Page 1

แผนบริหารการสอนประจาบทที่ 3 หัวข้อเนื้อหา บทที่ 3 การปฏิบัติกระบวนรา ชุด อิเหนาตรวจพล 1. ประวัติความเป็นมาของการแสดง ชุด อิเหนาตรวจพล 2. องค์ประกอบของการแสดง ชุด อิเหนาตรวจพล 2.1 ผู้แสดง 2.2 เครื่องแต่งกายและอุปกรณ์ประกอบการแสดง 2.3 ทานองเพลง 2.4 วงดนตรีที่ใช้ประกอบการแสดง 2.5 โอกาสที่ใช้แสดง 3. นาฏยศัพท์ที่ใช้ในการแสดง ชุด อิเหนาตรวจพล 4. การปฏิบัติท่ารา ชุด อิเหนาตรวจพล วัตถุประสงค์เชิงพฤติกรรม 1. สามารถอธิบายความหมายของการราอิเหนาตรวจพลได้ 2. สามารถอธิบายขั้นตอนในการราอิเหนาตรวจพลได้ 3. สามารถอธิบายประวัติความเป็นมาของการแสดงชุดอิเหนาตรวจพลได้ 3. สามารถตอบคาถามเกี่ยวกับองค์ประกอบในการแสดงชุดอิเหนาตรวจพลได้ 4. เข้าใจและสามารถปฏิบัตินาฏยศัพท์ที่ใช้ในการแสดง ชุด อิเหนาตรวจพลได้ 5. สามารถปฏิบัติท่าราอิเหนาตรวจพลได้ถูกต้องตามจังหวะและทานองเพลง วิธีสอนและกิจกรรมการเรียนการสอน 1. วิธีสอน 1.1 วิธีสอนแบบบรรยายและสาธิต 1.2 วิธีสอนแบบปฏิบัติการ 1.3 วิธีสอนแบบสืบเสาะความรู้ 2. กิจกรรมการเรียนการสอน 2.1 แนะนาเนื้อหารายวิชา ร่วมกาหนดข้อตกลงในการเรียน วิธีการเรียนตลอดจนการ วัดผล จากเอกสารแผนบริหารการสอน


88 2.2 ตั้งคาถามและร่วมสนทนาพูดคุยกับผู้เรียนเพื่อประเมินความรู้ผู้เรียนก่อนดาเนินการสอน 2.3 การบรรยายประกอบสื่อนาเสนอในรูปแบบ Powerpoint media 2.4 ฝึกปฏิบัติการราตามผู้สอน โดยผู้สอนจะทาการบรรยายประกอบการสาธิต 2.5 ทบทวนและฝึกทักษะการแสดง ชุด อิเหนาตรวจพล สื่อการเรียนการสอน 1. สื่อนาเสนอในรูปแบบ Powerpoint media 2. อุปกรณ์ในการฝึกปฏิบัติ ประกอบด้วยเครื่องบันทึกเสียงและแผ่นบันทึกเสียง กริช ธง ม้า แผง แส้ การวัดผลและประเมินผล 1. ใช้วิธีการสังเกตและบันทึกผล 1.1 สังเกตจากความสนใจในการเรียนและการตอบคาถาม 1.2 สังเกตจากการส่งผลงานที่ทา 1.3 สังเกตจากการทางานเป็นกลุ่ม 2. ตรวจแบบฝึกหัดที่กาหนดให้ทา 3. ประเมินผลด้วยการสอบภาคปฏิบัติ


89

บทที่ 3 การปฏิบัติกระบวนรา ชุด อิเหนาตรวจพล การราตรวจพลเป็นการร่ายราอวดฝีมือของตัวละครเอกในการจัดทัพก่อนจะออกไปสู้รบ โดยมี ลีลาการร่ายราที่คล่องแคล่วในการใช้อาวุธ ซึ่งเป็นการแสดงความสามารถของผู้แสดง ทั้งในเชิงลีลาการ ร่ายราที่สวยงามและการใช้อาวุธได้อย่างมีชั้นเชิง เพื่อสร้างความตื่นเต้นเร้าใจให้แก่ผู้ชม ปรากฏในการ แสดงโขน – ละคร การแสดง ชุด อิเหนาตรวจพลเป็นการแสดงชุดหนึ่งที่อยู่ในการแสดงละครใน เรื่อง อิเหนา ตอนยกทัพออกจากเมืองดาหาเพื่อไปทาศึกกะหมังกุหนิง ดังจะได้อธิบายโดยละเอียดตาม หัวข้อต่อไปนี้ 1. ประวัติความเป็นมาของการแสดง ชุด อิเหนาตรวจพล 2. องค์ประกอบของการแสดง ชุด อิเหนาตรวจพล 2.1 ผู้แสดง 2.2 เครื่องแต่งกายและอุปกรณ์ประกอบการแสดง 2.3 ทานองเพลง 2.4 วงดนตรีที่ใช้ประกอบการแสดง 2.5 โอกาสที่ใช้แสดง 3. นาฏยศัพท์ที่ใช้ในการแสดง ชุด อิเหนาตรวจพล 4. การปฏิบัติท่ารา ชุด อิเหนาตรวจพล 1. ประวัติความเป็นมาของการแสดง ชุด อิเหนาตรวจพล การแสดง ชุด อิเหนาตรวจพล เป็นการแสดงราเดี่ยวชุดหนึ่ง ซึ่งอยู่ในการแสดงละครในเรื่อง อิเหนา ตอนยกออกจากเมืองดาหาเพื่อไปทาศึกกะหมังกุหนิง


90 จากการสืบค้นข้อมูลพบว่า ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2494 ไม่เคยมีการราอิเหนาตรวจพลปรากฏในการ แสดงของกรมศิลปากร แม้จะมีการแสดงละครในเรื่องอิเหนา ตอน ศึกกะหมังกุหนิง เมื่อวันที่ 22 พฤษภาคม พ.ศ. 2522 และวันที่ 7 สิงหาคม พ.ศ. 2523 แต่ไม่ปรากฏว่ามีการราตรวจพล คงเป็น เพียงการยกทัพมาปะทะและเข้ารบเท่านั้น แม้ว่าในสูจิบัตรการแสดงครั้งนั้นจะมีการกล่าวถึงการตรวจ ไพร่พลของกองทัพอิเหนา แต่ไม่มีการกระบวนการราตรวจพลของอิเหนา ดังที่อาจารย์นงลักษณ์ เทพหัสดิน ณ อยุธยา ผู้แสดงเป็นอิเหนาในศึกกะหมังกุหนิง เมื่อวันที่ 22 พฤษภาคม พ.ศ. 2522 และ วันที่ 7 สิงหาคม พ.ศ. 2523 กล่าวว่า “การแสดงในครั้งนั้นจะเป็นการยกทัพปะทะเลย ไม่มีตรวจ พลก่อน” และอาจารย์พัชรา บัวทอง ผู้ร่วมแสดงเป็นสังคามาระตาในครั้งนั้น กล่าวว่า “การแสดง ละครในเรื่องอิเหนา ตอนศึกกะหมังกุหนิงจะแสดงเป็นเวลานานนับเดือน แต่ไม่มีการราตรวจพลของทั้ง 2 ทัพ แม้ในอดีตสมัยที่เป็นนักเรียน ได้มีโอกาสเห็นอาจารย์ศิริวัฒน์ ดิสยนันทน์ แสดงเป็นอิเหนาใน การแสดงละครใน ตอนศึกกะหมังกุหนิง แต่ก็เป็นการเสด็จทรงช้างเพื่อออกเดินทางไปรบ ไม่มีการรา ตรวจพล” อาจารย์เวณิกา บุนนาค อาจารย์ผู้เชี่ยวชาญประจาภาควิชานาฏศิลป์ คณะศิลปนาฏดุริยางค์ สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ ซึ่งเป็นผู้แสดงเป็นอิเหนาประจาวิทยาลัยนาฏศิลปมานานกว่า 30 ปี ได้ กล่าวว่า “การแสดงละครในเรื่องอิเหนา แม้จะเป็นการยกทัพของอิเหนา แต่จะไม่นิยมราตรวจพลก่อน ซึ่งเท่าที่ทราบยังไม่เคยพบการราตรวจพลอิเหนาในการแสดงละครใน แต่จะพบเฉพาะในหลักสูตรการ เรียนการสอนของวิทยาลัยนาฏศิลป และสถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์เท่านั้น” จากข้อมูลดังกล่าวจึง สันนิษฐานได้ว่า การแสดง ชุด อิเหนาตรวจพล น่าจะเป็นชุดการ แสดงที่คิดขึ้นใหม่ โดยคุณแม่ลมุล ยมะคุปต์ “จากคาบอกเล่าของอาจารย์เวณิกา บุนนาค ได้กล่าว ว่าในอดีตเคยได้เห็นคุณแม่ลมุล ยมะคุปต์ (ผู้วางหลักสูตรและผู้สอนในโรงเรียนนาฏดุริยางคศาสตร์ หรือวิทยาลัยนาฏศิลปในปัจจุบันตั้งแต่เริ่มก่อตั้ง ) และพ่ออาคม สายาคม ผู้เชี่ยวชาญของวิทยาลัย นาฏศิลป ร่วมกันคิดท่าราชุดนี้ขึ้น ซึ่งน่าจะเป็นเช่นนั้น เพราะจากการศึกษาถึงวิชาการด้านนาฏศิลป์ ที่คุณแม่ลมุลได้รับการถ่ายทอดจากท่านครู ไม่มีปรากฏการราตรวจพลอิเหนา คงมีแต่การราตรวจพล ถือพระขรรค์ (ฉากพระขรรค์) ราตรวจพลถือกระบองยาว (ฉากกระบองยาว) ราตรวจพลถือดาบ (ฉาก ดาบ) และราตาวเท่านั้น ที่เป็นการราเกี่ยวกับการตรวจพล(ขวัญใจ คงถาวร. 2548 : 98) 2. องค์ประกอบของการแสดง ชุด อิเหนาตรวจพล การราอิเหนาตรวจพลมีองค์ประกอบที่สาคัญ พอสรุปเป็นหัวข้อได้ดังนี้ 2.1 ผู้แสดง จากการสัมภาษณ์ อาจารย์เวณิกา บุนนาค (สัมภาษณ์ 8 สิงหาคม 2549) ถึงการคัดเลือก ผู้แสดง ท่านได้กล่าวว่า การแสดง ชุด อิเหนาตรวจพล เป็นการราเดี่ยวเพื่ออวดฝีมือ ซึ่งอยู่ในการ


91 แสดงละครใน อีกทั้ง ผู้แสดงที่รับบทอิเหนานั้น เป็นพระเอกของเรื่อง จึงต้องคัดเลือกผู้แสดง โดยมี คุณสมบัติดังนี้ 1. เป็นเพศหญิง มีรูปร่างสูงโปร่ง รูปร่างหน้าตาและผิวพรรณดี 2. มีความรู้และความสามารถในการปฏิบัติท่าราได้เป็นอย่างดี 3. มีความจาที่ดี สามารถจดจาท่าราได้อย่างแม่นยา 4. สามารถฟังเพลงและจับจังหวะได้ สามารถปฏิบัติท่าราให้ถูกต้อง เข้ากับจังหวะ และทานองเพลงได้เป็นอย่างดี 5. มีปฏิภาณไหวพริบดี สามารถแก้ปัญหาที่อาจเกิดขึ้นได้ในขณะแสดง 2.2 เครื่องแต่งกายและอุปกรณ์ประกอบการแสดง ในการร าตรวจพลอิเหนา จะแต่งกายแบบยืนเครื่องพระ โดยสี เสื้ อจะเป็นสี แดงตาม รูปแบบการแต่งกายของตัวละครอิเหนาในการแสดงละครใน ประกอบด้วยส่วนต่างๆ ดังนี้ 1. ดอกไม้ทัดและอุบะ (ขวา) 2. กรองคอ 3. ทับทรวง 4. สังวาลพร้อมตาบทิศ 5. รัดสะเอว 6. ปะวะหล่าและแหวนรอบ 7. ผ้านุ่งหรือภูษา 8. ห้อยหน้า 9. ชฎา 10. อินทรธนู 11. เสื้อหรือฉลองพระองค์ 12. เข็มขัดและหัวเข็มขัด 13. กาไลแผงหรือทองกร 14. ห้อยข้างหรือเจียระบาด 15. สนับเพลา 16. กาไลข้อเท้าและแหวนรอบ


92

ภาพที่ 7 เครื่องแต่งกาย ชุด อิเหนาตรวจพล ที่มา : สาเนาภาพจากนางสาวขวัญใจ คงถาวร สาหรับอุปกรณ์ที่ใช้ประกอบการแสดง ชุด อิเหนาตรวจพล ได้แก่ 1. ธง 2. กริชและผ้าผูกกริช 3. แส้ม้า 4. ม้าแผง

ภาพที่ 8 ธงที่ใช้ในการราอิเหนาตรวจพล ที่มา : สาเนาภาพจากนายธัชกร นันทรัตนชัย


93

ภาพที่ 9 กริชและผ้าผูกกริช ที่มา : สาเนาภาพจากนายธัชกร นันทรัตนชัย

ภาพที่ 10 ม้าแผงพร้อมแส้ม้า ที่มา : สาเนาภาพจากนางสาวขวัญใจ คงถาวร 2.3 ทานองเพลง เพลงที่ใช้ประกอบการแสดง ชุด อิเหนาตรวจพล คือ เพลงกราวนอก ซึ่งเป็นเพลงหน้า พาทย์ที่ใช้สาหรับการยกทัพตรวจพลของตัวละครที่เป็นมนุษย์ (ในการแสดงโขนจะใช้ในการตรวจพล ของทัพวานรด้วย) การราอิเหนาตรวจพลจะเป็นการราเข้ากับทานองเพลงกราวนอก โดยราตาม จังหวะกลอง “ตุม มะ ตุม มะ ตุม ตุม” ซึง่ เป็นจังหวะหน้าทับที่ใช้บรรเลงในการรา ส่วนในช่วง ท้ายของเพลงซึ่งเป็นการสั่งเคลื่อนพลและยกทัพออกเดินทางจะใช้เพลงเชิด ซึ่งเป็นเพลงหน้าพาทย์ ประกอบการแสดงประกอบการไป - มาในระยะทางไกลหรือรีบด่วน ในขั้นตอนการราของคนธงและพลทหารจะใช้เพลง “แขกเจ้าเซ็น” ประกอบการแสดง เมื่อ ราจบกระบวนท่าแล้ว ดนตรีจะเปลี่ยนเป็นบรรเลงเพลง “กราวนอก” เพื่อให้ผู้แสดงอิเหนาออกมา ร่ายราตามกระบวนท่าจนครบ แล้วจบด้วยเพลง “เชิด”


94 2.4 วงดนตรีที่ใช้ประกอบการแสดง วงดนตรี ที่ ใช้ประกอบการแสดงอิเหนาตรวจพล จะใช้วงปี่พาทย์ในการบรรเลง โดย สามารถใช้ได้ทั้งวงปี่พาทย์เครื่องห้า เครื่องคู่ และเครื่องใหญ่ โดยมีรายละเอียดแต่ละวงดังนี้

ภาพที่ 11 เครื่องดนตรีและลักษณะการจัดวงของวงปี่พาทย์เครื่องห้า ที่มา : สาเนาภาพจากภาควิชาดุริยางค์ไทย วิทยาลัยนาฏศิลป วงปี่พาทย์เครื่องห้า ประกอบด้วย 1. ปี่ใน 3. ฆ้องวงใหญ่ 5. กลองทัด 1 คู่

2. ระนาดเอก 4. ตะโพน 6. ฉิ่ง

ภาพที่ 12 เครื่องดนตรีและลักษณะการจัดวงของวงปี่พาทย์เครื่องคู่ ที่มา : สาเนาภาพจากภาควิชาดุริยางค์ไทย วิทยาลัยนาฏศิลป วงปี่พาทย์เครื่องคู่ ประกอบด้วย 1. ปี่ใน

2. ปี่นอก


95 3. ระนาดเอก 5. ฆ้องวงใหญ่ 7. ตะโพน 9. ฉิ่ง 11. ฉาบใหญ่ 13. โหม่ง

4. ระนาดทุ้ม 6. ฆ้องวงเล็ก 8. กลองทัด 1 คู่ 10. ฉาบเล็ก 12. กรับ

ภาพที่ 13 เครื่องดนตรีและลักษณะการจัดวงของวงปี่พาทย์เครื่องใหญ่ ที่มา : สาเนาภาพจากภาควิชาดุริยางค์ไทย วิทยาลัยนาฏศิลป วงปี่พาทย์เครื่องใหญ่ ประกอบด้วย 1. ปี่ใน 3. ระนาดเอก 5. ระนาดเอกเหล็ก 7. ฆ้องวงใหญ่ 9. ตะโพน 11. ฉิ่ง 13. ฉาบใหญ่ 15. โหม่ง

2. ปี่นอก 4. ระนาดทุ้ม 6. ระนาดทุ้มเหล็ก 8. ฆ้องวงเล็ก 10. กลองทัด 1 คู่ 12. ฉาบเล็ก 14. กรับ

2.5 โอกาสที่ใช้แสดง การราอิเหนาตรวจพลสามารถนาไปแสดงได้ใน 2 ลักษณะคือ 1. ใช้ประกอบการแสดงละครใน เรื่อง อิเหนา ตอน ศึกกะหมังกุหนิง 2. ใช้เป็นชุดการแสดงเดี่ยว


96 3. นาฏยศัพท์ที่ใช้ในการแสดง ชุด อิเหนาตรวจพล นาฏยศัพท์ที่ใช้ในการแสดง ชุด อิเหนาตรวจพล ประกอบด้วย 1. กล่อมหน้า เป็นการเคลื่อนที่ของใบหน้าในลักษณะการเอียงแล้วบังคับคางให้เคลื่อนที่ไปใน ทิศทางตรงกันข้าม โดยไม่ต้องเคลื่อนไหล่ แล้วเปลี่ยนสลับปฏิบัติอีกด้าน 2. ขึ้น เป็นการปฏิบัติส่วนขา หากขึ้นข้างซ้ายจะก้าวเท้าซ้าย ลากเท้าขวามาชิด ก้าวเท้าซ้าย ไปด้านข้างอีกครั้ง จากนั้นยกเท้าขวาแล้ววางจรดจมูกเท้าที่พื้น ตึงขาทั้งสอง 3. ตะลึกตึก เป็นการปฏิบัติในส่วนขา โดยการย่าเท้าอย่างรวดเร็วในจังหวะ หนึ่ง สอง สาม แล้วจึงยกเท้า สามารถปฏิบัติได้ทั้งสองข้าง เช่น เริ่มด้วยการย่าเท้าขวา ซ้าย ขวา ติดกันอย่าง รวดเร็ว แล้วยกเท้าซ้าย มักต่อด้วยการย่าเท้าตามจังหวะ 4. ก้าวเท้า เป็นการเคลื่อนไหวเท้าโดยการก้าวเท้าที่ยกไปด้านใดด้านหนึ่ง แบ่งเป็น ก้าวหน้า ก้าวข้าง 5. จรดเท้า เป็นการใช้ส่วนของจมูกเท้าข้างใดข้างหนึ่งแตะพื้นโดยเปิดส้นเท้าขึ้นเล็กน้อย 6. ซอยเท้า เป็นการย่าเท้าลงพื้น สลับซ้าย-ขวาในจังหวะสม่าเสมออย่างถี่ๆ ปฏิบัติได้ทั้งการ ซอยเท้าอยู่กับที่ หรือการเคลื่อนที่ 7. ย้อนตัว เป็นการถ่ายน้าหนักตัวจากขาที่ก้าวมาอยู่ที่ขาอีกข้างพร้อมกับการกดเกลียวข้าง กดไหล่ ศีรษะเอียงข้างเดียวกับขาที่ก้าวพร้อมทั้งยุบตัวลง 8. เยื้องตัวหรือใช้ตัว เป็นการเคลื่อนไหวลาตัวโดยการใช้เกลียวข้าง เริ่มด้วยการกดไหล่และ เอียงศีรษะข้างหนึ่ง จากนั้นเปลี่ยนเป็นกดไหล่ข้างเดิม แล้วสะดุ้งตัวขึ้นเปลี่ยนกดไหล่และเอียงศีรษะ ไปอีกข้างหนึ่ง 9. เท้าฉาก เป็นนาฏยศัพท์เฉพาะที่ใช้ในการราตรวจพล ปฏิบัติโดยการใช้มือซ้ายตั้งมือแนบ ขอบประตูฉาก หรือด้ามร่ม มือขวาถืออาวุธในระดับวงล่างโดยให้อาวุธแนบตัว ยืนให้น้าหนักอยู่เท้า ซ้าย เท้าขวาวางพื้นตึงขาทั้งสอง จากนั้นห่มเข่าลงยืนผสมเหลื่อม แล้วตบเท้าพร้อมกล่อมหน้า เปลี่ยนเท้ายืนผสมเหลื่อม 10. ฉะ เป็นนาฏยศัพท์ที่ใช้ในการราตรวจพล ปฏิบัติโดยการตั้งวงบนมือซ้าย มือขวาถืออาวุธ ฟาดลงด้านข้างลาตัวทางซ้ายพร้อมยกเท้าซ้าย แล้วเปลี่ยนเป็นฟาดข้างลาตัวด้านขวา ยกเท้าขวา 4. การปฏิบัติท่ารา ชุด อิเหนาตรวจพล การราตรวจพลอิเหนาจะมีขั้นตอนในการรา 6 ขั้นตอน ได้แก่ 1. การเดินออกมาปรากฏตัวของแม่ทัพซึ่งในที่นี้คืออิเหนา


97 2. การร่ายราประกอบการใช้อาวุธ 3. การเดินตรวจแถวเพื่อดูความเรียบร้อยของกองทัพ 4. การถามความพร้อมของกองทัพก่อนออกเดินทาง 5. การแสดงแสนยานุภาพและความพร้อมของแม่ทัพด้วยการฟาดอาวุธในท่า “ฉะ” 6. การขึ้นพาหนะและออกเดินทาง ตารางที่ 6 การปฏิบัติท่ารา ชุด อิเหนาตรวจพล ลาดับ ที่ 1

บทร้อง/ทานองเพลง ภาพท่ารา เพลงกราวนอก

วิธีปฏิบัติ

2

เพลงกราวนอก

คนธง หันด้านขวา ก้าวไขว้เท้าขวา ศีรษะ เอียงซ้าย แล้วก้าวข้างเท้าซ้าย มือ ซ้ายตั้งมือข้างหน้าระดับอก มือขวา หงายวงสู ง (ธงไปด้ า นขวา) ศี ร ษะ เอียงขวา ใช้หน้าหนังช้า 1 จังหวะ เร็ว 3 จังหวะ ท้ายจังหวะปฏิบัติท่า ขึ้นทางด้านซ้าย

ลาดับ ที่

บทร้อง/ทานองเพลง ภาพท่ารา

วิธีปฏิบัติ

คนธง ยื นเตรี ยมเท้ าทั้ งสองข้ างชิ ดกั น มื อ ซ้ายจีบมุมธงตั้งมือ มือขวาถือด้ามธง วิ่งซอยเท้าขึ้นมาด้านหน้า แล้ววิ่งวน เป็นวงกลมไปทางขวา 1 รอบ แล้ว หันไปด้านขวา


98 3

เพลงกราวนอก

คนธง หมุนตัวไปด้านซ้าย ก้าวไขว้เท้าซ้าย

4

เพลงกราวนอก

คนธง หันด้านซ้าย ก้าวข้างเท้าขวา เปลี่ยน มือถื อธงโดยให้ ปลายธงอยู่ด้ านซ้า ย เอียงศีรษะซ้าย มือซ้ายตั้งมือข้างหน้า ระดับอก มือขวาหงายวงสูง ศีรษะ เอียงซ้าย ใช้หน้าหนังช้า 1 จังหวะ เร็ว 3 จังหวะ ท้ายจังหวะปฏิบัติท่า ขึ้นทางด้านขวา

5

เพลงกราวนอก

คนธง หั น ด้า นขวา ถอนเท้ าขวา แล้ ว ยก เท้าซ้ายมาวางผสม เปลี่ยนถือธงหัน ปลายไปทางขวา หน้าตรง

ลาดับ

บทร้อง/ทานองเพลง

วิธีปฏิบัติ


99 ที่ 6

ภาพท่ารา เพลงกราวนอก

7

เพลงกราวนอก

คนธง เดินย่าเท้าซ้ าย - ขวา สลั บ กันตาม จังหวะ หมุนตัวทางซ้ายลงไปด้านหลัง พร้อมทั้งเปลี่ยนถือธงไปทางซ้าย ขวา ในลักษณะโบกธง

8

เพลงกราวนอก

คนธง หั น ด้ า น ห ลั ง ก้ า ว ข้ า ง เ ท้ า ข ว า เปลี่ ย นมื อ ถื อ ธงไปทางซ้ า ย ศี ร ษะ เอียงซ้าย ยืด - ยุบ วิ่งซอยเท้าหมุน เป็นวงกลมไปทางขวา โดยไปหยุดอยู่ ทางซ้ายของเวที

ลาดับ

บทร้อง/ทานองเพลง

วิธีปฏิบัติ

คนธง หันด้านขวา ปฏิบัตินาฏยศัพท์ตะลึก ตึกแล้วยกเท้าซ้าย มือปฏิบัติเช่นเดิม


100 ที่ 9

ภาพท่ารา เพลงกราวนอก

10

เพลงกราวนอก

พลทหาร ปฏิบัติเหมือนกัน โดยมือซ้ายจีบปรก มือขวาถือกริชให้ปลายชี้ลงพื้นระดับ วงบน โน้มตัวไปข้างหน้าเล็กน้อย วิ่ง ซอยเท้ า ขึ้ ไ ปด้ า นหน้ า แล้ ว หมุ น รอบตัวทางขวา แถวซ้ายมือของคนดู หันด้านหลัง แถวขวามือหันด้านหน้า

11

เพลงกราวนอก

พลทหาร ก้ า วไขว้ เ ท้ า ซ้ า ย มื อ ซ้ า ยจี บ หงาย ระดับวงล่าง มือขวาถือกริชตั้ งมืองอ แขนข้างตัว ศีรษะเอียงขวา แล้วจรด ส้นเท้าขวาที่พื้น มือซ้ายม้วนเป็นตั้ง วงล่ าง มือขวาถือกริช พลิกมาหงาย ข้อมืองอแขน นับเป็นจังหวะที่ 1 หมายเหตุ ปฏิบัติเหมือนกันแต่หันคน ละทิศ โดยแถวซ้ายมือของคนดูหัน ด้านหลัง แถวขวามือหันด้านหน้า

คนธง หันไปด้านขวา ยืนขาชิด ถือธงเฉียง ขึ้น โดยมือซ้ายอยู่ข้างเอวซ้าย แขนขวาถือธงข้างหน้า หน้าตรง


101

ลาดับ ที่ 12

บทร้อง/ทานองเพลง ภาพท่ารา เพลงกราวนอก

วิธีปฏิบัติ

13

เพลงกราวนอก

พลทหาร เปลี่ ย นเป็ น แถวซ้ า ยของคนดู หั น ด้านหน้า แถวขวาหันด้านหลัง แล้ ว วางเท้าขวา จรดส้นเท้าซ้าย มือซ้าย แบมือหงายงอแขนข้างตัว มือขวาถือ กริ ช ตั้ งวงระดั บชายพก ศี รษะเอี ยง ขวา นับเป็นจังหวะที่ 2 หมายเหตุ ยืนซ้อนกันเป็นแถวตรง

14

เพลงกราวนอก

พลทหาร ยกเท้ าซ้ าย มื อซ้ ายจี บหงายงอแขน ข้างตัว มือขวาถือกริชวงล่าง ยกเท้า ซ้ าย แถวซ้ ายของคนดู หั นด้ านหน้ า แถวขวาหันด้านหลัง ศีรษะเอียงขวา

พลทหาร จากนั้นยกเท้าขวา หั กข้อมื อขวาขึ้ น มือซ้ายตั้งวงล่าง หมุนตัวทางขวา


102

ลาดับ ที่ 15

บทร้อง/ทานองเพลง ภาพท่ารา เพลงกราวนอก

16

เพลงกราวนอก

วิธีปฏิบัติ พลทหาร หมุนตัวทางซ้าย เปลี่ ยนเป็น แถวซ้าย ของคนดู หั น ด้ า นหลั ง แถวขวาหั น ด้านหน้า(เดินแลกที่กัน) แล้ววางเท้า ซ้ ายจรดส้ นเท้ าขวา มื อซ้ ายม้ วนมา เป็นวงล่าง มือขวาถือกริชหงายมืองอ แขนข้างตัว ศีรษะเอียงซ้าย นับเป็น จังงหวะที่ 3 ปฏิบัติเช่นเดิมแต่เดินแลก ที่กันจนกลับที่เดิม อีก 3 จังหวะ รวม ปฏิบัตทั้งสิ้น 6 ชุด พลทหาร ครั้ง สุ ดท้ ายจะหั น หน้า เหมื อนกั นทั้ ง สองแถว โดยแถวซ้ายของคนดู จะซ้า ทิศหน้าในจังหวะสุดท้าย


103

17

เพลงกราวนอก

พลทหาร ทั้งสองแถวปฏิบัติเหมือนกันดังนี้ ถอนเท้าขวา จรดจมูกเท้าซ้ายที่พื้น มือซ้ายคว่าฝ่ามือ กดมือใกล้เข่าซ้าย มือขวาถือกริช ตั้งมือระดับวงบนโดย ให้ปลายกริชชี้ลงพื้น ศีรษะเอียงขวา

ลาดับ ที่ 18

บทร้อง/ทานองเพลง ภาพท่ารา เพลงกราวนอก

วิธีปฏิบัติ พลทหาร ถอนเท้าซ้าย จรดจมูกเท้าขวาที่พื้น มือซ้ายตั้งวงระดับบน มือขวาถือกริช หงายมือแขนตึงแนวหน้ าขา ศีรษะ เอียงซ้าย ห ม า ย เ ห ตุ ป ฏิ บั ติ เ ช่ น นี้ ส ลั บ กั น จังหวะช้า 4 จังหวะ จังหวะกลาง 4 จังหวะ จังหวะเร็ว 8 จังหวะ


104 19

เพลงกราวนอก

พลทหาร ทั้งสองแถวหันหน้ าเข้าหากัน เหน็บ กริช ไว้ที่เอวด้านซ้าย มือซ้ายเท้า สะเอว แถวขวาของคนดู ถอนเท้ า ขวานั่ งตั้ ง เข่า ซ้ า ยสู ง แถวซ้า ยถอน เท้าซ้ายนั่งตั้งเข่าขวาสูง

20

เพลงกราวนอก

พลทหาร ทั้งสองแถวหันหน้าเข้าหากัน มือทั้ง สองกามือหลวมวางข้อมือที่หน้าขาทั้ง สอง ลดตัวลงวางก้นที่ส้นเท้าเอียงเข้า ด้านหลังเวที

ลาดับ ที่ 21

บทร้อง/ทานองเพลง ภาพท่ารา เพลงกราวนอก

วิธีปฏิบัติ อิเหนา ปฏิบัติท่าเดินออก 3 ครั้ง เริ่ม ด้ วยการเดิ นเท้ าซ้ ายก้ าวหน้ า มื อขวาถื อกริ ช ตั้ ง วงล่ าง มื อ ซ้ายจีบคว่าแล้วคลายมือข้างตัว ศี ร ษะเอี ย งขวา กดไหล่ ข วา สลับข้างปฏิบัติ 3 ครั้ง


105

22

เพลงกราวนอก

อิเหนา ปฏิ บั ติ ท่ า ร าร่ าย1 ก้ าวเท้ าไป ด้านข้าง เท้ าขวาผสมเหลื่ อม มือซ้ายแบมือหงายแล้วพลิกมือ ตั้งวงให้ ปลายมืออยู่ระดับปาก มือขวาถือกริชตั้งวงบน ศีรษะ เอียงขวา กดไหล่ขวา

23

เพลงกราวนอก

อิเหนา ปฏิบัติท่าราร่าย 2 เท้าขวา ก้าวหน้า เท้าซ้ายยกแล้ววาง จรดส้ น เท้ า ข้ า งเท้ า ขวา มื อ ขวาถือกริชหักข้อมือกดมือลง แล้ ว ตั้ ง วงบน มื อ ซ้ า ยจี บ ส่ ง หลัง ศีรษะเอียงซ้าย กดไหล่ ซ้าย

ลาดับ ที่ 24

บทร้อง/ทานองเพลง ภาพท่ารา เพลงกราวนอก

วิธีปฏิบัติ อิเหนา ปฏิบัติท่าเท้าฉาก 1 โดยก้าว เท้ า ซ้ า ยไปด้ า นข้ า งเล็ ก น้ อ ย เท้าขวาจรดจมูกเท้าแตะพื้นตึง ขาทั้งสอง มือขวาถือกริชตั้งวง ล่ า ง มื อ ซ้ า ยตั้ ง มื อ ตึ ง แขน เสมอไหล่ ศี ร ษะเอี ย งซ้ า ย กดไหล่ซ้าย


106 พลทหาร นั่งคุกเข่า พนมมือไหว้ที่อก

25

เพลงกราวนอก

26

เพลงกราวนอก

ลาดับ

บทร้อง/ทานองเพลง

อิเหนา ปฏิ บั ติ ท่ า เท้ า ฉาก 2 โดยยื น ผสมเหลื่ อมเท้ า ขวา มื อ ขวา ถื อ กริ ช ตั้ ง วงล่ า ง มื อ ซ้ า ยตั้ ง มือตึงแขนระดับไหล่ เอียงขวา กดไหล่ ข วา แล้ ว ตบเท้ า ตาม จังหวะช้า2 เร็ว 4โดยเปลี่ยน ผสมเหลื่อมเท้าซ้าย แล้วหมด ด้วยผสมเหลื่อมเท้าขวา พลทหาร ยกมือขึ้นจรดไรผม (ปฏิบัติท่าไหว้รวม 3 ครั้ง) อิเหนา ย้ อ นตั ว ยกเท้ า ขวาเปิ ด เข่ า แบบพระ มือขวาถือกริชตั้งวง หน้าระดับปาก มือซ้ายแบมือ หงายระดั บ แง่ ศี ร ษะ ศี ร ษะ เอียงซ้าย กดไหล่ซ้าย พลทหาร ลดเข่าลงนั่งเช่นเดิม

วิธีปฏิบัติ


107 ที่ 27

ภาพท่ารา เพลงกราวนอก

28

เพลงกราวนอก

29

เพลงกราวนอก

อิเหนา หันด้านซ้าย เท้าขวาก้าวข้าง มื อ ขวาถื อ กริ ช ตั้ ง มื อ ตึ ง แขน ระดับไหล่ มือซ้ายแบมือหงาย ระดั บวงบน ศีร ษะเอี ยงซ้า ย กดไหล่ซ้าย ย้อนตัว 1 ครั้ง แล้ ว ยื ด - ยุ บ วิ่ งซอยเท้าขึ้ น ไปด้ า นหน้ า แล้ ว หมุ น ตั ว ทาง ขวามือหันด้านขวา อิเหนา หันด้านขวา เท้าซ้ายก้าวข้าง ยกเท้ า ขวา มื อ ขวาถื อ กริ ช แทงมือตั้งวงสู ง มือซ้ายตั้งวง ล่าง ศีรษะเอียงขวา กดไหล่ ขวา ใช้ตัวและใช้หน้าหนังตาม จังหวะ ช้า 2 จังหวะ และ เร็ว ปฏิบัติรวม 4 ชุด (ตุม มะตุ ม มะตุ ม ตุ ม นั บ เป็ น 1 ชุ ด ) ยื ด -ยุ บ หมุ น รอบตั ว หั น กลับมาด้านขวา อิเหนา หันด้านขวา เท้าขวาวางจมูก เท้าแตะพื้ นตึงขา มือขวาถือ กริชตั้งวงบน มือซ้ายตั้งวงล่าง ศี ร ษะเอี ย งขวา กล่ อ มหน้ า ไปด้ า นขวา ซ้ า ย หมดด้ ว ย เอี ย ง ข ว า ก ล่ อ ม ห น้ า ร อ จังหวะเปลี่ยนเป็นเพลงเร็ว


108

ลาดับ ที่ 30

บทร้อง/ทานองเพลง ภาพท่ารา เพลงเร็ว

31

เพลงเร็ว

วิธีปฏิบัติ อิเหนา หั น ด้ า นขวา ถอนเท้ า ขวายก เท้ า ซ้ า ย มื อ ซ้ า ยจี บ คว่ างอ แขนข้างลาตัว มือขวาถือกริช ตั้งวงบน แล้วก้าวหน้าเท้าซ้าย ก้าวข้างเท้าขวา มือขวาปฏิบัติ เช่นเดิม มือซ้ายคลายจีบออก แบมือหงายตึงแขนระดับไหล่ เอียงขวา อิเหนา ท่าเดินตรวจแถวท่าที่ 1 เดิ น ย่ าเท้ า ซ้ า ย ถั ด เท้ า ขวา พร้ อ มวาดแขนขึ้ น -ลง ส่ า ย แขนตามจั ง หวะ เอี ย งขวา โดยเดิ น ขึ้ น ด้ า นหน้ า เวที แ ล้ ว หมุนตัวไปด้านซ้ายแล้วเดินลง ทางซ้าย


109 32

เพลงเร็ว

อิเหนา ท่าเดินตรวจแถวท่าที่ 2 เดิ น ย่ าเท้ า ซ้ า ย ถั ด เท้ า ขวา เปลี่ ย นมื อ ขวาถื อ กริ ช วงล่ า ง มือซ้ายจีบหลัง เอียงซ้าย โดย เดินขึ้นด้านหน้าเวทีแล้ว หมุน ตัวไปด้านขวา เดินลงทางขวา

ลาดับ ที่ 33

บทร้อง/ทานองเพลง ภาพท่ารา เพลงเร็ว

วิธีปฏิบัติ

34

เพลงเร็ว

อิเหนา ท่าเดินตรวจแถวท่าที่ 3 เดิ น ย่ าเท้ า ซ้ า ย ถั ด เท้ า ขวา พร้อม มื อขวาถือกริช วงล่ า ง มื อ ซ้ า ยเท้ า สะเอว เดิ น ขึ้ น ด้ า นหน้ า เวที แ ล้ ว หมุ น ตั ว ไป ด้านซ้ายหันด้านหน้า

อิเหนา หันด้านหน้า วิ่งซอยเท้าไปหา คนธงที่มุ มซ้า ยหน้ าเวที เท้ า ซ้ า ยก้ า วข้ า ง เท้ า ขวายกแล้ ว วางจรดจมูกเท้า ตึงขาทั้งสอง มื อ ขวาถื อ กริ ช ตั้ ง วงบน มื อ ซ้ายตั้งวงล่าง ศีรษะเอียงขวา กดไหล่ขวา


110

35

เพลงกราวนอก

อิเหนา (ท่าเรียก) หันด้านหน้า เท้าซ้ายก้าวข้าง มือ ขวาถื อกริ ช ตั้ ง วงล่ า ง มื อ ซ้ า ยตั้ ง มื อ กรี ด นิ้ ว เข้ า ตั ว แล้ ว คลายออกระดั บ ไหล่ ท้ า ย จังหวะยืด - ยุบ แล้วลากเท้า ขวามาผสม ศีร ษะเอี ย งซ้ า ย แล้วเปลี่ยนเอียงขวา

ลาดับ ที่ 36

บทร้อง/ทานองเพลง ภาพท่ารา เพลงกราวนอก

วิธีปฏิบัติ อิเหนา (ท่าบรรดาไพร่พล) หันเฉียงด้านซ้าย เท้าขวาก้าว ข้า ง มื อขวาใช้ นิ้ ว ชี้ ก วาดมื อ ออก มือซ้ายถือกริชตั้งวงล่าง ศีร ษะเอี ย งซ้ า ย กดไหล่ ซ้ า ย สะดุ้ ง ตั ว ตามจั ง หวะค่ อ ยๆ หมุนทางขวามือมาด้านหน้า


111 37

เพลงกราวนอก

38

เพลงกราวนอก

ลาดับ ที่ 39

บทร้อง/ทานองเพลง ภาพท่ารา เพลงกราวนอก

อิเหนา (ท่าพร้อมหรือไม่) หันด้านขวา เท้าซ้ายก้าวข้าง มือขวาถือกริชคว่ามือ มือซ้าย แบมือคว่า ศีรษะเอียงขวา กด ไหล่ขวา สะดุ้งตัวตามจังหวะ ค่อยๆ หมุนตัวทางซ้ายหั นมา ด้านหน้า ลากเท้าซ้ายมาผสม และรวมมือทั้งสอง คนธง กดปลายธงลง ก้มหน้าเล็กน้อย ตอบรับว่าพร้อม อิเหนา หันด้านขวา เท้าซ้ายก้าวข้าง มื อ ขวาถื อ กริ ช หงายมื อ มื อ ซ้ายแบมือ หงาย ค่อยๆ โกย มือขึ้น ศีรษะเอียง แล้วยืนตึง ขา เท้ า ขวายื น จรดจมู ก เท้ า มือทั้งสองม้วนจีบออก(ท่าไป) ศี ร ษะเอี ย งซ้ า ยแล้ ว เปลี่ ย น เอียงขวา วิธีปฏิบัติ อิเหนา ท่าข้างหน้า หันด้านขวา เท้าซ้ายก้าวข้าง แล้วยืนตึงขา เท้าขวายืนจรด จมูกเท้าตึงขา มือขวาถือกริช ตั้ ง วงล่ า ง มื อ ซ้ า ยชี้ นิ้ ว ไป ข้า งหน้า ตึ ง แขน ศี ร ษะเอี ย ง ขวา กดไหล่ขวา


112

40

เปลี่ยนทานองรัวกลอง ตุ๊มตุ๊ม ต่อมต่อม(ตื่นกลอง)

41

รัวกลอง

ลาดับ ที่

บทร้อง/ทานองเพลง ภาพท่ารา

อิเหนา ท่าฉะ 1 (กระหวัดเกล้า) หันด้านหน้า เท้าซ้ายก้าวข้าง แตะจมู กเท้ าขวา มื อขวาถื อ กริชตั้งมือระดับวงบน มือซ้าย จีบ ปรกเข้ าหาตั ว ระดั บวงบน ศี ร ษะเอี ย งขวา กดไหล่ ข วา วิ่งซอยเท้าหมุนตัวทางขวามือ หั น ด้ า นขวา อยู่ ก ลางแถว ทหาร อิเหนา ท่าฉะ 2 หันด้านขวา เท้าขวาก้าวหน้า ยกเท้ า ซ้ า ย มื อ ขวาถื อ กริ ช ฟาดมื อ ลงข้ า งล าตัว ด้ า นซ้ า ย ระดั บ เอว มื อ ซ้ า ยตั้ ง วงบน ศีรษะเอียงซ้าย กดไหล่ซ้าย

วิธีปฏิบัติ


113 42

รัวกลอง

อิเหนา ท่าฉะ 3 หันด้านขวา เท้าซ้ายก้าวหน้า ยกเท้ า ขวา มื อ ขวาถื อ กริ ช ฟาดลงข้างลาตัวด้านขวาระดับ เอว ตึงแขน มือซ้ายตั้งวงบน ศีรษะเอียงขวา กดไหล่ขวา

43

เพลงกราวนอก

อิเหนา หันด้านขวา เท้าขวาก้าวข้าง มือขวาถือ กริ ช ตั้ งมื อข้ างหน้ า ระดับอก มือซ้ายตั้งมือใกล้มือ ขวา ศีรษะเอียงซ้าย กดไหล่ ซ้าย

44

เพลงกราวนอก

อิเหนา กรายมือขวาออกถือกริชตั้งวง บน มื อ ซ้ า ยจี บ หลั ง แล้ ว วิ่ ง ซอยเท้าลงด้านหลัง

ลาดับ

บทร้อง/ทานองเพลง ภาพท่ารา

วิธีปฏิบัติ


114 ที่ 45

เพลงกราวนอก

46

เพลงกราวนอก

47

เพลงกราวนอก

อิเหนา หั น ด้ า นหลั ง ก้ า วเท้ า ขวา เท้าซ้าย แล้วถอนเท้าขวาวาง หลั ง หมุ น ทางขวามื อ หั น ด้านหน้า ยืนจรดจมูกเท้าซ้าย เหลื่อมหน้า ตึงขา มือขวาถือ กริชโบกออกตั้งวงบน มือซ้าย จี บ ส่ ง หลั ง ศี ร ษะเอี ย งซ้ า ย แล้วเปลี่ยนเอียงขวา กดไหล่ ตามศีรษะที่เอียง อิเหนา ท่าเหน็บกริช ปฏิบัติท่ายืนเช่นเดิม มือขวา ถื อ ก ริ ช เ ห น็ บ ไ ว้ ที่ ช า ย พ ก ด้านซ้า ย มือ ซ้ายช่ว ยดึง เข็ ม ขัดเพื่อเหน็บกริช ศีรษะเอียง ขวา กดไหล่ขวา

อิเหนา ท่าหยิบแส้ หันด้านหน้า เท้าขวาก้าวข้าง มือขวาหยิบแส้ม้า มือซ้ายเท้า เอว ศีรษะเอียงซ้าย กดไหล่ ซ้าย


115 ลาดับ ที่ 48

บทร้อง/ทานองเพลง ภาพท่ารา

วิธีปฏิบัติ

เพลงกราวนอก

49

เพลงกราวนอก

อิเหนา ท่าขึ้นม้า หันด้านขวา เท้าขวาก้าวหน้า ยกเท้ า ซ้า ย มือ ขวาถือ แส้ ส่ ง มื อ ไปด้ า นหลั ง มื อ ซ้ า ยสอด จีบแล้วหงายแบมือระดับวงบน ศี ร ษะเอี ย งซ้ า ยแล้ ว เปลี่ ย น เอียงขวา กดไหล่ตามศีรษะที่ เอี ย ง แล้ ว รอทหารมาใส่ ม้ า แผงโดยติดที่เข็มขัดด้านขวา อิเหนา ท่ายืน หันด้านหน้า ปฏิบัติท่ายืนตัว พระ มือขวาถือแส้ไว้ที่ชายพก ด้านขวา หักข้อมือให้ปลายแส้ ตั้ง ขึ้ น มือ ซ้ า ยวางฝ่ า มือ ไว้ ที่ ต้นขา งอแขนเล็กน้อย ศีรษะ เอียงขวา กดไหล่ขวา

50

เพลงเชิด

อิเหนา (ท่าเรียก) หันด้านหน้า เท้าซ้ายก้าวข้าง มือขวาปฏิบัติเช่นเดิม มือซ้าย ตั้งมือกรีดนิ้วเข้าตัวแล้วคลาย ออกระดับไหล่ ยืด - ยุบ แล้ว ลากเท้ า ขวามาผสม ศี ร ษะ เอียงซ้ายแล้วเปลี่ยนเอียงขวา


116

ลาดับ ที่ 51

บทร้อง/ทานองเพลง ภาพท่ารา

วิธีปฏิบัติ

เพลงเชิด

อิเหนา (ท่ายกทัพ) หันด้านซ้าย เท้าขวาก้าวข้าง มือขวาถือแส้หงายมือ มือซ้าย แ บ มื อ ห ง า ย โ ก ย มื อ ขึ้ น ศีรษะเอียงซ้าย กดไหล่ซ้าย

52

เพลงเชิด

53

เพลงเชิด

อิเหนา (ท่าไปข้างหน้า) หันด้านขวา เท้าซ้ายก้าวข้าง เท้าขวายืนจรดจมูกเท้า ตึงขา ทั้งสอง มือขวาถือแส้หักข้อมือ เข้าหาตัวระดับหน้า ม้ว นมือ ออกหั ก ข้ อ มื อ ให้ ป ลายแส้ ตั้งขึ้นแล้วลดมือตั้งวงล่าง มือ ซ้ า ยม้ ว นมื อ จี บ ออกระดั บ สู ง กว่ า มือ ขวาเล็ ก น้อ ยแล้ ว ชี้ นิ้ ว ไปข้างหน้าตึงแขน ศีรษะเอียง ซ้ายแล้วเปลี่ย นเอียงขวา กด ไหล่ตามศีรษะที่เอียง อิเหนา (ท่าสอดเชิด 1) หันด้านซ้าย เท้าขวาก้าวข้าง มือขวาถือแส้ตั้งวงบน มือซ้าย จีบหงายระดับ วงล่ า ง ศีรษะ เอียงซ้าย กดไหล่ ซ้าย หมุน ตัวทางขวามือหันไปด้านขวา


117

ลาดับ ที่ 54

บทร้อง/ทานองเพลง ภาพท่ารา

วิธีปฏิบัติ

เพลงเชิด

อิเหนา (ท่าสอดเชิด 2) หั นด้ านขวา ลากเท้ าซ้า ยมา ประแล้วยกขึ้น มือขวาปฏิบัติ เช่นเดิม มือซ้ายแบมือหงาย ลงระดับวงกลาง ศีรษะเอียง ซ้าย จากนั้นก้าวข้างเท้าซ้าย มือขวาวงบน มือซ้ายตั้งมือตึง แขนระดับไหล่ เอียงขวา

55

เพลงเชิด

อิเหนา (ท่าสอดเชิด 3) หั น ด้า นขวา ลากเท้ าซ้ ายลง มาผสมเท้าขวา มือขวาปฏิบัติ เช่ น เดิ ม มื อ ซ้ า ยหย่ อ นแขน เล็ ก น้ อ ยแล้ ว ตึ ง ศี ร ษะเอี ย ง ซ้า ยแล้ ว เปลี่ ย นเป็ น หน้ า ตรง กดไหล่ซ้ายแล้วเปลี่ยนเป็นไม่ ต้องกดไหล่ ยืด - ยุบตัว และ เข่าตามจังหวะ ใช้ตัวรวม 6 ครั้ง


118 56

เพลงเชิด

ลาดับ ที่ 57

บทร้อง/ทานองเพลง ภาพท่ารา เพลงเชิด

อิเหนา หันด้านขวา ถอนเท้าขวาวาง หลั ง ยกเท้าซ้าย มือขวาถือ แส้ฟาดลงข้างตัวด้านซ้ายและ ขวา มื อ ซ้า ยตั้ งมื อ จี บจั บ ที่ หู ม้ า แผงด้ า นขวาของล าตั ว ศีรษะเอียงซ้าย กดไหล่ซ้าย พลทหาร ลุกขึ้นตั้งเข่าซ้าย มือทาท่าชัก แป้งผัดหน้า มือขวาสูง เอียง ขวา วิธีปฏิบัติ อิเหนา หั น ด้ า นหน้ า เขย่ ง เท้ า ซ้ า ย วิ่ ง โ ขย ก เท้ า เ คลื่ อ นไ ป อ ยู่ กึ่งกลางกองทัพ มือขวาถือแส้ ตั้ ง มื อ ที่ ช ายพกขวา มื อ ซ้ า ย ปฏิ บั ติ เ ช่ น เดิ ม กล่ อ มหน้ า ด้านซ้ายและขวา กดไหล่ตาม หน้าที่กล่อม พลทหาร วิ่งซอยเท้ า มือทาท่าชักแป้ ง ผัดหน้าเปลี่ยนมือปฏิบัติ คนธง เดิ น มาอยู่ ต รงกลางด้ า นหน้ า แล้วเดินเข้าเวที

การแสดงชุด อิเหนาตรวจพล เป็นการแสดงที่ต้องราเป็นหมู่ ดังนั้น ควรมีการฝึกฝนให้เกิด ความพร้อมเพรียง ในส่วนของการราเดี่ยวของคนธงจะต้องฝึกกาลังแขนให้สามารถรับน้าหนักของธง ได้อย่างดี และต้องฝึกฝนการราประกอบอุปกรณ์คือธง เพื่อให้ทราบถึงตาแหน่งที่เหมาะสมในการถือ


119 ธงประกอบการร า ส าหรั บ ผู้ ร าบทบาทอิ เ หนา จะต้ อ งฝึ ก ทั ก ษะในการฟั ง ท านองเพลงให้ เ กิ ด ความคุ้นเคย เนื่องจากมีกระบวนท่าราเฉพาะบางท่าที่จะต้องปฏิบัติให้ตรงตามช่วงของทานองเพลง

สรุป การแสดง ชุด อิเหนาตรวจพล เป็นการราซึ่งอยู่ในการแสดงละครในเรื่องอิเหนา ตอนยกออก จากเมืองดาหาเพื่อไปทาศึกกะหมังกุหนิง การราอิเหนาตรวจพลไม่ปรากฏในการแสดงของกรมศิลปากร แต่จะพบเฉพาะในหลักสูตรการเรี ยนการสอนของวิทยาลั ยนาฏศิลป และสถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์ เท่านั้น สันนิษฐานได้ว่า การแสดง ชุด อิเหนาตรวจพล น่าจะเป็นชุดการแสดงที่คิดขึ้นใหม่ โดย คุณแม่ลมุล ยมะคุปต์ และพ่ออาคม สายาคม ผู้เชี่ยวชาญของวิทยาลัยนาฏศิลป ร่วมกันคิดท่ารา ชุดนี้ขึ้น เพราะจากการศึกษาถึงวิชาการด้านนาฏศิลป์ที่คุณแม่ลมุลได้รับการถ่ายทอดจากท่านครู ไม่ มีปรากฏการราตรวจพลอิเหนา คงมีแต่การราตรวจพลถือพระขรรค์ (ฉากพระขรรค์) ราตรวจพลถือ กระบองยาว (ฉากกระบองยาว) ราตรวจพลถือดาบ (ฉากดาบ) และราตาวเท่านั้น ที่เป็นการรา เกี่ยวกับการตรวจพล ผู้แสดงที่รับบทอิเหนาจะเป็นเพศหญิงเนื่องจากเป็นรูปแบบละครใน รูปร่างต้องสูงโปร่งหน้าตา และผิวพรรณดี มีความรู้และความสามารถในการปฏิบัติท่าราได้เป็นอย่างดี มีความจาที่ดี สามารถ จดจาท่าราได้อย่างแม่นยา สามารถฟังเพลงและจับจังหวะได้ สามารถปฏิบัติท่าราให้ถูกต้อง เข้ากับ จังหวะและทานองเพลงได้เป็นอย่างดีและจะต้องมีปฏิภาณไหวพริบดี


120 การแต่งกายจะแต่งกายแบบยืนเครื่องพระ โดยสีเสื้อจะเป็นสีแดงตามรูปแบบการแต่งกายของ ตัวละครอิเหนาในการแสดงละครใน สาหรับอุปกรณ์ที่ใช้ประกอบการแสดง ชุด อิเหนาตรวจพล ได้แก่ ธง กริชและผ้าผูกกริช แส้ม้า และม้าแผง เพลงที่ใช้ประกอบการแสดง คื อ เพลงกราวนอก และเพลงเชิด ซึ่งเป็นเพลงหน้าพาทย์ ประกอบการแสดงประกอบการไป - มาในระยะทางไกลหรือรีบด่วน สาหรับวงดนตรีที่ใช้ประกอบการแสดงอิเหนาตรวจพล จะใช้วงปี่พาทย์ในการบรรเลง ใช้ได้ ทั้งวงปี่พาทย์เครื่องห้า เครื่องคู่ และเครื่องใหญ่

คาถามทบทวน 1. จงอธิบายความหมายของการราอิเหนาตรวจพล 2. จงอธิบายขั้นตอนในการราอิเหนาตรวจพล 3. จงอธิบายประวัติความเป็นมาของการแสดงชุดอิเหนาตรวจพล 4. จงบอกองค์ประกอบในการแสดงชุดอิเหนาตรวจพล 5. จงยกตัวอย่างเฉพาะที่ใช้ในการราอิเหนาตรวจพล พร้อมอธิบายประกอบ 6. จงบอกขั้นตอนในการราตรวจพลอิเหนามาตามที่เข้าใจ


121 7. จงบอกหลักเกณฑ์ในการคัดเลือกผู้แสดงชุดอิเหนาตรวจพล

เอกสารอ้างอิง ขวัญใจ คงถาวร. การราตรวจพลของตัวพระในการแสดงละครใน เรื่อง อิเหนา. วิทยานิพนธ์ปริญญา มหาบัณฑิต สาขานาฏยศิลป์ไทย คณะศิลปกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2545


122 พุทธเลิศหล้านภาลัย, พระบาทสมเด็จพระ. บทละครเรื่องอิเหนา. พระนคร : แพร่พิทยา. 2514. เวณิกา บุนนาค. ผู้ชี่ยวชาญนาฏศิลปไทยสถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์. สัมภาษณ์ 8 กันยายน 2549.

inao  
inao  
Advertisement