąk na kolanach także

powinna być prosta. Pod plecami dobrze

może wpłynąć negatywnie na nasze fizyczne

Karmienie piersią zajmuje na początku

jest umieścić poduszkę lub oparcie krzesła

samopoczucie i spowodować problemy

bardzo

ustawić pod kątem 90 stopni. Nie garbimy

z krążeniem.

Prawdopodobnie długie godziny spędzimy

się, nie pochylamy górnej części ciała.

dużo

czasu.

Dosłownie.

w pozycji siedzącej lub leżącej. Warto, by Przystawianie dziecka

w trakcie trwania laktacji nasza sylwetka

Po drugie: łokcie

pozostała niezmieniona. Jeżeli nie zadbamy Pamiętajmy: nie przystawiamy piersi do

o nią, to na dłuższą metę możemy zacząć się

Nie ma nic gorszego od obciążonych rąk

dziecka, ale dziecko do piersi. Nie możemy

garbić. To powoduje ból pleców, opadanie

i niepodpartych łokci. Ból, który odczujemy

przyjmować pochylonej postawy, bo to

ramion, a w trakcie karmienia może być

wzdłuż ramion może promieniować na

obciąża nasze plecy. Żeby dziecko nie

przyczyną nieprawidłowego przystawiania

plecy i być wyjątkowo dotkliwy. Kiedy długo

odsuwało się od piersi albo żebyśmy my nie

dziecka do piersi. To z kolei może prowadzić

musimy same utrzymywać łokcie w pozycji

pochylały się w kierunku dziecka, pod ręce

do bolesności i poranionych brodawek,

uniesionej, możemy odczuwać w nich

warto podłożyć zwykłą poduszkę albo tzw.

„wiszenia” dziecka na piersi i problemów

przykry ucisk. Warto pod łokcie podłożyć

rogal do karmienia. Wszystko po to, żeby

z produkcją pokarmu.

coś, co odciąży nasze ręce. Ramiona,

nasze ręce i dziecko na nich spoczywające

barki, przedramiona i plecy powinny być

miały

rozluźnione.

Wybierając rogal, warto kupić taki, który

wygodną,

prawidłową

pozycję.


reklama

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

47


48

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Jak sprawdzić, czy moje dziecko się najada? Aleksandra Budzowska

Wiele mam kończy karmienie piersią lub zaczyna dokarmianie, bo one same, rodzina lub specjaliści uważają, że dziecko się nie najada. To chyba jeden z najczęstszych powodów rezygnacji z karmienia naturalnego. Dlatego opracowano Wskaźniki Skutecznego Karmienia (WSK), które w sytuacji, gdy pojawiają się problemy laktacyjne, pomagają obiektywnie ocenić efektywność karmienia.

Podczas karmienia nie widać, ile mleka

sporą częścią otoczki – i ssie efektywnie.

3-4 papkowate, żółte stolce (może być ich

dziecko wypiło. Również laktator nigdy

Zazwyczaj udaje się usłyszeć regularny odgłos

więcej – czasem noworodki oddają stolec

nie

mamy

połykania przynajmniej przez 10 minut

po każdym karmieniu). Po 6. tygodniu

w piersiach. Dlatego tak ciężko jest stwierdzić

wskaże

nam,

ile

mleka

z każdej piersi. Odczuwalne „rozluźnienie”

niemowlę karmione piersią może oddawać

obiektywnie, czy dziecko się najada. I dlatego

piersi po karmieniu także można uznać za

stolec o wiele rzadziej.

tak łatwo jest mamom uwierzyć, że dziecko

jeden ze wskaźników skutecznego karmienia.

jest głodne i należy je dokarmić.

Możemy także obserwować, czy obecny jest

Ważnym

odruch wypływu pokarmu z obu piersi oraz

karmienia jest prawidłowe zwiększanie

Każda mama przeżywa moment, gdy

czy dziecko wydaje się być zadowolone po

masy ciała. Dla ułatwienia normy podane

zastanawia się, czy ma wystarczającą

karmieniu.

są w przeliczeniu dobowym. Sprawdzając,

ilość pokarmu i czy jej dziecko się najada.

wskaźnikiem

skutecznego

ile przybiera dziecko, liczymy zawsze od

Jedna mama stwierdzi: „Moje dziecko

Przede wszystkim jednak warto posłużyć

najmniejszej

masy

spadkowej

lub

od

jest spokojne, nie płacze, co oznacza, że

się obserwacją ilości oddawanych przez

ostatniego pomiaru. Szacunkowe normy dla

się najada”. Inna z kolei pomyśli: „Moje

dziecko stolców i ilości moczonych pieluch

wieku to:

dziecko wciąż płacze, wciąż chce być przy

– przez pierwsze 6 tygodni życia dziecka

piersi – pewnie jest głodne”. Są dzieci,

są to bardzo dobre wskaźniki skuteczności

które dużo płaczą i przybierają świetnie na

karmienia, które każdy rodzic bez trudu

wadze, lecz są także takie, które są bardzo

ok. 26-31 gram/dobę w 0-3 miesiącu

może zaobserwować.

ok. 17-18 gram/dobę w 3-6 miesiącu

W zależności od wieku, dziecko powinno

ok. 12-13 gram/dobę w 6-9 miesiącu

ok. 9 gram/dobę w 9-12 miesiącu

spokojne, a niedożywione. Płacz nie jest wskaźnikiem

obiektywnym.

Wskaźniki

Skutecznego Karmienia pomagają ocenić

moczyć:

w zobiektywizowany sposób, czy karmienie przebiega prawidłowo.

min. 3-5 pieluch (3-5 doba życia) Odpowiednie tempo wzrostu w razie

Karmienie, by było efektywne, na początku

wątpliwości obserwować można na siatkach

min. 4-6 pieluch (5-7 doba)

centylowych. Warto korzystać z siatek

powinno być częste – przynajmniej 8-12 razy na dobę – dostosowane do potrzeb

stworzonych specjalnie dla dzieci karmionych

min. 6-8 pieluch (od 8. doby)

piersią przez Światową Organizację Zdrowia.

dziecka. Dodatkowo noworodek powinien być

karmiony

przynajmniej

1-2

razy

w nocy. Podczas karmienia powinnyśmy obserwować,

czy

dziecko

ssie

min. 5-6 pieluch (od 6.

tygodnia

życia)

stronie

www.who.int/childgrowth

oraz

http://www.imid.med.pl/pl/main-menu/do-

pierś

prawidłowo – chwytając brodawkę wraz ze

Siatki te można znaleźć w Internecie na

0d 5. doby – dziecko powinno oddawać

pobrania


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

W 2006 roku Światowa Organizacja Zdrowia

wyłącznie piersią.

WHO opracowała specjalne siatki centylowe dla dzieci karmionych piersią. Pomiarów

Gdy tylko coś nas niepokoi – dziecko moczy

dokonano w 6 krajach świata u zdrowych

zbyt mało pieluch, wydaje się niespokojne,

dzieci do 5 roku życia, które przez 4-6

nie przybiera prawidłowo na wadze –

miesięcy były karmione wyłącznie piersią,

skonsultujmy się z fachowcem, który

a później matki kontynuowały karmienie

pomoże problem rozwiązać. Czasem może

piersią,

to być tylko delikatna korekta przystawiania

rozszerzając

dietę.

Badacze

zauważyli, że tempo wzrostu tych dzieci jest

dziecka

nieco inne niż u dzieci karmionych sztucznie.

w stymulacji laktacji, czasami utwierdzenie

do

piersi,

czasem

pomoc

w przekonaniu, że należy karmić na żądanie W naszych polskich książeczkach zdrowia

i pozwolić dziecku na sterowanie laktacją.

i w większości gabinetów lekarskich widnieją siatki centylowe opracowane w 1999 roku

Warto pamiętać, że wskaźniki skutecznego

w Polsce, przygotowane na podstawie

karmienia to nie test do zaliczenia. Jeśli

danych zebranych od dzieci karmionych

dziecko jest zdrowe, rozwija się i rośnie

w różny sposób. Zgodnie z zaleceniami

prawidłowo, ale ssie krócej albo domaga się

Amerykańskiej Akademii Pediatrii należy

piersi rzadziej niż przewidzieli twórcy WSK,

korzystać z siatek centylowych stworzonych

nie ma powodu do niepokoju. Ewentualne

przez WHO. Siatki centylowe w książeczkach

wątpliwości mogą nam pomóc rozwiać

często powodują niepotrzebny stres – mogą

konsultanci i doradcy laktacyjni.

być nieodpowiednie dla dzieci karmionych

reklama

www.brzuszkovo.pl SKLEP DLA MAM I KOBIET W CIĄŻY

49


50

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Karmienie piersią i stosowanie leków Magdalena Stolarczyk

Życie mamy karmiącej jest piękne, ale niestety nie jest usłane różami, jest wręcz wyboistą drogą z wieloma trudnościami, przeszkodami, wątpliwościami i dylematami, która przy odpowiednim wsparciu może być pokonana łatwo, przyjemnie, szczęśliwie i zdrowo tak dla dziecka, jak i dla mamy. Jedną z przeszkód, którą karmiąca mama może napotkać na swojej laktacyjnej drodze, jest konieczność zastosowania u siebie leków w przypadku mniej lub bardziej poważnej choroby czy schorzenia. Wiele mam staje wówczas przed dylematem: co zrobić? Czy stosować leki? Czy leki są bezpieczne dla dziecka? Jaki mogą mieć wpływ na dziecko? Czy mogą zaszkodzić maleństwu? Czy może lepiej odstawić dziecko od piersi? A może nie brać leków i samo przejdzie?

Często ze strachu przed niekorzystnym

wpływ stosowanych leków na mamę

zdolność substancji leczniczych do

wymaga od mamy naprawdę wielkich

przenikania do mleka mamy

pokładów

oddziaływaniem leku/leków na dziecko mamy rezygnują z leczenia lub, co gorsza,

niemowlakiem

decydują się odstawić dziecko od piersi. Niestety, taki pogląd często jest utrwalany

A

niepotrzebnie.

się,

że

istnieje

niewielka

Bowiem tak

liczba

okazuje

naprawdę

substancji

tylko

okresie

bezpiecznie

karmienia

stosowana

piersią,

dzieckiem

cierpliwości,

których

mamę

choroby. A żeby mama miała siły do

leków na dziecko karmione piersią

stosowanych

przez

właściwej opieki nad maleństwem, musi być

– bezpieczeństwo stosowania leków

w dobrej formie i kondycji, a żeby tak było,

w czasie laktacji

czasem konieczne jest zastosowanie przez

wpływ stosowanych leków na proces

wymagających i po konsultacji z lekarzem,

laktacji.

który po określeniu i ocenie korzyści oraz

w

oczywiście

i

starszym

mamę leków. Ale… tylko w sytuacjach tego •

laktacji, a większość leków może być stosunkowo

wpływ

leczniczych

bezwzględnie przeciwskazanych w czasie

sił

czy

najzwyczajniej w świecie brak w trakcie •

przez wielu lekarzy i farmaceutów.

pamiętać, że opieka nad noworodkiem,

ryzyka płynącego z zastosowania leku, zleci •

Wpływ leków na karmiącą mamę

po uprzedniej konsultacji z lekarzem,

odpowiednią terapię, którą może, ale nie musi, być farmakoterapia.

odpowiednich

Wpływ leku na organizm matki jest dość

dawkach oraz przy zachowaniu określonych

jasny – obejmuje jego działanie lecznicze,

Przenikanie leków do mleka mamy i wpływ

środków ostrożności.

ewentualne działania niepożądane, skutki

leków na dziecko karmione piersią

w

rekomendowanych

i

uboczne i możliwe interakcje z innymi Pisząc o przyjmowaniu leków przez karmiącą

stosowanymi przez mamę lekami i nie

Większość

mamę,

powinien być głównym omawianym tutaj

w mniejszym lub w większym stopniu

punktem (i nie jest), ale – wbrew pozorom

przenika

– jest punktem dość istotnym. Należy

w jakim to następuje, zależy między

należy

rozważyć

i aspektów a mianowicie:

kilka

kwestii

substancji do

mleka

mamy.

leczniczych Stopień,


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

51

innymi od charakteru fizyko-chemicznego,

wiek dziecka, stopień wiązania się leku

Wpływ stosowanych przez mamę leków na

farmakologicznego i farmakokinetycznego

z białkami osocza dziecka, stan zdrowia

proces laktacji

samego leku. Największą rolę odgrywa

dziecka, biodostępność leku u dziecka

tutaj stopień wiązania się danej substancji

oraz rozmieszczenie go w poszczególnych

Niektóre leki poprzez swój mechanizm

leczniczej z białkami obecnymi w osoczu

kompartymentach w organizmie dziecka.

działania (często bardzo skomplikowany)

mamy. Substancje w formie związanej

Niestety, nawet te parametry często nie

mogą hamować lub pobudzać produkcję

z białkami nie przechodzą do mleka –

wystarczają do określenia rzeczywistego

mleka. Dlatego też stosując leki u mamy

pozostają w osoczu matki, natomiast te

wpływu leku na dziecko. Bowiem należy

karmiącej, należy i ten aspekt rozważyć

niezwiązane w sposób łatwy przenikają do

pamiętać, że dziecko, w szczególności

oraz wziąć pod uwagę. Przykłady leków

mleka mamy i tym samym przedostają się do

bardzo małe, może posiadać nie w pełni

wpływających na laktację przedstawiono

organizmu karmionego piersią dziecka. Inną

rozwinięte układy i mechanizmy wydalania

w tabeli 2.

cechą substancji leczniczej, warunkującą

substancji, co dodatkowo może zwiększać

jej dobre przechodzenie do mleka matki,

ryzyko szkodliwego działania leków na

jest jej lipofilność, czyli skłonność danego

organizm dziecka. Ponadto nadal jest bardzo

związku do rozpuszczania się w tłuszczach.

mała liczba badań klinicznych dotyczących

Poniżej krótkie zestawienie zasad stosowania

Ponieważ mleko kobiece jest bogate w

stosowania leków w trakcie laktacji i ich

leków w czasie karmienia piersią:

tłuszcze, związki lipofilne „chętniej”, łatwiej

ewentualnego oddziaływania na dziecko.

i w większym stopniu niż związki hydrofilne

Jest to raczej zrozumiałe, bowiem która

(łatwiej rozpuszczalne w wodzie) przenikają

mama zgodziła by się na udział w badaniach

w

do mleka matki. Warto tutaj zaznaczyć,

klinicznych leku o niewiadomym wpływie

skonsultowane z lekarzem

że związki lipofilne, ze względu na swój

na organizm jej dziecka? Nie dość, że jest to

charakter chemiczny, oprócz zdolności do

ryzykowne, to po prostu nieetyczne.

Zasady stosowania leków w czasie laktacji

stosowanie trakcie

jakiegokolwiek laktacji

powinno

leku być

przyjmowanie leków w czasie karmienia piersią powinno być ograniczone do

przenikania do mleka mamy, charakteryzują się również zwiększoną tendencją do

Bezpieczeństwo stosowania leków w czasie

kumulacji. To, że substancja nie rozpuszcza

laktacji

niezbędnego minimum •

się w tłuszczach, nie oznacza, że nie może

należy ograniczyć przyjmowanie leków

on przejść do mleka matki – również

Interpretacja właściwości leków, czynników

związki hydrofilne (trudno rozpuszczalne w

i parametrów, wpływających na przenikanie

tłuszczach, a łatwo rozpuszczalne w wodzie)

leku do mleka mamy wraz z określeniem

mogą przenikać do mleka kobiecego np.

i oceną potencjalnego oraz ewentualnego

wtedy, gdy mają niską masę cząsteczkową.

wpływu leku na organizm karmionego

Jest to związane z charakterystyczną budową

piersią dziecka jest bardzo trudna dla lekarzy

których

nabłonka gruczołu piersiowego, który jest

i farmaceutów, nie mówiąc już o zagubionej,

organizm dziecka jest udokumentowane

lipidową błoną z małymi, wypełnionymi

zdenerwowanej i zestresowanej mamie.

(dobrym źródłem informacji na ten

wodą porami, przez które związki hydrofilne

Dlatego też opracowano różne zestawienia

temat jest baza LactMed, lub http://e-

łatwo przenikają bezpośrednio do mleka

leków, które w sposób łatwy i przejrzysty

lactancia.org/en/)

matki.

wskazują na bezpieczeństwo stosowania

OTC i suplementów diety. W czasie laktacji: •

należy wybierać leki dobrze znane, ewentualne

działanie

na

leków w czasie laktacji.

należy wybierać leki jednoskładnikowe

mamy nie determinuje jego oddziaływania

Do najbardziej znanych należą kategorie

należy wybierać leki:

i wpływu na karmione piersią dziecko.

ryzyka stosowania leków podczas laktacji

Oczywiście,

według prof. Hale’a (Hale’s Lactation Risk

Sam fakt przechodzenia leków do mleka

obecność

leku

i

jego

zwiększona ilość w pokarmie zwiększa

– mało toksyczne

Categories) (Tabela 1.). – krótko-działające

prawdopodobieństwo szkodliwego wpływu stosowanego przez mamę leku na dziecko

Informacji o bezpieczeństwie stosowania

karmione piersią, ale go nie przesądza.

leków w czasie laktacji dostarcza również

Występuje szereg czynników, które mogą

internetowa baza LactMed, która zawiera

wzmacniać działanie leków na dziecko i do

aktualne i wyczerpujące informacje o lekach,

nich należą: stężenie leku w mleku mamy,

ich tendencji do przechodzenia do mleka

ilość wypitego przez dziecko pokarmu,

oraz ewentualnego wpływu na laktację i na

częstotliwość karmień, pory karmienia,

karmione piersią dziecko.

– o dużych cząsteczkach – nie przenikających bariery krew-mózg – osiągające niskie stężenie w pokarmie


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

52

należy

unikać

stosowania

leków

o przedłużonym działaniu •

należy

unikać

stosowania

w czasie laktacji – oczywiście przy założeniu

way to intervene by full drainage and

przestrzegania pewnych zasad i zaleceń,

block feeding”, International Breastfeeding

o których powyżej.

Journal, 2007, 2(11)

Bibliografia:

11.

leków

w maksymalnej dawce np.: „forte”,

W.,

Herman

Z.

S.,

„Farmakologia – Podstawy farmakoterapii”,

„max” 1. Friese K., Morike K., Neumann G., •

Kostowski

należy wybierać leki w takiej postaci,

Windorfer A., „Leki w ciąży i laktacji”,

która

MedPharm Polsk, Wrocław 2014

utrudnia

jego

przenikanie

12. Korbut R., Olszanecki R., Wołkow P., Jawień J., „Farmakologia”, PZWL, Warszawa

do pokarmu, czyli czopki, globulki, preparaty wziewne, maści, preparaty

2. American Academy of Pediatrics, “The

działające miejscowo.

Transfer of Drugs and Therapeutics Into

W przypadku stosowania leków w czasie

PZWL, Warszawa 2005

2012

Human Breast Milk: An Update on Selected

13. Centrum Nauki o Laktacji – Laktacyjny

Topics”, Pediatrics 2001, 108 (3), s. 776-789

Leksykon Leków – strona internetowa www. kobiety.med.pl

karmienia piersią należy: 3. Rossato N., “Breastfeeding and drugs. A •

bacznie obserwować dziecko

poinformowa��

lekarza

o

common conflict”, Archivos Argentinos de

14. Baza LactMed – strona internetowa

Pediatria 2015; 113(1): s. 4-5

http://toxnet.nlm.nih.gov/newtoxnet/ lactmed.html

zmianie

w zachowaniu dziecka i jego zwyczajach

4. Jones W., Breward S., “Drugs and

(spanie, karmienie, aktywność)

breastfeeding”, Community Practitioner; Sep 2010; 83, s.9

zsynchronizować

czas

podawania

leku z karmieniem – lepiej podawać

5. American Academy of Pediatrics, “The

lek tuż po karmieniu, a najlepiej

Transfer of Drugs and Other Chemicals Into

przed

Human Milk”, Pediatrics 2001, 108(3), s.

najdłuższą

przerwą

(nocną,

południową). Przyjmuje się zasadę, że

776-789

większość leków po 30-90 minutach od ich zażycia, osiąga najwyższe stężenie

6. Bertino E., Varalda A., Di Nicola P., Coscia

w mleku mamy – należy wówczas

A., Occhi L., Vagliano L., Soldi A., Perathoner

ograniczyć karmienie piersią.

C., “Drugs and breastfeeding: instructions for use”, The Journal of Maternal-Fetal and

Leki stosowane u dzieci są zazwyczaj lekami

Neonatal Medicine, 2012; 25(S4): s. 78–80

bezpiecznymi do stosowania u matek karmiących, taki lek osiąga w mleku stężenie

7. Pirotta M., Raval M., Amir L.H.,

dużo niższe niż to, które byłoby stosowane

“Breastfeeding – Evidence based guidelines

bezpośrednio.

for the use of medicines”, Australian Family Physician 2011, 40(9) s. 684-690

Niestety, niektóre leki są szkodliwe dla dziecka i karmienie piersią jest przeciwskazaniem

8. Scott C.R., Jacobson H., “A Selection of

do ich zastosowania. Wówczas zaleca się

International Nutritional & Herbal Remedies

czasowe przerwanie karmienia piersią, ale

for Breastfeeding Concerns”, Midwifery

należy wtedy utrzymać laktację przez częste

Today, Autumn 2005

odciąganie pokarmu. 9. Whitten D., “A precious opportunity: Temat stosowania leków w czasie laktacji jest

supporting women with concerns about

tematem obszernym oraz skomplikowanym

their breastmilk supply”, Australian Journal

i w związku z tym informacje przedstawione

of Herbal Medicine 2013, 25(3), s. 112-125

powyżej są tylko bardzo ogólne. Niemniej jednak wskazują one na to, że przynajmniej

10.

cześć leków może być bezpiecznie stosowana

“Overabundant milk supply: an alternative

van

Veldhuizen-Staas

C.G.A.,


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Kategoria

L1

L2

leki najbezpieczniejsze

leki bezpieczniejsze

leki prawdopodobnie L3

bezpieczne

Charakterystyka kategorii

Przykłady substancji leczniczych

– leki, które były przyjmowane podczas laktacji przez dużą liczbę matek i nie zaobserwowano żadnego negatywnego efektu u karmionego dziecka – leki, dla których przeprowadzono badania wśród matek karmiących piersią i badania te nie wykazały ryzyka dla dziecka ani odległego działania szkodliwego – leki, niedostępne drogą doustną dla dziecka

amoksycylina, ampicylina, budesonid (wziewny), cefadroksyl, cefazolina, cefoksytyna, cholestyramina, cymetydyna, daptomycyna, domperydon, epinefryna, famotydyna, ibuprofen, kwas foliowy, lewotyroksyna, nystatyna, penicylina G, tyreotropina, walacyklowir, wankomycyna

– leki, które były stosowane u ograniczonej liczby matek i które na wykazały działań niepożądanych u karmionych piersią dzieci – leki, dla których istnienie ryzyka po zastosowaniu leku jest mało prawdopodobne

– leki, dla których nie istnieją kontrolowane badania na grupie kobiet karmiących piersią, a ryzyko niepożądanego działania leku u karmionego piersią dziecka jest możliwe – leki, dla których badania wykazały tylko minimalny niezagrażający efekt niepożądany – nowe leki, które nie mają przeprowadzonych odpowiednich badań Uwaga: Leki należące do tej grupy powinny być stosowane tylko wtedy, gdy korzystny efekt dla matki przewyższa ryzyko u dziecka

leki prawdopodobnie L4

szkodliwe

L5

leki szkodliwe

acyklowir, acetazolamid, allopurynol, amikacyna, amitryptylina, bacytracyna, baklofen, benzokaina, bisakodyl, buprenorfina, ceftybuten, cefuroksym, chlorochina, diklofenak, dimenhydramina, dobutamina, flurbiprofen, gryzeofulwina, kaptoptyl, kabamazepina, klindamycyna, klomipramina, linkomycyna, metyldopa, sertralina, spironolakton, sulpiryd acebutolol, acetohexamid, alendronian sodu, alprazolam, amlodypina, bezyfloksacyna, bimatoprost, deksametazon, doksycylina, estazolam, flunitrazepam, gancyklowir, klonazepam, klonidyna, kwas acetylosalicylowy, izoniazyd, lomotrygina, malation, meloksikam, minoksydyl, naproksen, oksykodon, parekoksyb, ramelteon, salicylamid, skopolamina, temazepam, walsartan, zydowudyna

adefowir, alfuzosyna, altretamina, amiodaron, atomoksetyna, betanechol, bleomycyna, cetuksymab, chloramfenikol, dapson, doksazosyna, efedryna, felbamat, flunaryzyna, fluorouracyl, klemastyna, kolchicyna, kwas walproinowy, lewodopa, modafinil, nefazodon, pramipeksol, prazosyna, rezerpina, rybawiryna, ropinirol, terazosyna, tiklopidyna, trimetobenzamid, zonisamid acytretyna, aminopteryna, amiodaron – leki, dla których badania na grupie matek karmiących (przewlekle), anastrozol, bromokryptyna, chlorambucyl, cisplatyna, piersią wykazały istotne i udokumentowane ryzyko dla busulfan, cyklofosfamid, daktynomycyna, danazol, dziecka karmionego piersią delawirydyna, dietylostylbestrol, – leki szkodliwe dla dziecka disulfiram, epirubicyna, etrawiryna, Uwaga: Ryzyko stosowania leków z kategorii L5 w czasie laktacji heroina, imatynib, izotopy jodu, klobetazol, kokaina, metamfetamina, mitomycyna, przewyższa każdą możliwą korzyść z karmienia. mitoksantron, temozolomid, talidomid, Leki z kategorii L5 są przeciwwskazane u kobiet winkrystyna, winblastyna, karmiących. – leki, dla których istnieją dowody szkodliwego wpływu na karmione dziecko albo wytwarzanie mleka, jednak korzyści z ich zastosowania u matek karmiących mogą być akceptowane, mimo ryzyka dla dziecka Uwaga: Leki należące do tej grupy mogą być stosowane, jeżeli lek jest niezbędny dla ratowania życia lub inny, bezpieczniejszy lek nie może być zastosowany lub jest nieskuteczny

Tabela 1. Kategorie ryzyka stosowania leków podczas laktacji według prof. Hale’a Leki nasilające laktację

Leki hamujące laktację

amfetamina cymetydyna domperidon haloperidol imipramina metoklopramid pochodne fenotiazyny risperidon sulpiryd teofilina α-metyldopa

atropina bromokryptyna doustne środki antykoncepcyjne ergotamina kabergolina kalcytonina kodeina leki moczopędne lewodopa lizuryd pirydoksyna

Tabela 2. Przykładowe leki nasilające i hamujące laktację

53


54

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Karmienie wymagającego dziecka, czyli high need baby przy piersi Aleksandra Budzowska

Czasami potrzebują karmień 20 razy na dobę. Nie dają się odłożyć do łóżeczka, nie potrafią zasnąć, a uśpione bardzo szybko się wybudzają. Cały czas intensywnie domagają się kontaktu z opiekunem. O kim mowa? To High Need Baby (HNB) – dzieci, które potrzebują więcej. Karmienie wymagającego dziecka potrafi być ogromnym wyzwaniem. Jeśli jednak pozwolimy dziecku, by nas prowadziło, karmienie stanie się łatwiejsze, a dodatkowo niezwykle pomocne, jako dodatkowy sposób na uspokojenie dziecka o wyjątkowych potrzebach.

Niektórzy twierdzą, że High Need Baby to

stworzyli termin WYMAGAJĄCE DZIECKO

je zrozumieć i nieść pomoc rodzicom

termin niepotrzebnie stworzony, bo przecież

nie po to, by szufladkować dzieci. Nie jest

zaniepokojonym o zdrowie swoich dzieci

każdy noworodek potrzebuje wiele. Są

to termin, który sugerować ma odchylenie

i wykończonych opieką nad nimi.

jednak dzieci, które we wszystkich obszarach

od szeroko pojętej normy. Autorzy „Księgi

są niezaspokojone i ciągle domagają się

wymagającego

ten

Jakie są cechy wymagającego dziecka?

aktywnego działania rodzica do spełnienia

termin po wielu latach obserwacji DZIECI O

HNB są przede wszystkim INTENSYWNE.

swoich potrzeb. William i Martha Sears

WYSOKICH POTRZEBACH, by jak najlepiej

Płaczą głośno, ssą bardzo łapczywie, głośno

dziecka”

stworzyli


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

się śmieją i bardzo gwałtownie protestują,

myślenia o karmieniu. Jeśli porzucimy

Zdarza się, że niemowlęta wiercą się

gdy ich potrzeby są niezaspokojone wtedy,

schematy, próby myślenia, że karmiąc

i wyginają, nie potrafiąc prawidłowo chwycić

gdy o to proszą. Są NADAKTYWNE – znajdują

często „robię coś nie tak”, jeśli pozwolimy

piersi. Warto sprawdzić, czy dziecko jest

się w nieprzerwanym ruchu. Potrafią

dziecku, by nas prowadziło – pozbędziemy

przystawiane

być

się

szczególnie, czy dolna warga jest prawidłowo

zupełnie

WYCZERPUJĄCE

poprzez

frustracji

i

niepewności.

Karmiąc

prawidłowo

sprawdzić

bezustanne domaganie się bycia na rękach,

wymagające dziecko tak często, jak ono tego

bezustanny płacz. Niemowlęta o wysokich

potrzebuje, sprawiamy, że jest spokojniejsze

potrzebach są CZĘSTO KARMIONE – dla nich

i zyskujemy sposób na wyciszenie dziecka,

Niektóre HNB bardzo szybko rozpraszają

karmienie jest nie tylko źródłem pożywienia,

który zazwyczaj działa. Oddając dziecku

się podczas karmienia. Pomóc może ciche

bliskości, ale także dodatkowym sposobem

sterowanie karmieniem, mamy pewność, że

otoczenie, lekkie zaciemnienie okien, zawsze

na ukojenie, dlatego potrafią spędzać

pobiera ono tyle składników odżywczych, ile

to samo miejsce do karmienia.

przy piersi większość czasu. Dodatkowo

potrzebuje.

można określić je jako DOMAGAJĄCE SIĘ –

wywinięta.

Czasem wymagające dzieci charakteryzuje

o wszystko, czego potrzebują, zazwyczaj

To kultura Zachodu próbuje wprowadzić

bardzo

głośno się domagają aż do skutku. Nie

schematy karmienia, które zakładają jakąś

dbać o to, by były karmione często, by

lubią czekania ani jakichkolwiek środków

konkretną liczbę karmień w ciągu doby.

nie doprowadzać do „wygłodzenia”. Takie

zastępczych.

SIĘ

Obserwacje kobiet w kulturach, w których

wygłodniałe, płaczące dziecko jest bardziej

WYBUDZAJĄ, nie potrafiąc spać spokojnie

niemowlęta rzadko płaczą i w których

narażone

przez dłuższy czas. Niektórzy określają je

kobiety noszą swoje dzieci niemalże cały

powietrza, co może skutkować bólami

jako NIEODKŁADALNE – protestują przy

czas przy sobie, wykazały, że niemowlęta są

brzucha.

każdej

łóżeczka,

tam karmione około 20 razy na dobę. Jeśli

a spokojne są jedynie w ramionach

zestroimy się z dzieckiem, może okazać się,

Część

opiekuna. Wymagające dzieci wydają się

że potrzebuje ono właśnie wielu częstych,

być karmione przez całą noc. Tak bardzo

wciąż NIEZASPOKOJONE. Ich rytm dnia

krótkich karmień – wszystko zależy od

potrzebują obecności i bliskości matki, że

jest zupełnie NIEPRZEWIDYWALNY, nie

dziecka!

chcą ssać pierś przez całą noc. Pomocne

Takie

próbie

dzieci

położenia

CZĘSTO

do

ma też zawsze działających sposobów na

łapczywe

na

ssanie.

połykanie

wymagających

Warto

dużych

dzieci

więc

ilości

chciałoby

może być wspólne spanie oraz karmienie

uspokojenie takiego dziecka. Dzieci te są

Częste karmienie wymagającego dziecka

na leżąco, które umożliwia matce choć

NADWRAŻLIWE – mocno reagują na fizyczne

przynosi wiele korzyści. Karmiąc tak często, jak

trochę nocnego odpoczynku i minimalizuje

i psychiczne niewygody, a w dodatku

często dziecko tego potrzebuje, zaspokajamy

konieczność wstawania.

zupełnie nie potrafią same się uspokoić.

obok głodu jego zwiększoną potrzebę

Z powodu wyjątkowej WRAŻLIWOŚCI NA

DOTYKU. Kontakt skóra do skóry podczas

Karmienie piersią wymagającego dziecka

ROZŁĄKĘ potrafią domagać się bezustannego

karmienia to dla wymagającego dziecka

potrafi być ogromnym wyzwaniem dla

przebywania z opiekunem, najlepiej w jego

dodatkowe źródło ukojenia. Karmienie

mamy oraz całej rodziny. Jednak gdy zmieni

ramionach.

piersią

Jak

wygląda

karmienie

wymagającego

dziecka?

matczynych

się trochę sposób myślenia, uwierzy się w to,

hormonów. Matki wymagających dzieci,

powoduje

wyrzut

że dziecko najlepiej wie, czego potrzebuje

które karmią bezustannie, są bardziej

– łatwiej będzie wyzbyć się frustracji,

uwrażliwione poprzez te hormony i mogą

a zmęczenie zamienić na przeświadczenie,

z większym powodzeniem używać swojej

że dajemy naszym dzieciom to, co najlepsze.

Mamy wymagających dzieci szybko orientują

intuicji, by zrozumieć dziecko i odczytywać

się, że dziecko potrzebuje piersi niemalże

jego potrzeby.

Jeśli jesteś rodzicem dziecka o wysokich

bez przerwy. Częstotliwość karmień może

potrzebach – szukaj wsparcia i uwierz,

być bardzo duża. Dla wymagającego dziecka,

Mimo tego, że karmienie wymagającego

że „wymagające dzieci mają tę niezwykłą

karmienie to dodatkowy sposób na ukojenie,

dziecka może być wykańczające, warto

właściwość,

dlatego potrafi ono domagać się piersi

pamiętać, że oprócz relaksującego wpływu

charakteru mogą z czasem zmienić się

przez większą część czasu. Najczęściej jest

na

także

w pozytywne. Za każdą odrobinę nerwów,

to bardzo wyczerpujące dla matki, która

relaksująco na matkę – trzeba sobie tylko na

zostaniecie wynagrodzeni co najmniej równą

czuć się może jak „ludzki smoczek” (sama

to rozluźnienie pozwolić i nie przejmować

porcją radości” – tak piszą William i Martha

tak się czułam przy pierwszej córce i przy

się ogromną liczbą karmień.

Sears w „Księdze wymagającego dziecka”

dziecko,

karmienie

wpływa

synu, który potrafi jeść 20 razy na dobę,

że

ich

negatywne

cechy

(Mamania), na której podstawie napisany

czuję się podobnie). Zmęczonej karmieniem

Jak może zachowywać się wymagające

mamie bardzo pomaga zmiana sposobu

dziecko podczas karmienia?

został ten artykuł.

55


56

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Rutynowe praktyki okołoporodowe a karmienie piersią Anna Maria Marcinkowska

Niektóre rutynowe działania, praktykowane w wielu szpitalach, mają duży wpływ na przebieg porodu i w rezultacie – na karmienie piersią. Zaliczamy do nich zarówno działania praktykowane podczas porodu, jak i te związane z opieką nad nowonarodzonym dzieckiem Wśród praktyk tych wyróżniamy:

są w znieczuleniu podpajęczynówkowym,

sukcesu

rzadziej w zewnątrzoponowym – gdy było

kontynuowaniu karmienia piersią.

w

rozpoczęciu,

a

także

założone wcześniej do porodu. Odsysanie śluzu z nosa i dróg oddechowych Odmawianie

rodzącej

możliwości

noworodka

swobodnego poruszania się podczas porodu Zgodnie z obecną wiedzą na temat opieki Odmawianie możliwości ruchu w pierwszej

nad noworodkami nie należy odsysać śluzu

fazie porodu spowalnia jego przebieg.

z dróg oddechowych dziecka, nawet jeśli

W fazie skurczów partych brak możliwości

wydaliło ono smółkę i wody płodowe były

ruchu wydłuża tę fazę i meczy rodzącą.

zielone. Odsysanie śluzu w tym przypadku

Odmawianie rodzącej możliwości jedzenia

Wydłużenie

nie zapobiegnie zespołowi aspiracji smółki.

i picia

interwencjami medycznymi. W naszych

Odsysanie

czasach wiadomo już, że ból porodowy

wykonywane

Poród to praca, w wielu przypadkach ciężka.

wzmocniony jest przez wymuszenie stałej

wydalenia smółki, to zabieg dość drastyczny.

Maratończycy jedzą i piją w trakcie biegu, bo

pozycji. Niestety, ponieważ media promują

Powoduje reakcję stresową u dziecka, a na

powszechnie wiadomo, że ich narażone na

„statyczne”

znieczuleniem

płaszczyźnie fizycznej – ból w obrębie jamy

duży wysiłek mięśnie potrzebują pożywienia.

zewnątrzoponowym, taki obraz zakodowany

ustnej, podrażnienie i ból gardła. Zabieg

Odmówienie kobiecie możliwości posilenia

zostaje w podświadomości bardzo wielu

ten może wpłynąć negatywnie na ruchy

się w trakcie porodu wydłuża go i utrudnia.

kobiet. Może to powodować ogromny,

języka oraz chęć ssania przez dziecko. Może

Badania

trudny

wywołać tzw. „odpowiedź wagalną” – dzieci

wykazują,

że

matki,

którym

zezwolono na posilanie się w trakcie porodu

porodu

porody

do

często

ze

przezwyciężenia

skutkuje

lęk

przed

porodem.

śluzu,

szczególnie

rutynowo

w

głębokie, przypadku

nie chcą mieć niczego w ustach przez jakiś czas.

rodziły o średnio 90 minut krócej niż te, Pozycja przyjęta podczas porodu może

którym nie wolno było jeść ani pić.

wpłynąć

na

umiejętność

karmienia

Separacja matki i dziecka

Podawanie wlewów dożylnych zamiast wody

piersią. W swoim badaniu z 1979 roku

do picia często skutkuje przewodnieniem

dr R. Caldeyro-Garcia wykazał, że rodzące

Separacja

organizmu. Utrudniony i wydłużony poród

w pozycji „pionowej” (czyli kobiety, którym

poporodowy dla matki i dziecka. Jako

może prowadzić do kaskady interwencji.

pozwolono na ruch i znalezienie dogodnej

rutynowe

pozycji, a także zmiany pozycji) miały aż

i noworodka niesie za sobą najpoważniejsze

Przyczyny odmawiania jedzenia i picia

o 36% krótszą I fazę porodu, zgłaszały

reperkusje dla obojga, a także dla karmienia

datują się na pierwszą połowę XX wieku, gdy

też mniej bólu, ich dzieci rzadziej miały

piersią.

porody przez cesarskie cięcie w znieczuleniu

zdeformowane

ogólnym były bardzo częste. Ich największym

występowało

powikłaniem

w

było

zakrztuszenie

się

główki,

rzadziej

zagrożenie

życia

porównaniu sytuacją

kobiet,

w

to

najgorszy

działanie,

Separacja

scenariusz

oddzielenie

jest

możliwa

matki

do

też

przyjęcia jedynie w przypadku problemów

dzieci

z oddychaniem u maluszka, gdy potrzebna

porównaniu

jest resuscytacja. Jeśli dziecko oddycha,

treścią żołądkową, co mogło prowadzić do

z

które

rodziły

śmiertelnej postaci zapalenia płuc. Obecnie

w pozycji „poziomej”. Wszystkie te czynniki

leżeć na brzuchu lub piersiach matki

cesarskie cięcia najczęściej wykonywane

znacznie zwiększają prawdopodobieństwo

przez minimum godzinę, a najlepiej do

natychmiast

po

narodzinach

powinno


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

57

czasu pierwszego efektywnego karmienia

i u jego mamy. Rozpoczyna się budowanie

Podawanie dziecku smoczka, butelki ze

– czyli nawet przez kilka pierwszych

relacji między nimi. Wpływ kontaktu skóra

sztuczną

godzin życia. Uniknięcie separacji mamy

do skóry opisany został powyżej odnośnie

pokarmem) czy wodą z glukozą

i dziecka wiąże się z ideą „rooming-in” –

zagrożeń wynikających z separacji. Pierwsza

wspólnego przebywania dziecka w jednym

ocena stanu dziecka (Apgar) może odbyć

Podanie smoczka, jeśli jest absolutnie

pomieszczeniu, w ramionach matki przez

się, gdy jest ono ułożone na brzuchu

konieczne, powinno nastąpić po ok. 6-8

większość czasu po porodzie. Separacja

matki. Nawet bezbolesne procedury, np.

tygodniach

i położenie dziecka w cieplarce skutkuje

mierzenie, ważenie lub kąpanie (za Varendi,

piersią. Jeśli konieczne jest dokarmianie

wychłodzeniem ciała noworodka, co nie

Porter, 1994) mogą wpływać negatywnie na

dziecka, w pierwszej kolejności powinno

następuje, gdy dziecko znajduje się na ciele

zachowania związane ze ssaniem.

zostać mu podane odciągnięte mleko mamy,

matki, nawet jeśli sala operacyjna jest bardzo zimna. W tym wypadku zaleca się przykrycie

mieszanką

od

(lub

odciągniętym

rozpoczęcia

karmienia

w drugiej (o ile jest taka możliwość) mleko Kąpanie noworodka zaraz po porodzie

pleców dziecka kocem. Ciepłe ciało matki

dawczyń, a dopiero gdy te możliwości zostaną wyczerpane – sztuczna mieszanka

(także w przypadku maleńkich wcześniaków)

Dzieci nie rodzą się brudne. Jeśli na skórze

zastępcza. Podanie smoczka lub butelki

reguluje: temperaturę ciała dziecka, rytm

noworodka jest nieco krwi, można ją

ze smoczkiem może spowodować kłopot

serca i rytm oddechu. Wyższa temperatura

delikatnie wytrzeć. Kąpiel, a zwłaszcza

z prawidłowym przystawieniem do piersi,

ciała dziecka skutkuje większą energią

rutynowa kąpiel w pierwszych chwilach

a w skrajnych przypadkach – odmówienie

w przysysaniu się do piersi. Separacja może

życia, jest zbędna. Natura sprawiła, że

przez dziecko picia z piersi. Przydatne,

spowodować niższy poziom prolaktyny

zapach płynu owodniowego jest niezwykle

by uniknąć tych rutynowych działań, jest

oraz mniejszą od naturalnej ilość pokarmu

ważnym bodźcem pobudzającym układ

przebywanie z dzieckiem w tym samym

u mamy. Oddzielenie noworodka może

nerwowy matki i dziecka. Podobnie rzecz

pomieszczeniu i karmienie na żądanie.

także, niestety, być okazją do dokarmienia go

ma się z zalecanym niegdyś myciem piersi.

Obecność matki i stały dostęp do piersi

przez personel szpitala sztuczną mieszanką.

Naturalny zapach ciała skłania dziecko do

działają kojąco na nowonarodzone dzieci.

większej chęci ssania, co udowodniono za Mocny odruch ssania występuje u dziecka

pomocą badań polegających na oferowaniu

Rutynowe praktyki szpitalne mogą utrudnić

przez około godzinę po porodzie i należy to

dziecku wyboru między piersią umytą

zapoczątkowanie

dobrze wykorzystać!

i nieumytą – aż 70% dzieci kierowało się w

W miarę możliwości wybierzmy szpital,

stronę nieumytej piersi.

który będzie nam najbardziej odpowiadał

Zbyt szybkie odcięcie pępowiny

karmienia

piersią.

pod względem opieki okołoporodowej. Jeśli Obrzezanie

w szpitalu respektowany jest plan porodu,

Aż 30% całkowitej objętości krwi noworodka

warto go spisać i zabrać ze sobą. Zapoznanie

tętni w jego pępowinie. Pozbawienie

Procedura ta nie jest popularna w Polsce,

się z korzyściami i ryzykiem związanym

dziecka tak znacznej ilości krwi ma poważne

mimo wszystko dobrze obrazuje wpływ

z

skutki. Odczekanie aż pępowina przestanie

stresogennych działań na dziecko i możliwość

rodzicom na wyrobienie sobie zdania

pulsować wiąże się z położeniem dziecka na

zapoczątkowania karmienia piersią. Podczas

o zasadności ich użycia w przypadku ich

brzuchu matki, a więc niejako „wymusza”

zabiegu stosowane są środki przeciwbólowe,

dziecka. Swoje stanowisko w tych kwestiach

kontakt skóra do skóry i zapobiega separacji

jednak mimo to może on być bolesny

warto

w pierwszych chwilach po narodzinach.

dla dziecka, a z pewnością przerażający.

w razie potrzeby móc zareagować zgodnie

Noworodki

z przekonaniami. Istotne kwestie warto też

Natychmiastowe badanie noworodka

poddawane

bolesnym

procedurom wykazują podwyższony poziom hormonów stresu. Przyspieszają one akcję

Tuż po narodzinach obserwujemy gwałtowne

serca i tłumią wysoki poziom oksytocyny,

zmiany hormonalne zarówno u dziecka, jak

która zwykle pobudza odruch szukania piersi.

praktykami

medycznymi

przedyskutować

pozwalają

zawczasu,

omówić z lekarzem i położną.

by


58

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Zapytaj eksperta Pytania możecie nadsyłać na adres kontakt@kwartalnik-laktacyjny.pl

sytuacji, lecz kulturowe ograniczenia i nasze

Czy dziecko karmione piersią dłużej niż 6

„stłamszenie” przez przysłowiowe sąsiadki

miesięcy wyrośnie na niesamodzielnego,

i teściowe nie pozwalają im na działanie

zależnego

w pełni. Postępowanie w zgodzie ze sobą

podejmować decyzji człowieka?

od

innych,

nieumiejącego

przynosi pewność siebie, która z kolei wiąże się z mniejszą wrażliwością na opinie

Na wstępie należy zaznaczyć, że nigdy nie

otoczenia.

wiadomo, na kogo wyrosną nasze dzieci. Na ich przyszłość ma wpływ tak wiele

Co robić, kiedy w walce o karmienie

czynników, że choćbyśmy nawet najmocniej

piersią nie ma się wsparcia w otoczeniu,

chcieli, nie możemy z całą pewnością

szczególnie kiedy karmi się dłużej niż pół

zaplanować przyszłej osobowości naszych

roku?

dzieci.

i propagatorka rodzenia i karmienia w

Kiedy w walce o karmienie piersią nie ma się

Wpływ sposobu wychowania dzieci na ich

Pamela Kucińska jest magistrem psychologii i certyfikowaną doulą ze Stowarzyszenia Doula w Polsce. Jako fanka zgodzie z naturą marzy, aby wszystkie

wsparcia w otoczeniu, warto... cóż, znaleźć

przyszłość jest badany wciąż od nowa i nie ma

kobiety miały możliwość i chęć zdobywania

bardziej wspierające otoczenie! I nie jest

takiej liczby badań naukowych, żeby można

obiektywnej wiedzy w tych obszarach.

to żart. Istnieje bardzo wiele społeczności

było stwierdzić tylko na podstawie długości

Szczęśliwa żona, mama sześcioletniego

mam, tak „fizycznych”, jak wirtualnych,

karmienia piersią na jakiego człowieka

często

Stasia i kilkumiesięcznej Neli, których urodziła w domu.

Jak

bliskości, którego jednym z filarów jest

podobnych do naszych, które wiedzą, przez

długie karmienie piersią (przynajmniej 2-3

co przechodzimy i rozumieją to, co jest

lata, najlepiej do samoistnego odstawienia)

dla nas ważne, potrafi dać wiele wsparcia.

zostało oparte na teorii więzi Johna

Jeśli bardzo zależy nam na wsparciu osoby

Bowlby’ego i Mary Ainsworth, która rozróżnia

starszego dziecka?

bliskiej, na przykład partnera, najważniejsza

style przywiązania dzieci do rodziców pod

jest dobra komunikacja – spokojna rozmowa

względem tego, na czym to przywiązanie się

Odpowiedź na to pytanie nie jest łatwa.

o Waszych oczekiwaniach, pragnieniach,

opiera. Najbardziej pożądanym dla naszych

Każdy ma swoją osobistą wrażliwość,

założeniach

partnerowi

dzieci jest bezpieczny styl przywiązania, który

mniejszą lub większą, na komentarze osób

zrozumieć, dlaczego karmienie jest dla

w dorosłości skutkuje zawieraniem zdrowych

z otoczenia. Zależy ona od wielu czynników,

Ciebie takie ważne. Jeśli nadal nie spotykasz

związków (opartych na optymalnym bilansie

spośród których bardzo ważne jest poczucie

się ze zrozumieniem, być może będziesz

współzależności i wolności). Takie dzieci

kompetencji jako matka. Kiedy jest ono na

musiała po prostu przyjąć, że postawa

wykazują

niskim poziomie, uwagi innych osób łatwo

partnera się nie zmieni i zdecydować, co

i zaradnością niż dzieci mające z matką więź

wytrącają nas z równowagi i wpędzają

będzie najlepsze dla Twojego dziecka, Ciebie

opartą na lęku, przy zachowaniu bliskiej,

w wątpliwości, często także poczucie winy.

i Waszej rodziny w takiej sytuacji (co nie musi

pewnej relacji emocjonalnej, do której

Warto się nim „zająć” – zastanowić się,

wcale oznaczać ograniczania czy skończenia

zawsze mogą się zwrócić w razie potrzeby

co mogę zrobić, żeby poczuć się pewniej

karmienia piersią – Twój partner również

(inaczej niż dzieci w zbyt zdystansowanej

jako matka: może znaleźć kogoś, kto mi

musi pogodzić się z Twoją decyzją, jaka

więzi z matką). Bezpieczny styl przywiązania

kibicuje? Dołączyć do klubu mam lub

by ona nie była. W końcu mowa o Twojej

to właśnie to, do czego ma dziecko

podobnej inicjatywy, w której znajdę

wyjątkowej relacji z dzieckiem).

doprowadzić nasze postępowanie zgodnie z

podobnych

się

wyrośnie dziecko. Jednak rodzicielstwo

głupimi

o

przejmować

podzielonych

komentarzami dotyczącymi karmienia np.

osoby

nie

tematycznie.

Znalezienie grupy osób o doświadczeniach

doświadczeniach,

a więc być może poczucie wspólnoty i umocnienie? Warto także – najlepiej już w ciąży – pracować nad kontaktem ze swoją intuicją, instynktami, ciałem. One bardzo często mówią nam, co trzeba zrobić w danej

może

pomóc

się

większą

samodzielnością

filarami rodzicielstwa bliskości, a więc także długie karmienie piersią.


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Mlekiem z piersi oczywiście można się

kiedy dziecko jest głodne. Podsumowując:

najeść, więc prawdopodobnie w opisywanej

warto zaufać instynktowi dziecka, dopóki

sytuacji dziecko po prostu nie jest głodne.

ma możliwość samodzielnie regulować ilość

Jeżeli maluch jest zdrowy i oprócz „omijania”

i porę przyjmowanego posiłku, bez ingerencji

śniadania zjada zarówno stałe posiłki,

ze strony opiekunów w ilość zjadanego

jak i karmi się z piersi, to myślę, że można

jedzenia będzie jadło według swoich potrzeb.

zaufać jego sygnałom i przyjąć, że aktualnie

To, na czym lepiej się skoncentrować, to

potrzebuje właśnie takiego trybu jedzenia.

jakość podawanych posiłków, ich wartość

Nie ma konieczności prowadzenia bardzo

odżywcza

szczegółowego „harmonogramu karmienia”,

z różnych grup żywności (produkty zbożowe,

w którym pory posiłków są ustawione na

warzywa, nabiał, mięso i ryby, strączki,

Małgorzata Jackowska - jako doula wspie-

sztywno i nieprzesuwalne. Tym bardziej,

owoce, tłuszcze). Potrzeby małego dziecka

ra mamy w czasie porodu i w okresie oko-

że potrzeby dziecka mogą się zmieniać

mogą się zmieniać i na to też warto się

łoporodowym. Zajmuje się poradnictwem

w

kolejnych

miesiącach.

Może

i

zapewnienie

składników

mieć

przygotować, że może mieć dni, w których

żywieniowym i dietetycznym, w szczególno-

gorsze i lepsze dni, potrzebować większej

zjada więcej albo mniej, tym bardziej

ści interesuje się żywieniem niemowląt

albo mniejszej ilości jedzenia, częstszych

w sytuacji, kiedy może najeść się też mlekiem

i małych dzieci oraz odżywianiem kobiet

posiłków, więcej albo mniej mleka z piersi

mamy.

w czasie laktacji. Promotorka dobrego

itd. Jeżeli dziecko danego dnia zje więcej

karmienia i dzieci, i mam.

mleka z piersi, to może odmówić zjedzenia

Rozszerzanie diety na wiosnę – czyli lepiej

posiłku, który zwykle jadało, i nie widzę

dawać młode warzywa dostępne teraz

powodu, żeby się tym bardzo przejmować.

(z chemią?), czy przeczekać na słoiczkach

Czy martwić się tym, że 20-miesięczne

do pojawienia sie warzyw z ogrodu?

dziecko bardzo często, prawie zawsze, nie

Myślę, że w sytuacji, o którą Pani pyta, można

jest w stanie zjeść śniadania. Nad ranem

zaproponować dziecku śniadanie chwilę

Oczywiście,

ssie pierś, przed całkowitym obudzeniem i

po przebudzeniu, najlepiej wtedy, kiedy

bez chemii. Idealnie byłoby więc szukać

wstaniem też długo pije mleko z piersi (ok.

sami je zjadamy, a jeżeli dziecko odmówi –

takich ze sprawdzonego źródła (może ktoś

7.00-7.30), po czym jak wstanie, nie chce

to trudno. Można poczekać do momentu,

z dalszej rodziny lub znajomych?) lub

nic jeść. Po 3-4 godzinach dopiero coś tam

w którym zakomunikuje, że jest już głodne.

w kooperatywach czy na targach (zwykle

skubnie, ale to już jest koło 10.00. Czy tak

Czy podawać „normalne” śniadanie, czy

można

późno powinna jeść „normalne” śniadanie?

małą przekąskę, zależy bardziej od apetytu

z producentem, jeżeli posiada certyfikaty, ma

Czy to mleko z piersi jest jej pierwszym

dziecka niż jakichkolwiek zaleceń. Ważne,

obowiązek na naszą prośbę je przedstawić).

śniadaniem? Czy podać jej wtedy tylko

żeby to było jedzenie dobrej jakości,

Opcją są też produkty ekologiczne. Wiem,

drugie śniadanie (coś małego)? Zwykle

o wysokiej wartości odżywczej. Może być

że nie zawsze mamy do nich zaufanie, ale

po 12.00 jest już obiad, a potem drzemka,

pieczywo (zwykłe, razowe, ale i chrupkie,

myślę że nie da się kontrolować wszystkiego.

więc nie wiem, gdzie „wcisnąć” śniadanie.

jeżeli maluch je lubi, tylko wybrałabym

Chciałabym móc założyć, że jeżeli producent

Czy dziecko zamiast pieczywa może jeść

raczej

bogatsze

ma certyfikat ekologiczny, to na niego

pieczywo chrupkie typu waza? Moja córka

w składniki odżywcze i witaminy niż to, które

zapracował. W produktach sprzedawanych

je uwielbia, ale czy mogę dawać jej je jako

jest produkowane z oczyszczonej mąki)

w „warzywniaku” czy na bazarze w okolicy

element posiłku, np. śniadania?

z dodatkiem produktu bogatego w białko np.

domu wcale nie musi być mnóstwa

Małe

dzieci

wykształconą

mają zdolność

bardzo

ciemne,

które

jest

najlepsze

bezpośrednio

będą

warzywa

porozmawiać

mięsa, nabiału, nasion roślin strączkowych

chemii, chociaż faktycznie może być to

dobrze

(np. pasta z fasoli czy ciecierzycy), dobrego

loteria. Ja zwykle kupuję sezonowe owoce

rozpoznawania

tłuszczu (np. masła lub oliwy z oliwek)

i warzywa jakieś 2-3 tygodnie później, niż

sygnałów apetytu i sytości wysyłanych

i warzyw i/lub owoców. Dziecko powinno

pojawiają się w naszym osiedlowym sklepie

przez swoje ciało. Szczególnie jeżeli mają

zjeść tyle, ile chce. Co z obiadem? Jeżeli

„warzywniaku”.

możliwość regulowania samodzielnie pory

dziecko jadło śniadanie o 10.00, to do

posiłków i ilości zjadanego jedzenia. Wiemy,

12.30 już prawdopodobnie zgłodnieje, więc

Inne rozwiązanie to korzystanie z mrożonek

że karmienie piersią na żądanie dziecka

zapewne zje przynajmniej trochę obiadu.

albo przetworów. Mrożonki są produkowane

bardzo sprzyja temu procesowi i spokojnie

Jeżeli nie będzie chciało zjadać dużego

w sezonie, a można je łatwo dostać przez

może być kontynuowane również w okresie

obiadu, można podać mu coś lżejszego np.

cały rok. Wybór jest duży. Przetwory można

wprowadzania nowych produktów do diety

zupę, makaron z warzywami. Kolejny posiłek

produkować samodzielnie w sezonie (wiele

dziecka.

podajemy już po drzemce, obserwując też,

owoców i warzyw świetnie się mrozi lub

59


60

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

wekuje, na dodatek to super zabawa,

momencie dojrzewa umiejętność siedzenia,

spróbujcie!).

sięgania

po

przedmioty,

umiejętność

połykania pokarmów, ale też dojrzałość Jeżeli chodzi o słoiczki dla niemowląt,

układu pokarmowego. Jeżeli maluch dostaje

oczywiście jest to też pewne wyjście, ale

jedzenie wcześniej niż jest na nie gotowy,

nie radzę opierać się tylko na nich głównie

to jego organizm po prostu nie strawi tych

ze względu na to, że zarówno smak warzyw

produktów, nie przyswoi ich.

i owoców ze słoiczków nie jest taki sam jak „żywych” produktów, no i konsystencja jest

Żeby zacząć rozszerzanie diety, dziecko nie

w większości przypadków bardzo gładka.

musi samo siadać (dzieci zwykle zaczynają

A to jest potrzebne tak naprawdę przy

siadać samodzielnie później, niż są w stanie

Magdalena Stolarczyk z wykształcenia

pierwszych próbach nowych smaków i od

siedzieć). Według Gill Rapley (autorki książki

doktor nauk farmaceutycznych ale przede

czasu do czasu, a nie jako jedyna słuszna

„Bobas lubi wybór”) maluch powinien

wszystkim mama trójki dzieci. Łączy

konsystencja posiłku niemowlęcia. Maluch

siedzieć stabilnie z niewielką pomocą lub

wiedzę zdobytą na studiach, w pracy na

powinien poznawać różne konsystencje

bez niej. W praktyce oznacza to, że jeżeli

Uczelni oraz doświadczenie z apteki i z co-

jedzenia już po 6. miesiącu życia.

dziecko jeszcze nie siada, ale np. trzymane

dziennego życia pisze o farmacji, o lekach,

na kolanach jest w stanie sięgać po jedzenie

o dzieciach, o ich chorobach a także o spo-

BLW – kiedy dziecko długo nie siada, co

i wkłada je do buzi, to można zacząć próby

sobach na przetrwanie kolejnego kataru,

podawać przez te 2-3 miesiące?

BLW. Oczywiście dotyczy to dzieci, które

kaszlu, przeziębienia, choroby.

nie mają przeciwwskazań np. ze strony Zacznijmy od tego, skąd wzięło się to pytanie.

fizjoterapeuty.

BLW (Baby Led Weaning - Bobas Lubi Wybór)

Proszę o poradę – lekarz sugeruje mi

to metoda rozszerzania diety niemowlęcia,

Moim zdaniem wiele zależy od tego, czy

terapię lekiem zawierającym sertralinę,

w której to ono podejmuje decyzje o tym,

dziecko jest zdrowe i od tego, na ile rodzice

a ja karmię dziecko. Niby mówi, że mogę

jak szybko i w jaki sposób przejść z karmienia

czują się bezpiecznie z czekaniem, aż maluch

brać ten lek w czasie laktacji, a ja boję się,

mlekiem na produkty stałe. Opiera się na

usiądzie. Większość dzieci siedzi stabilnie

że zaszkodzę dziecku. Czy rzeczywiście

zaufaniu do umiejętności dziecka. Kiedy jest

w 7.-8. miesiącu życia. W przypadku zdrowego

ten lek jest bezpieczny dla nas? Przecież

ono gotowe na samodzielne przyjmowanie

dziecka poczekanie z rozszerzaniem diety

wszystkie leki przechodzą do mleka matki

produktów innych niż mleko, można mu

miesiąc czy dwa dłużej nie powinno być

i tym samym do organizmu maluszka…

proponować kawałki jedzenia przy okazji

problemem. Jeżeli pojawiają się dodatkowe

Jaki wpływ może mieć sertralina na moje

wspólnych posiłków. Z czasem dziecko uczy

wątpliwości

dziecko?

się coraz sprawniejszego zjadania posiłków,

przedwcześnie, ma problemy rozwojowe,

a w efekcie odstawia się od piersi (lub

np. z układem krążenia, albo logopedyczne

Sertralina to silny i wybiórczy inhibitor

butelki).

itd.) lub nie czujemy się pewni z takim

wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI)

zwlekaniem dłużej niż „zalecane”, to sytuacja

wskazany w leczeniu epizodów dużej

Zwykle rozpoczęcie podawania dziecku

na pewno będzie wymagała indywidualnego

depresji, zapobieganiu nawrotom depresji,

nowych produktów ma miejsce pod koniec

podejścia.

w zespole lęku napadowego, społecznego,

(np.

dziecko

urodziło

się

szóstego miesiąca życia. Większość dzieci

pourazowego, w zaburzeniach obsesyjno-

jest wtedy w stanie siedzieć wystarczająco

kompulsywnych

stabilnie, żeby wyciągnąć rączki po jedzenie

pourazowego. Na rynku dostępne są

i zacząć ćwiczyć zjadanie stałych produktów.

liczne leki zawierające sertralinę w dawce

Siedzenie jest jednym z głównych wskaźników

50 mg i 100 mg (np. ApoSerta, Asentra,

gotowości dziecka i warunkiem rozpoczęcia

Asertin, Miravil, Zotral, Zoloft, Stimuloton,

samodzielnego

Sertranorm). Wszystkie leki zawierające

karmienia

się

dziecka.

i

w

zespole

stresu

Poszłabym nawet dalej i powiedziała, że w

sertralinę

ogóle rozszerzania diety, niezależnie od tego,

receptę! Sertralina jest lekiem zaliczanym do

czy karmimy dziecko łyżeczką, czy pozwalamy

grupy L2, czyli leków bezpiecznych w okresie

mu jeść samodzielnie, powinno się zacząć,

laktacji. Grupa ta obejmuje leki, ,które były

kiedy maluch jest w stanie siedzieć. Warto

stosowane u ograniczonej liczby matek

pamiętać, że organizm dziecka dojrzewa

i które nie wykazały działań niepożądanych

jako całokształt, a więc w podobnym

u

karmionych

lekami

dzieci

wydawanymi

(w

na

badaniach


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

61

klinicznych)”. Grupa ta obejmuje również leki,

zawierające między innymi: paracetamol,

Trzecią substancją leczniczą o działaniu

dla których „istnienie ryzyka po zastosowaniu

ibuprofen czy kwas acetylosalicylowy. Za

przeciwgorączkowym, o której wspomniałam

leku

środek

powyżej,

jest

mało

prawdopodobne”.

przeciwgorączkowy

pierwszego

jest

kwas

acetylosalicylowy.

W 2013 r. opublikowano pracę „Update on

wyboru przy karmieniu piersią uważa

O ile stosowanie ibuprofenu i paracetamolu

antidepressant use during breastfeeding”,

się

grupy

w trakcie karmienia piersią uważam za

w której autorzy przedstawiają i zestawiają

niesteroidowych leków przeciwzapalnych

stosunkowo bezpieczne (w sytuacjach, kiedy

tzw.

(tzw.

działania

rzeczywiście jest taka potrzeba), o tyle z

dawki

matczyne

najczęściej

ibuprofen.

Należy

NLPZ),

które

on

do

oprócz

stosowanych leków przeciwdepresyjnych,

przeciwgorączkowego

charakteryzują

kwasem acetylosalicylowym sytuacja ma

czyli ilości leków, jakie otrzymuje dziecko

się również działaniem przeciwbólowym

się trochę inaczej. Kwas acetylosalicylowy

karmione piersią w przeliczeniu na wagę

i przeciwzapalnym. Ibuprofen jest lekiem

działa przeciwgorączkowo, przeciwbólowo

matki. Przyjmuje się, że lek jest bezpieczny,

o

i przeciwzapalnie, a przy długotrwałym

jeżeli dawka ta wynosi mniej niż 10% –

bezpieczeństwie

czasie

stosowaniu zeciwzakrzepowo. W organizmie

dla sertraliny dawka ta wynosi 0,5-3%!

laktacji i w związku z tym zaliczany jest do

matki zachodzi szybka hydroliza kwasu

Ponadto (w innej pracy) wykazano, że ilości

grupy L1, czyli leków najbezpieczniejszych

acetylosalicylowego do kwasu salicylowego

sertraliny we krwi dziecka są niewielkie

w czasie karmienia piersią. Wykazano,

i to właśnie ten ostatni przechodzi do mleka

lub niewykrywalne, co pośrednio również

że ibuprofen w bardzo małym stopniu

matki i dostaje się do organizmu dziecka.

świadczy o bezpieczeństwie stosowania

przenika

W badaniach klinicznych wykazano, że

sertraliny w okresie karmienia piersią.

wywołuje działań niepożądanych u dziecka

stosowanie

W większości dotychczas przeprowadzonych

karmionego piersią. Należy jednak pamiętać

przez

i

opublikowanych

badań,

dość

dobrze

do

udokumentowanym

stosowania

mleka

matki

w

oraz

nie

matki

kwasu

acetylosalicylowego

karmiące

piersią,

może

działania

o stosowaniu odpowiednich, zalecanych

prowadzić do pojawienia się u dziecka

niepożądane u niemowląt, których matki

dawek ibuprofenu, których nie należy

kwasicy metabolicznej, trombocytopenii,

stosowały leki zawierające sertralinę, nie

przekraczać. Ponadto, jak przy każdym leku

braku apetytu czy wybroczyn, ponadto

były rejestrowane lub występowały rzadko.

podawanym w czasie laktacji, tak i przy

sugeruje się, że zwiększa się wówczas

Oczywiście nie możemy założyć, że sertralina

stosowaniu ibuprofenu, należy bacznie

ryzyko wystąpienia zespołu Reya u dziecka.

nie ma wpływu na niemowlę karmione

obserwować dziecko.

Uważa się, że jednorazowe stosowanie

piersią, dlatego też konieczna jest baczna

kwasu acetylosalicylowego jest stosunkowo

obserwacja dziecka w trakcie leczenia. Warto

Innym lekiem przeciwgorączkowym, który

bezpieczne

tutaj wyraźnie zaznaczyć, że leki zawierające

może być stosowany w czasie karmienia

pierwszej kolejności powinno wybierać się

sertralinę są lekami silnie działającymi i nie

piersią, jest paracetamol. Paracetamol,

ibuprofen lub paracetamol). Natomiast

powinny być traktowane jako remedium na

oprócz

przeciwgorączkowego,

należy unikać długotrwałego i regularnego

wszelkie wahania nastrojów. To lekarz określa

charakteryzuje

się

stosowania

stan pacjentki, ocenia ryzyko i korzyści,

przeciwbólową, ale w odróżnieniu od

jakie mogą wiązać się ze stosowaniem

ibuprofenu

tego leku w danym przypadku, i zleca

Zaliczany jest on do grupy L1, czyli leków

Podsumowując: lekiem przeciwgorączkowym

odpowiednie leczenie (którym może, ale nie

najbezpieczniejszych w czasie laktacji. Ze

bezpiecznym w okresie laktacji jest ibuprofen

musi, być stosowanie sertraliny), decyduje

względu na swoją budowę chemiczną,

lub paracetamol.

o właściwym dawkowaniu leku.

dość łatwo przechodzi do mleka matki

działania

nie

działa

aktywnością

i może oddziaływać na karmione piersią dziecko. W dotychczas przeprowadzonych

i preferowanym lekiem antydepresyjnym

badaniach klinicznych oznaczane stężenia

w czasie karmienia piersią, ale tylko po

paracetamolu w mleku matki były niskie

konsultacji z lekarzem!

oraz nie odnotowywano występowania działań niepożądanych u dziecka i dlatego

Witam. Jestem mamą dwumiesięcznej

też pojedyncze dawki paracetamolu (do 1g)

Zosi. Niestety od wczoraj męczy mnie

uważa się za bezpieczne w czasie karmienia

gorączka – ok. 38°C. Czy karmiąc tak małe

piersią. Unikać natomiast należy większych

dziecko, mogę coś brać na obniżenie

dawek paracetamolu, szczególnie jeżeli

gorączki?

mama karmi wcześniaka, u którego wątroba jeszcze w pełni nie funkcjonuje. Zwiększa

rynku

dostępne

liczne

dziecka

kwasu

(chociaż

w

acetylosalicylowego

w okresie laktacji.

przeciwzapalnie.

Podsumowując: sertralina jest bezpiecznym

Na

dla

leki

się wówczas ryzyko kumulacji paracetamolu

przeciwgorączkowe dostępne bez recepty

w wątrobie dziecka oraz ewentualnego jego szkodliwego oddziaływania na ten organ.


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

62

Kwartalnik w terenie X Międzynarodowe Sympozjum na temat Karmienia Piersią i Laktacji Już po raz dziesiąty Medela zorganizowała Międzynarodowe Sympozjum na temat Karmienia Piersią i Laktacji. W tym roku to wyjątkowe wydarzenie miało miejsce w Warszawie. Dzięki uprzejmości marki Medela Kwartalnik otrzymał wejściówki prasowe na to wydarzenie. Sympozjum zgromadziło specjalistów i naukowców z dziedziny

W czasie drugiej odbyły się również trzy wykłady:

karmienia piersią z całego świata. Blogerzy oraz dziennikarze mogli także wziąć udział w śniadaniu mistrzów. Na pytania odpowiadały:

doktor Urszula Bernatowicz-Łojko – prowadząca badania składu

„Pourodzeniowe opóźnienie rozwoju a zindywidualizowane wzmocnienie pokarmu” – prof. Christoph Fusch

mleka kobiecego w Banku Mleka w Toruniu, Maria Wilińska – prowadząca pierwszy polski bank mleka w szpitalu im. Orłowicza

„Zapewnienie mleka ludzkiego na OITN” – prof. Diane Spatz

„Mleko Ludzkie a zapobieganie NEC (MZJ) na OITN” – prof.

oraz Anna Cannon – prowadząca badania nad rolą leptyny w mleku matki.

Shoo Lee Pierwszego dnia wysłuchałyśmy wykładów: •

„Regulowanie apetytu niemowląt karmionych piersią: skład mleka, czynniki kontroli apetytu i opróżnianie żołądka” – prof. Donna Geddes

„Wpływ leptyny w mleku matki na karmienie piersią i opróżnianie żołądka” – Anna Cannon

„Z mlekiem matki dziecko otrzymuje komórki macierzyste – czy to przyspiesza rozwój noworodka?” – dr Foteini Hassiotou

Na dzień drugi złożyły się dwie sesje. W trakcie pierwszej odbyły się trzy wykłady: •

„Efekty implementacji programu wyłącznego karmienia mlekiem ludzkim na OITN” – dr Maria Wilińska

„Promowanie

wyłącznego

karmienia

piersią:

obecne

sprawdzone praktyki i pomysły rozwiązań na przyszłość” – prof. Cindy-Lee Dennis •

„NeoPAss® – program wielospecjalistycznego wsparcia klinicznego dla zintegrowania opieki rodzinnej” – prof. Matthias Keller


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

(program wspierania karmienia mlekiem kobiecym na neonatologicznych oddziałach noworodkowych przedstawiony przez prof. Matthiasa Kellera w czasie Sympozjum – przypis Małgorzaty Jackowskiej), ale szalenie ważne jest zapewnienie wsparcia matkom w szpitalu i podjęcie starań, aby wychodząc ze szpitala do domu, karmiły wyłącznie piersią. Przedstawiciele służby zdrowia mają ogromny wpływ na matki już na tak wczesnym etapie, mogą zwiększyć ich wiarę w zdolność do karmienia piersią, ale mogą ją też zrujnować. Matka może wrócić do domu przytłoczona i poddać się przy najmniejszym problemie. AA: Dlaczego wsparcie od innych matek jest ważne dla świeżo upieczonych mam?

Prof. Cindy-Lee Denis

CLD: Sądzę, że wsparcie między matkami

(Canada Research Chair in Perinatal Community Health, University of Toronto)

jest bardzo ważne, ponieważ bierze w nim

Rozmawiały: Agata Aleksandrowicz, Małgorzata Jackowska

udział doświadczona matka, która wie, co

tłumaczenie: Paulina Ohar-Zima

trzeba robić, aby karmić piersią, ma praktykę (w tym praktykę karmienia wyłącznie piersią przez pierwsze pół roku życia dziecka), której nie ma wielu przedstawicieli służby zdrowia

W trakcie Sympozjum prof. Denis mówiła

Wcześniej

rozdawaniu

czy członków rodziny. Poza tym w takim

o tym, jak ważne jest utrzymanie wyłącznego

czasopism, a przecież trzeba iść z duchem

środowisku można bezpiecznie porozmawiać

karmienia piersią przez pierwsze 6 miesięcy

czasu! W Kanadzie nie robi się już tego

o odczuciach i trudnościach. Takie wsparcie

życia dziecka, zanim rozpocznie się proces

w taki sposób. Żyjemy w świecie technologii,

zapewnia

wprowadzania nowych produktów do diety.

wszystko dzieje się online, a więc blogowanie

wiedzę i doświadczenie, a często również

O roli inicjatywy UNICEF „Szpital przyjazny

– może ja nie wiem o tym zbyt dużo – ale

wsparcie emocjonalne, którego od służby

dziecku” i o roli wsparcia społecznego dla

uważam, że ma wielką wartość, bo możecie

zdrowia

mam karmiących piersią. Między innymi o

wywierać duży wpływ i mieć duży zasięg. To

Przedstawiciele służby zdrowia są bardzo

działaniu niemedycznego systemu wsparcia

bardzo dobrze.

dobrzy w przekazywaniu sztywnych zaleceń

laktacyjnego,

zwanego

„peer

była

mowa

o

suport”,

poczucie

bezpieczeństwa,

nierzadko próżno oczekiwać.

i informacji. Jednak wsparcie emocjonalne,

w trakcie którego młoda mama otrzymuje

AA: Mój blog jest nagradzanym blogiem

wspierające słowa np.: „świetnie ci idzie”,

możliwość kontaktowania się z przeszkoloną

rodzicielskim, a karmienie piersią jest

„chciałam tylko sprawdzić, czy wszystko

doświadczoną matką. Kontakt opiera się

tematem cenionym przez matki.

u was w porządku” jest unikalne (jednym

głównie o rozmowy telefoniczne. Agata

Aleksandrowicz:

z Jesteśmy

redaktorkami „Kwartalnika Laktacyjnego”,

opisywanego

programu

wsparcia

zakresie wsparcia. Jest mnóstwo reklam

inicjowane przez osobę wspierającą, to

mleka modyfikowanego, są wszechobecne.

ona dzwoniła do młodej mamy zapytać

polskiego czasopisma o karmieniu piersią dostępnego za darmo w internecie. Jesteśmy

elementów

CLD: Wydaje mi się, że brakuje w tym

były

rozmowy

telefoniczne

czy wszystko w porządku – przypis MJ) AA: Właśnie, np. w szpitalach.

– pamiętacie, jak mówiłam o potencjale

certyfikowanymi promotorkami karmienia

takiego wsparcia – ważna jest po prostu

piersią, blogerkami, Gosia pisze o żywieniu,

CLD: I dlatego wspomniałam o inicjatywie

świadomość, że ktoś jest obok i że mu zależy.

jest dietetykiem, ja piszę o karmieniu piersią.

Szpitala

(Baby

Ma to ogromny wpływ na matki, sprawia,

Friendly Hospital Initiative), która jest

Przyjaznego

Dziecku

że czują się doceniane, ważne, dzięki temu

Cindy-Lee Denis: A więc wy, dziewczyny,

stara jak świat. Wiem, że nie jest tak

czują się częścią grupy. Dlaczego to jest tak

jesteście pokoleniem Y, o którym mówiłam.

trendy jak np. prezentacja o NeoPAss®,

ważne? Wzmacnia więzi między ludźmi,

63


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

64

wzmacnia pewność siebie u matki, pomaga

– i choć wzajemnie wsparcie matek, które

CLD: Jak najbardziej! Matki to grupa

jej

usług

oferujemy, jest nieocenione, to nie zajmuje

docelowa takiej polityki, to one są tu

medycznych, gdy zachodzi taka potrzeba.

w

szukaniu

profesjonalnych

się ono na przykład infekcjami piersi;

głównymi zainteresowanymi, a więc jak

Zachęca do szukania pomocy. Wzajemne

czasami potrzebny jest antybiotyk, maść

najbardziej powinny mieć w tej kwestii

wsparcie matek niesie mnóstwo korzyści.

przeciwgrzybiczna itd. Bardzo ważne jest to,

prawo głosu. Osoba występująca w imieniu

Poza tym często jest darmowe, całodobowe,

aby wiedzieć, do którego odpowiedzialnego

matek musi dysponować bardzo dużą

a także długofalowe – można je otrzymać nie

specjalisty skierować matkę.

wiedzą – jeśli mowa jest o otyłości, trzeba

tylko przez tydzień po porodzie, ale nawet

Później poprosiliśmy matki, które korzystały

być na bieżąco z literaturą. Można zajrzeć na

przez pół roku i dłużej. Często matki z takich

z pomocy, o ocenę swojego doświadczenia

stronę WHO, UNICEF – ma się tam dostęp do

grup zaprzyjaźniają się. Stworzyliśmy zatem

z kobietami z naszej grupy wspierającej.

wielu profesjonalnych źródeł. Najlepiej więc

sieć wsparcia dla tych matek, które być może

Matki, które miały kiepskie doświadczenia,

zebrać informacje w takich miejscach, by na

nie uzyskałyby go na własną rękę.

informowały nas o tym, a my sprawdzaliśmy

konferencji móc odpowiadać na pytania na

nazwisko wolontariuszki i już więcej nie

ten temat.

Małgorzata Jackowska: Chciałabym zapytać

korzystaliśmy z jej pomocy. Jeśli problem

Jeśli chodzi o to, czego matki chcą… Nie

o telefon zaufania dla matek szukających

był drobny, rozmawiałam z wolontariuszką

wiem nawet, jaką macie w tej chwili

wsparcia u innych kobiet. Jak oceniać wiedzę

o konieczności zmiany udzielania wsparcia.

politykę karmienia, ale z różnych rozmów

kobiet, które oferują wsparcie? Czy u Was są

Opinie matek mają dużą moc. Matki nie

wywnioskowałam, że nie jest najlepiej.

one w jakiś sposób przeszkolone?

kłamią, są autentyczne, mówią, co im się

CLD: Wybrałam do tego zadania osoby

podoba lub nie podoba – to kolejny sposób

MJ: W teorii jest dość dobrze, ale w praktyce

na ocenę jakości pomocy.

już jest nieciekawie.

z mojej grupy docelowej, a więc kobiety karmiące

końca

AA: Na warsztatach dla mam: spotykamy się,

CLD: Powinniście walczyć o minimalizację

6. miesiąca. Następnie zaprosiłam je na

wyłącznie

piersią

do

rozmawiamy o naszych doświadczeniach z

promowania mleka modyfikowanego –

szkolenie i poprosiłam, aby opowiedziały

karmieniem piersią, podróżujemy po Polsce

wygląda na to, że jest z tym u Was naprawdę

o swoim doświadczeniu z karmieniem

i spotykamy się z matkami. Zwykle gdy mówi

kiepsko. To pierwsza i najważniejsza rzecz.

piersią. To niezmiernie ważne, ponieważ

się matkom, że świetnie sobie radzą lub że

Po drugie warto mówić o tym, jak matki

jeśli kobieta nie potrafi się na ten temat

wyglądają pięknie, karmiąc swoje dziecko, to

(czyli babcie) i dalsza rodzina wpływają

wypowiedzieć lub mówi się tylko o sobie,

takie matki czują się podniesione na duchu i

na młode matki i jak mogą wesprzeć je

to nie może być dobrym źródłem wsparcia.

chcą karmić dłużej, co pokazuje, jak potężne

w karmieniu piersią lub wręcz przeciwnie

Takie osoby muszą umieć słuchać innych

jest wsparcie między matkami.

– jak moga przeszkadzać. Potrzeba nam

matek, reagować na ich sygnały, pochylać się

wielkiej

kampanii

społecznej,

zmieniać

zachowania;

musimy

nad ich trudnościami. Ponadto wyszkoliliśmy

CLD: Tak, wiem, że jest! Dlatego właśnie

bowiem

kobiety w zakresie tego, jak rozmawiać

o nim wspomniałam. Mój wykład nie jest

muszą znać wagę wyłącznego karmienia

z matkami, jak nawiązać relację przez

porywający, tak jak na przykład poprzedni

piersią. Musimy uczyć ich, dlaczego jest to

telefon. Rozmawialiśmy o tym, jak wzbudzić

– o komórkach macierzystych. Mówię

tak ważne i tak wyjątkowe. Takie kampanie

zaufanie, jak zadawać pytania otwarte,

o podstawach, ale ktoś musi o nich mówić

edukacyjne bardzo dużą kosztują – można

aby odpowiedzi matek nie ograniczały się

i cały czas o tym przypominać.

przeprowadzić je na blogach i dotrzeć do

do „tak” lub „nie”, lecz by kobiety miały

To, co robimy w społecznościach, a tam

innych matek, co jest niezwykle ważne,

możliwość rozwinięcia swojej opowieści.

przecież znajduje się większość matek,

dlatego na swój sposób możecie wpływać na

Ważna

też

była

mamy

odpowiedzialność

jest bardzo ważne. Jakie wsparcie jest dla

rzeczywistość. Jeśli jednak chcemy wywrzeć

i możliwość polegania na takiej osobie.

młodej matki najlepsze? Nie wydaje mi

wpływ na całym społeczeństwie, na scenę

Gdy więc obiecujesz, że zadzwonisz, to

się, żeby to było wsparcie służby zdrowia.

musi wkroczyć ministerstwo. Niezbędny jest

dzwonisz, bo jeśli nie zadzwonisz, to

Nie mam na celu umniejszania wsparcia

więc czynnik marketingu społecznego.

jesteś nieprzewidywalna, a jeśli jesteś

służby zdrowia, chcę tylko powiedzieć, że

Szpitale muszą być w świetnie przygotowane

nieprzewidywalna, to nie można ci zaufać.

wzajemne wsparcie matek ma niesamowitą

w zakresie karmienia piersią. W prowincji

Poruszałyśmy kwestię, tego jak kierować

wartość, musimy cenić je i rozumieć, co takie

Ontario mówimy, że każdy musi być

mamy do przedstawicieli służby zdrowia,

wsparcie daje.

BFI (Baby Friendly Initiative – Szpital

ponieważ czasami potrzebny im jest doradca

Przyjazny Dziecku) i każdy kto ma kontakt

laktacyjny – ktoś, kto będzie w stanie pomóc

AA: Czy udział matek dla tworzenia

z matką, zarówno przed porodem, jak i po –

w

problemów.

i wdrażania polityki karmienia piersią jest

nieważne czy w szpitalu, czy w społeczności

pleśniawkę

ważny? Czy warto aby matki miały swój

musi być przyjazny karmieniu.

przypadku

Można

na

konkretnych

przykład

mieć

udział w tworzeniu takich zasad?


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Kolejna ważna rzecz to odpowiednie prawo

że karmienie piersią ratuje życie dzieci, ale

szkody!

pracy, dostosowane do potrzeb mam

jedynie w Afryce czy krajach rozwijających

Nie chodzi tylko o matki, ich partnerów,

karmiących.

się. Twierdzą, że w Europie czy Stanach

rodziny, ale i przedstawicieli służby zdrowia

Zjednoczonych są bardzo wysokie standardy

i prawodawców. Oni również nie mają

MJ: W Polsce przepisy prawa pracy są

higieny i dzieci nie umierają, gdy nie są

dostatecznej wiedzy. To bardzo ważne, aby

przyjazne mamom karmiącym. Mamy długi

karmione piersią. Jak odpowiedzieć na ten

włączyć w naszą sprawę lekarzy, bo to oni

urlop macierzyński, przerwy na karmienie

argument?

mają kontakt z matkami w najwcześniejszym

dziecka. Ale obowiązują one tylko w sytuacji zatrudnienia na etacie, na umowę o pracę.

okresie po porodzie. To dlatego kampania CLD: Pokazaliśmy na prelekcji dwa badania

posługująca się marketingiem społecznym

przeprowadzone w USA na bardzo dużej

jest tak ważna. Chodzi o zmianę podejścia

CLD: Wszystkie matki powinny mieć takie

populacji. Te dwa badania wskazują, że

i zachowania, a tego może dokonać

same prawa. Wszelkie prawo pracownicze

karmienie piersią ma wpływ pozytywny na

marketing społeczny. Wszyscy słyszeliśmy

obowiązujące tylko dla matek pracujących

skutki na chorób układu oddechowego,

o „Breast is Best” i to bardzo dobrze.

w formalnym sektorze pracy nie zapewnia

jak np. zapalenie płuc, które jest głównym

Dzisiaj matki inicjują karmienie piersią,

równej ochrony.

zabójcą dzieci, czy też choroby związane

więc my musimy skupić się na wyłącznym

Ale myślę, że Wy – matki, które mają

z biegunką.

karmieniu piersią i tym, jakie jest ważne.

głos możecie prowadzić dobry marketing

Karmienie piersią to jednak nie tylko kwestia

Dziś

społeczny poprzez wasze blogi i działania

poziomu umieralności i chorób – ma ono

karmić, ale nie wyłącznie piersią do końca

oddolne.

związek z otyłością, innymi schorzeniami,

6. miesiąca. To pewna różnica. Nie zadbaliśmy

takimi AA: Przygotowałyśmy ankietę dla matek,

z

którą

zaprezentujemy

w

jak

choroby

długowiecznością.

przecież

większość

matek

chce

układu

krążenia,

zbyt dobrze o rozróżnienie pomiędzy

Dzieci

karmione

wyłącznym a jakimkolwiek karmieniem

Ministerstwie

piersią mają dłuższe telomery (element

piersią i podkreśleniem, dlaczego wyłączne

Zdrowia i liczyłyśmy na 100 odpowiedzi,

wieńczący poszczególne chromosomy - MJ)

karmienie piersią jest lepsze niż jakiekolwiek.

a dostałyśmy 4200, zatem wiele matek

niż dzieci, których nie karmiono piersią.

wzięło w niej udział.

To są kwestie związane z genami. Wiele

AA:

dowodów przemawia za tym, że nie chodzi

i środowiskiem medycznym, od których

jedynie o ratowanie życia i zmniejszanie

matki słyszą, że w 4. miesiącu można zacząć

zachorowalności, ale ma konsekwencje

podawać kaszkę czy marchew, na przykład

ekonomiczne

dlatego, że dziecko nie przybiera równie

CLD: To niezwykłe! Musicie to opublikować! AA: Zrobimy to. Przygotujemy raport.

dla

społeczeństwa

np.

zmniejszone koszty leczenia.

Jest

też

problem

z

lekarzami

szybko, co przez pierwsze 4 miesiące.

CLD: Myślę, że macie wielką moc. Pójdziecie

Korzyści są równie znaczące dla matek;

do ministerstwa i powiecie: „Poprosiłyśmy

karmienie piersią pozwala na oszczędności

CLD: Tak. Wczesne wprowadzanie innych

matki,

w rodzinie, a ponadto ma wpływ na

pokarmów to spory problem. Uważam,

powinnyśmy wam powiedzieć w ich imieniu.

środowisko,

wyrzucać

że media społecznościowe i marketing

Spodziewałyśmy

odpowiedzi,

puszek. Zatem karmienie piersią przynosi

mogą mieć na to wpływ. Najważniejsze to

a dostałyśmy ponad 4000”. Uniosą brwi ze

korzyści niemal na każdym poziomie nie

edukować matki, że ich mleko naprawdę jest

zdumienia. Wiele to mówi o waszej sile.

tylko dla Afryki.

najlepsze, a dzieci nie potrzebują soków ani

aby

powiedziały się

100

nam,

co

bo

nie

trzeba

Słyszałam już od kilku osób, że kobiety

marchewki.

w Polsce mają dużą moc. My matki

AA: W całej Polsce mamy z tym problem,

Po tej konferencji jadę na Kubę, bo tam

potrafimy się zorganizować. Te 4200 to

bo nawet w mediach eksperci wypowiadają

również nie karmi się wyłącznie piersią.

imponująca liczba.

się, że nie jest to tak ważne. Kobieta, idąc

Zaczynają wprowadzać pokarmy stałe już

do pediatry, słyszy, że ona nie musi się

w okolicy 3. miesiąca, dokarmiają dzieci

karmieniem przejmować i może spokojnie

sztucznie. Zamierzamy przeprowadzić tam

przejść na mieszankę.

dużą ankietę, aby zobaczyć, jak dokładnie

AA:

Kobiety

rzeczywiście

chcą

uczestniczyć w tworzeniu takiej polityki.

postępuje się na Kubie, ponieważ nie było CLD: Jak najbardziej. Chcą, żeby ich głos

CLD: Tak, mają niedostateczną wiedzę.

tam jeszcze żadnych badań. Niewątpliwie

zabrzmiał. To bardzo ważna kwestia, która

Pamiętacie pewnie, jak mówiłam o ostatniej

jednak zdrowe dziecko to dla nich grube

może stać się sprawą polityczną.

barierze, jaką napotyka karmienie piersią –

dziecko. A to mit!

właśnie takiej, że ludzie mają niedostateczną MJ:

Wielu

wiedzę na temat szkód, jakie niesie ze sobą

przedstawicieli służby zdrowia twierdzi,

Mamy

taką

nadzieję.

niewyłączne karmienie piersią. Bo to są

AA: Dziękujemy.

65


66

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Prof. Donna Geddes

(University of Western Australia) Rozmawiały: Agata Aleksandrowicz, Małgorzata Jackowska, Aleksandra Przeździecka-Kujałowicz tłumaczenie: Paulina Ohar-Zima

Prof. Geddes zajmuje się między innymi

wpływów związanych z rozszerzaniem diety,

wysoce bioaktywne, co oznacza, że większość

badaniami nad regulacją apetytu niemowląt

nadal widoczny jest istotny efekt karmienia

białek jednocześnie zapewnia zarówno

karmionych piersią. Bada wpływ składu

piersią na obniżenie ryzyka otyłości. Wiemy,

ochronę immunologiczną, jak i wartości

mleka, zachowanie dziecka przy piersi

że regulacja apetytu jest bardzo istotna

odżywcze, a więc korzyść jest podwójna.

(sposób opróżniania piersi – każde dziecko

w pierwszych sześciu miesiącach życia, oraz

Mleka modyfikowane mają więcej białek niż

robi to na swój własny sposób), działanie

że niemowlęta są w stanie regulować swój

pokarm kobiecy, ponieważ muszą sprostać

hormonów regulujących apetyt (np. leptyna,

apetyt przy piersi. Gdy dziecko dostaje

podstawowym wymaganiom dotyczącym

grelina), częstość karmień, wiek dziecka

butelkę, zwykle wypija większą objętość

zawartości

itd., na częstotliwość karmień i szybkość

i je szybciej. Uważa się, że czasami ma

zalecanych dla niemowląt. (Aminokwasy

opróżniania żołądka maluchów.

to wpływ na uczucie sytości. W takim

niezbędne to takie, które muszą być

przypadku to matka czy opiekun określa, ile

dostarczone z pożywieniem, bo organizm

Agata Aleksandrowicz: Czy karmienie piersią

pokarmu dostaje dziecko, a nie ono samo.

nie wytwarza ich samodzielnie – przypis

przeciwdziała otyłości? Jeżeli tak, to w jaki

Istotny jest też skład mleka kobiecego,

MJ). Dlatego producenci muszą umieszczać

sposób?

który naprawd�� znacznie różni się od składu

w mieszankach więcej białek. Dzieci pijące

mleka modyfikowanego, nie tylko jeśli

mleko

Donna Geddes:

Dobre pytanie!

Istnieje

niezbędnych

modyfikowane

aminokwasów

rosną

szybciej,

chodzi o samą zawartość, ale też strukturę

więcej przybierają na wadze na przestrzeni

wiele badań zajmujących się otyłością

składników

przykład

dwóch pierwszych lat życia. Wzrost ryzyka

i wpływem, jaki ma na nią karmienie

kazeina, która pomaga w procesie trawienia

otyłości u niemowląt karmionych mlekiem

piersią. Nie są one jednoznaczne. Jednak

białek – jest inna w mleku ludzkim i krowim.

modyfikowanym może być wyższy nawet

jeżeli weźmiemy pod uwagę wszystkie te

Kolejną kwestią jest to, że pokarm kobiecy

o 50% w porównaniu do karmionych

badania i przeprowadzimy wyczerpującą

ma niską zawartość białka w porównaniu

naturalnie. Podsumowując, ważne czynniki

metaanalizę,

odżywczych.

Na

okazuje się, że karmienie

do mieszanki, a jego biodostępność jest

wpływające na ewentualne ryzyko otyłości

piersią jest związane z niższym ryzykiem

bardzo wysoka (białko mleka kobiecego

to: skład mleka, aktywne karmienie piersią,

otyłości. Zatem niezależnie od całego

jest tzw. białkiem wzorcowym, do którego

sposób, w jaki dziecko otrzymuje mleko.

jedzenia,

momentu

porównuje się inne białka np. w badaniach

i sposobu wprowadzania nowych produktów

laboratoryjnych – przypis MJ), a więc

Kolejną sprawą, o której się dzisiaj mówi,

do diety dziecka

niemowlę może je całe przyswoić. Jest

są badane od niedawna hormony apetytu

które

spożywamy,

i wszelkich innych


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

zawarte w mleku kobiecym. One nie tylko

docisnąć język, żeby zwolnić wypływ mleka,

AA: Bardzo często dzieciom karmionym

sygnalizują sytość. Ale wamacniają rozwój

pokarm wyciskany jest ze smoczka, zamiast

wyłącznie piersią, w pewnym momencie,

mózgu i neuroobwodów, a także neuronów,

zatrzymany. Dziecko musi połknąć mleko,

gdy zwalniają – koło 4-5. miesiąca – zaleca

które łączą się w ramach mechanizmu

które wypłynęło. Bardzo trudno jest mu

się podawanie czegoś więcej, żeby nie

sprzężenia

programują

kontrolować strumień i dlatego sądzimy,

zwalniały i żeby przybierały więcej na wadze.

zwrotnego

kontrolowanie

apetytu

i

podstawie

że to sposób karmienia butelką, fakt, że

Czy ma to swoje uzasadnienie? Słyszałam,

wyczuwania wydatków energii (odczuwanie

na

kontrolę sprawuje opiekun powoduje, że

że może się zdarzyć, że dziecko, któremu za

głodu i sytości, regulacja apetytu to

nie jest to karmienie „na żądanie”, jak w

wcześnie poda się marchewkę czy kaszkę,

skomplikowany

przypadku piersi ma znaczenie.

aby przybierało na wadze, wręcz zacznie

mechanizm,

w

którym

biorą udział zmysły, hormony, przekaźniki nerwowe – przypis MJ).

przybierać mniej, bo jego organizm z tym AA: W Polsce wielu specjalistów oczekuje,

sobie nie poradzi. Czy to prawda?

że dziecko będzie przybierało liniowo, Zakładamy,

że

niemowlęta

karmione

cały czas tak samo, zgodnie z tabelkami.

DG: Czy należy podawać dodatkowe posiłki

naturalnie rosną we właściwym tempie,

W jaki sposób przybierają na wadze dzieci

karmionemu piersią dziecku, gdy jego

a ich budowa, skład ciała jest optymalny.

karmione wyłącznie piersią? Czy są to

przyrosty wagi zwalniają? Nie, ale to nie

Zatem to nie sama waga, ale raczej skład

liniowe przyrosty, cały czas takie same, czy

jest też ostateczna odpowiedź. Czy siatki

ciała jest dobrym wskaźnikiem otyłości.

raczej skokowe – raz mniej, raz więcej?

centylowe WHO są przyjęte w Waszym

Prowadzonych jest wiele badań na temat

kraju?

niemowląt karmionych piersią i ich budowy

DG: Przyrosty nie są liniowe. Wiemy z siatek

ciała. Niedawne badania przeprowadzone na

centylowych Światowej Organizacji Zdrowia

MJ: Znamy je. Jednak w Polsce matkom,

Jamajce wykazały, że niemowlęta karmione

(WHO), że niemowlęta karmione piersią

których

piersią miały większą beztłuszczową masę

przybierają dość szybko do 3. miesiąca życia,

przyrostów w okolicy 4-5. miesiąca, lekarze

ciała (LBM) – to znaczy więcej mięśni. Ale

a później zwalniają, natomiast niemowlęta

wciąż często radzą, aby podały wtedy

ponieważ mięśnie ważą więcej niż tłuszcz –

karmione

modyfikowanym

dzieciom marchewkę lub kaszkę. Oficjalne

zatem otrzymano niejednoznaczne wyniki.

przybierają na wadze wolniej, a później

zalecenia mówią o wyłącznym karmieniu

Potrzebujemy więc naprawdę dobrych

przyspieszają i to większe tempo się

piersią przez 6 miesięcy i wprowadzaniu

badań, które stworzyłyby punkt odniesienia

utrzymuje.

pokarmów dodatkowych po tym czasie,

mlekiem

dla niemowląt karmionych piersią, ponieważ

dzieci

zwalniają

z

tempem

jednak w Polsce jest wiele dzieci karmionych

dotychczasowe badania wkładają wszystkie

To ciekawe, że wciąż korzystamy z siatek

nie piersią, a mlekiem modyfikowanym bądź

dzieci „do jednego worka”, nie zajmują

centylowych

ciała,

w sposób mieszany. Znamy więc oficjalne

się tylko dziećmi karmionymi wyłącznie

mimo że mamy dostęp do siatek BMI

zalecenia, ale siatki centylowe WHO nie są

piersią i nie porównują ich z pozostałymi

przygotowanych

to

przyjęte w polskim systemie. Matki czują się

niemowlętami.

wskaźnik obliczany na podstawie masy

zagubione, bo słyszą, że przez 6 miesięcy

opisujących przez

masę

WHO

(BMI

ciała i długości ciała, BMI = masa ciała(kg)/

powinny karmić wyłącznie piersią, ale gdy idą

Małgorzata Jackowska: Co w takim razie

(długość ciała(m))² - przypis MJ) Można na

do lekarza, dowiadują się, że powinny zacząć

z dziećmi, które są karmionymi mlekiem

przykład spotkać duże dziecko – a właściwie

wprowadzać marchewkę, bo przyrosty wagi

mamy z butelki?

ogromne – karmione wyłącznie piersią. Gdy

dziecka zwolniły.

porówna się jego wagę i wzrost z siatką DG: Nadal nie wiemy tego na pewno,

centylową, dziecko jest wysoko ponad

DG: Sądzę, że najlepszym rozwiązaniem

ale sądzimy, że w tym przypadku istotne

siatką. Gdy jednak umieścimy na wykresie

jest

jest, w jaki sposób dziecko je. Chodzi tu

jego BMI, okazuje się, znajduje się na górze

że u dzieci karmionych piersią przyrosty

o sposób, w jaki pokarm z niej wypływa. Gdy

siatki. Zatem po prostu zmieniając mierzone

zwalniają, jednak dzieci te nadal przybierają

przechyla się butelkę, pokarm po prostu się

parametry i korzystając z przedstawiającej

na wadze. A więc odpowiadając na pytanie:

z niej wylewa (grawitacja działa), strumień

je siatki, umieściliśmy to samo dziecko na

nie, na podstawie przyrostów nie należy

jest szybki. Dziecko przy piersi jest w stanie

górze wykresu, zamiast ponad nim. A więc

podejmować decyzji o dokarmianiu –

zatrzymać strumień pokarmu, wypychając

nie było potrzeby interweniować. Niemniej

ryzykuje się w ten sposób zbyt wczesne

język. Nagrania USG pokazują, że dzieci

lekarz tego dziecka był zaniepokojony. Więc

wprowadzanie pokarmów stałych, co może

mogą to robić w dowolnym momencie.

zbadaliśmy skład mleka. Okazało się, że

mieć wpływ na tolerancję pokarmową

Nie da się siłą nakarmić dziecka piersią.

w ciągu doby to dziecko dostawało dużo

dziecka na dane pożywienie – innymi słowy,

Natomiast w przypadku butelki niemowlęta

białek, dużo tłuszczów. Prawdopodobnie to

pojawia się ryzyko alergii i nieprawidłowości

nie mają łatwo, bo gdy dziecko próbuje

dziecko miało też dużą zawartość mięśni.

w trawieniu tych pokarmów. Wprowadzanie

uświadamianie

wszystkich

matek,

67


68

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015 pokarmów stałych może sprawić, że matka

DG: Dobre pytanie. Analizując pojedyncze

Jest więc wiele dobrych powodów –

przestaje

badania,

rozdzielić

a także jest to po prostu logiczne – dla

często, a więc produkcja mleka spada,

wszystkie przyczyny otyłości; edukacyjne,

których miałoby to rzutować na całe życie.

dziecko nie przyjmuje go dostatecznie dużo,

socjoekonomiczne,

fizyczną

Czy statystycznie rzecz biorąc, można

spada spożycie tłuszczy, liczba kalorii spada

itp. Niemniej duże badania i tak wskazują

powiedzieć jednoznacznie, że karmienie

dramatycznie dla większości niemowląt,

związek

piersią

piersią chroni przed otyłością, a nie tylko

więc i przyrosty stają się mniejsze. Konieczna

i zmniejszonym ryzykiem otyłości i utrzymuje

jest związane ze zmniejszonym jej ryzykiem,

jest też edukacja przedstawicieli służby

się on w kolejnych latach życia.

pozostaje w sferze akademickiej dyskusji.

karmić

piersią

wystarczająco

bardzo

pomiędzy

trudno aktywność karmieniem

Niemniej jeżeli przyjrzymy się kulturom,

zdrowia, że nadganianie czy przyspieszanie przyrostów, gdy nie powinno się tego robić,

Uzasadnione jest, żeby uważać na podstawie

w których karmiło się wyłącznie piersią

może w dalszej przyszłości mieć fatalne

neuroprogramowania i hipotezy wczesnego

(chociaż

skutki. Gdy nie korzysta się z właściwych

programowania (metabolicznego – przypis

w krajach rozwijających się), to zobaczymy, że

siatek,

MJ),

niewiele

ich

zostało,

nawet

że to, co dzieje się na początku

nigdy nie było tam problemu otyłości. Warto

uzupełniające, żeby zwiększyć przyrosty

życia,determinuje to, co się będzie działo

więc sięgnąć w przeszłość, a nie tylko patrzeć

masy ciała, to jest to bardzo szkodliwe

dalej – wydaje się to logiczne. Co więcej

w przód, popatrzeć, co działo się nawet 20-

dla niemowlęcia. Na dłuższą metę ten

karmienie piersią pozwala dziecku poznać

30 lat temu w tradycyjnych społecznościach,

dodatkowy przyrost daje predyspozycje do

wszystkie smaki matczynej diety. Wyobraźcie

gdzie karmiono piersią na żądanie. Myślę, że

otyłości.

sobie, jakbyście się czuły, pijąc ten sam

straciliśmy instynkt karmienia na żądanie.

podaje

się

dodatkowe

posiłki

koktajl mleczny osiem razy na dobę przez

Prawdziwe karmienie na żądanie to według

badania,

co najmniej 6 miesięcy, a nawet później.

mnie takie, którym kieruje głównie dziecko,

mówiące, że wpływ karmienia piersią na

Badania wspaniale pokazały, że dzieci

a nasza kultura nieszczególnie to przyjmuje;

przeciwdziałanie otyłości utrzymuje się nawet

karmione piersią próbują dużo różnych

kobiety nie lubią tracić kontroli. Jednak

u osób dorosłych, około trzydziestoletnich.

potraw, w tym bardzo aromatycznych,

w

Czy to prawda, czy rzeczywiście możemy

intensywnych w smaku. Istnieją również

na żądanie, powinniśmy wierzyć, że to,

mówić, że przeciwdziałanie otyłości przez

dowody na to, że pokarm kobiecy może

o czym powiedziałyśmy (odnoście wpływu

karmienie piersią to zabezpieczenie na całe

programować receptory smakowe.

karmienia piersią na ryzyko otyłości) jest

AA:

Niedawno

ukazały

się

przypadku

prawdziwego

karmienia

prawdziwe.

życie?

Spotkanie „Bliżej mleka mamy” zorganizowane przez Ośrodek Wspierania Rozwoju „Bliżej” Z okazji Tygodnia Promocji Karmienia Piersią, Ośrodek Wspierania Rozwoju „Bliżej” zorganizował Spotkanie „Bliżej mleka mamy”. Spotkanie odbyło się 23 maja w Akpolu w Gdańsku. W trakcie trzygodzinnego spotkania zostały poruszone m.in. tematy: wpływu karmienia piersią na rozwój aparatu mowy, znaczenia wsparcia profesjonalnego i niemedycznego podczas karmienia piersią, znaczenie bliskości na rozwój dziecka. Odbył się pokaz masażu Shantala, był poczęstunek od PopCrop oraz niespodzianki od Ośrodka Wspierania Rozwoju „Bliżej”, Medeli, Mamanii i Akpolu! Trzy godziny upłynęły w miłej, przyjaznej atmosferze, bogatej w wymianę wiedzy i doświadczeń. Dziękujemy!


Konferencja „Karmienie piersią i praca - zróbmy to” Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Ministerstwo Zdrowia wraz z Biurem Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) włączylo się w tym roku w obchody Tygodnia Karmienia Piersią. W ramach tego zaangażowania Ministerstwo i WHO zorganizowały spotkania i warsztaty dla osób profesjonalnie zajmujących się wspieraniem i edukacją związaną z karmieniem piersią w Polsce. W piątek 29 maja w Auli Centrum Dydaktycznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego odbyła się konferencja pod tytułem „Karmienie piersią i praca – zróbmy to”. Odbiorcami tego wydarzenia mieli być m.in.: przedstawiciele administracji publicznej, jednostek samorządów terytorialnych, lekarze POZ, pielęgniarki, położne, członkowie towarzystw naukowych i zawodowych oraz przedstawiciele organizacji pozarządowych. W rzeczywistości mam wrażenie, że promocja wydarzenia i zaproszenie gości powinno było być przeprowadzone na większą skalę, tak żeby konferencja dotarła również do środowiska pediatrów czy ginekologów, medyków sprawujących podstawową opiekę nad matką i dzieckiem. Szczególnie interesująca wydawała mi się możliwość wysłuchania i dyskusji z przedstawicielami WHO. W czasie konferencji jeden z pierwszych wykładów poprowadziła dr Susan Kugelberg z Europejskiego Biura WHO, oraz dr Adriano Cattaneo – konsultant WHO, który brał udział w tworzeniu standardów postępowania w systemie wsparcia laktacyjnego w Unii Europejskiej. Dr Kugelberg wygłosiła wykład dotyczący statystyk związanych z karmieniem piersią w krajach europejskich, z roku 2015. Wiemy, że w Polsce takie dane dotyczące całego kraju dopiero zaczynają być zbierane, więc podane w trakcie wykładu były dla nas pewnym novum. Niestety ze względu na inne obowiązki dr Kugelberg musiała opuścić konferencję zaraz po wygłoszeniu swojego wykładu, a więc dyskusja i pytania nie były możliwe. Tematy poruszane na konferencji dotyczyły też: roli organizacji pozarządowych w podnoszeniu jakości opieki okołoporodowej, roli karmienia piersią w przestrzeni publicznej, prawa pracy dotyczącego mam karmiących, karmienia piersią jako profilaktyki przemocy w rodzinie. Oczywiście szczególną uwagę muszę poświęcić wystąpieniu naszej Redaktor Naczelnej – Agaty Aleksandrowicz, która przedstawiła wyniki przeprowadzonej ankiety, dotyczącej postrzegania przez matki wsparcia laktacyjnego, które dostawały w okresie okołoporodowym. W ankiecie wzięło udział ponad 4200 osób – rodziców dzieci urodzonych pomiędzy rokiem 2000 a 2015. Rezultaty znajdziecie wkrótce w raporcie opracowywanym przez nasz zespół. Jednym z mocniejszych sygnałów wynikających z prezentacji jest sam fakt, że tyle osób wzięło w niej udział. To znak, że matki chcą być wysłuchane, chcą opowiedzieć o swoich doświadczeniach i chcą mieć dostęp do fachowej pomocy laktacyjnej. Z ankiety wynika, że bardzo powszechny jest marketing mieszanek zastępujących mleko kobiece w placówkach POZ i szpitalach, istnieją ogromne trudności w dostępie do fachowej pomocy laktacyjnej i brak aktualnej wiedzy o karmieniu piersią wśród lekarzy. Konferencja była okazją do spotkania i wysłuchania głosów z różnych stron, okazją dla Ministerstwa Zdrowia i Biura WHO w Polsce do tego, żeby okazać wsparcie i zaangażowanie w działania kształtowania sprzyjającego karmieniu naturalnemu systemu opieki laktacyjnej. Mam jednak wrażenie, że okazja nie została wykorzystana w pełni.

69


Mlekoteka w fundacji rodzić po ludzku Już drugi raz miałyśmy przyjemność wesprzeć działania Mlekoteki. Nasze redkatorki prowadzily wykłady na Muranowie w ramach warszawskiej Mlekoteki. Za zaproszenie dziękujemy Izabeli Sztanderze, Izabeli Frankowskiej-Olech oraz Fundacji Rodzić po Ludzku. Gratulujemy wspaniałej drugiej edycji tego corocznego wydarzenia!

VIII Zjazd centrum nauki o laktacji W tym roku na VIII Zjeździe Centrum Nauki o Laktacji Agata Aleksandrowicz i Małgorzata Jackowska z Kwartalnika Laktacyjnego oraz Izabela Sztandera i Izabela Frankowska-Olech z Mlekoteki poprowadziły dla uczestników pierwsze warsztaty o niemedycznym wsparciu laktacyjnym. Po warsztacie dziewczyny otzrymały brawa oraz gratulacje od profesjonalistek we wsparciu laktacyjnym – doradczyń laktacyjnych, konsultantek, położnych i lekarzy. Za zaproszenie do wygłoszenia wykładu oraz za ogromne wsparcie dla niemedycznych aktywistek laktacyjnych dziękujemy Dyrektor CNoL Pani Magdalenie Gugulskiej.


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Mlekoteka na tarchominie W ramach akcji Mlekoteka odbyło się spotkanie na warszawskim Tarchominie w klubie Mam Czas, gdzie Ola Budzowska mówiła o karmieniu piersią. Było wiele mam, dużo pytań i jeszcze więcej pozytywnej energii. Mamy w ciąży chciały usłyszeć o początkach karmienia piersią, mamy malutkich dzieci chciały rozwiać swoje wątpliwości odnośnie częstotliwości karmień, zasypiania przy piersi, a mamy karmiące dłużej niż pół roku, chciały wiedzieć, jak rozszerzać dietę, by nie ucierpiała laktacja. Anita Janeczek-Romanowska z bloga Być Bliżej opowiadała o więzi, a Marta z bloga zamotani.pl uczyła mamy, jak wiązać chusty. Wszystko odbyło się w klubie Mam Czas, który założyła Anna Majchrzak, by integrować i wspierać mamy na warszawskim Tarchominie.

Mlekoteka w rybniku W czwartek, 28 maja, Klub Mam „Mamy Dzieci” z Czerwionki-Leszczyn wraz z doulą Iwoną Pinocy zorganizował w siedzibie Tulio w Rybniku trzygodzinne spotkanie w ramach akcji Mlekoteka. Spotkanie miało charakter prelekcji i pogadanki na temat: „Kontrowersje w karmieniu piersią”. Naszym ekspertem w temacie była położna i certyfikowana doradczyni laktacyjna Katarzyna Osadnik z Centrum Świadomego Rodzicielstwa. Na spotkanie przyszło ok. 15 pań, z czego połowa w ciąży. W części głównej spotkania poruszałyśmy zagadnienia m.in. długiego karmienia, karmienia w ciąży, karmienia w tandemie, karmienia i używek itp. Uczestniczki brały aktywny udział w dyskusji, chętnie zadawały pytania i dzieliły się swoim doświadczeniem. fot: Fotola - Aleksandra Szymała

71


Spotkanie w kawiarni terapeutycznej W Kawiarni Terapeutycznej na warszawskim Ursynowie odbyło się spotkanie dla mam z okazji Tygodnia Douli. Na spotkanie zaprosiła nas Doula Justyna Antoniuk. Agata Aleksandrowicz i Ola Budzowska odpowiadały na pytania odnośnie karmienia piersią. Dyskutowałyśmy między innymi o karmieniu w przestrzeni publicznej, o braku wsparcia dla mam karmiących, o tym, jak przygotować się do karmienia, o długości karmienia piersią. Czasu na wszystko jak zwykle brakowało!

Tydzień douli na bemowie Tydzień Douli na Bemowie zorganizowała nasza redaktorka, Pamela Kucińska, w ramach World Doula Week pomiędzy 22 a 28 marca. Wszystkie wydarzenia miały miejsce w CieKawa Cafe – kawiarni dla mam z dziećmi przy ul. Powstańców Śląskich. Tydzień ten obfitował w spotkania aż kipiące wiedzą dotyczącą ciąży, porodu, macierzyństwa i oczywiście karmienia piersią. Tak jak to bywa z takimi wydarzeniami, z frekwencją było różnie. Znalazły się jednak mamy, które niewątpliwie skorzystały na uczestnictwie w warsztatach, pokazach filmów oraz konsultacjach ze specjalistami. Podczas Tygodnia Douli na Bemowie można było posłuchać i porozmawiać między innymi z psychologiem, doradcą chustonoszenia, instruktorem masażu Shantala, dietetykiem, instruktorem fitness, promotorami karmienia piersią, a także oczywiście z doulami. Zwieńczeniem całego tygodnia świętowania był zupełnie magiczny Krąg Opowieści Porodowych. Przez czas trwania World Doula Week można było także czytać i oglądać wystawę „Urodziłam życie”. Wszystkie wydarzenia z cyklu były bezpłatne, a całemu Tygodniowi patronował Kwartalnik Laktacyjny.


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

73

Spotkanie w słowo daje W kawiarni Słowo Daje ekipa redaktorek Kwartalnika spotkała się z mamami. Była Agata Aleksandowicz, Ewa Muszyńska, Pamela Kucińska, Gosia Jackowska, Ola Przeździecka-Kujałowicz i Ola Budzowska. Jak zwykle, w swobodnej atmosferze, przy kawie i soku rozmawiałyśmy o karmieniu piersią. Rozmawiałyśmy dużo o karmieniu w nocy, o rozszerzaniu diety, przybieraniu na wadze i mitach związanych z karmieniem piersią.

Konferencja #karmieswobodnie Kwartalnik Laktacyjny był obecny w Poznaniu na Konferencji #karmieswobodnie, zainicjowanej przez Koszulove. Agata Aleksandrowicz wygłosiła prelekcję na temat mitów związanych z karmieniem naturalnym, Hanna Krawsz mówiła o tym, jakie mama karmiąca ma prawa w przestrzeni publicznej, a Julita Hypki opowiadała o tym, jak działa karmienie piersią i jakie sa najczęstsze wątpliwości karmiących mam. Na konferencji poznałyśmy Alicję Janosz – znaną, polską wokalistkę – wielką propagatorkę karmienia piersią.


Wykłady w wyższej szkole edukacji i terapii Agata Aleksandrowicz oraz Hanna Krawsz poprowadziły wykład w Wyższej Szkole Edukacji i Terapii. Mówiły o najczęściej spotykanych mitach oraz o karmeiniu w przestrzeni publicznej.

Pierwsze spotkanie La Leche League w Zielonej Górze 28 maja w zielonogórskiej kawiarni Family Cafe odbyło się pierwsze w regionie spotkanie La Leche League. Organizatorką był nasza redakcyjna koleżanka, Julita Hypki, jedna z trzech liderek tej międzynarodowej organizacji w Polsce, wspierającej matki karmiące piersią. Na spotkaniu pojawiło się dwadzieścia mam i ponad drugie tyle dzieci. Kolejne spotkania będą się odbywać co miesiąc.


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

75

Forum przedsiębiorczych mam Agata Aleksandrowicz wygłosiła prelekcją na Forum Przedsiębiorczych Mam zorganizowanym przez Fundację BeProactive. Opowiedziała o powrocie do pracy po przerwie spowodowanej macierzyństwem, o budowaniu networkingu oraz powstaniu Kwartalnika Laktacyjnego. fot. Aldona Piekarska BLURSPOT

złożenie petycji w sprawie narodowego programu karmienia naturlanego 1 czerwca, w Ministerstwie Zdrowia, w ramach ogolnopolskiej akcji Karmiące Cyce Na Ulice, organizatorka i jednocześnie nasza redaktorka Hanna Krawsz złożyła petycję „Narodowy Program Karmienia Naturalnego”, pod którą podpisało się prawie 3500 osób.


Spotkanie w Lublinie Agata Aleksandrowicz na zaproszenie Miejskiej Biblioteki Publicznej w Lublinie Filii nr 38 poprowadziła spotkanie z mamami o karmieniu piersią. Głównym tematem spotkania było odzywianie mamy karmiącej. Biblioteka Filia 38 w Lublinie to nowa i wyjątkowo nowoczesna placówka, która przyjazna jest mamom karmiącym i rodzinom z dziećmi!

Spotkanie w Puławach W Bibliotece miejskiej w Puławach, Agata Aleksandrowicz w ramach spotkań „Strefa Eksperta” poprowadziła spotkanie dla mam o mitach laktacyjnych.


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

77

Konferencja Laktacyjna w gdyni W Gdyni odbyła się I Konferencja Laktacyjna. Konferencja była okazją do poszerzenia swojej wiedzy o karmieniu piersią i spotkania w gronie osób zainteresowanych tą tematyką. Organizatorem był projekt Pełną Piersią oraz Klub Rodzica Naturalnie. W swojej prezentacji Agata Aleksandrowicz starała się odpowiedzieć na pytania „Jak długo karmić piersią”. Udział Agaty w Konferencji wsparła marka Oillan.

konferencja od pasa w dół Aleksandra Budzowska oraz Agata Aleksandrowicz wygłosiły prelekcję na temat korzyści, jakie niesie mamie karmienie piersią. W oparciu o najnowsze badania naukowe zachęcały do promocji karmienia naturalnego, jak laktacja wpływa na powrót do formy po porodzie oraz pokazały, jak ważne jest karmienie naturalne w profilaktyce nowotworowej.


reklama


artykuł promocyjny

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

79


80

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Podróżowanie z dzieckiem Zuzanna

Czy podróżowanie z małym dzieckiem jest możliwe? A jeśli możliwe – czy ma sens? A jeśli ma sens – czy jest przynajmniej przyjemne? Posłuchajcie, co sądzą o tym inne mamy. „Z takim małym? W ciepłe kraje/w zimne

nie musi się martwić, że zapomni wziąć z

kraje/w dzicz totalną/do zanieczyszczonego

hotelu, czy że wpadnie mu do piaskownicy i

miasta... Nie boisz się?” – znacie to? Ja też.

się zabrudzi... przynajmniej zazwyczaj.

I wiecie co? Nie, nie boję się, nigdy się nie bałam, a im młodsze, tym lepsze. Dlaczego?

Jednak to nie wszystko. Podróże z dziećmi są

Bo dużo śpi, więc jest w stanie przespać

nie tylko możliwe, ale i... przede wszystkim

długie podróżowanie, długie oczekiwanie

bardzo

na samolot, długie trasy samochodem czy

oczyma malucha – to coś, co dostajemy

pociągiem i jeszcze ma trochę sił, by pospać,

gratis, nawet jeśli za malca musimy już płacić

kiedy ja chciałabym się poopalać, popływać

20 czy 50% ceny wycieczki czy noclegu.

albo poprzytulać do męża. Jasne, trzeba

Konieczność zatrzymywania się tysiąc razy

uważać, by nie zjadło kamyków czy piasku z

podczas jednej wędrówki, okazuje się

plaży, ale za to nie może zbyt szybko uciec, a

przyjemnością zaczerpniętą wprost z filozofii

więc jest szansa, że się nie zgubi, zwłaszcza

uważności. A gdy maluch śpi na Twoich

na zatłoczonym targu czy w muzeum o

rękach, zmęczony po całym dniu emocji, być

wielu pomieszczeniach... Taki mały szkrab

może z umorusaną buzią, być może opalony

chętnie podróżuje w chuście lub nosidle, a

i z morską solą we włosach, to wtedy czujesz,

więc kontrola rodzicielska jest, wygodnie

jak blisko jest Twój dom, który kochasz. Bo

Od kiedy pamiętam, największą przygodą było

(zwłaszcza gdy nagle zaśnie), a jeszcze

dom to oni – Twój partner i Twoje dzieci, i Ty.

dla mnie odkrywanie nowych miejsc i obmyślanie

przyjemne!

Poznawanie

świata

gdzieniegdzie przyciąga ten oto słodki widok

kolejnych wypraw w nieznane. Nigdy nie przyszło

przyjacielskie spojrzenia i uśmiechy – miło, czy

I choć jutro znów będziesz biegać z

mi nawet do głowy, że gdy urodzę dzieci to może

nie? A przecież właśnie miło i sympatycznie

wywieszonym językiem i znów wstaniesz za

się to zmienić i... miałam rację. Zarówno pierwsze,

ma być na wakacjach! No i najważniejsze

wcześnie, to przecież od tego są podróże,

jak i drugie dziecko było zawsze częścią cudownych

to coś, co tak często ratuje życie, zdrowie,

prawda? By razem odkrywać nowe. By

wyjazdów, a karmienie piersią moich dzieci bardzo

a przynajmniej zdrowie psychiczne matki...

cieszyć się każdą chwilą. By być.

ułatwiało

wszelkie

wyprawy,

niezależnie

od

właśnie: MLEKO. Maluchowi chce się pić?

warunków. Gdy karmiłam córkę podczas wyjazdu za

Mleko. Maluchowi chce się jeść? Mleko?

granicę, nauczyłam się, że mogę wyjść z domu na

Maluch jest zmęczony i podenerwowany?

cały dzień w góry, dbając tylko o własny prowiant,

PIERŚ. Maluch nie może zasnąć, choć chce

bo jedzenie dla Zosi miałam zawsze przy sobie i tak

mu się spać? PIERŚ. Maluch potrzebuje

się zaczęło. Mój syn swoje pierwsze wakacje był w

ukojenia? MLEKO Z PIERSI. Oj tak, która z

domu może dwa tygodnie, bo nie bałam się spakować

nas tego nie zna? A gdy samolot startuje

dzieci i jechać w zaplanowaną trasę. Mam poczucie,

lub ląduje, gdy niebezpiecznie zmienia się

że czas, gdy dziecko jest karmione piersią, to właśnie

w uszach ciśnienie? Znacie to – no jasne,

najodpowiedniejszy moment na wszelkiego rodzaju

podajemy pierś i dzięki temu, że dziecko ssie,

wyjazdy. Często spotykałam się z opinią, że lepiej,

możemy uchronić je przed nieprzyjemnymi

gdy dzieci podrosną, bo można zabrać je gdzieś dalej.

doznaniami.

gotowe,

Myślę, że to kwestia wyboru, ale przez to, że karmię

zawsze w odpowiedniej temperaturze i o

piersią, czuję się wolna i wiem, że dzięki temu moje

odpowiedniej konsystencji. No i człowiek

dzieci także są szczęśliwe.

Mleko.

Zawsze

Danka, mama Zosi i Franka


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Travel Kid Iwona Guć

Iwona, Michał i Maciek Guć mieszkają w Gdyni, ale ich domem jest cały świat. Wspólnie odwiedzili m.in. Hiszpanię, Portugalię, USA, Liban, Syrię, Jordanię, Mongolię, Iran, Armenię, Wietnam, Kambodżę, Tajlandię, Laos, ZEA, Oman, Singapur, Malezję, Indonezję, Indie, Serbię, Kosowo, Macedonię, Albanię, Czarnogórę, Bośnię i Hercegowinę, Filipiny, HongKong, Macau, Birmę, Gruzję, St. Lucię, St. Vincent i Grenadyny, Ukrainę, Mołdowę, Naddniestrze, Brunei, Katar, Cypr, Republikę Cypru Północnego, Rumunię, Sri Lankę, Etiopię, Kanadę, Maroko. Ich ulubionym kierunkiem jest Azja, ale nie omijają innych kontynentów. Starają się nie tylko dawać przykład, ale wszędzie, gdzie to możliwe, promować ideę wspólnego podróżowania z dziećmi.

Kiedy 25 lat temu jechaliśmy z mężem w

podróży. W samolocie poszło gładko. Maciej

w wózku, odwiedzał z nami kolejne miejsca.

pierwszą podróż, żadne z nas nie mogło

przespał całą podróż i tylko na czas startu

Nie zabrakło wędrówek po skalistych

przypuszczać,

świata

i lądowania podjadał z piersi. To właśnie

klifach, pustych w listopadzie pięknych plaż,

wciągnie nas tak bardzo, stanie się, jak

wtedy mnie olśniło. Podróże z małym

wycieczek rowerowych i zwiedzania perełek

pisał Ryszard Kapuściński, „nieuleczalną

dzieckiem, które żywi się wyłącznie mlekiem

mauretańskiej architektury. Nocowaliśmy

chorobą”. Z perspektywy lat widać, że nasze

z piersi matki, czyli niczym się nie zatruje, i

tam, gdzie dotarliśmy danego dnia. Podróż

życie składa się z odcinków odmierzanych

jeszcze nie chodzi, a wiec się nie zgubi, to

– jak wszystkie nasze wyprawy – była

kolejnymi podróżami. Kiedy 15 lat temu

najbezpieczniejsze wyjazdy.

spontaniczna i bez planu, bez rezerwacji

że

zwiedzanie

urodził się nasz syn, nie mieliśmy żadnych

noclegów. Dzięki temu znalezione w trasie

wątpliwości, że nie przeszkodzi to naszym

Po półwyspie Iberyjskim podróżowaliśmy

hoteliki, hostele mają często niepowtarzalny,

podróżniczym pasjom. Tak też się stało. Już

3 tygodnie. Nie mówiliśmy tego nikomu

magiczny klimat, związany ze specyfiką

we trójkę odwiedziliśmy wspólnie 65 krajów

(szczególnie babciom), ale postanowiliśmy

regionu, a nie są częścią sieci hotelowych

w Europie, Azji, Afryce i Ameryce, więc jak

eksplorować przepiękne zakątki Portugali

podobnych do siebie bez względu na

się można domyślić, wspólne podróżowanie

i

głównie

lokalizację. Element niepewności jest dla

rozpoczęliśmy dość wcześnie. Maciej urodził

autostopem. Pamiętaliśmy trudne chwile

nas częścią podróżniczej przygody. Najlepiej

się w maju, a już pięć miesięcy później

naszej podróży po tych krajach w 1991 roku,

czujemy się wtedy, gdy nie wiemy, co

zapakowani w trójkę (ja, mój mąż Michał

bywało, że na „okazję” czekaliśmy cały dzień,

przyniesie kolejny dzień.

i Maciek) siedzieliśmy w samolocie do

gdyż autostop nie jest w Hiszpanii popularny.

Madrytu. Pewnie pojechalibyśmy wcześniej,

Tym razem było zupełnie inaczej. Łapaliśmy

Maciej w tej i w każdej kolejnej podróży bez

ale Maciej urodził się w 35. tygodniu

autostop jak taksówkę. Wystarczyło ustawić

żadnego problemu dopasował do różnych

ciąży – był wcześniakiem (2 punkty w skali

się na drodze z maluszkiem na ręku, a już po

sytuacji i miejsc. Był cały czas z nami, więc czuł

Apgar), uznaliśmy, że warto poczekać, aż

5 minutach siedzieliśmy w samochodzie. A

się bezpiecznie. Karmiony piersią na każde

wykarmiony piersią nadrobi nieco zaległości

przecież nie byliśmy łatwi do transportu –

żądanie miał wszystko, czego maluchowi do

w rozwoju.

dwoje dorosłych, niemowlak, plecak i wózek.

szczęścia potrzeba. Nie marudził więc i był

To było kolejne odkrycie – rodzinka z małym

szczęśliwy. Nasza pierwsza wspólna podróż

Naszą pierwszą podróż postanowiliśmy

dzieckiem otwiera serca i wszystkie drzwi.

minęła fantastycznie. Była egzaminem dla

odbyć po Hiszpanii i Portugalii, krajach

Ludzie, widząc nas, zabierali nas ochoczo,

całej naszej trójki. Maciek sprawdził się na

rozwiniętych, po to, by móc bezpiecznie

bo małe dziecko rozczula i daje poczucie

1000% procent, przeszedł test, a my wraz

sprawdzić, jak nasz synek sprawi się w

bezpieczeństwa. Sprawnie więc i radośnie

z nim. Mogliśmy zacząć planować kolejne

drodze. Po raz pierwszy spakowaliśmy się w

odwiedziliśmy Madryt, Lizbonę, Sintrę,

wyprawy. Wiedzieliśmy już, że można. Mówi

jeden plecak – jadąc z niemowlakiem, lepiej

Odemirę, Vilę Nova de Milfontes, Zambujeira

się często, że dziecko wyssało jakąś cechę,

ograniczać liczbę tobołków do pilnowania.

do Mar, Cercal, Sagres, Cabo de Sao Vicente,

umiejętność z mlekiem matki. Myślę, że

Czy odczuwaliśmy stres? Chyba nie, raczej

Faro, Sewillę, Kordobę, Granadę. Maciej nie

Maciej przez ssanie piersi dostał nie tylko

towarzyszyła nam euforia i szczęście, że

sprawiał żadnych problemów. Noszony był

pokarm i odporność, ale w naszym wypadku

teraz razem, całą rodzinką będziemy w

w nosidełku na brzuchu męża lub wożony

jeszcze energię i zapał do dalszych podróży.

Hiszpanii,

poruszając

się

81


Koszulka do karmienia piersią, Alma C 82

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Podczas wypraw blisko i daleko, gdy karmisz jeszcze dziecko pie

Niezbędnik wakacyjny artykuł sponsorowany

przydadzą Ci się koszulki do karmienia, dzięki którym łatwo i dysk

malucha, gdziekolwiek będziecie. Ty będziesz czuła się bardzo kom

upłynie w spokojnej, intymnej atmosferze. Ubrania Alma Collecti

przyjemne w dotyku i kolorowe. A jeśli do tego dodasz wyszczup to czego chcieć więcej? Możesz sobie sama skomponować krój i kolor oraz rozmiar! Alma Collection przygotuje koszulkę specjalnie dla Ciebie, a czas oczekiwania na

Pamiętacie szalone, spontaniczne wyprawy z jednym małym plecaczkiem? Tak, my też nie. ALE! Nawet jeśli z maluchami jest mniej spontanicznie, to nadal może być bardzo wesoło! Żeby jednak tak było, warto spakować kilka przydatnych drobiazgów do wakacyjnej torby. Przedstawiamy Wam nasze propozycje.

Piramidki zbożowe, Popcrop Każdy wie, że jak wycieczka, to konieczne są przekąski! Piramidki zbożowe Popcrop to totalna rewelacja – smaczne (nie znam nikogo, kto by ich nie lubił, łącznie z moim zbuntowanym nastoletnim siostrzeńcem!) i zdrowe. W 100% naturalne, bez konserwantów, barwników, sztucznych aromatów oraz bez grama tłuszczu, chrupiące, pełne witamin, mikroelementów, błonnika i przenikających się smaków różnych ziaren (niestety mają też sól morską, a więc piramidki proponujmy dzieciom powyżej roku i zajadajmy je również my – z przyjemnością). Do wyboru mamy piramidki pełnoziarniste, piramidki bezglutenowe oraz BIO piramidki (zrobione z ziaren pochodzących z certyfikowanych upraw ekologicznych). W tych niesamowitych przekąskach znajdziecie: ryż, kaszę gryczaną białą oraz prażoną, pszenicę, żyto i kaszę jaglaną, czyli samo zdrowie. A nawet jeśli maluch je niechcący wysypie, to najwyżej się pokruszą, ale na pewno go nie ubrudzą. www.popcrop.pl

Organiczne chusteczki nawilżane, Beaming Baby Nawet jeśli w domu nie używamy jednorazowych nawilżanych chusteczek, to jednak w podróży i na wakacjach bardzo się one przydają. Warto jednak wybrać takie, które będą naprawdę przyjazne dla skóry naszego dziecka (zarówno pupy, jak i rączek czy twarzy). Chusteczki Beaming Baby w 95% składają się z naturalnych składników, certyfikowanych przez Organic Food Generation. Do nasączenia 72 sztuk chusteczek (tyle znajduje się w opakowaniu) używa się 90ml aloesu (pamiętaj, jeśli maluch jest uczulony na aloes – to nie produkt dla Was!), za to brak w nich jakichkolwiek parabenów, SLS-ów, alkoholu, chloru czy PEG-u. Więcej – chusteczki są biodegradowalne (rozkładają się w przeciągu 1-2 lat), a materiał użyty do ich produkcji pochodzi ze zrównoważonych lasów z Europy. A więc można używać jednorazowych chusteczek, będąc odpowiedzialnym! Do wyboru wersja zapachowa i bezzapachowa. Świetne również dla osób z atopowym zapaleniem skóry.

www.pieluszkiekologiczne.com.pl

takie spersonalizowane zamówienie nie będzie dłuższy niż 10 dni! www.almacollection.pl


Collection

Emulsja Kwartalnik z filtremLaktacyjny ochronnym 50 83 nr 2 (6)SPF 2015 przeznaczona do twarzy i ciała, Pat&Rub

ersią, na pewno

Naturalna, wodoodporna, świetnie chroniąca i bezzapachowa. Co ważne,

kretnie nakarmisz

mfortowo, a jedzenie

filtr jest mineralny, a więc polecamy nawet dla najmłodszych. Nie uczula,

tion są wygodne,

więc przyda się również alergikom. Warto wchłaniać witaminę D ze słońca, ale

plający fason –

na dłuższe wyprawy zalecamy ochronę przed szkodliwym promieniowaniem. Emulsja Pat&Rub nadaje się do tego doskonale! Nie tylko dla dzieci. www.patandrub.pl

Opaska na rękę z numerem telefonu do mamy lub taty To chyba jeden z największych lęków, gdy wyjeżdżamy z dziećmi, że gdzieś uciekną, zapodzieją się w tłumie, znikną. Opaska nie sprawi,

Karty na sznureczku, CzuCzu

Chusta do noszenia, Storchenwiege

że to się nie wydarzy, ale za to na pewno pomoże w odnalezieniu się. Opaska wykonana jest z silikonu, miejsce, na którym należy wpisać

A oto najlepsza przyjaciółka podróżujących

numer telefonu, nie ściera się

Karty CzuCzu na sznureczku to

rodziców małego dziecka! Chusta do

pod wpływem wody i słońca,

wielofunkcyjna zabawka dla roczniaka.

noszenia malucha – można ją zabrać

a sama opaska ma podwójne

Siedem grubych i wytrzymałych kart przedstawia pojazdy lub

wszędzie, maluch czuje się dobrze

zapięcia, dzięki czemu rośnie wraz

i bezpiecznie, będąc blisko mamy lub taty,

z dzieckiem. I – co ważne – opaski

zwierzęta wraz z wydawanymi

a prawidłowe wiązanie zabezpiecza

proponowane przez 2PiGroup są

przez nie odgłosami, stanowią

kręgosłup i stawy biodrowe dziecka. Chusta

ładne i kolorowe, dla dzieciaków

pretekst do wielu różnorodnych

służy nie tylko do noszenia malca, ale

to kolejna ozdoba, a nie przymus,

zabaw z maluchem. Karty są

również pozwala mu odpocząć

dzięki czemu będą je chętniej nosić.

niezastąpione w podróży. Poręczne –

i odseparować od nadmiernej ilości

A samo założenie opaski może być

przez co łatwo wziąć je ze sobą

bodźców. Polecamy chusty Storchenwiege,

świetnym pretekstem do rozmowy

i wszędzie się zmieszczą. Różnorodność

które są niezawodne, bardzo trwałe,

na temat bezpiecznego zachowania

wzorów, kolorystyka i kształt kart –

posiadają certyfikat Oeko-Tex Standard

się w nieznanych miejscach.

wszystko sprawia, że dziecko przez

100, a przy tym wspaniale się dociągają, są

długi czas potrafi się nimi zająć. Sznurek

miękkie i elastyczne. Dostępne

dodatkowo może służyć jako naturalny

w różnych kolorach i długościach, tkane

gryzak dla najmłodszych. W ofercie CzuCzu

splotem skośno-krzyżowym lub skośno-

również propozycje dla starszych dzieci!

diamentowym. Idealne zarówno dla doświadczonych, jak i dla początkujących.

www.czuczu.pl www.naturalnamama.pl

www.opaskatelefondomamy.pl


84

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Kącik Recenzencki Ta książka to po prostu miód na serce i muzyka dla uszu każdego rodzica, który z „własnego podwórka” wie, co oznacza tytułowe wymagające dziecko. Posiadam w domu taki egzemplarz (dziecka, książki z resztą też). Searsowie jak zwykle zasypali mnie radami działającymi natychmiast i w punkt, pokrzepili historiami dziesiątek rodziców i dzieci stojących przed podobnymi wyzwaniami, co my, a także zdjęli ze mnie wyłączną odpowiedzialność za dobre samopoczucie i „łatwość w obsłudze” moich dzieci. Jedno zdanie samo się ciśnie na usta: dziękuję za tę książkę!

William i Martha Sears “Księga wymagającego dziecka” wyd. Mamania

Oto jedna z najbardziej niesamowitych książek, jakie znam! A właściwie raczej powinnam napisać „dzieło”, bo jest nim w istocie. Pełna magicznych opowieści księga o narodzinach jako akcie w pełni zgodnym z naturą. Księga o przygotowaniach, świadomym oczekiwaniu, wsparciu otoczenia oraz aktywnym udziale matki w momencie narodzin dziecka. Ina May Gaskin, założycielka społeczności zwanej Farmą, niesamowita położna, która przyjęła ponad 2000 porodów domowych, a podczas jej działalności nie zmarła ani jedna rodząca i dziecko! Położna duchowa, która przywraca moc i siłę kobietom, by mogły rodzić pięknie, świadomie, w zgodzie ze swoim ciałem. „Duchowe położnictwo” to pozycja zarówno dla przygotowujących się do porodu par (zwłaszcza „niezwykłe opowieści o porodach” oraz rozdziały: „Dla rodziców”, „Ty i Twoje dziecko”), ale i dla położnych, doul i lekarzy (zwłaszcza „Instrukcje dla położnych”). To ogromny zbiór wskazówek, podpowiedzi i wsparcia – wszystko po to, by poród znów mógł stać się mistycznym przeżyciem, dając siłę kobiecie, ale i sprawiając, że będzie on łatwiejszy i bardziej bezpieczny. Pierwsza część – relacje kobiet oraz mężczyzn o porodach – to zbiór pięknych, często wzruszających opowieści porodowych, pełnych magii przeplatającej się z tym, co w porodzie naturalne, można by rzec – codzienne. Historie pełne szacunku – do rodzącej kobiety i do rodzącego się dziecka. Pełne intymności i uważności. A do tego zdjęcia,

Ina May Gaskin „Duchowe Położnictwo”, wyd. VIRGO

z których bije tyle szczęścia i mocy!

Wierzę w moc dotyku, a więc i w masaż. Do tej pory spotykałam się jednak raczej z masażem, w którym dotyk powinien mieć konkretny nacisk, a tu niespodzianka – propozycja łagodnej techniki opartej na bardzo delikatnych muśnięciach! Dlatego pozycję przeczytałam z dużym zainteresowaniem, a teraz mam zamiar wypróbować Dotyk Motyla w pracy jako doula. Na pewno zastosowanie tego masażu ułatwi fakt, że do książki – napisanej rzeczowo i bardzo przystępnie – została dołączona płyta z kursem masażu wraz ze szczegółowymi instrukcjami, co i jak wykonywać. Płyta ta jest dodatkowym wsparciem, ponieważ większość książki – po potrzebnym wstępie przybliżającym postać Evy Reich i założenia, na których oparła technikę masażu Dotyk Motyla – to właśnie szczegółowo opisana sekwencja postępowania. Każdy ruch został opisany i zilustrowany zdjęciem. Richard C. Overly „MASAŻ DOTYK MOTYLA dr Evy Reich” wyd. VIRGO

Masaż Dotyk Motyla polecany jest wszystkim: niemowlętom, dzieciom i dorosłym, a więc dotykać się może cała rodzina, a jego celem jest uwolnienie zablokowanej w ludzkim ciele energii. Jeśli chcesz zapoznać się z techniką masażu delikatnego jak dotyk motyla – zachęcam do przeczytania tej pozycji!


Książki obrazkowe/ obrazowe… by dzieci pokochały świat i sztukę

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

85

Anna Świderska

Książki obrazkowe/obrazowe to książki niezwyczajne. Kto choć raz miał z nimi do czynienia, doceni wyjątkowy mariaż prostoty tekstu z symbolicznymi obrazami, które same w sobie są opowieścią. Wiele osób, którym mówiłam o książkach obrazkowych/orazowych, myślało, że są infantylne, banalne, przeznaczone tylko dla dzieci lub wręcz odwrotnie, że są zbyt trudne. Nic bardziej mylnego. Ilustracje w książkach dla dzieci są dostosowane do wieku, rozwoju psychofizycznego i emocjonalnego, pełnią szereg różnych funkcji w tym tę najistotniejszą – porządkują otaczający dziecko świat, prezentują jego elementy. Ważne szczególnie dziś, w dobie kultury obrazkowej, w której coraz mniej informacji dociera do odbiorcy za pomocą tekstu, warto zadbać, by obrazy, z którymi styka się dziecko, były odpowiedniej jakości. Sporo ze współczesnych książeczek dla dzieci pozostawia wiele do życzenia, jeśli chodzi o ilustracje – są zbyt oczywiste, przeładowane kolorem, byle jakie, w dużej liczbie przypadków stosują uproszczenia i nadają obrazowi funkcję podrzędną tekstowi (termin książka obrazkowa wydaje się być w tym kontekście nietrafiony, dlatego więc stosuję obok niego drugi termin – książka obrazowa). Obraz w książce obrazkowej/obrazowej to nie tylko ilustracja. To taki związek obrazu z tekstem, który buduje pewnego rodzaju hybrydy. W tym przypadku nie ma tekstu bez obrazu, a obraz nie będzie w pełni zrozumiany bez istnienia tekstu. Warto w tym kontekście pamiętać, że książeczka, którą przegląda nasze małe dziecko, jest jego pierwszym zetknięciem ze sztuką i jednocześnie – zaczątkiem edukacji kulturalnej. Książki obrazkowe/obrazowe przykuwają uwagę na wiele różnych sposobów. Po pierwsze, kolor – wpływa na nastrój. Po drugie, forma – raz klasyczna, innym razem znów bardziej ekspresyjna – porusza wyobraźnię. Po trzecie, obraz i tekst – to wszystko sprawia, że dziecko będzie zainteresowane poznawaniem danego tytułu na wiele sposobów, najpierw przyglądając się obrazkom, potem dołączając do procesu poznawczego kolejne sensy i warstwy znaczeniowe. Charakter książek obrazkowych/obrazowych sprawia, że młody czytelnik dostrzega walory wszystkich składowych

lektury

treści, ilustracji, znaczenia, ale również elementów tak na pozór nieistotnych jak układ wierszy czy format czcionki.

Odwołując się do powyższych słów, można śmiało postawić tezę, że książki obrazkowe to lektura na całe życie. Część z osób zajmujących się tematem książek obrazkowych/obrazowych uważa, że na tego rodzaju książek nie powinno się umieszczać informacji, dla jakiej grupy wiekowej są przeznaczone. Mogą bowiem sięgać po nie dzieci w różnym wieku i w ten sposób mają możliwość odkrywać je na nowo, a wraz z nimi – dorośli. Książki obrazkowe/obrazowe, to książki które dojrzewają wraz z czytelnikiem, za każdym razem odsłaniające kolejne warstwy, elementy, sensy, szczegóły, odpowiedzi na pytania zadawane na poszczególnych etapach życia. Zachwycająca w książkach obrazkowych/obrazowych jest ich niedokończona forma, w którą czytelnik może ingerować, dopowiadać, odnaleźć w niej miejsce dla siebie, stać się niejako jej współtwórcą. Co ciekawe, szereg znawców wskazuje na fakt, że książka obrazkowa pomaga uczyć pisać i czytać. Dr Zofia Pomirska z Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu Gdańskiego jest zdania, że aby dziecko dobrze opanowało te umiejętności, powinno ‎wyraz wymówić, usłyszeć, zobaczyć i napisać, by utrwalić sobie jego wyobrażenie językowe. A jak powszechnie wiadomo, nic tak nie wpływa na językową wyobraźnię wyrazu i pojęcia, jak obraz. Nic też lepiej nie rozwija wyobraźni, jak rozmowa o tym, co się widzi dookoła, o obrazach i nazywanie ich. Książki obrazkowe/ obrazowe poruszają ważne, czasem trudne tematy (jak np. książka „Dzidziuś”, którą recenzuję w tym numerze Kwartalnika). Niosą ze sobą ważne społecznie przesłania, poruszają tematy m.in. relatywizmu, niepełnosprawności, rasizmu, odmienności przekonań, tolerancji, choroby, śmierci, samotności, relacji międzyludzkich, kardynalnych wartości itp. Posiadają ogromną siłę, dzięki której młody człowiek może lepiej zrozumieć, jak świat jest złożony, pokazują jego nieoczywistość. Autorzy książek obrazkowych/obrazowych chcą mówić prawdę o świecie, wychodząc czasem poza utarte schematy. Dają klucz do zamkniętych drzwi, a czytelnik musi je otworzyć. Opowiadając prostymi słowami, wzmacniając tekst wyrazistym, symbolicznym, metaforycznym obrazem, sprawiają, że proste staje się mówienie o rzeczach najtrudniejszych nawet małym dzieciom. Co istotne, książki obrazkowe/obrazowe nie formułują jednoznacznych, kategorycznych odpowiedzi, pozostawiając miejsce na pytania, co pozwala każdemu bez względu na wiek „przerobić” danym temat czy problem, zrozumieć go i oswoić się z nim na swój własny sposób, zależny od wieku, sytuacji życiowej, nastroju itd.


reklama 86

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Wracając do pierwszych słów tekstu – nie da się wrzucić do jednej szuflady książek o wesołym piesku merdającym ogonkiem i książek np. Iwony Chmielowskiej. Niejeden rodzic, który różnicę dostrzeże, stwierdzi „nieeee, to zbyt trudne”. I na tym polega ambaras. W byle jakim świecie, który otacza nasze dzieci warto szukać każdej okazji, by od najmłodszych lat zaprzyjaźniać je z tym co piękne, wartościowe i mądre. Książka obrazkowa/obrazowa to

NAJWIĘKSZY WYBÓR dla całej rodziny

pierwszy trener w oswajaniu dzieci ze światem przedstawionym w różnych kodach, konwencjach, stylach. Wobec licznych zagrożeń dzisiejszego świata, tak bardzo absorbujących uwagę dziecka, książka obrazkowa/obrazowa może stać się znakomitym sposobem na przedstawienie otaczającej nas rzeczywistość w sposób interesujący. Ze względu na wartości wychowawcze ten rodzaj literatury może stanowić wyjątkowe narzędzie dydaktyczne zarówno w rękach odpowiedzialnego, świadomego rodzica, jak i nauczyciela. Włączenie książek obrazkowych/ obrazowych do codzienności małego dziecka może korzystnie wpłynąć na jego rozwój poznawczy, moralny i emocjonalno-społeczny.


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Sura Hart, Victoria Kindle Hodson „Szanujący rodzice, szanujące dzieci” wyd. Mind

87

Peter Gray „Wolne dzieci” wyd. Mind

Książka „Szanujący rodzice, szanujące dzieci” autorstwa dwóch

Zastanawialiście się czasem, dlaczego prawie nikt nie lubi szkoły?

trenerek Porozumienia Bez Przemocy, Sury Hart i Victorii Kindle

Dlaczego dzieci entuzjastycznie przekraczające progi tej instytucji tak

Hodson, jest napisana przystępnym językiem i skierowana do rodziców

szybko zaczynają się nudzić i po początkowej euforii, reagują niechęcią

szukających harmonii w rodzinie.

i buntem? Jestem pewna, że nie raz – bo i ja wciąż o tym myślę! Przecież dzieci są istotami naturalnie zainteresowanymi otaczającym je światem,

Każdy rodzic marzy o tym, aby jego dziecko na każdym etapie

chcą go poznawać, eksplorować, przeprowadzać eksperymenty, czyli

swojego życia chciało i umiało z nim rozmawiać. Aby tak się stało,

chcą się uczyć. To ich naturalna potrzeba, która nie wygasa wcale

dziecko powinno dorastać w atmosferze wzajemnego szacunku

z wiekiem. Znacie dorosłych wciąż zafascynowanych światem i z chęcią

i w przekonaniu, że jego problemy i bolączki są dla rodzica ważne.

się uczących? No właśnie, ja też znam. A jednak... jednak to wcale nie

Kłopoty, które może sprawiać dziecko, są wyraźnym sygnałem, że

jest takie oczywiste. Szkoła jako instytucja przeżywa kryzys, nauczyciele

w komunikacji między rodzicami i dzieckiem coś szwankuje.

przeżywają kryzys, uczniowie przeżywają kryzys.

Autorki na kilku prostych przykładach pokazują, jak radzić sobie

Czy można to zmienić?

z problemami komunikacyjnymi w rodzinie. Dowiadujemy się, jak budować pełną szacunku relację opartą o Porozumienie bez Przemocy

Peter Gray, autor „Wolnych dzieci”, a jednocześnie ojciec i psycholog,

(NVC) oraz jak stać się dla dziecka rodzicem, który słucha, pomaga,

w swojej książce zwraca uwagę na pewną ważną rzecz: dzieci do rozwoju

wspiera i uczy. Wszystko to bez krzyku, kar i wrogości.

i nauki potrzebują zabawy, niesterowanej interakcji z innymi dziećmi, podczas której w sposób naturalny i niewymuszony uczą się właściwie

Droga, którą proponują autorki, jest tak naprawdę bardzo prostą

wszystkiego, czego potrzebują. Tymczasem szkoła jako organizacja ma

drogą opartą na intuicji i pozytywnych uczuciach. Pokazują wyraźnie,

swoje prawa, regulaminy, zakazy i nakazy, i oprócz przekazywania gromu

że nie da się zmienić postępowania innych ludzi (naszych dzieci), bo

faktów, zbyt często uczy również innych rzeczy – nie zawsze takich, jakie

tylko przez zmianę własnych postaw kształtujemy ich osobowość.

chcielibyśmy wpoić uczniom (np. że ważniejszy jest osobisty sukces niż współpraca). O zmianach w systemie edukacji mówi się od jakiegoś czasu

Książka przeznaczona jest dla rodziców dzieci w każdym wieku.

bardzo wiele, jest to więc kolejny ciekawy głos w tej dyskusji, którego

Jeśli rodzice zastosują się do zasad w niej zawartych, będą mieli

warto wysłuchać. I choć czasem brzmi zbyt radykalnie w moim odczuciu,

ogromną szansę wychować pełnego empatii, szanującego innych

a czasem zbyt naukowo, to jednak mówi o tym, co najważniejsze: nasze

ludzi człowieka, który bez problemu odnajdzie się w każdej sytuacji

dzieci mają prawo do uczenia się w taki sposób, jak chcą się uczyć, w

życiowej.

taki sposób, by były szczęśliwe i chciały poznawać świat. I wreszcie – mają prawo do zabawy, w czasie której uczą się współpracy, szanowania

Książka powinna się znaleźć na półkach wszystkich rodziców, aby

innych, ustalania i przestrzegania reguł, rozpoznawania emocji i radzenia

można było do niej zajrzeć w każdej chwili, gdy tylko najdzie nas

sobie z nimi, rozwiązywania konfliktów.

wątpliwość, czy na pewno droga rodzicielstwa oparta o NVC jest słuszna.

Nie zabierajmy dzieciom poczucia sprawstwa i odpowiedzialności za siebie. Nie pozwólmy, by zrobiła to szkoła.


88

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Agata Baranowska „Dzidziuś. Niewielka książka o wielkiej stracie” wyd. Ilustratornia

Mario Ramos „Jestem najsilniejszy” wyd. Dwie siostry

Jest taka śmierć, która rzadko pojawia się na kartach książeczek

Książka „Jestem najsilniejszy” autorstwa Mario Ramosa, która

dla dzieci, co więcej… śmierć, która wciąż wydaje się być tematem

ukazała się nakładem Wydawnictwa Dwie Siostry, to doskonała

tabu. Mam tu na myśli śmierć nienarodzonego jeszcze dziecka

propozycja dla tych, którzy spośród lektur wybierają raczej te krótkie,

i związane z tym poronienie. Temat bardzo trudny, intymny,

acz treściwe. To piętnastominutowa czytanka, którą możemy

delikatny i szczególnie wrażliwy. Książka Agaty Baranowskiej

wzbogacić i rozwinąć o własne komentarze, zadając pytania,

„Dzidziuś. Niewielka książeczka o wielkiej stracie” dotyka tego

prowokując tym samym do ciekawej dyskusji z najmłodszymi.

właśnie rodzaju straty. Pozycja Ramosa opowiada historię wilka kochającego komplementy Autorka kreśli linię narracyjną z perspektywy małej dziewczynki,

i pochwały. Kiedy po nią sięgniecie, nie będziecie zdziwieni faktem,

która z niecierpliwością, w radości oczekuje przyjścia na świat

że przetłumaczona została na 20 języków, że pokochały ją dzieci na

swojego młodszego rodzeństwa (pragnie, by była to siostra),

całym świecie. Sympatyczna, niewielka w rozmiarach, niezajmująca

snuje plany, wyobraża sobie przyszłe relacje z nowym członkiem

wiele czasu opowiastka niesie ze sobą walor edukacyjny i istotną

rodziny, wywołujące emocje od radości po niepokój. Pewnego

pointę. Uczy bowiem, że nic nie jest stałe. Bo oto okazuje się,

dnia mama dziewczynki trafia do szpitala. Po powrocie do domu

że przyzwyczajony do komplementów wilk na swoje ulubione

okazuje się, ze straciła dziecko. W tym momencie zaczyna się opis

pytanie „kto jest najsilniejszy” w pewnym momencie nie dostaje

procesu żałoby starszej siostry, która przechodzi przez kolejne jej

oczekiwanej odpowiedzi. Opowiastka uczy też skromności – tego,

etapy – od niedowierzania w to, co się stało, przez smutek, bunt,

że łatwo być najsilniejszym wśród słabych, w obliczu kogoś o wiele

wściekłość, aż do próby zaakceptowania sytuacji.

silniejszego sprawa nie wygląda już tak kolorowo.

Książka poza trudnym, ale jakże ważnym tematem, zwraca

Plusem tej książki jest również język. Napisana prosto, przystępnie,

uwagę na jeszcze jedną niezwykle istotną kwestię – na cierpienie

posiada dużą dozę dobrego humoru (czasem naprawdę trudno

dzieci, starszego rodzeństwa, o którym pogrążeni w rozpaczy

zachować powagę), igra ze stereotypami. Ramos stworzył książkę

rodzice często zapominają. Książka pokazuje, że stratę dziecka

mądrą, zabawną, niezwykle prawdziwą. Jestem przekonana, że

muszą opłakiwać wszyscy, bez względu na wiek, żeby mogli dalej

spodoba się zarówno dzieciom, jak i ich rodzicom czy dziadkom.

żyć w dobrych relacjach z bliskimi. I choć przedstawia tylko jeden sposób przeżywania żałoby, tak naprawdę daje do zrozumienia, że każdy ma prawo do smutku, niedyspozycji, do przeżycia jej na swój własny sposób. Co więcej, daje nadzieję i pocieszenie – uświadamia, że to małe dziecko, którego fizycznie nie ma, na zawsze będzie istnieć w sercach całej rodziny.


„Piersi. Historia naturalna i nienaturalna„ Florence Wiliams wyd. Agora

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015 Jaśki, petitki, cycuszki, jabłuszka, pieszczoszki, bufory, bimbały, cycki, pączusie, bufet, balony, melony, dydki, zderzaki, gors… jednym słowem: piersi. „To zadziwiające, że te jakże popularne części ciała ludzkiego – nawet dzisiaj, kiedy zostały już odsłonięte, obnażone, wystawione na widok publiczny, wytatuowane, sfotografowane i sfilmowane, a potem rzucone na pożarcie ludzkości, sprzedane i fetyszyzowane – mają ciągle przed nami tak wiele tajemnic”. Tak zaczyna swoją książkę Florence Williams, dziennikarka podejmująca naukowe tematy związane ze środowiskiem naturalnym i zdrowiem. W książce „Piersi. Historia naturalna i nienaturalna” próbuje odpowiedzieć na wiele nurtujących pytań, m.in. po co naszemu gatunkowi piersi, jak powstają, jak są zbudowane, jak na ich rozwój wpływa terapia hormonalna i zastępcza czy zanieczyszczenie środowiska naturalnego. Prócz czysto naukowych kwestii, popartych licznymi badaniami, teoriami i opiniami światowej sławy naukowców, Williams podejmuje również niestandardowy i niezwykle interesujący dyskurs na zagadnienia, takie jak np. mleko czarownicy i jego powstawanie, implanty piersi, laktywiści, senologia i sinologia, bitwa o piersi itd. Ponadto książka ta zawiera wiele istotnych informacji na temat szybkiego dojrzewania dziewczynek w świecie zachodnim i przyczyn tej sytuacji czy nowotworu sutka, zawiera też statystyki miejsc, w których są one najbardziej niepokojące. Mamy karmiące na pewno zainteresuje rozdział poświęcony karmieniu piersią. Okazuje się, że to właśnie karmienie zainspirowało autorkę do popełnienia książki. Otóż kiedy Williams karmiła swoje drugie dziecko, natrafiła na artykuł mówiący o tym, że kobiece mleko zawiera mnóstwo chemicznych substancji przedostających się do niego z zanieczyszczonego środowiska zewnętrznego. Kiedy zaczęła rozeznawać temat, okazało się, że mimo iż mleko mamy jest doskonałe, zindywidualizowane dla danego dziecka, niezwykle odżywcze, zawierające szereg dobroczynnych probiotyków, to jest też bardzo zanieczyszczone. Williams stawia

w tym rozdziale kontrowersyjną tezę, iż może okazać się, że w przyszłości sztuczne mleko będzie bardziej naturalne od kobiecego. Mimo tego, dokonując bilansu zysków i strat płynących z karmienia dziecka mlekiem mamy, przewaga zostaje po stronie tych pierwszych. Temat intrygujący, kontrowersyjny i do rozważenia przez każdą z mam. „Piersi. Historia naturalna i nienaturalna” to pozycja wyjątkowo ciekawa i przystępna w odbiorze. Narracja prowadzona jest obrazowo, reportersko. Spostrzeżenia naukowców, wyniki badań i analiz Williams przeplata licznymi anegdotami, opisami doświadczeń czy sytuacjami żywcem wyjętymi z laboratoriów. Miejscami zaskakuje mocny, wręcz sarkastyczny język. Jeśli zapytacie, dla kogo jest ta książka, z ręką na sercu przyznam, że dla każdego – dla kobiet, dla mężczyzn, dla dojrzewających dziewczynek – szczególnie dla nich, bo dzięki niej może lepiej mogłyby zrozumieć to, co się dzieje z ich własnymi ciałami, nabrać do nich dystansu. Gorąco polecam tę książkę.

Mama Alergika to blogerka znana rodzicom dzieci ze skłonnością do alergii pokarmowych. Tym razem Katarzyna Jankowska proponuje wyjątkowe przepisy na niecodzienne okazje. Tort urodzinowy, świąteczne ciasteczka, wykwintne obiady – wszystko znów w zasięgu widelca małego alergika. Oprócz przepisów książka zawiera przydatne rady i sekrety Mamy Alergika. Znajdziemy w niej spis zdrowych półproduktów, listę produktów bezglutenowych oraz podstawowe zagadnienia z zakresu żywienia. Katarzyna Jankowska „Mama alergika gotuje na wyjątkowe okazje” wyd. Edipresse

89


90

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

„Nie przeproszę, ż urodziłam„ Karolina Domaga wyd. Czarne

Coraz więcej par ma kłopoty z poczęciem dziecka. Pomóc może im m.in. terapia hormonalna, zabieg chirurgiczny, a jeśli leczenie nie przynosi efektu – zapłodnienie pozaustrojowe. In vitro pozwala zostać rodzicami parom, które bez tej metody skazane byłyby na bezdzietność. Jednak od lat budzi też liczne kontrowersje, skutecznie dzieli społeczeństwo na zwolenników i przeciwników metody. Czy kiedykolwiek da się w tej sprawie osiągnąć porozumienie lub wypracować kompromis? Karolina Domagalska w książce „Nie przeproszę, że urodziłam” podejmuje ten temat, starając się opisać go jak najszerzej, wręcz wyczerpać. Podróżując po świecie, odwiedzając kolejne kraje (Ukrainę, Polskę, Danię, Holandię czy Izrael) przeprowadza setki rozmów z osobami, których sprawa in vitro bezpośrednio bądź pośrednio dotyczy – z rodzicami dzieci poczętych tą metodą, twórcami klinik leczenia niepłodności, dawcami spermy czy właścicielami przechowujących ją banków. Książka jest na pozór trudna, naładowana po brzegi konkretami – wiedzą i reprodukcyjną nomenklaturą. Kiedy jednak wczytamy się w nią, zagłębimy, okazuje się, że jest to pozycja dość intymna, dotykająca sfery wyjątkowo wrażliwej, przedstawiająca walkę – mozolną, momentami desperacką walkę o rodzicielstwo. Historie przytaczane przez Domagalską nie pozwalają przejść obok obojętnie, wywołując całą skalę emocji – od wzruszenia, przez niezrozumienie, po wewnętrzny sprzeciw. Zestawienie

części

merytorycznej

z – nazwijmy to – „życiową”, jest zabiegiem przemyślanym i trafnym. Z jednej strony czerpiemy wiedzę na temat jakiegoś zagadnienia, wyrabiamy sobie zdanie, w naszej głowie zapala się światełko „jestem za” lub „nie zgadzam się”. Po chwili dostajemy tę samą wiedzę zweryfikowaną przez życie, często dramatycznie i bezwzględnie, co burzy cały nasz dotychczasowy sposób myślenia w danej kwestii. W reportażu nie brakuje historii wzruszających, ale także tych, które wręcz odpychają (np. historie tzw. pogrobowców). Niewiele jest książek, po przeczytaniu których w głowie rodzi się tyle pytań. Część odpowiedzi dostarczają nam kolejne strony reportażu, pozostałych musimy szukać dalej sami. Domagalska, próbując wyczerpać temat zapłodnienia pozaustrojowego, robi to niezwykle obiektywnie, nie sugerując oceny, wybija jednak temat z utartych torów, odziera ze schematu. Biorąc do ręki tę książkę, dostajemy materiał do gruntownego przetrawienia, przefiltrowania przez swój umysł, swoje poglądy, system etyczny i wartości. In vitro jest stosowane w naszym kraju od 27 lat, a wciąż nie regulują go żadne przepisy prawne. Polska, w której dokonywanych jest 20 tys. zabiegów rocznie, nie ratyfikowała Europejskiej Konwencji Bioetycznej ani nie wdrożyła unijnych dyrektyw. Z powodu braku przepisów dostęp do tej metody w naszym kraju wciąż jest mocno ograniczony, a koszty, które generuje, są niemożliwe do poniesienia przez wiele potrzebujących go par. Książka Domagalskiej powinna stać się w tym kontekście lekturą obowiązkową dla polityków i wszystkich tych, od których zależy kompromis w sprawie ustawy o zapłodnieniu pozaustrojowym, dalszych losów in vitro w naszym kraju, i tych wszystkich rodzin, które dzięki niej mogłyby być szczęśliwe.


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

że

alska

Karty obrazkowe na sznureczku Czu Czu

Marta Waszczuk „Mamy, wracamy” wyd. Mamania

Karty CzuCzu na sznureczku to wielofunkcyjna zabawka dla

Marta Waszczuk, autorka książki jest coachem, trenerem i co

roczniaka. Siedem grubych i wytrzymałych kart przedstawia

bardzo ważne, praktykiem. Poznałam ją przy okazji spotkań Klubu

różne pojazdy wraz z wydawanymi przez nie odgłosami.

Przedsiębiorczych Mam, gdzie nauczyłam się nie tylko stawiania

Naśladowanie dźwięków to dla dziecka świetna zabawa i

sobie celów, ale też określania terminu ich realizacji oraz weryfikacji

pierwszy krok w nauce mówienia. Zabawa w pokazywanie

rezultatu, ale też podejmowania dalszych działań w zależności od

pojazdów i wspólne naśladowanie odgłosów ma wpływ na

tego rezultatu. Czekałam na książkę z niecierpliwością.

rozwój mowy. Oprócz świetnej zabawy w domu, karty są niezastąpione w podróży. Są poręczne - przez co łatwo wziąć je

Książka „Mamy, wracamy” to pozycja nie tylko dla mam na urlopie

ze sobą. Karty są idealne podczas długiej jazdy samochodem.

wychowawczym, marzących o nowej lepszej pracy. To lektura

Różnorodność wzorów, ich kolorystyka i kształt kart - wszystko

obowiązkowa dla wszystkich szukających swojej drogi zawodowej

sprawia, że dziecko przez długi czas potrafi się nimi zająć.

oraz dla tych, którzy drogę już wybrali, ale chcą rozwijać swój

Sznurek dodatkowo służy jako naturalny gryzak. Moje dziecko

pomysł i uczyć się, skorzystać z konkretnych, praktycznych narzędzi.

właśnie tak zaczęło użytkować karty CzuCzu. Karty można także

I na koniec coś, co sprawia że książka jest wyjątkowa – Marta

rozwiązać ze sznurka i wymyślać nieskończoną ilość zabaw z ich

jest mamą trójki dzieci! A mimo to znajduje czas na prowadzenie

udziałem.

Fundacji Be Proactive i pracę zawodową. Jak ona to robi? Myślę, że po lekturze książki łatwiej będzie znaleźć odpowiedź również na to pytanie.

91


92

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Letnia okładka - backstage Agata Rokosz – mama z naszej okładki

Jestem przede wszystkim mamą bardzo wesołego i energicznego Janka. Jego pojawienie się w moim świecie zmiotło wszelkie dotychczasowe plany i wizje w kąt. Dzieki niemu odnalazłam siebie. Pracuję jako doradca noszenia dzieci w chustach i nosidłach miękkich po szkole ClauWi, chcę być promotorem karmienia piersia i doulą. Towarzyszenie kobietom w ich macierzyństwie, które zaczyna się już przecież kiedy, nosimy dziecko pod sercem, wydaje mi sie byc piękną misją. Razem z Jankiem i mężem tworzymy aktywną rodzinę, która spędza czas w skałkach i biegając. Lubimy być blisko natury i bardzo doceniamy to, co nam ona daje. Dlatego wiedziałam, że będę karmić, choć moje spojrzenie na mleczną drogę zmieniło się bardzo. Nie podejrzewałam, że mleko mamy jest az tak niesamowitym, kompleksowym i bezwarunkowo zdrowym produktem. Karmienie piersią jest dla mnie bezcenną wartością, która daję mojemy synowi, jest geniuszem matki natury, jest wytchnieniem w zgiełku dnia, jest cichym i spokojnym zasypianiem. Mleko mamy to taka miłość w płynie.


modelka: Agata Rokosz fot: Matrioszka Studio Magdalena Laska-Sarwa

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015 93


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

94

Mama karmiąca le Karmienie piersią jest normalne, naturalne i piękne. Wyślij na adres kontakt@kwartalnik-laktacyjny.pl zdjęcie zrobione podczas karmienia piersią i zostań

Mamą Karmiącą Letniego Kwartału W każdym wydaniu opublikujemy jedno zdjęcie, a mama ze zdjęcia otrzyma od nas upominek.

W tym numerze zwyciężczyni otrzyma voucher o wartości 200 zł do wykorzystania w sklepie LIMANGO regulamin vouchera: https://www.limango.pl/info/ regulamin/promocje/regulamin_realizacji_bonow_o_ wartosci_50__100__150_i_200_zl

reklama

Mamą Karmiącą w

Ola (na zdjęc


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

etniego kwartału

wiosennego Kwartału została:

ciu z córcią Anielką i drugą córcią w brzuszku)

nagrodę ufundowała marka:

nagrody pocieszenia od:

95


96

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Torebka kwa

Bambo Nature to pieluszki jednorazowe, które jako jedyne posiadają oznakowanie Nordic Swan Eco Label. To gwarantuje, że produkt jest przyjazny środowisku naturalnemu. Największą zaletą jest dla mnie fakt, że pieluszki Bambo Nature nie mają żadnego zapachu, co świadczy o tym, że nie zawierają żadnych chemicznych płynów ani perfum. Są niezwykle cienkie i lekkie, a jednocześnie bardzo chłonne – nie zdarzyło mi się, by przeciekły. Stosowałam je u dziewięciomiesięcznego dziecka i były odpowiednie na czas całej nocy. Materiał chłonący jest oparty na skrobi pszennej, która jest w 100% biodegradowalna. Bambo Nature zapewniają suchość skóry dziecka, a dodatkowo są hipoalergiczne. Podczas stosowania nie spowodowały podrażnień ani żadnej reakcji alergicznej. Pieluszki są miękkie, dobrze się dopasowują, ściśle przylegają do ciała, utrzymując zawartość w środku. Gumki nie odciskają się na nóżkach i nie krępują ruchów dziecka. Bambo Nature mają wygodne, dobrze trzymające rzepy, podnoszące komfort użytkowania. Dodatkowym atutem jest kolorowy nadruk. Naszej córce bardzo spodobał się sympatyczny miś zdobiący przód i tył pieluszki. pieluszkiekologiczne.com.pl ok. 40,00 zł

Bio IQ KIDS BODY LOTION to organiczny balsam do ciała o działaniu nawilżającym, przeznaczony dla dzieci. Został stworzony z połączenia masła Shea, ekstraktu z liści aloesu i oleju słonecznikowego, które dzięki swym właściwościom delikatnie pielęgnują i odżywiają skórę. Produkt jest bezzapachowy, o przyjemnej, lekkiej konsystencji. Doskonale nawilża, nie pozostawiając na skórze tłustej warstwy. Koi wrażliwą skórę dziecka, nadaje się dla alergików i dzieci z delikatną skórą. Dzięki temu, że produkt nie zawiera substancji zapachowych ani pochodnych ropy naftowej, jest bezpieczny dla dzieci. www.bioiq.eu 48,00 zł

Krem regenerujący na noc . Do wyboru tego kremu zachęcają wyjątkowe składniki, takie jak: olej z pestek malin, ekstrakt z liści aloesu, ekstrakt z kopru morskiego, wyciąg z alg laminari digitata. Krem znajduje się w eleganckim, szklanym opakowaniu z praktycznym dozownikiem. Ma przyjemną lekką konsystencję, nieprzytłaczający zapach. Dobrze się rozsmarowuje, szybko wchłania, nie pozostawia uczucia lepkości, za to miłe wrażenie leciutkiego filmu na skórze, utrzymującego się kilkanaście minut do całkowitego wchłonięcia. Krem ma lekkie działanie liftingujące, po nocy twarz wygląda na odmłodzoną. Ma także działanie normalizujące wydzielanie sebum, nie zapycha porów, co docenią osoby, które jak ja, pomimo wieku już nienastoletniego, mają trochę problemów z przetłuszczającą się cerą. Krem BIOIQ nie zawiera żadnych szkodliwych dodatków: parabenów, silikonów, syntetycznych i mineralnych olejów. Nie jest testowany na zwierzętach, więc mogą go używać zadeklarowane weganki, a także, co ważne dla nas, mam karmiących, jest bezpieczny dla kobiet w ciąży i podczas laktacji. www.bioiq.eu 72,00 zł


kwartalnika

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Na pierwszy rzut oka wyglądają jak patyczki higieniczne, z tą różnicą, że jeden koniec jest różowy, a drugi biały. Wewnątrz patyczka znajduje się płyn zawierający roztwór o opatentowanym składzie, m.in. z kwasem oleanolowym (właściwości przeciwwirusowe, antybakteryjne, grzybo- i pierwotniakobójcze), oraz z kwasem NDGA, który zmniejsza procesy zapalne i nadmierne wydzielanie sebum. Wystarczy złamać różowy koniec, żeby płyn spłynął na wacik i aplikator jest gotowy do użycia. Bardzo higieniczne i wygodne rozwiązanie. Okazało się, że świetnie poradziły sobie nawet z większymi i uciążliwymi zmianami. Poprawa stanu skóry była widoczna właściwie z dnia na dzień! osmozacare.pl 19,00 zł

BioIQ żel do mycia ciała dla dzieci i szampon dla dzieci. Kosmetyki do kąpieli z serii bioIQ to certyfikowane organiczne i ekologiczne preparaty. Nie zawierają parabenów, SLSu (który mocno alergizuje i ja bardzo go unikam), silikonów i PEG. 99% składników tych kosmetyków jest pochodzenia naturalnego, a 22% organicznego. Ani płyn ani szampon nie zawierają sztucznych substancji zapachowych, a składniki, które nadają im aromat to głównie aloes i proteiny mleka. Zapach jest delikatny, mleczny i lekko kwaśny. Szampon nie pieni się tak jak popularne drogeryjne szampony, ale myje bardzo dobrze, nawet długie włosy. www.bioiq.eu 35,00 zł

97


98

Krem odżywczy polecany Kwartalnik Laktacyjny nr 2jest (6) przede 2015 wszystkim na noc, ale osobom ze skórą suchą rekomenduje się również używanie go w ciągu dnia. W tym kremie znajdziecie takie składniki, jak: ekstrakt z niebiesko-zielonych alg, olej z orzecha brazylijskiego, olej z pestek moreli, ekstrakt z pomidora, wyciąg z nasion dyni, masło shea, aquaxterm (wyciąg z rabarbaru), czy olej migdałowy. Dzięki tak bogatej recepturze krem zarówno działa przeciwzmarszczkowo, jak i odżywia, by skóra miała jędrny i świeży wygląd, chroni przed promieniowaniem słonecznym i zanieczyszczeniami, nawilża i łagodzi podrażnienia. Przez producenta został nazwany opatrunkiem dla skóry i zdecydowanie tak jest! Krem jest gęsty, ale nie ciężki, wspaniale się wchłania, pachnie delikatnie i daje poczucie dobrze nawilżonej, odżywionej skóry. resibo.pl 79,00 zł

Krem pod oczy resibo. sprzedawany jest w pięknym opakowaniu – pojemnik z pompką ukryty jest w większej, starannie wykonanej i estetycznej kartonowej tubce. Produkt ten jest wegański, nie został przetestowany na zwierzętach, a jego producent zapewnia, że użyte składniki w 96,9% są naturalne. Krem nie jest ciężki, ma neutralny kolor i bardzo delikatny, naturalny zapach. Producent zapewnia, że dzięki stosowaniu kremu zmarszczki zostaną wypchnięte od środka, a cienie i obrzęki zniwelowane. Po niecałych dwóch tygodniach skóra pod oczami jest bardzo dobrze nawilżona, ujędrniona i znacznie bardziej elastyczna. Krem jest bardzo wydajny i łatwo wchłania się w delikatną skórę wokół oczu, umożliwiając natychmiastowe położenie makijażu. Efekt nawilżenia utrzymuje się przez cały dzień. Jedynym drobnym mankamentem jest trudność w dozowaniu – przez to, jak wydajny jest krem, potrzeba go dosłownie odrobinę, by wystarczyło do wklepania w skórę wokół oczu. Pompka zapewnia wprawdzie dużą higienę podczas używania kremu, ale trzeba pamiętać o ostrożnym wyciskaniu jak najmniejszej ilości kremu. resibo.pl 89,00 zł

Olejek do demakijażu firmy resibo. to 99.9% natury i 100% skuteczności. Doskonale zmywa nawet wodoodporny makijaż i dogłębnie oczyszcza skórę ze wszystkich zanieczyszczeń minionego dnia. Podczas użycia zmienia na skórze konsystencję z oleju w emulsję, dzięki czemu nie zatyka porów i nie pozostawia na niej tłustego filmu. Dołączona do olejku ściereczka z mikrofibry wzmacnia jego działanie o efekt peelingujący. Skóra jest właściwie przygotowana do nałożenia kremu. Dzięki zawartości pięciu naturalnych olejów jest kosmetykiem idealnym dla każdego rodzaju skóry. Nawilża, odżywia i reguluje pracę gruczołów łojowych, nie wywołując uczuleń i podrażnień. resibo.pl 49,00 zł


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Spacerowy krem na każdą pogodę. Zawiera łagodny filtr 25 SPF. Świetny zarówno na chłodniejsze i cieplejsze dni. W składzie tego wydajnego kremu znajdziemy m.in. wysokiej jakości odżywcze oleje, kojąco-nawilżające mleczko z migdałów ziemnych, oraz substancje wzmacniające barierę ochronną skóry. mommecosmetics.com 39,00 zł

Hipoalergiczne, intensywnie nawilżające mleczko do pielęgnacji delikatnej i wrażliwej skóry dzieci i niemowląt. Ma w składzie oleje arbuzowy, makadamia i ze słodkich migdałów oraz roślinny kompleks biolipidów oraz dodatek probiotyków. Ma łagodny zapach. Posiada certyfikat EcoCert. mommecosmetics.com 39,00 zł

Żel 2 w 1 do mycia ciała i włosów dla dzieci i niemowląt to szampon i płyn do kąpieli. Zawiera działający oczyszczająco i wzmacniająco wyciąg z mydlnicy lekarskiej, nawilżającą betainę z buraka cukrowego, kojąco-odżywcze mleczko z migdałów ziemnych oraz naturalną gumę guar, która ułatwia rozczesywanie włosów i nadaje im połysk. mommecosmetics.com 29,00 zł

99


100

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015 Butelka Water to go pozwala bezpiecznie spożywać bieżącą wodę. Dzięki systemowi filtrowania Water to go oczyszcza wodę z zanieczyszczeń i zagrożeń biologicznych, tj. ponad 99,9% wszystkich bakterii, wirusów, chloru, fluoru i metali ciężkich, takich jak ołów. Można też filtrować wodę pochodzącą z cieków naturalnych. Pojemność butelki to 500 ml. Filtr wystarcza na około 2 miesiące i ok. 130 l. www.watertogo.pl/sklep 89,00 zł

Poduszka do karmienia Poofi to jedna z najlepszych poduszek do karmienia na rynku, o ile nie najlepsza. Wykonana z wysokiej jakości materiałów. Jest odporna na zachlapania i zabrudzenia. Zarówno pokrowiec jak i wypełnienie nadaje się do prania w pralce. Ilośc i gęstość wypełnienia można samodzielnie regulować. Poduszka jest tak uszyta, że stabilnie trzyma się w pasie mamy dzięki unikalnej konstrukcji ramion. Jest odporna na odkształcenia i w przeciwieństwie do poduszek z wypełnieniem styropianowym nie szeleści dziecku przy uchu. www.poofi.pl 109,00 zł

Płyn do higieny intymnej Tess... to polski produkt ekologiczny dla każdej kobiety. Żele produkowane przez idea25 nie zawierają pegów, ftalanów, SLS-ów ani parabenów. Żel z przywrotnikiem, zwanym „płaszczem Matki Boskiej” działa osłonowo i regeneracyjnie. Jest delikatny i skuteczny. Dodatek oliwy z oliwek w postaci estrów poprawia działanie powlekające żelu. Produkt utrzymuje naturalną warstwę lipidową skóry, łagodzi stany zapalne, podrażnienia. W użyciu są delikatne i odświeżające. Stosując żele Tess..., zapewniamy ochronę okolic intymnych przed drażniącą chemią pochodzącą ze standardowych produktów drogeryjnych. www.idea25.info.pl 35,00 zł

Małe, bambusowe ręczniczniki o szerokim zastosowaniu, łączą praktyczność z naturalnością. Pakowane w wygodnych, osobnych saszetkach ręczniki są delikatne, bezzapachowe, bakteriobójcze i nadają się do umycia wrażliwej skóry dziecka. Świetnie sprawdzają się zarówno poza domem: na spacerze, na placu zabaw, w restauracji do przetarcia krzesełka dla dziecka, jak i w domu, do przetarcia blatu czy zabawek. To idealny pomysł na wakacyjny wyjazd, gdy trzeba zatrzymać się na jedzenie gdzieś po drodze. Ręczniczki służą nie tylko dzieciom – można nimi zrobić skuteczny i delikatny demakijaż, świetnie sprawdzą się na siłowni czy w czasie wycieczki rowerowej. Nie są mokre, ale wilgotne, a po przemyciu nie zostawiają nieprzyjemnego filmu na skórze. Wyrzucając je do kosza po użyciu, można być spokojnym – są biodegradowalne! www.citrocel.pl 2,00 zł


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Koszulka do karmienia Mama’s tees to dwuwarstwowa bluzka wykonana z grubego materiału dresowego. Szara, ale z szalonym, bajkowym nadrukiem. Koszulka ozdobiona nowoczesnym wzorem pozwala karmić dziecko bez rozciągania dekoltu. Uniesienie pierwszej warstwy bluzki zapewnia łatwy i wygodny dostęp dziecka do piersi bez odsłonięcia brzucha. Bluzka jest bardzo wygodna i świetnie zachowuje jakość po praniu. Materiał, z którego jest wykonana, jak i farby używane do nadruków, są wolne od substancji szkodliwych, wywołujących m.in. alergie u małych dzieci. Koszulka dizajnerska, na totalnym luzie.

www.facebook.com/mamastees 110,00 zł zł

101


102

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

buty grzechu warte artykuł sponsorowany

Dzieci w naszej Redakcji są w różnym wieku. To, co je łączy to niepochamowane pragnienie ciągłej zabawy. Nieustannie w ruchu potrzebują wygodnych butów. Dzisiaj przedstawiamy Wam buciki Ciciban. Skórzane wygodne obuwie dla maluchów i starszaków. Na pierwszy rzut oka to po prostu zwyczajne buciki dla dziecka. Jednak bliższy kontakt pozwala odkryć, jakie są lekkie i dobrze wykonane. Wyprofilowana podeszwa i dwa solidne rzepy sprawiają, że moja przedszkolaczka zakłada je sama bez pomocy i z przyjemnością nosi. Buty są elastyczne, wygodne, w sam raz do codziennego, intensywnego użytkowania przez energiczną czterolatkę.

Bogusia dostała buty Ciciban Alex Ocean. Buty są wykonane ze skóry, co sprawia, że są wygodne, a noga w nich się nie poci. Prócz tego, są porządnie uszyte, starannie wykończone i po prostu śliczne. Model Alex Ocean jest zapinany na dwa rzepy, dzięki czemu trzyletnia Bogusia bez problemu samodzielnie radzi sobie zarówno z zakładaniem, jak i zdejmowaniem bucików. Ich kolor bardzo mi się podoba i pasuje do wielu stylizacji. Mimo iż są zamszowe, łatwo utrzymać je w czystości. Po wyschnięciu wystarczy brud wyszczotkować, a później przetrzeć buty wilgotną gąbką. Buty Ciciban są lekkie i wygodne. Gdy zapytałam moja córkę, czy nowe buty są miękkie czy twarde, bez namysłu odpowiedziała: „MIĘKKIE!”. Córka ma wrażliwe stopy i sama wybiera buty, w których chce chodzić. Buty Ciciban polubiła od pierwszego założenia i chodzi w nich bez przerwy. Wykonane z naturalnej skóry, buty Ciciban są idealne dla małej stopy. Skóra jest na zewnątrz i wewnątrz buta – zapewnia uczucie miękkości i pozwala stopie oddychać. Zarówno podszewka, jak i wkładka wykonane są z naturalnej skóry. Wkładka jest wyprofilowana, co ważne dla ustawienia stopy, szczególnie dla dzieci z płaskostopiem. Wkładka podpiera łuk stopy i wspiera jej prawidłowy rozwój. Lekka i elastyczna, a jednocześnie solidna podeszwa sprawdza się przy różnych warunkach pogodowych. Język jest bardzo wygodny – nie uciska stopy dziecka i zapewnia dokładne dopasowanie. Piankowy kołnierz również z tyłu buta – na pięcie – gwarantuje wygodę i brak obtarć. Dodatkowym atutem butów Ciciban jest gumowa ochrona przodu buta – to nasze pierwsze buty, które nie zostały zdarte po tygodniu. Wyglądają bardzo solidnie i podczas użytkowania solidności nie tracą. Mimo swojego sportowego charakteru, buty wyglądają dobrze nawet w zestawieniu z dziewczęcymi spódniczkami. Kolorystyka butów jest piękna i często nadaje się zarówno dla chłopców, jak i dla dziewczynek.


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

103

Buty Ciciban oczarowały mnie natychmiast po wyjęciu z paczki. Przede wszystkim w oczy rzuca się ładne wzornictwo oraz bardzo s t a r a n n e wykonanie. Mój syn, główny odbiorca produktu, założył je natychmiast, zaczął w nich skakać, po czym stwierdził, że je uwielbia i że chce pójść w nich spać, co też uczynił. Dokładniej wypytany oznajmił, że buty są bardzo ładne i wygodne, a poza tym podobają mu się numerki z boku. Ignaś jest niezwykle wybrednym użytkownikiem butów, nie spodziewałam się aż tak świetnego ich przyjęcia! Buty mają dość miękką podeszwę, zginającą się prawidłowo w 1/3 długości. Ich wnętrze jest wyprofilowane i miękkie, pozbawione czegokolwiek, co mogłoby obetrzeć bardzo zabiegane stopy mojego syna. Zapinane są na dwa paski z rzepami, przez co czterolatek z łatwością założy je sam. Warstwa zewnętrzna wykonana jest z delikatnej skóry (bardzo ważne!), a paski zdobiące i zapinające but – z farbowanego nubuku. Producent zapewnia, że skóra na buty pozyskiwana jest w przyjazny dla środowiska sposób, a farby wykorzystywane do barwienia są rozpuszczalne w wodzie. Całość pięknie prezentuje się na małych stopach i cieszy oko oraz raduje małego właściciela. Ja jestem ogromnie zadowolona i z pewnością zawitam na stronie w następnych sezonach! Naturalne, wygodne, a do tego śliczne i leciutkie! Tak w ogólnym skrócie mogłaby wyglądać moja recenzja butów Ciciban. Spełniają wszystkie wymagania, które stawiamy obuwiu – dla mnie ważne jest to, że są zrobione z naturalnych materiałów (zarówno wierzch, podszewka, jak i wkładka wykonane są ze skóry), dla taty – że kostka nie jest usztywniona (buty posiadają miękki piankowy kołnierz z tyłu), a dla córki – że są ładne i podobają się wszystkim dziewczynkom w przedszkolu. Ogromny plus za to, że wśród dziewczęcych bucików można odnaleźć różne kolory, nie tylko dominujący wszędzie róż! Niebagatelne znaczenie ma również elastyczna podeszwa, która w dodatku jest antypoślizgowa. Mamy pewność, że małe, wciąż rosnące stópki naszej córki są w tych butach bezpieczne, a buty będą chronić je przed deformacją i dbać o prawidłowy rozwój. Do tego rzeczywiście stopy w nich się nie pocą, co nie zawsze jest takie oczywiste w przypadku mojego dziecka. Wyglądają też na wytrzymałe – co prawda i tak noga rośnie szybko, ale szalone zabawy na placu zabaw i podczas spacerów stanowią nie lada wyzwanie dla wszelkiego obuwia noszonego przez córeczkę.


104

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

zJEDZ TO! Konfitura rabarbarowa powstała z ekologicznych składników, bez dodatku cukru. Łatwo się rozsmarowuje. Cudownie i apetycznie pachnie. Smakuje jak świeży rabarbar, jest delikatnie kwaskowata, a jednocześnie przyjemnie słodka. Gładka konsystencja jest idealna dla dzieci, które nie lubią kawałków owoców w konfiturach. Nadaje się doskonale na kanapki, jak również do wypieków czy jako dodatek do mięs. lukspomada.pl 12,00 zł

Pachnie lasem. Charakteryzuje się przyjemnie słodkim, intensywnym smakiem jagód leśnych, który już dawno został przeze mnie zapomniany, gdyż wyparł go smak wszędobylskich borówek amerykańskich. Wielka szkoda. W starciu z borówką, jagody leśne wygrywają smakiem, a ta konfitura bije na głowę każdą konfiturę jagodową, jakiej próbowałam. Świetna jako dodatek do kasz, owsianki czy do herbaty. Smakuje dzieciom. Jest bardzo zdrowa, apetyczna i aromatyczna. lukspomada.pl 19,00 zł

LUKS POMADA Konfitura śliwka długo smażona EKO Konsystencja tradycyjnej konfitury, pełnej maleńkich, miękkich kawałeczków smażonych owoców. Wyraźnie wyczuwalny jest dymny smak śliwek, jak przystało na klasyczny wyrób. Konfitura zawiera cukier trzcinowy, ale nie jest wcale słodka, co mi osobiście bardzo przypadło do gustu. Pyszna ze świeżą bułką z masłem. lukspomada.pl 14,00 zł


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

LUKS POMADA Czarny Bez Konfitura Średnio gęsta, bardzo jednolita, z mikroziarenkami owoców czarnego bzu. Ma lekko wyczuwalny posmak imbiru, ale dominuje czarny bez. Długie smażenie nadaje tej konfiturze wytrawności i pewnej dozy cierpkości, pomimo dodatku cukru. Ciekawie komponuje się jako dodatek z miękkimi i pleśniowymi serami, interesująco z pumperniklem. lukspomada.pl 12,00 zł

LUKS POMADA Ostry Zielony Pomidor czatni Naprawdę bardzo ostrrrry sos dla miłośników ognia w gardle. Cały składa się z kawałeczków krojonego zielonego pomidora z dodatkiem warzyw. Wyczuwałam posmak jabłek i cebulki. Dobry jako sos bazowy do potraw typu leczo. lukspomada.pl 12,00 zł

LUKS POMADA Polski Czatni Czarna Porzeczka z Morelą Dość zwarty sos, przypominający konsystencją i wyglądem konfiturę z dużą liczbą całych rodzynek. W smaku mocno aromatyczny, na pierwszy plan wysuwa się imbir, porzeczka znajduje się bardziej w tle. Ten czatni, chociaż bez dodatku cukru, jest według mnie nieco słodkawy, odrobina chili dodaje mu pikanterii. Bardzo smakował mi na zimno, po prostu ze świeżym, chrupiącym pieczywem (lekko się rozsmarowuje), a także wyjadany łyżeczką wprost ze szklanej miseczki. lukspomada.pl 15,00 zł

105


106

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

“Chałwa” lniana, poza tym, że nie przypomina mi chałwy, jest świetna! To w stu procentach zdrowa przekąska, która z powodzeniem zastąpi wszelkie słodycze. Jest naprawdę słodka w smaku, a nie zawiera dodatku cukru ani innych substancji słodzących (nawet tych zdrowych). Nie mogłam uwierzyć, kiedy przeczytałam, że “chałwa” żurawinowa składa się z... trzech składników! Do tego proste, estetyczne opakowanie i przystępna cena. polenastole.pl 6,99 zł

100% naturalna arabika pochodząca z Brazylii. Nazwa tej odmiany jest niezwykle trafna. „Brazylijska sowa” rozbudza, pobudza i dodaje energii na cały dzień. Aromat świeżych owoców z lekko wyczuwalną kwaśną nutą sprawia, że marzyłam o tym aby moje poranki trwały dłużej. Dzięki internetowemu sklepowi www.polenastole.pl miałam okazję codziennie rano delektować się przepyszną kawą. Serdecznie polecam. polenastole.pl 15,99 zł

Jestem i zawsze byłam łasuchem. Uwielbiam wszystko, co słodkie, ale od jakiegoś czasu poszukuję słodyczy zaklętych w zdrowych, ekologicznych produktach, bez cukru, sztucznych słodzików, syropu glukozowo-fruktozowego, oleju palmowego, konserwantów i polepszaczy. Z dużą nadzieją zajrzałam więc na stronę www.polenastole.pl, gdzie wśród wielu smakołyków (niekoniecznie słodkich) znalazłam batony Zmiany Zmiany: Kosmos, Sierpowy i Aloha. Batony zrobione w 100% z naturalnych składników, bezglutenowe, wegańskie, a do tego... wprost przepyszne! Miałam okazję spróbować dwóch z nich: batonu Kosmos oraz Sierpowy i moje serce skradł zdecydowanie ten drugi, jako trochę lżejszy i z dodatkiem jagód goji, z mocno wyczuwalnym smakiem orzechów. Co ważne z perspektywy mamy małych dzieci – batony te są miękkie i łatwo się je gryzie. Mają tylko jedną wadę – zdecydowanie za szybko się kończą! Za to stylowe opakowanie sprawia, że chce się wrócić do dziecięcych zabaw w zbieranie papierków po czekoladzie i innych smakołykach. Gorąco polecam! Baton Kosmos – skład: daktyle, figi, orzechy nerkowca, migdały, słonecznik, kakao Baton Sierpowy – skład: daktyle, figi, orzechy nerkowca, migdały, słonecznik, jagody goji www.polenastole.pl 7,49 zł


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Zupy SYS Koperkowa, Grzybowa z kaszą, Kapuśniak – idealne zupy na letnie dni. Jeżeli jedziecie na urlop i nie chcecie stołować się w barach lub restauracjach, zupy SYS będą świetnym rozwiązaniem. Ich przygotowanie zajmuje około 20-30 minut. Są one idealne dla zapracowanej i zabieganej pani domu oraz pracującej na etacie mamy. Dzięki temu, że składniki zostały poddane suszeniu, nie tracą na smaku. Po ugotowaniu otrzymujemy zupę intensywną w smaku i o naturalnym aromacie – bez polepszaczy i konserwantów. Zupę możemy dowolnie doprawić, chociaż nie jest to koniecznie, bo już sama w sobie świetnie smakuje. firma-sys.pl 5,00 zł

Placki ziemniaczane są jedną z moich ulubionych potraw w tradycyjnej polskiej kuchni. Klasyczne placki ziemniaczane od Babci Zosi wyszły mi tak rewelacyjnie, że byłam niesamowicie zaskoczona. Do suszonki ziemniaczanej wystarczyło dodać wodę, jajka i ciasto po 10 minutach napęczniało, a za kilka chwil już było gotowych 12 małych placuszków. Usmażone z obu stron na złoty kolor na mocno rozgrzanym oleju lubię zwykle zjadać bez żadnych dodatków. Jednak czasami, gdy mam odrobinę więcej czasu, przygotowuję sos z podsmażonych pieczarek w pomidorowo-paprykowym sosie i wtedy placki stają się bardziej wykwintnym daniem. Tak czy siak. Klasyczne packi ziemniaczane SYS są takie jak prawdziwe – bo faktycznie z prawdziwych, suszonych ziemniaków. Dla koneserów polecam placki ziemniaczane od Babci Zosi z suszonymi pomidorami. Wyjątkowy smak południowy w klasycznym polskim daniu. firma-sys.pl 5,00 zł

107


108

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

SOS TZATZIKI

PIKANTNY SOS Z CHUTNEY

• • • • • •

• słoik korzennego pomidora LuksPomada • trzy łyżki przecieru pomidorowego • łyżeczka chilli • łyżeczka siekanej kolendry • łyżeczka słodkiej papryki • rozgnieciony ząbek czosnku

ogórek (obrany i bez pestek) koperek ząbek czosnku jogurt greski sól pieprz

Ogórka pokrój w malutką kostkę Rozgnieć ząbek czosnku Posiekaj drobno koperek wszystko dokładnie wymieszaj z jogurtem

Wszystkie składniki podgrzej w rondelku, cały czas mieszając, aż do uzyskania jednolitej konsystencji.

Czatni korzenny pomidor www.lukspomada.pl 12,00 zł reklama


SAKIEWKI PITA • • • • • • •

6 szklanek mąki 250 ml ciepłej wody 500 ml gorącej wody opakowanie drożdży suchych łyżka cukru 2 łyżeczki soli 1/3 szklanki ciepłego mleka

Drożdże wymieszaj z cukrem i rozpuść w ciepłej wodzie. Odstaw na kilka minut. Do drugiej miseczki wlej mleko, gorącą wodę i sól, a następnie połącz z drożdżami. Włącz robota i dodawaj powolutku mąkę po pół szklanki. Ciasto musi być suche i nieklejące. Wyrabiaj na najwyższych obrotach około 5 minut. Pozostaw do wyrośnięcia na pół godziny. Podziel ciasto na małe kulki i rozłóż na stolnicy. Przykryj sciereczką. Poczekaj pół godziny. Nagrzej piekarnik do ok. 220 st. C. Na blasze rozłóż papier do pieczenia. Ułóż na nim 4 kulki i rozklep na płaskie, okrągłe placki. Piecz ok. 10 minut (w zalezności od piekarnika) aż bity będą pulchne i lekko złotawe na wierzchu.

WIEPRZOWINA GYROS Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015 • 800 g wieprzowiny pokrojonej w paski (może być karkówka) • czerwona cebula posiekana • biała cebula posiekana • dwa ząbki czosnku rozgniecione • łyżeczka chilli • łyżeczka czerwonej papryki słodkiej • łyżeczka pieprzu • łyżeczka sosu sojowego • posiekana natka pietruszki • mielone ziele angielskie • oliwa Wieprzowinę przełożyć dzień wcześniej do miski szklanej. Zalać oliwą, wsypać przyprawy i wymieszać tak, żeby przyprawy dobrze oblepiały mięso. Odstawić na 24h do lodówki. Na drugi dzień wyjąć i smażyć na mocno rozgrzanym tłuszczu w partiach, aż wieprzowina będzie miała złoty kolor. Podawaj z sosem tzatziki i pikantnym sosem z chutney, w towarzystwie posiekanych pomidorów, ogórków i cebuli w domowej bułce pita.

109


110

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

ROSYJSKIE PANKEJKI • • • • • • •

2 szklanki mąki 3 jaja 2 szklanki maslanki łyżka proszku do pieczenia 1/2 łyżeczki soli 3 łyżki cukru olej do smażenia

Wszystkie składniki wymieszaj ze sobą i smaż z obu stron, na mocno rozgrzanym tłuszczu, aż nabiorą delikatnego, brązowego koloru.

Konfitura czerwona porzeczka www.lukspomada.pl 12,00 zł

reklama


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015 SAMOSY - pierożki na przekąski • • • • • • • • • • •

1/2 kg mąki łyżeczka proszku do pieczenia 1/2 kostki masła (rozpuścić) lub 150 g ghee jogurt naturalny lub grecki 1/2 kilo mięsa mielonego (może być wołowina, może być wieprzowina, jagnięcina, kurczak) 4 poszatkowane cebule puszka groszku lub paczka mrożonego groszku pieprz sól chilli curry

Mąkę, sól i proszek do pieczenia wsypać do miski. Wlać rozpuszczone masło lub ghee. Zagniatać powoli, dodając jogurt. Jogurt dodajemy, aż ciasto będzie jednolite, nielepiące i będzie się rwało. Odstawiamy na godzinę do lodówki. Na patelni podgrzewamy olej, smażymy cebulę z przyprawami. Dodajemy mięso i smażymy ok. 30 minut. Wrzucamy groszek. Dusimy, aż groszek będzie miękki. Ciasto dzielimy na małe kulki, które rozwałkowujemy na placuszki. Każdy placuszek przekrawamy na pół. Nakładamy farsz i zaklejamy. Brzeg pierożka mozemy, zwilżyć wodą, żeby lepiej się skleił. Smażymy w głębokim tłuszczu aż do uzyskania złotego koloru.

111


112

SALCESON CZEKOLADOWY

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

• • • • • • • •

200 g herbatników pepitków opakowanie migdałów niekrojonych (moga być solone) 100 g masła 1/2 szklanki słodkiej śmietanki 30% 100 g gorzkiej czekolady 70% 2 łyżki cukru 1 łyżka kakao cukier puder do posypania

Połam ciasteczka, a w malakserze grubo posiekaj migdały. Masło i śmietanę podgrzej w rondelku. Dodaj cukier. Jak cukier się rozpuści, dodaj połamaną czekoladę. Mieszaj na małym ogniu, aż się rozpuści. Dodaj kakao. Dobrze wymieszaj. Odstaw, żeby masa lekko przestygła. Wlej masę czekoladową do ciasteczek i migdałów. Porządnie wymieszaj drewnianą łyżką. Wyłóż masę na przygotowany papier do pieczenia. Zawiń ciasno w kiełbaskę, zawiąż sznurkiem na obu końcach. Włóż do zamrażalki na 3 godziny. Następnie na 12 godzin przełóż do lodówki.

Pieczona owsianka truskawkowa ze śliwką suską Luks Pomada Pieczona owsianka jest pożywna i bardzo zdrowa. Zapewnia energię na połowę dnia. Składniki: • • • • • • • •

2 szklanki płatków owsianych górskich 1 jajo 1 kubeczek jogurtu naturalnego 1 łyżka masła orzechowego 2 łyżki wiórków kokosowych (opcjonalnie) 2 łyżki czatni śliwka suska Luks Pomada 2 garście polskich truskawek Łyżka miodu (opcjonalnie)

Truskawki kroimy w plastry. Wszystkie składniki mieszamy ze sobą. Masę przekładamy do wyłożonej papierem keksówki. Pieczemy ok. 30 minut w piekarniku nagrzanym do 200°C. Śliwka Suska Czatni www.lukspomada.pl 15,00 zł

Pieczoną owsiankę można przygotowywać na wiele sposobów, można dowolnie mieszać dodatki. Do tej z przepisu wybrałam niesamowicie oryginalną śliwkę suską firmy Luks Pomada. Delikatny aromat wędzenia oraz płatki migdałowe nadają owsiance całkiem nowego smaku. Śliwka suska LuksPomada idealnie będzie się też komponować z mięsami czy serami.


HECA to miejsce zabawy, odpoczynku i twórczego rozwoju dla Małych i Dużych. To kawiarnia, pracownia warsztatowa, sala zabaw, a także sklep z nietuzinkowymi zabawkami, książkami i akcesoriami dziecięcymi. W HECY można napić się pysznej kawy lub herbaty, zjeść domowy deser, pobrykać i poskakać w sali zabaw. Można też przyjść na warsztaty — w ofercie mamy zajęcia dla dzieci od 0 do 12 lat, dla mam, przyszłych i obecnych, dla ojców, dla wszystkich, którzy zainteresowani są wychowaniem i rozwojem.

HECA ul. Księżycowa 3/22 60-281 Poznań, www.heca-heca.pl Czytelniczki Kwartalnika na hasło: KWARTALNIK otrzymają 20% rabatu na kawę i 15% rabatu na książki i zabawki reklama

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

113


114

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

znajdź wsparcie DOLNOŚLĄSKIE Głogów Sylwia Tomińska-Rzepka – położna, doradca laktacyjny tel. 601 19 40 91 e-mail: sylwia-med@wp.pl Lubin Paulina Cybuch – psycholog, doradca noszenia dzieci w chustach i nosidłach ClauWi, promotorka karmienia piersią CNOL e-mail: paulina.cybuch@gmail.com https://www.facebook.com/ groups/285888424946348/ https://www.facebook.com/groups/nosimyzglowa/ https://www.facebook.com/groups/karmiace.cyce. Lubin/ Wrocław Szkoła Rodzenia „Sage-Femme” Joanna Syrek-Rawiak – poradnictwo laktacyjne tel. 607 62 51 77 e-mail: joannasyrek@interia.pl ul. Macedońska 29, 51-113 Wrocław www.szkolarodzenia.net www.facebook.com/pages/Szkoła-Rodzenia-Sagefemme-Joanny-Syrek-Rawiak/190892990947258 Szkoła Rodzenia – Natura Joanna Paluchiewicz – doula tel. 662 13 01 97 e-mail: joasia@doulawroclaw.pl www.doulawroclaw.pl www.szkolarodzenia-natura.pl www.facebook.com/pages/Szkoła-RodzeniaNatura/150207451660178

Justyna Walczak – promotorka karmienia piersią tel. 505 32 90 05 www.konsultacjelaktacyjne.pl Agata Chometa – promotorka karmienia piersią e-mail: a.chometa@gmail.com KUJAWSKO-POMORSKIE Białe Błota Centrum Macierzyństwa „Białe Błota” tel. 523 20 37 80 e-mail: recepcja@cm-bb.pl ul. Szubińska 67, Białe Błota Mirosława Uczyńska – indywidualna, specjalistyczna praktyka położnicza, mgr położnictwa, specjalistka pielęgniarstwa rodzinnego, położna rodzinna, instruktor szkoły rodzenia tel. 601 49 97 47 Agnieszka Wiktorowicz tel. 602 44 71 75 Lakta Natura – wypożyczalnia laktatorów tel. 880 49 23 28 e-mail: lakta.natura@onet.pl ul. Szubińska 67, 86-005 Białe Błota (przy Centrum Macierzyństwa) Bydgoszcz Szkoła Rodzenia Brzdąc tel. 601 49 97 47, 523 72 30 25 (wieczorem) e-mail: brzdac0@op.pl ul. Powstańców Wielkopolskich 33/Obrońców Bydgoszczy 1, 85-435 Bydgoszcz


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

www.brzdac.bydgoszcz.eu www.facebook.com/BrzdacSzkolaRodze Natalia Kądziela – założycielka nieformalnej Grupy Wsparcia mam karmiących piersią na Facebooku Grupa „Klub mam” spotyka się cyklicznie w Bydgoszczy pod adresem: Akademia Szkraba ul. Gackowskiego 1C, Bydgoszcz (każdy pierwszy czwartek miesiąca, w godz. 10:00 – 12:00) www.facebook.com/groups/karmieniepiersia. wsparcie Agnieszka Janiszewska – doradca noszenia dzieci w chustach i nosidłach miękkich ClauWi tel. 792 44 30 52 e-mail: clauwi@wp.pl Akademia Szkraba ul. Gackowskiego 1c, Bydgoszcz www.clauwi.bydgoszcz.pl Anna Świderek-Tybelska – certyfikowany doradca laktacyjny, położna rodzinna tel. 662 64 25 57 Katarzyna Kołodziejczyk – promotorka karmienia piersią e-mail: kontakt@malyssak.pl www.malyssak.pl Marlena Nowak – doradca noszenia ClauWi, Fundacja Wszystkich Pokoleń tel. 690 91 14 06 e-mail: brumarl@interia.pl Toruń Edyta Reniecka – doula tel. 509 20 91 84 e-mail: doula.e.reniecka@gmail.com ul. Bydgoska 1, 87-100 Toruń doulaedytareniecka.blogspot.com www.facebook.com/pages/DOULA-EdytaReniecka/1460104647543871 Marta Kokorzycka – doula tel. 515 10 82 15 e-mail: martakokorzycka@o2.pl www.doulowanie.pl www.facebook.com/pages/Doula-MartaKokorzycka/143062942417866

LUBELSKIE Puławy Paulina Śmiałowska – doula, promotorka karmienia piersią tel. 723 13 46 90 e-mail: paulina.smialowska@wp.pl LUBUSKIE Zielona Góra Julita Hypki – doula, instruktorka szkoły rodzenia w zakresie karmienia piersią tel. 661 82 66 32 e-mail: julita.hypki@wp.pl www.doulajulita.blogspot.com www.facebook.com/DoulaJulita Katarzyna Windak – doula, promotorka karmienia piersią, doradca noszenia Clauwi tel. 500 24 93 98 e-mail: kkuzmiak@gmail.com www.chusty.zgora.pl www.facebook.com/chustyZielona ŁÓDZKIE Zduńska Wola Martyna Chwiałkowska-Fogel – doradca chustowy Akademii Noszenia Dzieci, liderka lokalnego Klubu Kangura tel. 508 33 80 73 e-mail: chwialko@gmail.com www.chusty-zdw.blogspot.com Ewelina Niewiadomska – TULISZKA Szkoła Rodzenia i Rodzicielstwa tel. 783 98 95 34 e-mail: tuliszka@op.pl ul. Getta Żydowskiego 11, 98-220 Zduńska Wola www.tuliszka.pl www.facebook.com/tuliszkaszkolarodzenia Ania Paszkiewicz – doradca chustowy ClauWi tel. 697 74 14 15 e-mail: biuro@harmonie.com.pl ul. Brzozowa 19, 98-220 Zduńska Wola

115


116

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

www.harmonie.com.pl Łódź Poradnia “Mamma Mia” Elżbieta Szkudlarek – lekarz medycyny, CDL e-mail: poradniamammamia@gmail.com www.poradniamammamia.pl MAŁOPOLSKIE Kraków Magdalena Szaraniec – promotorka karmienia piersią, doula, członkini Stowarzyszenia Doula w Polsce (na stażu) tel. 503 52 31 71 e-mail: magdaszaraniec@tlen.pl www.doula-krakow.pl Wanda Hałuniewicz – certyfikowany Doradca Noszenia ClauWi® tel. 509 49 46 76 e-mail: wanda@pasiata.pl www.pasiata.pl www.facebook.com/pasiata Sylwia Ślęzak – położna rodzinna Tel. 727 92 30 53 e-mail: sylwiaslezak9@gmail.com Olkusz Malwina Wojtowicz – doula tel. 504 42 83 71 e-mail: malwina_wojtowicz@o2.pl www.facebook.com/doulaMalwinaWojtowicz Nowy Sącz Beata Buszek – niezależna położna środowiskoworodzinna tel. 608 79 27 66 ul. Marcinkowicka 7a, 33-395 Chełmiec MAZOWIECKIE Milanówek Barbara Belewicz – Szkoła Rodzenia w Milanówku tel. 512 34 26 94

e-mail: barbara.belewicz@onet.pl www.szkolarodzeniawmilanowku.pl www.facebook.com/szkolarodzeniawmilanowku Piaseczno Stworzone by rodzić Ola Niedbalska – doula e-mail: stworzonebyrodzic@wp.pl www.facebook.com/Stworzonebyrodzic EwaWietrak – promotorka karmienia piersią, farmaceuta, doktor nauk medycznych ewawietrak@gmail.com Radom Karolina Rudecka – doradca noszenia ClauWi tel. 516 16 91 36 e-mail: karolinaborek@gazeta.pl Mirosława Sawicka-Jędrzejczak – certyfikowany doradca laktacyjny tel. 606 47 54 66 ul. Zielona 23/34, 26-600 Radom www.porady-laktacyjne.com.pl Warszawa Małgorzata Jackowska – doula, członkini Stowarzyszenia Doula w Polsce, promotorka karmienia piersią i doradczyni żywieniowa tel. 503 17 36 43 e-mail: malgorzata_jackowska@vp.pl http://malgorzatajackowska.wordpress.com www.facebook.com/malgorzatajackowskadoula Justyna Poźniak-Grot – certyfikowany doradca laktacyjny, poradnia oraz wypożyczalnia laktatorów i wag niemowlęcych tel. 604 21 42 13 e-mail: j.p.grot@gmail.com www.laktacjawarszawa.pl www.facebook.com/laktacja.warszawa Izabela Frankowska – doula, promotorka karmienia piersią, instruktorka aktywnej szkoły rodzenia, fizjoterapeutka, masażystka tel. 691 06 49 93 e-mail: iza@douladlaciebie.pl www.poranamasaz.pl


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

www.douladlaciebie.pl www.facebook.com/DouladlaCiebie Justyna Antonik – doula, doradca macierzyński, doradca noszenia dzieci w chustach i nosidłach miękkich, instruktor masażu dziecięcego tel. 601 34 36 99 e-mail: doulowanie@gmail.com, chustobaby@ gmail.com www.jadoula.pl www.facebook.com/doulajustyna.antonik www.facebook.com/DoradcaMacierzynski Ewa Krogulska – doula, doradca macierzyński, promotor karmienia piersią tel. 504 70 58 28 e-mail: wsparciewporodzie@gmail.com http://wsparciewporodzie.wordpress.com www.facebook.com/doulawspiera Gosia Darmas – doula, prawniczka, promotorka karmienia piersią, instruktorka fitness tel. 604 46 23 66 e-mail: gosia@doulafit4u.pl www.doulafit4u.pl www.facebook.com/Doulafit4u Dominika Jakubowska – doula i instruktorka masażu Shantala http://rodzicielstwobliskosci.com/ Kamila Papińska – doula, doradca noszenia w chustach tel. 502 13 22 81 email: kamila@papinska.pl www.doula.papinska.pl www.facebook.com/kama.papinska Agnieszka Rudzińska-Jobda – doula tel. 501 40 64 82 agnieszka@twojadoula.com www.twojadoula.com www.facebook.com/TwojaDoula Kamila Bochenek – doula tel. 533 69 90 68 e-mail: doula.kamila@gmail.com http://doulakamila.wordpress.com www.facebook.com/doulakamila

Maria Ryll – doula, doradczyni chustowa, promotorka karmienia piersią tel. 501 08 38 89 e-mail: maria.ryll@gmail.com Iza Sztandera – doula i promotorka karmienia piersią (CNOL) tel. 697 46 42 40 e-mail: Iza@maminiec.eu http://maminiec.eu www.facebook.com/Maminiec Karolina Saturska – certyfikowany doradca laktacyjny, porady laktacyjne i pielęgnacyjne tel. 501 93 76 96 e-mail: karolina@saturska.pl www.karolina.saturska.pl Marta Klewińska – doradca noszenia w chuście ClauWi tel. 663 28 62 22 e-mail: marta@zamotani.pl www.zamotani.pl www.facebook.com/Zamotani Patrycja Klimek-Wierzbicka – doradca noszenia ClauWi po kursie zaawansowanym tel. 506 05 22 95 e-mail: patrycja@chustodzieciaki.pl www.chustodzieciaki.pl www.facebook.com/chustodzieciaki Kasia Masojada-Chotkowska – doula tel. 530 05 90 58 e-mail: doulama@doulama.pl www.doulama.pl www.facebook.com/kasiadoulama Agata Golenda – promotorka karmienia piersią, instruktorka fitness i metody pilates, prowadzi klub Mamoiselle tel. 504 98 29 77 e-mail: a.golenda@mamoiselle.pl www.mamoiselle.pl https://www.facebook.com/klubmamoiselle Węgrów Weronika Surudo – doula, Bezpłatna Szkoła Rodzenia Profile

117


118

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

tel. 536 40 48 50 e-mail: doulaweronika@wp.pl ul. Kościuszki 37, 07-100 Węgrów www.szkolarodzenia-prolife.pl www.facebook.com/pages/Szkoła-RodzeniaProlife/136052923256609 PODKARPACKIE Rzeszów Filomena Poniewozik – konsultantka laktacyjna IBCLC, pedagog, pielęgniarka pediatryczna Tel. 506 43 63 23 e-mail: filaponiewozik@poczta.onet.pl / filapon68@gmail.com PODLASKIE Białystok Emilia Jaworska – doula, promotorka karmienia piersią e-mail: kontakt@doulabialystok.pl www.doulabialystok.pl „To Już” Praktyka Położnicza Wioleta Siemienowicz tel. 503 36 57 49 e-mail: kontakt@tojuz.com ul. Podleśna 11/1, 15-227 Białystok www.tojuz.com www.facebook.com/pages/To-JU%C5%BBSzko%C5%82a-Rodzenia/541447065904140 Jowita Marta Romaniuk – doula, doradca chutowy ClauWi, instruktor domowej szkoły rodzenia tel. 508 37 56 86 e-mail: jovi.rom@wp.pl www.minyniny.blogspot.com Biała Podlaska Aleksandra Karaś – promotorka karmienia piersią e-mail: bialskamama@gmail.com www.bialskamama.pl

POMORSKIE Trójmiasto Ośrodek Wspierania Rozwoju Bliżej Zuzanna Kołacz-Kordzińska – doradca w zakresie karmienia piersią i rodzicielstwa, noszenia dzieci w chustach szkoły ClauWi, doula, instruktorka masażu Shantala tel: 602 69 84 56 e-mail: Zuzanna@osrodek-blizej.pl ul. Przytulna 29/2, 80-176 Gdańsk www.osrodek-blizej.pl www.facebook/OsrodekWspieraniaRozwojuBlizej „Pełną Piersią” Grupa wsparcia laktacyjnego e-mail: projektpelnapiersia@gmail.com Ciuciubabka, ul. Piłsuskiego 30 (pierwsze piątki miesiąca o 17:00 w kawiarni) www.facebook.com/projektpelnapiersia Karolina Kardasz – mgr położnictwa, certyfikowana doula, instruktor w Szkole Rodzenia Majka, nauczyciel rozpoznawania płodności, instruktor masażu klasycznego tel. 501 26 29 80 email: szkolarodzeniamajka@gmail.com www.facebook.com/pages/Szkoła-RodzeniaMajka/227183470670703 Marta Baj-Lieder – właścicielka Centrum Terapii Logop, logopeda wczesnej interwencji, terapeuta integracji sensorycznej, terapeuta ręki, instruktor masażu Shantala, doradca noszenia ClauWi®, autor książki „Barwy Świata” tel. 504 63 48 13 e-mail: marta-baj@wp.pl www.centrum-logop.pl www.facebook.com/pages/Centrum-TerapiiLogop/240304932697401 Magdalena Diak – logopeda, specjalista wczesnej interwencji logopedycznej, instruktor masażu Shantala tel. 691 76 68 27 e-mail: diak.magdalena@wp.pl www.gabinetpapuga.pl www.facebook.com/pages/Gabinet-LogopedycznyPapuga/1420848208172315


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Agnieszka Irzykowska – doula tel. 501 85 49 23 e-mail: irzykowska.agnieszka@gmail.com

ŚLĄSKIE

Marianna Grabowska-Żur – psycholożka, terapeutka TSR, doula i promotorka karmienia piersią tel. 606 28 92 70 www.uskrzydlam.pl www.facebook.com/uskrzydlam

Katarzyna Franke – doula (członkini Stowarzyszenia Doula w Polsce), doradca noszenia w chustach Clau Wi®, doradca laktacyjny tel: 515 67 96 13 e-mail: katarzynadoula@gmail.com http://katarzynadoula.wix.com/doula

Szkoła rodzenia OCH MAMO Emilia Lipińska i Milena Modzelewska – doule, doradczynie laktacyjne tel. 693 58 20 12 e-mail: kontakt@ochmamo.pl www.facebook.com/pages/SZKO%C5%81ARODZENIA-OCHMAMO/206979342657950

Paulina Dudek – doula, doradca noszenia ClauWi, instruktor masażu Shantala tel. 696 85 44 99 e-mail: paulina@mamatuli.pl www.mamatuli.pl

Naturalna Szkoła Rodzenia Familion działająca przy Centrum Wspierania i Rozwoju Rodziny Familion Marta Jagodzińska Tel. 503 56 03 68 e-mail: kontakt@centrumfamilion.pl ul. Morska 139/1, Gdynia Starogard Gdański Magdalena Łukasiewicz tel. 504 74 35 63 e-mail: klubmamstg@gmail.com www.facebook.com/pages/Klub-Rodzica-KlubMam-Starogard-Gdański/375424602534767 Małgorzata Sucharska – dyplomowana masażystka, instruktor masażu Shantala Special Care, doradca noszenia ClauWi tel. 887 73 32 50 e-mail: goska.sucharska@gmail.com http://sucharska.blogspot.com http://klubaktywnegorodzica.blogspot.com Elżbieta Łyko – indywidualna Praktyka Położnicza, Szkoła Rodzenia tel. 504 23 68 56 http://www.szkolarodzeniastarogard.pl/

Katowice

Agnieszka Szendzielorz – promotor karmienia piersią tel. 505 14 60 21 Anna Szymik – położna, certyfikowany doradca laktacyjny, doradca noszenia dzieci ClauWi tel. 695 19 10 80 e-mail: szymik.anna@wp.pl www.doradca-laktacyjny.cba.pl www.facebook.com/AnnaSzymikDoradcaLaktacyjny Bytom Helena Chrostek-Stefaniak – doula tel. 696 12 01 25 e-mail: helenadoula@gmail.com http://helenadoula.wordpress.com www.facebook.com/pages/ HelenaDoula/273187506067426 Czerwionka-Leszczyny Klub Mam „Mamy Dzieci” spotkania dla mam z dziećmi w wieku 0-5 lat Tulio (Iwona Pinocy) ul. Poręby 11 w Rybniku Kamieniu (spotkania w każdy czwartek o godz. 17:45) tel. 507 02 31 94 e-mail: mamy.czerwionka@gmail.com http://aktywnemamy.blogspot.com www.facebook.com/aktywnemamy

119


120

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

Gliwice

Tychy

Ola Górska – doula, doradca noszenia dzieci w chustach (po szkole ClauWi®), edukacja okołoporodowa tel. 514 34 70 98 e-mail: ale.gorska@gmail.com www.olaladoula.pl www.facebook.com/olaladoula.olagorska www.facebook.com/chustygliwice

Sandra Adamczyk – doradca noszenia dzieci ClauWi tel. 728 50 10 81 e-mail: kontakt@kariba.pl www.kariba.pl www.facebook.com/Kariba.Tychy

Poradnia Laktacyjna i Szkoła Rodzenia Kinezio Clinic tel. 502 59 60 78 ul. Styczyńskiego 10/1, 44-100 Gliwice facebook/Poradnia Laktacyjna i Szkoła Rodzenia Kinezio Clinic Mikołów Katarzyna Osadnik – położna, certyfikowany doradca laktacyjny tel. 662 24 55 14 www.facebook.com/CentrumRodzicielstwa Rybnik Iwona Pinocy – doula, masaż Shantala, masaż chustą Rebozo tel. 505 00 53 67 e-mail: Iwona.doula@gmail.com www.tulio.com.pl Klub Mam „Mamy Dzieci” Spotkania dla mam z dziećmi w wieku 0-5 lat Tulio, ul. Poręby 11 w Rybniku Kamieniu (spotkania w każdy czwartek o godz. 17:45) tel. 507 02 31 94 e-mail: mamy.czerwionka@gmail.com http://aktywnemamy.blogspot.com www.facebook.com/aktywnemamy Basia Salamon-Szympruch – doradca noszenia ClauWi tel. 696 02 19 67 e-mail: b.szympruch@gmail.com http://chustyrybnik.blogspot.com www.facebook.com/chustyrybnik

Katarzyna Pawlaczyk – doula, udziela porad laktacyjnych Tel. 511 91 62 86 e-mail: kachaex@yahoo.co.uk WARMIŃSKO-MAZURSKIE Giżycko Ewa Chabas – położna, właścicielka Szkoły Rodzenia Ewy Chabas tel. 600 92 48 75 e-mail: echabas@op.pl www.ewachabas.pl www.facebook.com/pages/Szkoła-Rodzenia-EwyChabas/437765499689730 WIELKOPOLSKIE Gostyń Wielkopolski Natalia Marchewka-Bruscia – doula, promotorka karmienia piersią, doradca chustowy, liderka Klubu Mam w Gostyniu tel. 607 15 56 72 http://doula-gostyn.blogspot.com Milena Nadolna-Dróżdż – doradczyni noszenia po kursie, co-trener Work Life Balance Leszno tel. 721 78 99 59 milena.nadolna@gmail.com www.naturalnawiez.pl (w budowie) www.facebook.com/NaturalnaWiez Poznań Bezpłatna Szkoła Rodzenia DzieciOK


Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

tel. 600 91 27 69 e-mail: info@dzieciok.pl ul. Katowicka 67b/10, 61-131 Poznań www.dzieciok.pl www.facebook.com/dzieciOK Akademia Świadomej Rodziny Familijny Fortel Małgorzata Konieczny i Izabela Rybacka tel. 782 97 63 45; 608 05 27 04 e-mail: malgosia@familijny-fyrtel.pl, iza@familijnyfyrtel.pl ul. Szczelinka 21, 62-023 Szczytniki www.familijny-fyrtel.pl www.facebook.com/Familijny.Fyrtel Ewa Masełkowska – certyfikowany konsultant laktacyjny IBCLC i specjalista ds. zdrowia publicznego, promotor zdrowia tel. 502 37 62 04 Agnieszka Mrowczyńska – promotorka karmienia piersią tel. 603 052 407 mrowczynska.aga@gmail.com www.odzywianienaturalne.pl Poradnia Laktacyjna „Mleczna droga” ul. 28 czerwca 1956 r nr 299, Poznań www.poradnialaktacyjna.pl Monika Paryś – promotorka karmienia piersią tel. 608 09 87 23 e-mail: monika_parys@wp.pl Wielichowo „Bliżej Ciebie” Domowa Szkoła Rodzenia Kinga Węglar tel. 509 39 74 44 e-mail: bliżej.ciebie@wp.pl ul.Bohaterów 1A, Łubnica, 64-050 Wielichowo www.blizejciebie.net.pl www.facebook.com/pages/Bliżej-Ciebie-DomowaSzkoła-Rodzenia-Kinga-Węglarz/451096811593228 Natalia Zielonacka – doradca noszenia ClauWi®

tel. 696 95 02 08 e-mail: kontakt@chustownik.pl www.chustownik.pl www.facebook.com/chustownikpoznan ZACHODNIOPOMORSKIE Szczecin Małgorzata Szmygin – doula, członkini Stowarzyszenia Doula w Polsce, certyfikowany doradca laktacyjny tel. 783 97 47 79 e-mail: malgorzataszmygin@tlen.pl Agata Mularczyk – doradca laktacyjny, doradca Akademii Noszenia Dzieci w chustach i nosidłach miękkich, Grupa wsparcia mam karmiących tel. 692 48 90 33 Tychy

121


122

Kwartalnik Laktacyjny nr 2 (6) 2015

kwartalnik laktacyjny www.kwartalnik-laktacyjny.pl kontakt@kwartalnik-laktacyjny.pl


Kwartalnik laktacyjny 6 numer czerwiec wrzesien