Issuu on Google+

‫ه تۆڕی جیهانیی ئینتێرنێت دا‪:‬‬ ‫ماڵپه‌ڕی ناوه‌ندیی حیزبی دێموکراتی کوردستان‪ ،‬رۆژنامه‌ی «کوردستان» ل ‌‬ ‫ئیمەیل و ته‌له‌فوونی ته‌شکیالتی نهێنی‪:‬‬ ‫‪+9647508578190‬‬ ‫‪Tashkilat.kdp92@gmail.com‬‬

‫‪www.kurdistanukurd.com‬‬ ‫‪info@kurdistanukurd.org‬‬ ‫‪info@kurdistanukurd.com‬‬ ‫‪www.kurdch.tv‬‬ ‫‪Hotbird:6 13 MHz 11137‬‬ ‫‪polarization: horezental-SR: 27500 - FEc : 3/4‬‬

‫‪KURDISTAN‬‬ ‫‪The Official‬‬ ‫‪Organ‬‬ ‫‪Party of Kurdistan‬‬ ‫‪The Organ‬‬ ‫‪ofDemocratic‬‬ ‫‪Kurdistan Democratic‬‬ ‫‪Party-Iran - I ran‬‬

‫‪NO: 643‬‬ ‫‪21 june 2014‬‬ ‫‪No: 493 5 Sep 2008‬‬

‫سووکه‌ئاوڕێک له‌ یارییه‌کانی مۆندیالی ‪2014‬ی برازیل‬ ‫یارییه‌کانی مۆندیالی ‪2014‬ی بــرازیــل ســـه‌ره‌ڕای‬ ‫هه‌موو ئاڵۆزی‌و ناڕه‌زایه‌تیی خۆپێشانده‌رانی برازیلی‬ ‫ره‌وتــی ئاسایی خۆی پێواو‪ ،‬ه ـه‌روه‌ک هه‌موو رووداوه‌‬ ‫چاوه‌ڕواننه‌کراوه‌کانی دیکه‌ی کۆمه‌ڵگه‌ی مرۆیی‪ ،‬ئاکامی‬ ‫چاوه‌ڕواننه‌کراو و سه‌رسووڕهێنه‌ریشی لێ‌که‌وته‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌ قۆناخی یه‌که‌می یارییه‌کان‌دا ئیسپانیا‪ ،‬پاڵه‌وانی‬ ‫پێشووی مۆندیال‪ ،‬له‌وپه‌ڕی ناباوه‌ڕی‌دا هه‌ر زوو دۆڕاو‬ ‫و به‌بێ هیچ بردنه‌وه‌یه‌ک مااڵوایی له‌ مۆندیال کرد به‌ دوو‬ ‫یاریی‌و دۆڕاندنی هه‌ردووکیان گه‌ڕایه‌وه‌ ماڵ‪ .‬ئینگلیزیش‬ ‫هه‌ر به‌ ده‌ردی وی چوو‪ ،‬به‌ دوو یاری‌و دۆڕاندنیان له‌‬ ‫خوڵی یارییه‌کان ده‌رچــوو‌و گه‌ڕایه‌وه‌ ماڵ‪ .‬ئاکامی زۆر‬ ‫نائاسایی دیکه‌ دۆڕانی ئیتالیا به‌ کاستاریکاو‪ ،‬به‌ گشتی‬ ‫به‌رزبوونه‌وه‌ی یاریی ئه‌و تیپانه‌ی پێشتر هێند به‌رچاو‬ ‫نه‌بوون و‪ ،‬دۆڕانــی تیپگه‌لێک‪ ،‬که‌ ئۆمێدی بردنه‌وه‌یان‬ ‫لــێ‌ده‌ک ــرا بــــوون‪ ،‬ک ـه‌ بــوون ـه‌ مــای ـه‌ی س ـه‌رســووڕمــانــی‬ ‫الیه‌نگران‌و شرۆڤه‌کارانی بواری وه‌رزشی فووتباڵ‪ .‬به‌اڵم‬

‫فه‌ڕانسه‌‪ ،‬ئاڵمان‪ ،‬برازیل‪ ،‬ئارژانتین‪ ،‬هوله‌ند ‪ ....‬تا ئێستا‬ ‫که‌متاکورت توانیویانه‌ خۆیان بسه‌لمێنن‌و به‌ تایبه‌تی‬ ‫فه‌ڕانسه‌‌و ئاڵمان به‌ ئاستێکی به‌رز ده‌رکه‌وتوون‌و به‌و‬ ‫یارییه‌ی توانیویانه‌ ل ‌ه خۆیان پێشانی بده‌ن‪ ،‬چــاوه‌ڕوان‬ ‫ده‌کرێ له‌ قۆناخه‌کانی دیكه‌ش‌دا ئاستێکی به‌رز له‌ خۆیان‬ ‫نیشان بده‌ن‪.‬‬ ‫که‌واته‌ هه‌تا ئێستا‪ ،‬تیپه‌کانی ئاسیا باش ده‌رکه‌ووتوون‪،‬‬ ‫ئورووپا‪ ،‬به‌ تایبه‌ت تیپه‌ خاوه‌ن نازناوه‌کان که‌متاکورت‬ ‫لێکه‌وتوون‌و مااڵواییان له‌ قۆناخه‌کانی دواتری یارییه‌کان‬ ‫کردووه‌‪ ،‬هه‌رچی تیپه‌ ئه‌مریکاییه‌کان باش ده‌رکه‌وتوون‌و‬ ‫ئاکامێکی باشیان وه‌رگرتووه‌‪ ،‬تیپه‌ ئه‌فریقاییه‌کانیش وه‌ک‬ ‫جارانی پێشوو‪ ،‬به‌ ئاستێکی مام ناوه‌ند ده‌رکه‌وتوون و‬ ‫چاوه‌ڕوان ناکرێ بگه‌نه‌ قۆناخه‌ به‌رزه‌کانی دواتری‬

‫به‌ر له‌ مااڵوایی‬ ‫ه نێوخۆی ڕۆژهه‌اڵتی کوردستان‪ ،‬چۆن به‌ره‌و‬ ‫ل‌‬ ‫یادی ‪25‬ساڵه‌ی شه‌هیدبوونی د‪.‬قاسملوو بچین؟‬

‫یارییه‌کان‪ .‬به‌ هه‌ر حاڵ ئه‌گه‌رچی به‌ربێژیی فووتباڵ‪،‬‬ ‫زۆر دژواره‌و ئه‌م بواره‌ پێویستی به‌ لێکدانه‌وه‌ی کارناس‌و‬ ‫لێزانی وه‌رزش هه‌یه‌‪ ،‬ب ـه‌اڵم ئه‌مه‌ دووره‌دیــمـه‌نــی هه‌تا‬ ‫ئێستای یارییه‌کان بوو‪.‬‬ ‫هه‌رچی ئێرانیشه‌ که‌ گه‌یشتوه‌ته‌ ئه‌م مۆندیاڵه‌ هه‌تا‬ ‫ئێستا به‌ یارییه‌ک له‌ به‌رانبه‌ر نیجێریه‌دا یارییه‌کی نه‌ زۆر‬ ‫باشی هه‌بووه‌‌و له‌ یارییه‌کانی دواتریشی‌دا ده‌گه‌ڵ تیپی‬ ‫خاوه‌ن نازناو و ئاستی به‌رزی وه‌ک ئارژانتین دا یاریی‬ ‫ده‌کاو هه‌ر زۆر پێش ده‌سپێکی یارییه‌کان ده‌مه‌قاڵه‌ی ‌هک‌له‌‬ ‫نــێــوان یــاریــزانــانــی ئارژانتینی و به‌تایبه‌ت «مێسی»‬ ‫یاریزانی به‌ناوبانگ و کاربه‌ده‌ستانی ورزشی ئێران له‌‬ ‫راگه‌یاندنه‌کاندا هاته‌ گۆڕێ‪.‬‬ ‫خاڵێکی سه‌رنجڕاکێشی ئه‌م مۆندیاڵه‌‪« ،‬نێلی» فیلی‬ ‫به‌ربێژی ئاڵمانییه‌‪« .‬نێلی» که‌ جێگه‌ی ئۆختاپسه‌که‌ی‬ ‫‪2010‬ی گرتۆته‌‌و زیاتر ئاکامی یارییه‌کانی ئاڵمان به‌ربێژی‬ ‫ده‌کا‪ ،‬پێشتریش به‌ربێژی ته‌واوی یارییه‌کانی مۆندیالی‬ ‫ژنانی به‌ سه‌رکه‌وتووی به‌ربێژی کردبوو‪ ،‬که‌ ژاپۆن بوو‬ ‫به‌ پــاڵـه‌وان‌و دروستی پێشبینی «نێلی» ده‌رخست‪ .‬به‌‬ ‫گوێره‌ی به‌ربێژییه‌کانی «نێلی» ئاڵمان له‌ گرووپی خۆی‌دا‬ ‫وه‌ک تیپی یه‌که‌می ئه‌م قۆناخه‌ ده‌بڕێ و ده‌گاته‌ قۆناخی‬ ‫دواتر‪.‬‬

‫ل ‌ه ‪22‬ی پووشپه‌ڕی داهاتوو دا(که‌متر ل ‌ه مانگێکی دیکه‌)‬ ‫‪25‬سال ب ‌ه سه‌ر تیرۆری د‪.‬قاسملوو‌و هاوڕێیانی ب ‌ه ده‌ستی‬ ‫رێژیمی کۆماری ئیسالمیی ئێراندا‪ ،‬راده‌برێ‪22 .‬ی پووشپه‌ڕ‪،‬‬ ‫ئه‌و ڕۆژه‌ی ‌ه ک ‌ه د‪.‬محه‌ممه‌د سه‌دیق که‌بوودوه‌ند چه‌ند ساڵ‬ ‫له‌مه‌وبه‌ر ل ‌ه په‌یامێکی تایبه‌ت دا ل ‌ه به‌ندیخانه‌ی ئێوینه‌وه‌‪ ،‬ب ‌ه‬ ‫ڕۆژی دژایه‌تی ل ‌ه گه‌ڵ تیرۆری ده‌وڵه‌تی ناودێری کرد‪.‬‬ ‫قادر وریا‬ ‫ل ‌ه نیوه‌ی دووهه‌می ده‌یه‌ی‪90‬ی هه‌تاوییه‌وه‌‪ ،‬خه‌ڵکی‬ ‫کوردستان ب ‌ه تایبه‌تی ل ‌ه هیندێک شار‌و ناوچه‌کان‪ ،‬ب ‌ه مانگرتنی‬ ‫گشتی‌و داخستنی دوکانو بازاڕ‪ ،‬له‌م ڕۆژه‌‌دا بێزاریی خۆیان ل ‌ه تیرۆری ده‌وڵه‌تی‌و‬ ‫وه‌فای خۆیان بۆ ئه‌م ڕێبه‌ر ‌ه شه‌هید ‌ه پێشان ده‌دا‪ .‬به‌اڵم دام‌و ده‌زگای سه‌رکوتی ڕیژیم‪،‬‬ ‫ب ‌ه که‌ڵکوه‌رگرتن ل ‌ه هه‌ڕه‌شه‌و سزای جۆراوجۆر‪ ،‬سال ب ‌ه ساڵ توندتر به‌ره‌وڕووی‬ ‫ئه‌و خه‌ڵک ‌ه ده‌بوونه‌و ‌ه ک ‌ه به‌شداری ئه‌و مانگرتنه‌ گشتی ‌ه ده‌بوون‌و تێچووی ئه‌م جۆر ‌ه‬ ‫ناره‌زایه‌تی ده‌ربڕینه‌یان جاربه‌جار پتر ده‌برده‌ سه‌ر‪ .‬سااڵنی دواتریش ڕێزگرتن له‌و‬ ‫ڕێبه‌ر ‌ه شه‌هیده‌و بیزاری ده‌ربڕین ل ‌ه کۆماری ئیسالمی ل ‌ه رۆژی تێرۆری ئه‌و ڕیبه‌ر ‌ه‬ ‫کورد ‌ه دا‪ ،‬به‌ شیوه‌ی دیک ‌ه دریژه‌ی هه‌بووه‌‌‪ .‬به‌اڵم ئاشکرای ‌ه شوێنه‌واری زاڵبوونی‬ ‫سه‌رکوت‌وکه‌شوهه‌وای ئه‌منییه‌تیی ئێرانی پێو ‌ه دیار بووه‌‪.‬‬ ‫ئه‌م یاده‌(تیرۆری د‪.‬قاسملوو) هه‌ر ته‌نیا هی دیموکراته‌کان نییه‌و خه‌ڵکێکی زۆر ل ‌ه‬ ‫ده‌ره‌وه‌ی ئه‌ندامان و الیه‌نگران و تیکۆشه‌رانی حیزبی دیموکرات هۆگر‌و الیه‌نگری ڕێگا‌و‬ ‫ئامانجه‌کان وکه‌سایه‌تیی ئه‌و ڕێبه‌ر ‌ه گه‌وره‌یه‌ن‌و هه‌ر له‌و کات ‌ه دا‪،‬ده‌یانه‌وێ ل ‌ه ده‌رفه‌تی‬ ‫گونجاودا کارنامه‌ی تیرۆریستی‌‌و سه‌رکوتکه‌رانه‌ی کۆماری ئیسالمی مه‌حکووم بکه‌ن‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها ئه‌م ڕۆژه‌و ئه‌م یاده ل ‌ه مێژ ساڵ ‌ه تیکه‌ڵ ب ‌ه جۆرێک ل ‌ه ناره‌زایه‌تیده‌ربڕینی‬ ‫هێمنانه‌ی خه‌ڵکی ڕۆژهه‌اڵتی کوردستان بووه‌‪ .‬بۆی ‌ه جێی خۆیه‌تی ل ‌ه بازنه‌یه‌کی‬ ‫گه‌وره‌تردا قس ‌ه ل ‌ه چۆنیه‌تی به‌ڕێوه‌بردنی سااڵنه‌ی ئه‌م یاد ‌ه بکرێ ول ‌ه به‌ر ڕووناکایی‬

‫ژنانی ئێران رێگەیان پێ‌نادرێ بچنە یاریگەی «ئازادی»‬ ‫پۆلیس و هێزه‌ ئه‌منییه‌تییه‌کانی کۆماری ئیسالمی‬ ‫رۆژی هه‌ینی ‪30‬ی جۆزه‌ردان‪ ،‬نه‌یانهێشت ژنانی ئێرانی‬ ‫بۆ سه‌یرکردنی کێبه‌رکێی والیباڵی نێوان تیپی میللی ئێران‌و‬ ‫ئیتالیا بچنه‌ یاریگه‌ی ئــازادی‌و هه‌ر له‌ پێوه‌ندییه‌دا ژنان‬ ‫بە مەبەستی ناڕەزایەتی لەم هەاڵواردنە لە دەورووبەری‬ ‫یاریگە کۆ بوونەوە‪.‬‬ ‫ژیال به‌نی ئه‌عقوب رۆژنامه‌نووس‪ ،‬له‌ الپه‌ڕه‌ی فه‌یس‬ ‫بووکی خۆی دا ده‌نــووســێ‪« :‬یاریگه‌ پڕ بوو له‌ هێزی‬ ‫دژه‌شۆڕش و ئۆتۆمۆبیلی پۆلیس‌و هه‌روه‌ها ماتۆرسوار‪،‬‬ ‫که‌ به‌رده‌وام له‌ ده‌وروبه‌ری یاریگه‌ له‌ هاتوچۆ دابوون و‬ ‫نه‌یانده‌هێشت ژنان لێک کۆببنه‌وه‌‌و ژمارەیەکیش لە ژنان‬ ‫دەست‌بەسەر کران‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها هێندێک لە کوڕانی الو که‌ الیه‌نگری ژنان‬ ‫بۆ چوون بۆ نێو یاریگە بوون‪ ،‬له‌م رووداوه‌دا تووشی‬ ‫لێدان و سووکایه‌تی بوون و چه‌ند که‌سێکیش ده‌سبه‌سه‌ر‬ ‫کراون‪.‬‬ ‫رۆژی هه‌ینی پێشوو ‪23‬ی جۆزه‌ردانیش‪ ،‬سه‌ره‌ڕای‬ ‫ئاماده‌بوونی ژنـه‌ برازیلییه‌کان له‌ سالۆنی ‪ 12‬هـه‌زار‬ ‫که‌سی ئازادی‪ ،‬جارێکی دیکە ئیزن به‌ ژنانی ئێران نه‌درا‬ ‫بینه‌ری یارییەکان بن‪.‬‬

‫ئه‌زموون و ئیده‌ی جۆراوجۆر‪ ،‬کرده‌ییترین‌و گونجاوترین پێشنیاره‌کان بۆ چۆنیه‌تیی‬ ‫به‌ڕیوه‌بردنی یادی ‪25‬ساله‌ی تیرۆری د‪.‬قاسملوو ئاماد ‌ه بکرێ‪.‬‬ ‫شاراو ‌ه نیی ‌ه ک ‌ه باسکردن ل ‌ه چۆنیه‌تی به‌ڕێوه‌بردنی ئه‌م یاده‌‪ ،‬باری ئه‌منیه‌تیشی هه‌ی ‌ه‬ ‫ک ‌ه بێگومان‪،‬ره‌چاوکردنی پێویسته‌‪.‬به‌الم هه‌ر له‌و کاته‌دا‌‪،‬هه‌ڵسه‌نگاندنی ئه‌زموونه‌کانی‬ ‫ڕابردوو‪ ،‬لێکدانه‌وه‌ی دروستی بارودۆخی نیوخۆی ڕۆژهه‌التی کوردستان‪،‬کۆکردنه‌وه‌ی‬ ‫زانیاری ل ‌ه سه‌ر تاکتیکه‌کانی ده‌زگای سه‌رکوتی ڕێژیم‪،‬ئالوگۆڕی بیروڕا ل ‌ه باره‌ی‬ ‫که‌موکوڕییه‌کانی رابردوو وخستنه‌رووی ئیده‌ی داهینه‌رانه‌ش به‌شێکن ل ‌ه پێویستییه‌کانی‬ ‫به‌ڕێوه‌بردنی سه‌رکه‌وتوانه‌ی ئه‌م یاده‌‪.‬‬ ‫له‌م ڕوانگه‌یه‌وه‌‪،‬هاوفکری ل ‌ه نێوان هه‌موو ئه‌و که‌سانه‌ی گرنگی به‌م یاد ‌ه ده‌ده‌ن‪ ،‬ب ‌ه‬ ‫پێویست ده‌زانم‪ .‬ورووژاندنی ئه‌م باسه‌‌و هینانه‌گۆڕی ئه‌م پرسیاره‌ی سه‌ره‌و ‌ه له‌ تۆڕ ‌ه‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تییه‌کاندا‪ ،‬یارمه‌تیمان ده‌دا کارێک ک ‌ه پێوه‌ندیی ب ‌ه ژماره‌یه‌کی زۆری خه‌ڵکه‌و ‌ه‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬نه‌ک له‌ بازنه‌یه‌کی بچووک‪،‬به‌لکووله‌به‌ر رووناکایی باس‬ ‫وبیروراگۆڕینه‌وه‌یه‌کی خه‌سارناسان ‌ه وداهێنه‌ران ‌ه دا‪ ،‬بڕیاری ل ‌ه سه‌ر بدرێ‪ .‬به‌و‬ ‫هیوایه‌ی ب ‌ه هاوفکری و هاوبه‌شیی دلسۆزانه‌ی هه‌موو ئه‌و که‌سانه‌ی ئه‌م یاد ‌ه الی‬ ‫ئه‌وان‪،‬گرنگی و جێگایه‌کی تایبه‌تی هه‌یه‪ ،‬ئه‌مساڵ ب ‌ه شێوه‌یه‌کی دیارتر‪،‬بیره‌وه‌ریی ‪22‬ی‬ ‫پووشپه‌ڕ‌ ل ‌ه نێوخۆی والت دا به‌ڕێو ‌ه ببه‌ین‪.‬‬ ‫جێگای وه‌بیرهێناه‌وه‌ی ‌ه که‌سانێک ک ‌ه پێشنیار و ئیده‌یه‌کی تایبه‌تیان هه‌ی ‌ه و ب ‌ه هۆی‬ ‫ئه‌منیه‌تی نایانهه‌وێ ل ‌ه شوێنی گشتی دا باسی بکه‌ن‪ ،‬ده‌توانن بۆ ڕێبه‌ری و ڕێکخستنه‌کان‬ ‫و راگه‌یه‌نه‌کانی حیزبی دیموکراتی بنێرن تا به‌ تێبینییه‌و ‌ه باسیان لێ بکرێ و بڕیاریان‬ ‫له‌ سه‌ر بدرێ‪.‬‬ ‫‪26‬ی جۆزه‌ردانی ‪1393‬‬ ‫‪16‬ی ژوئه‌نی ‪2014‬‬ ‫‪qaderwirya@yahoo.com‬‬


‫ژماره‌‪٦٣٤ :‬‬ ‫‪٣١‬ی جۆزەردانی ‪١٣٩٣‬‬

‫‪٢١‬ی ژوئەنی ‪2014‬‬

‫کچیان بۆ گرامێک شیشه‌‪....‬‬ ‫ل ‌ه نووسینی‪ :‬سه‌یران رۆژهه‌الت‬ ‫‹ب ــا هــــاژه‌ی دێ ــت و گـــه‌اڵی داره‌کــــان‬ ‫ده‌وه‌رێن‪،‬مانگ له‌ بازنه‌ی هه‌وره‌کاندا‬ ‫کـــه‌وتـــووه‌تـــ ‌ه داو و دارســــتــــان ل ‌ه‬ ‫شه‌وه‌زه‌نگدایه‌‪.‬‬ ‫م ـه‌الی ده‌سـ ـه‌اڵت پرسیاری کــرد‪:‬ئـه‌ی‬ ‫جــــــاش! ئــــــه‌وه چـــــۆن ک ــوردس ــت ــان ــم ــان‬ ‫خنکاندوه‌؟چۆن‬ ‫ئیدی که‌س فز ‌ه ناکات‪ ،‬ئه‌و ‌ه چۆنه‌؟‬ ‫جــاش ل ـ ‌ه قــاقــای پێکه‌نی دا وچیتری‬ ‫نه‌گوت‪.‬‬ ‫م ـه‌لــێــک ده‌چــریــکــێــنــێــت‪،‬مــارێــک خــۆی‬ ‫ده‌ئالێنێت ‌ه ب ــاالی دارداو ســه‌ری ده‌کــاتـ ‌ه‬ ‫هێالنه‌ی‬ ‫مه‌لدا‪،‬با هاژه‌ی دێت ولق و پۆپی دار‬ ‫ده‌شه‌کێنه‌وه‌‪.‬‬ ‫مـه‌الی ده‌س ـه‌الت گوتیه‌وه‌‪:‬ئه‌ی جاشی‬ ‫مــن!ئ ـه‌و هه‌مو گه‌نجه‌مان کوشت لێیان‪،‬‬ ‫بــه‌اڵم کۆڵیان نه‌دا‪.‬بێکار و وێڵی شــاران‬ ‫بوون‪،‬سووڕانه‌وه‌أو‬ ‫روویـــــان هــێــنــای ـ ‌ه دن ــی ــای ده‌ره‌وه‌أو‬ ‫ده‌رچـــوون ل ‌ه واڵت‪ .‬ل ‌ه دوور ‌ه وه‌اڵتــانــدا‬ ‫سه‌ریان‬ ‫نـــایـــه‌و ‌ه و لـ ـه‌ تــــاو خــــه‌م وخ ـه‌ف ـه‌تــی‬ ‫نیشتمانیان دیــقــیــان ک ــردو مـــردن‪ ،‬ب ـه‌اڵم‬ ‫دیسان کۆڵیان‬ ‫نه‌دا‪.‬ئه‌ی ئه‌م ‌ه چیه‌‪ ،‬چۆن بێده‌نگ بوو ‌ه‬ ‫ئه‌م کورده‌؟کوردت چۆن به‌زاند ل ‌ه نیشتمانی‬ ‫خۆی ئه‌ی جاش؟!‬

‫جــاش گــوتــی‪:‬گـه‌وره‌م‪،‬لـه‌ رێــی تلیاک و‬ ‫بافووره‌ مێژوویییه‌که‌ی خۆته‌و ‌ه وام کرد‪.‬‬ ‫ل ‌ه رێی پایپ وشیشه‌و ‌ه کوڕ وکچیانم فێر ‌ه‬ ‫خۆم کرد و به‌ به‌سیجی وب ‌ه جاشیانم‬ ‫کردوه‌ ‪....‬‬ ‫با هاژه‌ی دێت و مه‌ڵ هه‌ڵده‌فڕێت و ل ‌ه‬ ‫سه‌ر لقێکیتر ده‌نیشێته‌وه‌‪...‬که‌سێک‬ ‫ل ‌ه قاقای پێکه‌نین ده‌دات‪...‬کێ بوو‪...‬له‌و‬ ‫دارستانه‌‪ ...‬له‌و شه‌وه‌زه‌نگه‌‪...‬هۆ ی‬ ‫ی ی ‪...‬ئه‌و ‌ه کێی ‌ه وا ل ‌ه قاقای پێکه‌نین‬ ‫ده‌دات؟‬ ‫جاش گوتیه‌وه‌‪:‬گه‌وره‌م!کچیان بۆ گرامێک‬ ‫شیش ‌ه ل ‌ه ئامێزمدای ‌ه و ده‌یخڵۆپێنمه‌وه‪ ‌.‬به‌اڵم‬ ‫که‌سیان نی ‌ه بێته‌ جواب له‌ سه‌ری‪...‬پیاویان‬ ‫سیخۆڕی خۆیانم بۆ ده‌کات بۆ لوولێک‬ ‫تڵیاک‪!...‬مه‌ترسه‌ گه‌وره‌م !کوردستان هین‬ ‫خۆمانه‌‪.‬‬ ‫مـــه‌الی ده‌ســـــه‌اڵت لــه‌ قــاقــای پێکه‌نی‬ ‫دا وگــوتــی‪:‬ئــه‌ی نیشتمانه‌که‌یان؟هه‌مو‬ ‫کوردستانم‬ ‫ده‌وێت‪...‬کۆڵنه‌ده‌ریان هێشتا ماو ‌ه ئه‌ی‬ ‫جاش!هێشتا جێی مه‌ترسین ئه‌ی جــاش‪...‬‬ ‫کارێک‬ ‫بک ‌ه ده‌ی‪...‬زۆرن ‪..‬ده‌ره‌قه‌تیان نایه‌م‪..‬‬ ‫هه‌وڵ ده‌‪...‬هه‌موو خاکی کوردستانم ده‌وێت‬ ‫تاکو که‌سی خۆمانی تێدا نیشته‌جێ‬ ‫بکه‌ین‪..‬ده‌ی‬ ‫هه‌وڵ د ‌ه ئه‌ی جاش‪.‬‬

‫هــێــان ـه‌ی م ـه‌لــی هـه‌ڵــفــڕیــو و چــی بێچو ‌ه‬ ‫وهێلکه‌ی‬ ‫تێدا بوو هه‌ڵی لووشی‪.‬‬ ‫که‌س نازانێت له‌و شـه‌و ‌ه زه‌نگ ‌ه چۆن‬ ‫ده‌کرێت کوڕێک قه‌ڵماسک له‌ ده‌س ‪ ،‬خڕکه‌‬ ‫بـ ـه‌رد بـــه‌ره‌و ســه‌ری شــامــاره‌ک ـ ‌ه و‬ ‫کچیک ب ‌ه تیر وکه‌وان ‪،‬تیر به‌ره‌و هه‌وره‌کان‬ ‫بوه‌شێنن‪....‬‬ ‫جـــــاش لــــ ‌ه قــــاقــــای پ ــێ ــکــه‌ن ــی دا و‬ ‫گوتیه‌وه‌‪:‬گه‌وره‌م! خه‌م مه‌خۆ ‪،‬ته‌نیا شیش ‌ه‬ ‫وتلیاک‬ ‫و ئ ـه‌وان ـه‌ی ـ ‌ه چــاریــان ده‌کــــات‪ .‬گولل ‌ه‬ ‫ده‌ره‌قه‌تیان‬ ‫نایه‌ت‪، ،‬دیسان ل ‌ه رێی پایپ و بافووره‌و ‌ه‬ ‫ئه‌وه‌شیان پێده‌که‌ین ‪،‬راویان ده‌نێین‪،‬‬ ‫هــێــدی هــێــدی‪ ،‬س ـه‌بــر س ـه‌بــر‪ ،‬شتێکی‬ ‫نه‌ماو ‌ه گه‌وره‌م‪.‬‬ ‫بــا ده‌گــیــڤــێــنــیــت‪...‬ئـه‌و ‌ه کێی ‌ه ل ـ ‌ه قاقای‬ ‫پێکه‌نین ده‌دات‪ ....‬له‌و شه‌وه‌زه‌نگه‌‬ ‫چ ده‌که‌ن له‌وێ مناڵه‌کان‪.....‬مار بێچو‌و ‌ه‬ ‫مه‌له‌کانی خواردوه‌ ‪....‬ئه‌ی له‌ به‌ر‬ ‫چی ‌ه مانگ لـ ‌ه داو ه ـه‌وره‌کــان رزگــار‬ ‫نابێت؟‬ ‫که‌سێک پێده‌که‌نێت‪..‬سه‌بر س ـه‌بــر‪....‬‬ ‫دارستان تژیه‌ ل ‌ه گه‌اڵی زه‌رد‪..‬وه‌ره‌‬ ‫ل ‌ه ئامێزم بگر ‌ه و رزگــارم بک ‌ه ده‌ی‪...‬‬ ‫وه‌ره‌‪......‬‬ ‫جۆزه‌ر‌دانی ‪2714‬‬

‫با گیڤاندی و شاماره‌ک ‌ه سه‌ری کرد ‌ه‬ ‫(‪)١‬‬

‫ه چیرۆکی «نیوه‌چڵ» و چه‌ند سه‌رنجێک‬ ‫کورت ‌‬

‫شه‌ونم هه‌مزه‌یی‬ ‫هــــه‌ر وه‌کـــــو ده‌زانــــیــــن کـــــورد وه‌ک‬ ‫قه‌واره‌یه‌کی نایه‌کگرتوو‪ ،‬نه‌بوونی ناسنامه‌ی‬ ‫تـــه‌واو‪ ،‬جوگرافیایه‌کی پارچه‌پارچه‌کراو‬ ‫به‌سه‌ر چه‌ند واڵتی داگیرکه‌ردا ب ‌ه چه‌نده‌ها‬ ‫داب و ن ـه‌ریــت و سیاسه‌تی جــیــاوزه‌وه‌‪،‬‬ ‫کاریگه‌ریی خراپی له‌سه‌ر تاکه‌کانی کۆمه‌ڵگا‬ ‫داناوه‌‪.‬‬ ‫کۆمه‌ڵگایه‌ک ک ‌ه هه‌موو تاکه‌کانی که‌م‬ ‫تا زۆر ل ‌ه به‌شێک ل ‌ه مافه سه‌ره‌تاییه‌کانی‬ ‫ژیان بێبه‌شن‪ ،‬جا ئه‌مان ‌ه ل ‌ه هه‌ر چین و‬ ‫توێژ و ڕه‌گه‌زو نه‌ته‌وه‌یه‌ک بن‪ ،‬کۆمه‌ڵگایه‌ک‬ ‫ک ‌ه هه‌ریه‌ک ل ‌ه پیاو ژن منداڵ هه‌ریه‌ک ب ‌ه‬ ‫شێوازگه‌لی جیاواز له‌گه‌ڵ زۆر ل ‌ه کێشه‌و‬ ‫گرفته‌کان به‌ره‌و ڕوون‪ ،‬ک ‌ه له‌م نێوه‌نده‌دا‬ ‫ژنــان زیــاتــر لـه‌ ه ـه‌ر تاکێکی کۆمه‌ڵگا ل ‌ه‬ ‫پێشێل کردنی مافه‌کانیان پشکی شێریان‬ ‫به‌رکه‌وتووه‌‪.‬‬

‫ئ ـه‌م ـه‌ش ل ـه‌وان ـه‌ی ـ ‌ه چـه‌نــدیــن هــۆکــاری‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تی‌و ئابووری‌و کلتوری و یاسایی‬ ‫ل ‌ه پشته‌و ‌ه بێت‪ ،‬به‌اڵم که‌م ته‌رخه‌می ژنان‬ ‫سه‌باره‌ت ب ‌ه مافه‌کانیان بۆ ئه‌و ‌ه ده‌گه‌ڕێته‌و ‌ه‬ ‫ک ‌ه ه ـه‌ر ل ‌ه بنه‌ڕه‌تدا ئــاگــاداری مافه‌کانی‬ ‫خۆیان نین‪ .‬ژنــی کــورد ئه‌رکه‌کانی خۆی‬ ‫باش ده‌ناسێت‪ ،‬ده‌زانێت ک ‌ه ده‌بێ دایکێکی‬ ‫باش بێت بۆ منداڵه‌کانی‪ ،‬هاوسه‌رێکی باش‬ ‫بێت بۆ مێرده‌که‌ی‌و ‪ ...‬به‌اڵم که‌متر ژنێک‬ ‫ه ـه‌ن ک ‌ه ئــاگــاداری مافه‌کانی خۆیان بن‪.‬‬ ‫ژنێک ک ‌ه ئاگای ل ‌ه مافه‌کانی خۆی نه‌بێت‬ ‫ل ‌ه بنه‌ماڵه‌دا دیسان ده‌بێت ‌ه هۆی به‌رهه‌م‬ ‫هێنانه‌وه‌ی کلتووری پــیــاوســاالری‪ ،‬بۆی ‌ه‬ ‫پێویست ‌ه بزووتنه‌وه‌ی ژنان هه‌موو هه‌وڵی‬ ‫ل ‌ه پێناو وشیارکردنی ژنــان ل ‌ه مافه‌کانی‬ ‫خۆیان بخه‌نه‌گه‌ڕ‌و ب ‌ه بردنه‌سه‌ری ئاستی‬ ‫هۆشیاری کۆمه‌اڵیه‌تی ژنان‪ ،‬بزووتنه‌وه‌ی‬ ‫ژنــانــی کــوردســتــان گشتگیرتر ل ـ ‌ه جــاران‬ ‫به‌ره‌و ‌ه پێش ببه‌ن‪.‬‬ ‫دوابه‌دوای خوێندنه‌وه‌ی کورت ‌ه چیرۆکی‬ ‫(نیوه‌چڵ) ‪ ،‬تێکه‌ڵ ب ‌ه زۆر لێکدانه‌وه‌ی جیاواز‬ ‫بــووم‪ ،‬ک ‌ه نووسه‌ر ل ‌ه کورت ‌ه چیرۆکێک‌دا‬ ‫ه ـه‌وڵــی داو ‌ه زۆر لـ ـه‌و نه‌هامه‌تییانه‌ی‬ ‫به‌رۆکی تاکه‌کانی کۆمه‌ڵگایان گرتوو ‌ه ب ‌ه‬ ‫بێ جیاوازی بخاته‌ ڕوو‪.‬‬ ‫یه‌که‌م شتێک ک ‌ه زیاتر له‌هه‌ر یه‌کێک ل ‌ه‬ ‫شته‌کانی‌تر سه‌رنجی ڕاکێشام‪ ،‬کێشه‌ی ژن‬ ‫و پێشیلکردنی مافی ژن‪ ،‬کوشتنی ژن ب ‌ه‬

‫ناوی نامووس‪ ،‬ک ‌ه به‌ڕاستی ئه‌م ‌ه جێگای‬ ‫‌وه ڕۆژ‬ ‫تێڕامان‌و لێ‌وردبوونه‌وه‌یه‌و ب ‌ه داخه ‌‌‬ ‫ب ـه‌ڕۆژ ئه‌م دیــارد ‌ه قێزه‌ون ‌ه له‌ کۆمه‌ڵگادا‬ ‫پ ـه‌ره ده‌سێنێ‪ ،‬ب ـه‌اڵم کێ به‌رپرسیار ‌ه ل ‌ه‬ ‫زیادبوونی ڕێژه‌ی کوژرانی ژنان ب ‌ه ده‌ست‬ ‫باوک و براو هاوسه‌ره‌کانیان‪.‬‬ ‫ئـه‌مـ ‌ه چه‌ندین هــۆکــاری جــیــاوازی ل ‌ه‬ ‫پشته‌‪ ،‬ک ‌ه زۆرجــار یاسا له‌م نێوه‌نده‌دا ب ‌ه‬ ‫به‌رپرسیار ده‌زانـــن‪ ،‬ڕاست ‌ه ئه‌م ‌ه ئه‌رکی‬ ‫یاسایا ک ‌ه به‌دواداچوون به‌دوای تاوانباران‬ ‫بکات‪ ،‬ب ـه‌اڵم پێش ڕوودانـــی کاره‌ساته‌ک ‌ه‬ ‫کێ به‌رپرسیاره‌‪ ،‬ئه‌مان ‌ه به‌شی هه‌ره‌زۆری‬ ‫دابــــونــــه‌ریــــت‌و ک ــل ــت ــوری زاڵ بــه‌ســه‌ر‬ ‫‌ماندایه کـ ‌ه وای کـــردوو ‌ه ئه‌م‬ ‫‌‌‬ ‫کۆمه‌ڵگاکه‬ ‫کاره‌ساتانه‌ی لێ بکه‌وێته‌وه‌‪.‬‬ ‫هــه‌ر ل ـ ‌ه پ ـه‌یــوه‌نــدی ل ـه‌گ ـه‌ڵ ئ ـه‌م ـه‌دا ل ‌ه‬ ‫چیرۆکه‌که‌دا باسێک ل ‌ه خیانه‌تی دوو الیه‌نه‌ی‬ ‫ژیانی هاوسه‌رێتیی دێت ‌ه گــۆڕێ‪ ،‬خیانه‌تی‬ ‫پیاوه‌ک ‌ه ل ‌ه ژنه‌که‌ی‌و ب ‌ه پێچه‌وانه‌و ‌ه خیانه‌تی‬ ‫ژنه‌که‌ له‌ مێرده‌که‌ی‌‪.‬‬ ‫هه‌رچه‌ند خیانه‌تی هاوسه‌رێتی شتێکی‬ ‫قێزه‌ون ‌ه ب ‌ه هه‌ر هۆکارێک و ل ‌ه هه‌ر الیه‌نێک‬ ‫بکرێت‪ ،‬بــه‌اڵم ئـــه‌وه‌ی جێگای سه‌رنجه‌‪،‬‬ ‫خیانه‌تی هاوسه‌رێتی دوو الیه‌نه‌‪ ،‬به‌اڵم بۆ‬ ‫پیاو ره‌واو بۆ ژن ناڕه‌وا‪.‬‬ ‫ل ـ ‌ه کــاتــێـک‌دا ک ـ ‌ه تــاوانــبــاری سـه‌ره‌کــی‬ ‫پیاوه‌که‌یه‌‪ ،‬پیاوێک زۆربــه‌ی کاته‌کانی ل ‌ه‬ ‫ده‌ره‌وه‌ی ماڵه‌که‌یه‌تی‌و ل ‌ه هه‌مان کــات‌دا‬ ‫تێکه‌ڵبوونی له‌گه‌ڵ ژنێکی تردا‪ ،‬ئه‌ویش ژنێک‬

‫ک ‌ه هاوکاریه‌تی‪ ،‬دیسانه‌و ‌ه جارێکی تر ژنێک‬ ‫ل ‌ه شوێنی کارکردنیش‌دا بۆ به‌رژه‌وه‌ندی‬ ‫تایبه‌تی به‌کارهێنراوه‌‪.‬‬ ‫پــیــاوێــک ک ـ ‌ه خۆشییه‌کانی ژیــانــی بۆ‬ ‫ژنــه‌کــه‌ی لــه‌ هــه‌نــدێ پــێــداویــســتــی زێــڕو‬ ‫م ــاڵ ــدا کــــورت کــــردۆتــــه‌وه‌‌و لـ ـ ‌ه ه ـه‌مــوو‬ ‫خۆشه‌ویستی‌و هاوسۆزیی ژیان بێبه‌شی‬ ‫کردووه‌‪ ،‬هه‌ر ئه‌م نه‌بوونی خۆشه‌ویستی‌و‬ ‫هاوبه‌شیی ‌ه بۆشاییه‌کی عاتفی ل ‌ه ژیانی ئه‌م‬ ‫ژنـ ‌ه دروســت ده‌کــات‌و بیر ل ‌ه که‌سێکی‌تر‬ ‫ده‌کاته‌و ‌ه ک ‌ه بتوانێ هاوکاریی خه‌مۆکی و‬ ‫ته‌نیایه‌کانی بێت‪.‬‬ ‫بــه‌اڵم چــۆن ژنــێــک ئــه‌و ‌ه ده‌کـــا‪ ،‬ژنێک‬ ‫خیانه‌تی ل ‌ه هاوسه‌ره‌که‌ی کردووه‌‪ ،‬به‌ڵێ ئه‌م‬ ‫ژن ‌ه ده‌بێ بکوژرێ تاوه‌کو شکۆو که‌رامه‌تی‬ ‫پیاوه‌تی بگه‌ڕێته‌وه‌‪ ،‬بـه‌اڵم بوه‌ستن ده‌بێ‬ ‫ئه‌م ‌ه شاراو ‌ه بێت و ناوی تاوانبار دیاری‬ ‫نه‌کرێت‪ ،‬ئه‌گه‌ر ئــامــاژه‌ش کــرا ته‌نیا پیتی‬ ‫یه‌که‌می ناوه‌که‌ی بێت‪.‬‬ ‫دووه‌م شت ک ‌ه له‌م چیرۆکه‌دا به‌رچاو‬ ‫ده‌کـــــه‌وێ‪ ،‬ب ــاس ل ـه‌ ژیــانــی ن ــووســه‌ران‌و‬ ‫ڕۆژنامه‌نووسانه‌‪ ،‬ئـه‌و نووسه‌رانه‌ی ک ‌ه‬ ‫ده‌ڵێی چاره‌نووس وای ل ‌ه چاره‌یان نووسیو ‌ه‬ ‫هه‌ر ه ـه‌ژار‌و ده‌ستکورت بن‪ ،‬نوسه‌رانێک‬ ‫ک ‌ه ناتوانن ئه‌وه‌ی ده‌یانه‌وێ بیخه‌ن ‌ه سه‌ر‬ ‫په‌ڕه‌ی رۆژنامه‌کان‪ ،‬رۆژنامه‌نوسانێک ب ‌ه‬ ‫ئاواتی ئـه‌وه‌ی ک ‌ه ده‌نگیان بگات ‌ه که‌سانی‬ ‫بــڕیــارده‌رانــی واڵت‪ ،‬ب ـه‌اڵم تۆ بڵێی ئـه‌وان‬ ‫خوێنه‌�� بن‌و گوێیان ل ‌ه نه‌هامه‌تیه‌کان بێت‬ ‫ک ‌ه تۆی نووسه‌ر ده‌ته‌وێ بیگه‌یه‌نی ‪.‬‬ ‫ئه‌ی ئه‌وانه‌ی ک ‌ه تاوه‌کوو ئێستا به‌شێک‬

‫ل ‌ه حه‌زو خولیاکانیان ب ‌ه شاراوه‌یی‌و ل ‌ه ژێر‬ ‫نــاوی شــاراو ‌ه مــاوه‌ت ـه‌وه‌‪ ،‬ل ‌ه هه‌مان کاتدا‬ ‫هــه‌ژارو ده‌ســت کــورت‪ ،‬چــاوه‌ڕێــی بژێوی‬ ‫ژیانێکی کـه‌م ل ‌ه به‌رامبه‌ر چه‌ند بابه‌تێک‬ ‫ک ‌ه له‌وانه‌ی ‌ه چه‌نده‌هایان نوسینێک نه‌بن ک ‌ه‬ ‫ح ‌هز‌و ئاره‌زوه‌کانی ئه‌وان ده‌رده‌خا‪.‬‬ ‫له‌گه‌ڵ هه‌موو ه ـه‌ژاری‌و نه‌هامه‌تیه‌کی‬ ‫نووسه‌ری چیرۆکه‌ک ‌ه ک ‌ه خوازیاری جه‌م ‌ه‬ ‫خواردنێکی باش‌و کارتێکی موبایله‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ده‌ستپاک و ڕاستگۆ‪.‬‬ ‫یه‌کێکی تر له‌و شتانه‌ی ک ‌ه پێم خۆش ‌ه‬ ‫ئ ــام ــاژه‌ی پــێ بــک ـه‌م ه ـه‌نــدێ ل ـ ‌ه که‌سانی‬ ‫ده‌سه‌اڵتدار‌و گه‌نده‌ڵ‌و خۆفرۆش‪ ،‬ل ‌ه کاتێکدا‬ ‫ک ـ ‌ه ل ـ ‌ه پێناو بــه‌رژه‌وه‌نــدیــ ‌ه که‌سیه‌کانی‬ ‫خۆیاندا چه‌ندین کاری نه‌شیاو و کوشتن‬ ‫و بڕینیان کردوو ‌ه تا گه‌یشتن ب ‌ه پۆست و‬ ‫ده‌سه‌اڵتیان و ئێستاش خۆیان ب ‌ه نوێنه‌ری‬ ‫خه‌ڵك ده‌زانن‪.‬‬ ‫ئه‌مان ‌ه و چه‌ندین لێکدانه‌وه‌ی جیاوازی‬ ‫تر ده‌کــرێ له‌م کورت ‌ه چیرۆکه‌دا به‌رچاو‬ ‫بکه‌وێ‪.‬‬ ‫به‌اڵم تۆ بڵێی خستنه‌رووی ئه‌م نووسین‬ ‫و بابه‌تان ‌ه هیچ کاریگه‌ریان هه‌بێت ل ‌ه که‌م‬ ‫کردنه‌وه‌ی ئه‌و ‌ه نه‌هامه‌تیانه‌ی ک ‌ه تاکه‌کانی‬ ‫کۆمه‌لگا له‌گه‌ڵی به‌ره‌و ڕوون‪.‬‬ ‫(‪ )1‬ل ‌ه ژمــار ‌ه ‪633‬ی الپ ـه‌ڕی ئـه‌ده‌ب‌و‬ ‫هونه‌ری رۆژنامه‌ی کوردستان‌دا چێرۆکێک ل ‌ه‬ ‫ژێر ناوی «نیوه‌چل» ل ‌ه نووسینی ره‌سووڵی‬ ‫سوڵتانی باڵو بۆوه‌‪.‬‬


‫‪10‬‬

‫‪٣١‬ی جۆزه‌ردانی ‪١٣٩٣‬‬

‫هزر‬

‫‪٢١‬ی ژوئه‌نی ‪٢٠١٤‬‬

‫ژماره‌‪٦٣٤ :‬‬

‫فەلسەفەی دەسەاڵتدارێتیی سیاسی‬ ‫نووسەر‪ :‬دەیڤید میلر‬ ‫رەنگە پێتان وابــێ كە پێش ئەمە و بە‬ ‫نیشان دانــی ئــەوە كــە بــۆ دەســەاڵتــدارێــتــی‬ ‫ســیــاســیــمــان پــێــویــســتــە‪ ،‬وەاڵمـــــــی ئ ــەم‬ ‫پرسیارەشمان داوەتــەوە‪ .‬بەاڵم لە راستیدا‬ ‫لە نێوان ئەوەدا كە دەوڵەتی بەریتانیا مافی‬ ‫جێبەجێ كردنی یاسا و وەرگرتنی باجی‬ ‫هەیە و ئەوە كە من وەك خۆم پێم وابێ لە‬ ‫سەرمە ملكەچی ئەو یاسا و رێساگەلە بم‬ ‫و باجەكەشم بدەم‪ ،‬هێشتا مەودایەك هەیە‪.‬‬ ‫مل نەدانی من لە بەرابەر یاسادا نابێتە هۆی‬ ‫روخانی حكوومەت و یان نابێتە كۆسپێكی‬ ‫جیددی لە بەردەم دابین كردنی سەقامگیری‬ ‫كــۆمــەاڵیــەتــی دا‪ .‬س ــەرج ــەم دەوڵـــەتـــان تا‬ ‫ئاستێكی دیــار توانای ئــەوەیــان هەیە رێگا‬ ‫لە پێشێل كردنی یاسا و باج نــەدان بگرن‪.‬‬ ‫ئەگەر من تەنیا دەركەوتەكانی كردەوەكەم لە‬ ‫بەرچاوە بگرم‪ ،‬رەنگە بەو ئەنجام بگەم كە‬ ‫پێشێل كردنی یاسا قازانجی زیاتری تێدایە ـ‬ ‫بۆ وێنە خۆم بە دەروازەی بینایەكی كۆنەوە‬ ‫كە بەرپرسانی ناوچەكە دەیانەوێ تێكی بدەن‬ ‫ببەستمەوە و رێگا لە بۆڵدێزرەكان بگرم ـ‬ ‫یان ئەو باجەی كە دەبێ بیدەم بە دەوڵەت‪،‬‬ ‫بیخەمە حیسابی «ئاكسفام»(‪)Oxfam‬ـەوە‪.‬‬ ‫(ئاكسفام ناوی یەكێك لە گەروەترین گرووپە‬ ‫نێودەوڵەتییەكانی یارمەتیدانە‪ .‬ئەم گرووپە‬ ‫ساڵی ‪ 1942‬دامــەزراوە و بۆ بنەبڕ كردنی‬ ‫هەژاری‪ ،‬برسێتیی و نادادوەری كار دەكا و‬ ‫لە ‪ 15‬رێكخراو و ‪ 98‬دەوڵەت پێك هاتووە‪.‬‬ ‫ئەم دامەزراوەیە ساڵی ‪ 1942‬لە زانستگای‬ ‫ئۆكسفۆرد دا لە چوارچێوەی كومیتەیەكی‬ ‫فریاكەوتن دا بۆ رووبەڕوو بوونەوە لەگەڵ‬ ‫قات و قڕی لە الیەن چاالكوانانی كۆمەاڵیەتی‬ ‫و خوێندكاران و مامۆستایانی ئۆكسفۆردەوە‬ ‫دامــەزرا و لە ساڵی ‪1963‬دا یەكەم لقەكانی‬ ‫لە كەنەدا كرایەوە‪.‬ـ و) باشە‪ ،‬كەواتە بۆ دەبێ‬ ‫ملكەچی یاسا بم؟‬ ‫بێگومان یەكێك لە هۆكارەكانی بۆ ئەوە‬ ‫دەگەڕێتەوە كە پێمان وایە ئەگەر وا نەكەین‪،‬‬ ‫ئەوا رووبــەڕووی غەرامە و سزا دەبینەوە‪.‬‬ ‫بەاڵم ئێمە لێرەدا لەمەڕ پەێڕەوی كردن لە‬ ‫یاسا‪ ،‬بە دوای هۆیەكی بنەڕەتیتردا دەگەڕێن‪.‬‬ ‫ژمارەیەك لە فەیلەسووفانی سیاسی پێیان‬ ‫وایــە ئەم كێشەیە چارەسەر ناكرێ‪ .‬ئەوان‬ ‫پێیان وایــە كــە ئێمە كاتێك ملكەچی یاسا‬ ‫دەبین كە چەند هۆكاری تایبەتمان بۆ ئەو‬ ‫كارە هەبێ‪ .‬واتە كۆمەڵێك هۆكار كە جیا بێ‬ ‫لــەوە كە ئەو یاسایە لە الیــەن دەسەاڵتێكی‬ ‫رەواوە دەر كــراوە‪ .‬بەاڵم ژمارەیەكی دیكە‬ ‫هەوڵیان داوە كۆمەڵێك رێگا چارەی ئەرێنی‬ ‫پێشكەش بكەن ـ لە راستیدا ئەو رێگا چارانە‬ ‫ئ ــەوەن ــدە فـــرەن كــە نــاكــرێ لــێــرەدا باسی‬ ‫هەموویان بكەین‪ .‬من تەنیا باسی دوو دانەیان‬ ‫دەكەم‪ ،‬یەكەمیان بەوە بۆنەوە كە بە درێژایی‬ ‫مێژوو زۆرترین الیەنگری هەبووە و دووەم‬ ‫دانەشیان دەگەڕێتەوە بۆ ئەوە كە بۆ خۆم‬ ‫پێم وایە رێگا چارەیەكی دروستە‪.‬‬ ‫رێگا چارەی یەكەم باسی ئەوە دەكا كە‬ ‫ئێمە لە سەرمانە ملكەچی یاسا بین‪ ،‬چونكە‬ ‫قبووڵمان كردوە و رازی بووین كە وا بێ‪.‬‬ ‫روونە كە بۆ ئەم بۆچوونە سەرنج راكێشە‪.‬‬ ‫وای دابنێن من سەردانی یاریگای فووتباڵی‬ ‫گەڕەكی خۆمان دەكەم و داوای ئەندامێتیی‬ ‫دەكەم‪ .‬رۆژی شەممە‪ ،‬من لە زەوی یارییدا‬ ‫دەردەكــەوم‪ ،‬بەاڵم بە جێ ئەوەی پەێڕەوی‬ ‫لە یاساكانی یاری فووتباڵ بكەم‪ ،‬بەردەوام‬ ‫تــۆپــەكــە بــە دەســـت هــەڵــدەگــرم و هەڵدێم‪.‬‬ ‫گومان لەوەدا نییە كە ئەندامانی یاریگاكە بە‬ ‫دەستمەوە شێت دەبم‪ .‬ئەوان پێیان وایە كە من‬ ‫بەوەی بووم بە ئەندامی یاریگاكەیان ملكەچی‬ ‫ئەوەم كە یاسا باوەكانی فوتباڵ رچاو بكەم‪،‬‬ ‫ئەمەش لە كاتێكدایە من بۆ راچاوكرتنی ئەو‬ ‫یاساگەلە هیچ رێككەوتنێكم لەگەڵیان واژۆ‬ ‫نەكردوە كە بە ڕوونــی باسی ئەم بابەتەی‬ ‫كردبێ‪ .‬سەرجەمی ئەم بۆچوونەی من كە‬ ‫ئەگەر هەموو یاریزانەكان رێگەیان پێ بدرێ‬ ‫تۆپەكە بە دەســت بگرن و هەڵبێن‪ ،‬زیاتر‬ ‫خۆشە‪ ،‬بەڕاستی دەبێتە گاڵتەجاڕیی‪ .‬ئەوان‬ ‫دەڵێن ئێرە یاریگای فووتباڵە‪ :‬هــەر كەس‬ ‫دەبێتە ئەندامی ناڕاشكاوانە یاسا باوەكان‬ ‫بەڕێوە دەبا‪.‬‬ ‫كێشەكە لــەوێــوە دەســـت پــێ دەكـــا كە‬ ‫ئەگەر بمانەوێ ئەم بۆچوونە لە یاریگایەكی‬ ‫فووتباڵەوە بگوازینەوە بۆ ناو دەوڵەت‪ .‬چونكە‬

‫بەشی سێیەم‌و کۆتایی‬

‫و‪ :‬مادح ئەحمەدی‬

‫ئــەگــەر بمانەوێ هــەر چــی بێژین تاكەكان‬ ‫بە پێی ویستی خۆیان‪ ،‬خۆیان پەیوەستی‬ ‫دەوڵــەتــان (واڵتـــان) نــابــن‪ :‬چ بیانەوێ و چ‬ ‫نەیانەوێ‪ ،‬ناچارن ملكەچی دەوڵــەتــان بن‪.‬‬ ‫كەواتە لێرەدا رەزامەندی چ واتایەكی هەیە؟‬ ‫هــۆبــز دەیــــوت‪ :‬ئێمە لــە بــەر ئـــەوە دەبینە‬ ‫هاوواڵتی دەوڵەتێك كە ئەم دۆخــە لە چاو‬ ‫دۆخــی سروشتی (هــەر وەك بینیمان‪ ،‬تێدا‬ ‫ژیــان «نــاحــەز‪ ،‬بێبەزەییانە و كــورت»ـــە)‪،‬‬ ‫سەروەری هەیە و هیچ جیاوازی نییە كە ئەو‬ ‫دەوڵەتە لە كوێوە هاتووە‪ .‬تەنانەت ئەگەر‬ ‫ئێمە بە زەبری شمشێر بچینە ژێر دەسەاڵتی‬ ‫رێبەریی سەركەوتوو‪ ،‬دیسانیش رازیــن بە‬ ‫دەسەاڵتدارێتیی ئــەو‪ ،‬چونكە دەمــانــەوێ لە‬ ‫دەستی چارەنووسی خراپتر قوتار بین‪ .‬بەاڵم‬ ‫لێكدانەوەیەكی ئاوا پان و بەرین بە نیسبەت‬ ‫چەمكی رەزامــەنــدی‪ ،‬هەموو مانایەكی لێ‬ ‫وەردەگرێتەوە‪ .‬ئەوەی بووە هۆی ئەوە كە‬ ‫نموونەی یاریگای فووتباڵ‪ ،‬نموونەیەكی‬ ‫پەسەند بێ‪ ،‬ئەو راستییە بوو كە من ئازادانە‬ ‫بووم بە ئەندامی ئەو یاریگایە‪.‬‬ ‫بیرمەندانی دوای هۆبز‪ ،‬بۆچوونەكەی‬ ‫ئــەویــان لــەمــەڕ ئ ــەرك و رەزام ــەن ــدی رەد‬ ‫كـــــردەوە و لــە هــەوڵــی ئـــــەوەدا بـــوون كە‬

‫و خــۆی ئــەركــی پــەێــڕەوی كــردنــی یاسای‬ ‫وەئەستۆ گرتووە‪.‬‬ ‫ل ــەم ســااڵنــەی دوای ــی ــدا ژمـــارەیـــەك لە‬ ‫فەیلەسووفان ئەو بۆچوونەیان هێنا ئاراوە كە‬ ‫مادام ئێمە لە هەڵبژاردندا بەشداری دەكەین‪،‬‬ ‫واتە قبووڵیشی دەكەین لەو حكوومەتی كە لە‬ ‫ئەنجامی ئەو هەڵبژاردنەدا هاتووەتە سەركار‬ ‫و لەو یاساگەلەی ئەو حكوومەت دەری دەكا‬ ‫پەێڕەوی بكەین‪ .‬ئەم بۆچوونە چارەسازترە‪:‬‬ ‫النیكەم ئازادین كە دەنگ بدەین‪ ،‬یان دەنگ‬ ‫نەدەین‪ .‬ئەگەر حكوومەتێك كە لە ئەنجامی‬ ‫هــەڵــبــژاردنــدا دێــتــە ســەر كـــار‪ ،‬الی خەڵك‬ ‫رەوایی نەبێ‪ ،‬ئیدی بەڕێوەبردنی هەڵبژاردن‬ ‫واتــایــەكــی نامێنێ‪ .‬بــەاڵم بــەداخــەوە هێشتا‬ ‫وادیــارە لە نێوان دەنگ دان و رەزامەندیدا‬ ‫مەودایەك هەیە‪ .‬رەنگە ئێوە زۆر بە توندی‬ ‫دژی هەر دوو حیزبەكە بن‪ ،‬بەاڵم دەنگی ئێوە‬ ‫تەنیا بۆ هەڵبژاردن لە نێوان خراپ و خراپتر‬ ‫دا بێ‪ .‬ئەو كاتە چی؟ یان ئەوە كە رەنگە ئێوە‬ ‫كۆمەڵێك لە سیاسیەتە راگەێندراوەكانی ئەو‬ ‫حیزبەی كە سەركەوتنی بە دەست هێناوە ال‬ ‫پەسەند بێ‪ ،‬بەاڵم چەند خاڵ لە سیاسەتەكانی‬ ‫ئەم حیزبەتان پێ خراپ بێ ـ لە هەمانكاتیشدا‬ ‫ئەو دەرەتانە نەبێ كە بە جیا دەنگ بە چەند‬

‫كــە مــن لــە الیەنێكەوە قازانجم ك ــردوە كە‬ ‫پێویستە هەموو تاكەكان لە نۆرەی خۆیاندا‬ ‫بەشدار تێدا بكەن‪.‬‬ ‫چــۆن ئەتوانین ئــەم بــۆچــوونــە بــۆ ناو‬ ‫ئەركی سیاسی بگوازینەوە؟ رێزگرتن لە‬ ‫یاسا و بەگشتیی ملكەچ بــوون لە بەرابەر‬ ‫دەسەاڵتی سیاسییەوە‪ ،‬واتە گوێ نەدان بەو‬ ‫دەرفەتانەی كە بەدەر لەمە بۆ ئێمە دەخۆڵێقن‪.‬‬ ‫بــەدەر لە كۆت و بەندەكانی رێز دانــان بۆ‬ ‫مافی خەڵك‪ ،‬دانــی باج و لەبەرچاو گرتنی‬ ‫یاساكانی هاتوچوو‪ ،‬هەر كام لە ئێمە پێمان‬ ‫خۆشە كارێك ئەنجام بدەین كە بەدڵمانە‪.‬‬ ‫جگە لەمە ملكەچی ئێمە لە بەرابەر یاسادا‬ ‫قازانجی بۆ خەڵكی دیكەیش هەیە‪ .‬كاتێك ئێو‬ ‫باج دەدەن‪ ،‬خەڵكی دیكە لەو جادە و خوێندگا‬ ‫و نەخۆشخانانەی كە بە پــارەی باجەكانی‬ ‫ئــێــوە دروســـت كــــراوە‪ ،‬كــەڵــك وەردەگــــرن‪.‬‬ ‫كاتێك ئێوە لە ترافیك الیــت رادەوەســتــن‪،‬‬ ‫مەترسی رۆیشتنی ئامێری گواستنەوەی‬ ‫دیــكــە لــە كاتێكدا الیــتــەكــە ســـەوزە كەمتر‬ ‫دەبێتەوە‪ .‬كەواتە وادیــارە ئەو كەسەی كە‬ ‫یاسا پێشێل دەكا و كەڵك لە پەێڕەوی كردنی‬ ‫یاسا لە الیــەن خەڵكی دیكەوە وەردەگــرێ‪،‬‬ ‫بێ ویژدانانە مامەڵە دەكات‪ .‬رێك وەك ئەو‬

‫كۆمەڵێك شت بدۆزنەوە كە بیسەلمێنی ئێمە‬ ‫بە ڕاستی رەزامەندیمان بەرامبەر بە یاسا‬ ‫دەربڕیوە‪ ،‬واتە بێجگە لەم راستییە‪ ،‬شتێك‬ ‫كە بیسەلمێنی ئێمە هاوواڵتی دەوڵەتانین‪.‬‬ ‫بۆ وێنە «جۆن الك» لە نامیلكە�� دووەمی‬ ‫خــۆیــدا «لــەمــەڕ حـــكـــوومـــەت»(‪ )1689‬ئەو‬ ‫خاڵمان وەبیر دێنێتەوە كە هەموومان ئەو‬ ‫خزمەتگوزارییانەی كە دەوڵەت پێكی هێناوە‪،‬‬ ‫وەردەگــریــن و ئــەو وەرگــرتــنــەش دەتــوانــێ‬ ‫شێوەیەك لــە رەزامــەنــدی بــێ‪ .‬بــە تایبەت‪،‬‬ ‫یەكێك لە كــردارە سەرەكییەكانی دەوڵــەت‬ ‫پارێزگاری كردنە لە ماڵ و سامانی ئێمە‪،‬‬ ‫چ ئەو ماڵ و سامانەی بەدەستمان هێناوە‬ ‫و چ ئەو ماڵ و سامانەی بە میرات بۆمان‬ ‫ماوەتەوە‪ .‬ئێمەیش ناڕاشكاوانە رەزامەندی‬ ‫خۆمان بەرامبەر بە دەســەاڵتــی دادوەری ــی‬ ‫دەوڵـــەت لــە ســەر مــاڵ و سامانەكەمان و‬ ‫لە ئاكامدا بەرامبەر بە یاساكانی دەوڵــەت‬ ‫دەربــڕیــوە‪ .‬هــەروەهــا بــە بـــاوەڕی الك ئەم‬ ‫بۆچوونە لەمەڕ كەسێك كە بۆ تەنیا ماوەی‬ ‫حەوتوویەك لە جێگایەك ژوورێــك بەكرێ‬ ‫دەگـــــرێ‪ ،‬یـــان بــۆ ســەفــەر بــە جــادەیــەكــدا‬ ‫تێدەپەڕێ‪ ،‬راستە‪ .‬بەاڵم ئەم بۆچوونەش ئەو‬ ‫كێشەی هەیە كە ئێمە(بەشێوەی رێژەیی)‬ ‫جگە لە وەرگرتنی ئەو حزمەتگوزاییانە هیچ‬ ‫رێگایەكی دیكەمان لە بەردەمدا نەبووە‪ :‬لە‬ ‫كۆتایی دا ئێمە بۆ ئەوەی بژین‪ ،‬دەبێ ماڵ‬ ‫و سامانێكمان هەبێ‪ ،‬تەنانەت ئەگەر ئەو‬ ‫مــاڵ و سامانە تەنیا خــواردن و جلوبەرگ‬ ‫بێ‪ ،‬تەنانەت ئەگەر گەرەكمان بێ لە دەستی‬ ‫دەوڵەت ڕا بكەین دیسان بۆ ئەوەی خۆمان‬ ‫بگەێنینە ســەر سنوور دەبــێ بە جادەكاندا‬ ‫تێپەڕین‪ .‬كەواتە وا دیارە لەم بۆچوونەشدا‬ ‫چەمكی رەزامــەنــدی ئەوەندە پان و بەرینە‬ ‫كە هەر كەس كەڵك لە خزمەتگوزارییەكانی‬ ‫دەوڵەت وەربگرێ‪ ،‬واتا رەزامەندی دەربڕیوە‬

‫بەشێكی ئەو سیاسەتانە بدەی‪ ،‬ئەو كاتە چی؟‬ ‫رەنگە رەزامەندی دەنگدەران بتوانێ ئەوەمان‬ ‫بۆ روون بكاتەوە كە بۆ ئەو حكوومەتانەی‬ ‫لە ئەنجامی هەڵبژاردنەكاندا هاتوونەتە سەر‬ ‫كار رەواییان هەیە‪ ،‬بەاڵم ناتوانێ ئەوە روون‬ ‫بكاتەوە كە بۆچی تاك تاكی هاوواڵتییان لە‬ ‫سەریانە ملكەچی یاسا بن‪.‬‬ ‫بەگشتی ئــەگــەر واز لــە قازانجەكانی‬ ‫رەزامــەنــدی بێنین‪ ،‬بۆ ئــەوەی بیسەلمێنین‬ ‫وەها ئەركێك لە راستیدا هەیە‪ ،‬رێگا چارەی‬ ‫باشتر ئــەوەیــە پشت بــە چەمكی وی ــژدان‬ ‫و «گەمەی جوامێرانە» ببەستین‪ .‬دیسان‬ ‫باس كردنی نموونەیەك رێگایەكی باشترە‬ ‫بۆ گەیاندنی بۆچوونە سەرەكییەكە‪ .‬وای‬ ‫دابنێین كــە گــرووپــێــك لــە ئێمە لــە ماڵێكدا‬ ‫دەژیین كە چێشتخانەكەی هاوبەشە‪ .‬هەفتەی‬ ‫جارێ‪ ،‬یەكێك لە ئێمە چێشتخانەكە خاوێن‬ ‫دەكـــاتـــەوە و ت ــاواك ــان و ن ــاو چێشتخانە‬ ‫وەك ئاوێنە لێ دەك ــات‪ .‬ئێستا هەموویان‬ ‫ســەرو یــەك جــار چێشتخانەكەیان خاوێن‬ ‫كردووەتەوە و نۆرەی منە كە نێو كاتژمێری‬ ‫بۆ تەرخان بكەم و قابلەمەكان بسووم و‬ ‫بەر چێشتخانەكە خاوێن بكەمەوە‪ .‬بۆ دەبێ‬ ‫ئەم كارە بكەم؟ من كەڵكم لە بەرهەمی كاری‬ ‫ئەوانی دی وەرگرتووە ـ بۆ لێنانی چێشت‬ ‫كەڵكم لە چێشتخانەیەكی خاوێن وەرگرتووە‬ ‫ـ بۆیە دەبێ لە نــۆرەی خۆمدا منیش كاری‬ ‫خۆم ئەنجام بــدەم‪ ،‬لەم حاڵەتانەشدا كاری‬ ‫من تــاڕادەیــەك بە دەســت ئەنجام دەدرێ‪.‬‬ ‫ئەگەر لە نــۆرەی خۆمدا كــارەكــەم نەكەم‪،‬‬ ‫فێڵم لە هاوماڵەكانی خۆم كردوە و ئەمەش‬ ‫نادادوەرانەیە‪ .‬سەرنج بدەن لەم بۆچوونەدا‬ ‫پێویست ناكا وای دابنێن كە من قبووڵم كردوە‪،‬‬ ‫یان رەزامەندیم دەربڕیوە لە ئەنجامدانی پاك‬ ‫و خاوێنیدا بەشداری بكەم‪ :‬دەروەست بوونی‬ ‫من راستەوخۆ ئەو ئەنجامەی لێ دەكەوێتەوە‬

‫كەسەی كە كەڵك لە چێشتخانە وەردەگرێ‪،‬‬ ‫بــەاڵم لە نــۆرەكــەی خۆیدا خــۆی لە خاوێن‬ ‫كردنەوەی دەشارێتەوە‪.‬‬ ‫دیــــارە رەواڵـــەتـــی بــابــەتــەكــە دەتــوانــێ‬ ‫سەرمان لێ بشێوێنێ‪ .‬بۆ ئەوەی بۆچوونی‬ ‫مــامــەڵــەی دادپـــەروەرانـــە بــتــوانــێ پــاســاوی‬ ‫ئەركی سیاسی بدا‪ ،‬النیكەم دەبێ دوو كێشە‬ ‫چارەسەر بكەین‪ .‬یەكەم دەبێ بیسەلمێنین كە‬ ‫ئەو خزمەتگوزاریانەی دەوڵەت پێشكەشیان‬ ‫دەكا‪ ،‬لە راستیدا بۆ هەمووانە‪ .‬بۆ وێنە ئەگەر‬ ‫یاسای پارێزگاری كردن لە خاوەندارێتی بێ‪،‬‬ ‫بــەاڵم تەنیا ژمــارەیــەك لە خەڵك خاوەندار‬ ‫بن‪ ،‬چی؟ یان ئەگەر لە پارەی باج یارمەتی‬ ‫پێشانگای نیگاركێشی بدرێ و ژمارەیەكی‬ ‫زۆر لە خەڵك هونەر بەالیانەوە گرنگ نەبێ‪،‬‬ ‫چی؟ بۆچوونی پشت ئەستوور بە مامەڵەی‬ ‫دادپ ــەروەران ــە تەنیا ئــەو كاتە بــڕ ئەكا كە‬ ‫كــۆی ئــەو خزمەتگوزارییانەی كە دەوڵــەت‬ ‫پێشكەشیان دەكا‪ ،‬بە قازانجی هەمووان بێ‬ ‫و ئەم خزمەتگوزارییانە بە شێوەی گونجاو‬ ‫و دادپەروەرانە بەسەر هەموو هاوواڵتییاندا‬ ‫دابەش بكرێ‪ ،‬واتە دابەش بكرێ بە سەر ئەو‬ ‫هاوواڵتییانەدا كە ملكەچ بوونیان بووەتە هۆی‬ ‫دروست بوونی دەسەاڵتی سیاسی‪ .‬رەنگە من‬ ‫قەت سەردانی پێشانگای نیگاركێشی نەكەم‪،‬‬ ‫بەاڵم لە بەرامبەردا كەڵك لەو یاریگا فووتباڵە‬ ‫وەردەگەرم كە لە پاركی گەڕەكەكماندا ساز‬ ‫كراوە‪.‬‬ ‫هاتنە ئارای ویژدان لەم باسەدا‪ ،‬كێشەی‬ ‫دووەمـــان بــۆ دروس ــت دەك ــا‪ .‬لــە نموونەی‬ ‫چێشتخانەكەدا من وام وێنا كرد كە هەموو‬ ‫هاوماڵەكانم بــە شــێــوەی رێــژەیــی بــە یەك‬ ‫ئــەنــدازە كەڵك لە چێشتخانەكە وەردەگــرن‬ ‫و بــەم پێیە دەب ــێ بــە یــەك ئ ــەن ــدازەش لە‬ ‫خاوێن كردنەوەیدا بەشدار بن‪ .‬بەاڵم ئەگەر‬ ‫یەكێك لە مــاوەی دوو هەفتەدا تەنیا یەك‬

‫رۆژنامەی‬ ‫جار چێشتێك لە چێشتخانەكە لێبنێ‪ ،‬چی؟‬ ‫گەلۆ ئەویش بە قــەدەر ئەوانی دیكە دەبێ‬ ‫لە خاوێن كردنەوەدا بەشدار بێ؟ گەلۆ ئێمە‬ ‫دەبێ بێژین «بەڵێ» ئەویش دەبێ بە قەدەر‬ ‫ئەوانی دیكە لە خاوێن كــردنــەوەدا بەشدار‬ ‫بێ‪ ،‬چونكە ئەگەر ویستبای‪ ،‬دەیتوانی زیاتر‬ ‫كــەڵــك لــە چێشتخانەكە وەربــگــرێ و هەر‬ ‫كــات پێویستی بێ چێشتخانەكە ئامادەیە؟‬ ‫یان دەبــێ ئێمە وا بكەین ئاستی بەشداری‬ ‫كردنی ئەو لە خاوێن كردنەوەكەدا جۆرێك‬ ‫بێ كە لەگەڵ ئەندازەی كەڵك وەرگرتنی لە‬ ‫چێشتخانەكە بێتەوە؟ دەتوانین ئەم پرسیارانە‬ ‫ناو بنێن كۆمەڵە پرسیارێك لەمەڕ سروشتی‬ ‫ویــژدان‪ .‬وادیــارە بۆچوونی پشت ئەستوور‬ ‫بە ویـــژدان‪ ،‬تەنیا لە كاتێكدا بە تــەواوەتــی‬ ‫واڵمدەرە كە لەو شوێنانە بەكار ببرێ كە بە‬ ‫شێوەی سروشتی ویژدانین‪ ،‬واتە دەتوانرێ‬ ‫تێچووەكان و قازانجەكانی بە شێوەیەكی‬ ‫دادپــەروەرانــە لە نێوان بەشدار بووەكاندا‬ ‫دابەش بكرێ‪ .‬بەاڵم ئەگەر بمانەوێ نموونەی‬ ‫سادەی چێشتخانەكە بگوازینەوە بۆ ئاستی‬ ‫گشتیی كۆمەڵگا‪ ،‬تووشی كۆمەڵێك كێشە‬ ‫دەبین‪ .‬بە ئاماژە بەوەی خەڵك كەمایەسی و‬ ‫توانایی و سەروەریی زۆر جیاوازیان هەیە‪،‬‬ ‫دابــەش كردنی دادپــەروەرانــەی تێچووەكان‬ ‫و قازانجە كۆمەاڵیەتییەكان‪ ،‬چــۆن دابــەش‬ ‫كردنێكە؟ ئەگەر شێوەی ئێستای دابەشكردنی‬ ‫تێچووەكان و قازانجەكان لە كۆمەڵگاكاندا‬ ‫مەودای زۆر بێ لەگەڵ ئەم ئاستە تەواوە و‬ ‫جێ پەسەندە(كە ئەگەری زۆرە وا بێ)‪ ،‬ئایا‬ ‫دیسان دەتوانین بێژین بۆ راگرتنی ویژدان‬ ‫ئەركی هەمووانە ملكەچی یاسا بن؟‬ ‫كەواتە وادیار ئەو رێگا چارەی كە من بۆ‬ ‫كێشەی ئەركی سیاسی دامناوە‪ ،‬پێویستی بە‬ ‫لێكدانەوەی كێشەی دادپەروەری كۆمەاڵیەتی‬ ‫هەیە‪ .‬بەاڵم ئێستا با وای دابنێین ئێمە دەتوانین‬ ‫بیسەلمێن كــە كــۆمــەڵــگــای ئێمە ئــەوەنــدە‬ ‫دادپــەروەرانــە بەڕێوە دەچێ كە خەڵكەكەی‬ ‫دەروەستن بەرامبەر بە جێبەجێ كردنی یاسا‪.‬‬ ‫ئایا ئەمە بەو مانایەیە كە ئــەوان هیچ كات‬ ‫پاساوێكی جێ پەسەندیان بۆ پێشێل كردنی‬ ‫یاسا نییە؟ یان ئــەوە كە كۆمەڵێك بنەمای‬ ‫دیكە لە ئــارادان كە لە چاو ئەركی سیاسی‬ ‫گرنگایەتییان زیاترە؟ زۆربە فەیلەسووفانی‬ ‫سیاسی‪( ،‬بەتایبەت هۆبز) پێداگری لە سەر‬ ‫ئــەوە دەكــەن كە دەســەاڵتــی سیاسی بە بێ‬ ‫پەێڕەوی كردنی قایمی هاوواڵتییان دەبێتە‬ ‫دووكەڵ و دەچێتە ئاسمان‪ .‬بەاڵم لە پراكتیكدا‬ ‫وادیـــارە دەوڵــەتــان و شێوازەكانی دیكەی‬ ‫دەســەاڵتــداریــی سیاسی‪ ،‬بــەو مــەرجــەی كە‬ ‫خەڵك بە گشتی (نــە هــەمــوویــان) بیانەوێ‬ ‫ملكەچی یاسا بن‪ ،‬دەتوان بەردەوام و كارمە‬ ‫بــن‪ .‬ئــەم رێگەیە دەگــەڕێــتــەوە بــۆ هەندێ‬ ‫لــە شــێــوازەكــانــی نــافــەرمــانــی‪ ،‬بــە تایبەتی‬ ‫«نافەرمانی مەدەنی» ـ واتــە شێوازگەلێك‬ ‫لە ناڕەزایەتیی سیاسی كە نایاسایین‪ ،‬بەاڵم‬ ‫تــونــدوتــیــژاوی نین و مەبەستیان ئــەوەیــە‬ ‫پەستان بخەنە سەر حكوومەت بۆ ئەوەی‬ ‫ئــاڵــوگــۆڕ لــە سیاسیەتەكانیدا پێك بێنێ‪.‬‬ ‫بــۆچــوونــی الیــەنــگــری نــافــەرمــانــی مــەدەنــی‬ ‫ئ ــەوەی ــە كــە ئــەگــەر بــەڕاســتــی یــاســایــەكــی‬ ‫تایبەت نــادادوەرانــە و ستمكارانە بــێ‪ ،‬یان‬ ‫ئەگەر دەوڵەت لە بڕیارداندا نیگەرانییەكانی‬ ‫كەمایەتییەك ڕچــاو نــەكــات‪ ،‬ئەوجا پێشێل‬ ‫كردنی یاسا‪ ،‬پاساو هەڵگرە‪ .‬دیــارە پێشێل‬ ‫كردنی یاسا دوای ئــەوە پاساو هەڵگرە كە‬ ‫شێوازە یاساییەكانی ناڕەزایەتیی واڵمدەر‬ ‫نەبێ‪ .‬بە واتایەكی دیكە لە هەموو شتێكدا‬ ‫پابەند بوون بە ئەركی سیاسییەوە پێویست‬ ‫نییە‪ .‬رەنگە ئێمە بە گشتی لە سەرمان بێ‬ ‫كە ملكەچی یاسا بین‪ ،‬بەاڵم دیسان هۆكاری‬ ‫پاساو هەڵگرمان بۆ ئەوە هەبێ كە لە دۆخی‬ ‫مــەتــرســیــداردا‪ ،‬دەســت بــۆ كــاری نایاسایی‬ ‫بەرین‪.‬‬ ‫لەم نێوانە جێگە و پێگەی دێموكراسی لە‬ ‫كوێدایە؟ بۆچوونی باوە ئەوەیە كە پێ وایە‬ ‫نافەرمانیی مەندنی بۆ دەربڕینی ناڕەزایەتیی‬ ‫دژی حكوومەتێكی سەرەڕۆ‪ ،‬شێوازێكی جێ‬ ‫پەسەندە‪ ،‬بەاڵم لە دەسەاڵتێكی دێموكراتیكدا‬ ‫كە مافی ئازادیی رادەربڕین و ناڕەزایەتیی‬ ‫هێمنانە بــە فــەرمــی نــاســراوە‪ ،‬نافەرمانیی‬ ‫مەندەنی هیچ پاساوێك هەڵناگرێ ـ ئەركیی‬ ‫سیاسی لەم كۆمەڵگەدا پتەوترە‪ .‬بەاڵم ئەم‬ ‫بــۆچــوونــە نــاڕاشــكــاوانــە بــاســی ئ ــەوە دەكــا‬ ‫كە فەرمانڕەوایی سیاسی ی دێموكراتیك‬ ‫كۆمەڵێك تایبەتمەندی هەیە كە لە شێوازەكانی‬ ‫دیكەی حكوومەت جیای دەكاتەوە‪.‬‬ ‫سەرچاوە‪:‬‬ ‫میلر‪ ،‬دیوید‪ ،‬فلسفەی سیاسی‪ ،‬مترجم‪:‬‬ ‫بهمن دارلشفایی‪ ،‬نشر ماهی‪،‬چاپ دوم‪ ،‬سال‬ ‫‪.1390‬‬


‫‪9‬‬

‫‪٣١‬ی جۆزه‌ردانی ‪١٣٩٣‬‬

‫‪٢١‬ی ژۆئه‌نی ‪٢٠١٤‬‬

‫سیاسی‬

‫ژماره‌‪٦٣٤ :‬‬

‫کێشەی نێوخۆیی قۆڵەکانی کۆماری ئیسالمی‬

‫حەسەن حاتەمی‬ ‫(‪)١‬‬ ‫پێشەکی‬ ‫لەوکاتی‌ڕا کۆماری ئیسالمی لە ئێران‬ ‫دامــەزرا‌و لە ماوەی ‪ ٣٥‬ساڵی رابردوو‬ ‫دا‪ ،‬هیچ کات ئەو رێژیمە بەهۆی دوو‬ ‫نێوەڕۆکی دژبەیەکی «جمهووریەت»‬ ‫و «ئیسالمییەت»‪ ،‬نەیتوانی یەک‬ ‫دەســت بــێ‪ .‬هەرچەند هــەردوو بەشی‬ ‫بەرایی ئەو پێکهاتەیە‪ ،‬تایبەتمەندیی‬ ‫کۆمەلگای ئێرانیان پێوەدیارە‌و سێ‬ ‫هێزی سەرەکیی یانی زۆربــەی بازار‪،‬‬ ‫مــزگــەوت‌و حوسێنییەکان‌و حــەوزە‌و‬ ‫مەکتەبەکانی عیلمیە بەتایبەتی لە‬ ‫قوم‪ ،‬پارێزەرانی ئیسالمییەت نیزامن‌و‬ ‫لە روانــگــەی «فقهی سوننەتی»یەوە‬ ‫دەڕوانــنــە ژیانی مودێڕنی ســەردەم‪.‬‬ ‫زۆربەی فەرماندەکانی سپای پاسداران‌و‬ ‫بەسیج‌و هیزە ئەمنییەتییەکان بە پووڵی‬ ‫نەوت‌و گاز و داهاتەکانی دیکەی گەالنی‬ ‫بــەرایــی لە ئێران لە ژێــر دەسه‌اڵتی‬ ‫سەرەڕۆیانەی ئەوان دان‪ .‬بۆیە زۆربەی‬ ‫کــاربــەدەســت‌و دامـــودەزگـــا پێوەندی‬ ‫دارەکــانــیــان‪ ،‬چــوارچــێــوەی یاسای‬ ‫بنەڕەتی دەستکردی خۆیان لەبەرچاو‬ ‫ناگرن‪ .‬بەاڵم بەشی «جمهوورییەت»‬ ‫جگە لە دەنگەکانی خەڵکانی بەرایی لە‬ ‫ئێران دا‪ ،‬و ماددە یاساییەکانی مافی‬ ‫میللەت‌و تا رادەیەک مەجلیسی شووڕا‪،‬‬ ‫بۆ جێبەجێ کردنی ئەو بڕە مافانە‪،‬‬ ‫شتێکی دیکەیان بەدەستەوە نییە‪ .‬ئەو‬ ‫بەشەش بەربەستی زۆری بۆ دانراوە‪.‬‬ ‫یاسای بنەڕەتی لە کولییەتی خۆی‌دا‪،‬‬ ‫ب ــە ب ــوون ــی شــــــووڕای نــیــگــابــان وەک‪:‬‬ ‫«شمشیری دامۆکلێس» لەسەر سەری‬ ‫یاسا پەسندکراوەکانی مەجلیسی شووڕای‬ ‫ئــیــســامــی ب ــوون ــی ه ــەی ــە‪ .‬چـــاوەدێـــری‬ ‫«استصوابی» ئەو شووڕایەش‪ ،‬هێلەگی‬ ‫دابــێــژتــنــی بـــەربـــژارانـــی ســەرکــۆمــاری‬ ‫مــەجــلــیــســەکــانــی شـــــووڕا‌و خــیــبــرەگــانــی‬ ‫ڕێبەرییە‪ .‬هەم دەوڵەت‌و هەم نوێنەران لە‬ ‫مەجلیس‌دا‪ ،‬بێ خۆسانسۆڕی‌و لەبەرچاو‬ ‫گرتنی مەشرووعە بوونی نیزام ناتوانن‪،‬‬ ‫یاسایەک بە قازانجی خەڵکان لە ئێران دا‪،‬‬ ‫بە پەسند بگەیەنن‪.‬‬ ‫م ــادەک ــان ــی ‪ ٥٧‬و ‪ ١١٠‬زۆرتـــری ــن‬ ‫دەسەاڵتیان داوە بە بەشی ئیسالمییەت‬ ‫و بەرپرسە هەمیشەییەکەی یانی وەلی‬ ‫موتڵەقەی فەقیه‪ .‬بەشی قەزاییش هەر‬ ‫لــە پــاوانــی رێــبــەر‌و بەیتەکەی دای ــە‪ .‬بەو‬ ‫حاڵەش هیچکام لەو دوو بەشە ناتوانن بێ‬ ‫رەزایەتی یا تەئیدی یەکتر کاری بنەڕەتی‬ ‫بــە قــازانــجــی خــەڵــک بــکــەن‪ .‬هــەر یەکەی‬ ‫دەسەاڵتی خۆشی هەیە کە دەتوانێ الیەکی‬ ‫دیکە بەچالیش بکێشێ‪ .‬بۆیە هەربەشەی‬ ‫چەند قوڵە و بەجۆری رووداوەکانی رۆژ‬ ‫ئاخاوتن‌و هەڵوێستی خۆیان هەیە‪.‬‬ ‫لەنێو ئەو کێشانە‌دا‪ ،‬بیرورای گشتی‪‎‬و‬ ‫دنیا باشتر نێوەرۆکی کۆماری ئیسالمیی‬ ‫ئێران دەناسن‌و ئەو هەڵسوکەوتانە ناتوانن‬ ‫هەتاهەتایی بن‪ .‬رێگا یا بۆچوون‌و تێکۆشانی‬ ‫دیــکــەش هــەیــە کــە زۆربـــــەی خەڵکانی‬ ‫نەتەوەکانی نافارس و ‪ -‬تەنانەت بەشێک‬ ‫لە ئازادیخوازان و ســەرەڕۆ نەویستانی‬ ‫فــارس‪ ،-‬بە حیزب و ڕێکخراوە فەرمی‌و‬ ‫نافەرمییەکانیانەوە‪ ،‬لە نێوخۆ‌و دەرەوە‪،‬‬ ‫میدیاکانی ناحکوومی‪ -‬وەک دەسەاڵتی‬ ‫چــــوارەم‪ ، -‬رێــکــخــراوەکــانــی کۆمەڵگای‬ ‫مەدەنی‪ -‬وەک دەسەاڵتی پێنجەم‪ ،-‬تێی‌دا‬ ‫بەشدارن‌و قسە و لێکدانەوە‌و بۆچوونی‬ ‫خۆیان هەیە‪.‬‬ ‫رێــگــای ســێــیــەم‪ ،‬بــاســی لــەنــێــوخــۆ و‬ ‫دەرەوە هــەی ـە‌و خــوازیــاری تێپەڕین لە‬ ‫ئ ــاڵ ــوگ ــۆڕخ ــوازی بــەشــێــوەی خۆییەتی‬ ‫کــە لــە چــووارچــێــوەی نــیــزامــی کــۆمــاری‬ ‫ئیسالمی‌دا‪ ،‬ناگونجێ‪ .‬بەاڵم هەم کێشە‌و‬ ‫ئــاخــاوتـن‌و کــردەوەکــانــی دەســەاڵتــدرانــی‬ ‫هــەر دوو بــەرەی نێوخۆیی کارتێکەری‬

‫لەسەریان دەبێ‌و هەم ئەوانیش بەشێوەی‬ ‫جــۆراوجــۆر لە رووداوەکــانــی نێوخۆیی‌و‬ ‫دەرەوەیــی سەبارەت بە ئێران‪ ،‬ناچار بە‬ ‫شێوە پەسندێکی زۆرجــار نابەدل دەبن‬ ‫یا دژک ــردەوەی پێچەوانە نیشان دەدەن‪.‬‬ ‫دیارە ئەم رێگای سێیەمە زۆر بەرین و نا‬ ‫هاومێلۆدین‪ .‬نە بەریەکی ئەوتۆیان هەیە‌و‬ ‫نــە ئێئتیالفێکی بــەریــن لەنێو ئــەحــزاب‌و‬ ‫رێکخراو و کەسایەتییه‌کانی شێلگیری ئەو‬ ‫رێگایەدا‪ .‬بــەاڵم هەربەشی خوێندنەوەی‬ ‫تایبەتی خۆی لە رووداوەکان هەیە‪.‬‬ ‫بەشێک لە ناکۆکییەکانی ئێستا‬ ‫ئــەگــەر ئــەو بۆچوونە قــبــووڵ بکەین‬ ‫کە دەوڵەتی «ئێعتدال و ئومید»ی ئاغای‬ ‫رووحانی‪ ،‬درێژی ئاڵوگۆڕی گرینگەکانی‬ ‫نێو کۆمەڵگای ئێران یانی ‪ ٢‬ی جۆزەردانی‬ ‫‪ ١٣٧٦‬و ‪٢٢‬ی جۆزرەدانی ‪١٣٨٨‬ە و ئەو‬ ‫گۆڕانە لەنێو هەناوی هەڵبژاردنەکان دا‪،‬‬ ‫بە هــۆی دەنگەکانی خەڵکانی بەڕایی لە‬ ‫ئێران دا‪ ،‬روویــان داوە‪ .‬پێویستە سەرنج‬ ‫بدینە ئەو بۆچوونە کە هیچکامیان جێی‬ ‫رەزامــەنــدی ڕێــبــەری مەزهەبی نەبوون‪.‬‬ ‫بەاڵم ئەو ناچار بوە دەورەیەکی ‪ ٨‬ساڵەی‬ ‫محەممەدی خاتەمی‌و نزیک یەک ساڵەی تا‬ ‫ئێستای رووحانی قبووڵ بکا‪ .‬میرحوسێن‬ ‫مــووســەوی‪ -‬بـــراوەی دەورەی دەیەمی‬ ‫ســەرکــۆمــاری‪ -‬و هــاوســەرەکــەی خانمی‬ ‫زارا رەهنەوەرد و رووحانی ئازا‌و هێڵی‬ ‫ســوور بەزێن ئاغای کــەرروبــی‪ ،‬لە ماڵە‬ ‫ئەمنی سازمانی سپای پاسداران (ساس)‬ ‫و ماڵەکانی خــۆیــان دەستبەسەر بکا و‬ ‫کاربەدەستانێکی زۆری پێشوو زیندانی‬ ‫بکا و‪...‬‬ ‫ئەو کردەوانە بۆ پێش گرتن لە شەپوول‬

‫چــەنــد رۆژ لــەوەپــێــش ئــاغــای دوڕی‬ ‫نــەجــەف ئـــابـــادی‪ -‬وەزیـــــری پــێــشــووی‬ ‫ئیتالعات‪ ،-‬باسی جێگری ڕێبەری کرد‪.‬‬ ‫ناوبراو کە دوای لە قاودانی بەشێک لە‬ ‫جینایەتەکانی واجـــا (وزارت اطــاعــات‬ ‫جمهوری اسالمی)‪ ،‬کە سەعید ئیمامی تێیدا‬ ‫لەنێو برا و چەند کەس زیندانی کران‪ ،‬بوو‬ ‫بە وەزیــر‪ .‬ئــەو سەرەتا لەگەڵ ئایەتوڵاڵ‬ ‫مونتەزیری هاوبیر بــوو‪ ،‬پاشان لەگەڵ‬ ‫خامنەیی و بناژۆخوازەکان (اصولگرایان)‪،‬‬ ‫هاوڕا بوو‪ .‬لەدەورانی بەسەرکۆمارکردنی‬ ‫ئەحمەدی نــیــژاد لــە رەفسەنجانی نزیک‬ ‫بۆتەوە‪.‬‬ ‫ئــەو قسانەی دوڕی کــردوونــی‪ ،‬دوو‬ ‫خوێندنەوەی لێ‌دەکرێ‪ .‬یەکەم‪ :‬نەخۆشی‬ ‫عەلیی خامنەیی‪ -‬ولی فەقیهی ‪ ٢٥‬ساڵە‪-‬‬ ‫کە جێگرێکی پێش مردنی بۆ دیاری بکەن‪.‬‬ ‫ئەو کــارەش چونکە لە زەمانی ئایەتوڵاڵ‬ ‫خومەینی‪ -‬وەلــی فەقیهی یەکەم دا‪ ،-‬بۆ‬ ‫کــۆمــاری ئیسالمی خــێــری ن ــەداوەت ــەوە‪،‬‬ ‫زۆری لـێ‌دەتــرســێــن‪ .‬دوویــــەم‪ :‬هــاوکــات‬ ‫لــەگــەڵ مەجلیسی شـــــووڕای ئیسالمی‬ ‫دەورەی دەیەم – کە ساڵی ‪ ١٣٩٤‬بەڕێوە‬ ‫دەچــــێ‌و جــــارێ رێــکــەوتــەکــەی دیـــاری‬ ‫نەکراوە‪ ،-‬پێنجەمین دەورەی مەجلیسی‬ ‫خــیــبــرەگــانــی رێــبــەریــش بــەڕێــوەدەچــێ؛‬ ‫مەترسی بــۆ سوننەت گــەراکــان ئەوەیە‬ ‫کە هاشمی رەفسەنجانی زۆربەی کسانی‬ ‫نزیک لە بیری خۆی بە یارمەتی حەسەن‬ ‫رووحانی‪ -‬سەرکۆمار‪ ،-‬محەممەد خاتمی‪-‬‬ ‫ســەرکــۆمــاری دەورانــــی ئــیــســاحــات‪ -‬و‬ ‫رێکخراوەکانی ســەر بــەو سێ توێژە –‬ ‫کە ئێستا بەشێوەکی دێفاکتۆ(ناڕەسمی)‬ ‫هاوپەیمانن‪ ،-‬ببنە زۆربــەی ئەندامی ئەو‬

‫لێک گــرێ دراون و کوللیەتی نیزامی‬ ‫تووشی تەنگەژه‌یه‌کی دژاور کردوە‪ ،‬رێگا‬ ‫چارەیەکی گونجاو ببینێتەوە‪ .‬بەاڵم به‌ئاکام‬ ‫نەگەیشتنی کێشەی ئەتۆمی و تونتربوونی‬ ‫گەمارۆکان و سێبەری شەڕی ماڵوێرانکەر‬ ‫لەگەڵ زلهێزێکی وەک ئەمریکا و واڵتی‬ ‫کــارامــەی نیزامی و البــیــگــەری بەهێزی‬ ‫وەک ئیسراییل‪ ،‬یەک ال نەبوونی شەڕی‬ ‫نێوخۆیی سووریە – کە ئێران چارەنووسی‬ ‫خۆی لەگەل گرێ داوە‪ ،-‬زەق کرانەوەی‬ ‫پێشێل کــاری مافی مــرۆڤ لە ئێران دا‌و‬ ‫مــەســەلــەی نــەوەکــانــی م ــاف لــەبــەرچــاو‬ ‫نــەگــیــراو و کەمایەتییە مەزهەبییەکان‪،‬‬ ‫بەشێکی دیکەی گرینگی گرفتەکانی بەشی‬ ‫«جمهووریەت»ی نیزامە‪.‬‬ ‫لە کیشەی سووریەش دا‪ ،‬گۆڕانێکی‬ ‫نوێ رووی داوە کە بە زەرەری ئێرانە‪.‬‬ ‫چاوپێکەوتنی ئەحمەد «جربا»‪ -‬سەرۆکی‬ ‫ئێستای ئیئتالفی میللی و ئۆپۆزیسیۆنی‬ ‫سووریە‪ ،-‬لەگەل خانمی مریەم رەجەوی‪-‬‬ ‫بەرپرسی ئێستای رێکخراوی موجاهدینی‬ ‫خەلقی ئــێــران‪ ،-‬قسەکردن لە رووخانی‬ ‫هـــــەردوو رێــژیــمــی س ــووری ــە و ئــێــران‪،‬‬ ‫کێشەیەکی دیکە و ئاڵۆزییەکان پتر دەکا‬ ‫و هاوپەیمانییەکی دیکە لە ناچەی ئاڵۆزی‬ ‫رۆژهەاڵتی نێوڕاست دا‪ ،‬زیاتر دەکا‪.‬‬ ‫دیــســان ســەبــارەت بــە نێوخۆ ئاغای‬ ‫رووحــانــی کە پێی وایــە» نابێ لە ژیانی‬ ‫تــایــبــەتــی خــەڵــک دا‪ ،‬دەخ ــاڵ ــەت بــکــەن و‬ ‫بــە زەبــــروزەنــــگ و شــەڵــاغ خــەڵــک بۆ‬ ‫بەهەشت نــانــێــردرێ»‪ ،‬لە نوێژی هەینی‬ ‫بە پێچەوانه‌ی ئەو قسە دەکرێ و سەدار‬ ‫جەزایری‪ -‬سەرداریکی سپا‪ -‬هەڕەشە لە‬ ‫ئەمریکا لە خاکی خۆی دا‪ ،‬دەکا‪ ،‬کە دەکرێ‬

‫خامنەیی ناچارە هەتا زیندوویە هێندێک لە کێشە گرینگه‌کانی کە بەرووکی کۆماری ئیسالمییان‬ ‫گرتوە بەوشێوەیە حەڵ کا کە «نە شیش بسووتێ و نە کەباب»‪ ،‬وەک ئایەتوڵاڵ خومەینی بۆ وێنە‪:‬‬ ‫ئاگربەستەکەی شەڕی ‪ ٦+٢‬ی ئێران و عێراق‪ .‬هەم جامی ژار بخواتەوە و هەم سەرکەتوو بێ‪ .‬بەاڵم‬ ‫نە خامنەیی ئایەتووڵاڵ خومەینی و نە کاتیش وەک پێشوویە و نە پرسەکانیش وەک یەکن‪.‬‬ ‫(جــوواڵنــەوەی س ــەوز) کــە بــۆ مــاوەیــەک‬ ‫بــوومــەلــەرزیــەکــی سیاسی هێنایە کایە‪،‬‬ ‫تێچووەیەکی زۆر سەرووی بۆ دووبارە‬ ‫بەسەرکۆمار کردنەوەی ئەحمەدی نیژاد‬ ‫و دەسەاڵتی سپا و ئەمنییەتییەکان هەبوو‬ ‫کە خێریشی بۆ نەداوە‪.‬‬ ‫ئــەو رووداوانـــــە شــوێــنــەواریــان لە‬ ‫نێوخۆ‌و دەرەوەی رێژیم دا هــەبــووە و‬ ‫هەیەتی‪ .‬درێژەی رەوتی ئێستا‪ ،‬کاریگەری‬ ‫پتریان لەسەر ئاڵوگۆڕەکانی نێوخۆیی‌و‬ ‫ناوچەیی بەشێوەی ئەرێنی‌و نەرێنی دەبێ‪.‬‬ ‫لــەو بــەســتــێــنـە‌دا‪ ،‬مــاوەیــەکــە هــەم لە‬ ‫مەجلیسی شــووڕا و هەم لە نێو بەشێک‬ ‫لە هێزە نیزامییەکان دا‪ ،‬روانین سەبارەت‬ ‫بە دەوڵەتی ڕووحانی و وتوێژەکانی ‪١+٥‬‬ ‫لەچاو پێشوو‪ ،‬بەرەو پشتیوانی‌و ئارامی‬ ‫لــێــدوانــەکــان دەبــیــنــرێ‪ .‬هــەرچــەنــد قسە‌و‬ ‫لێدوانەکان هەڵکشان و داکشانیان زۆرە‪.‬‬ ‫ک ل ــە ‪ ٢٢‬ی‬ ‫خــامــنــەیــی ل ــە ن ــام ــەی ــە ‌‬ ‫بانه‌مه‌ڕی ‪ ١٣٩٣‬دا‪ ،‬کە بۆ سەرۆکایەتی‬ ‫مــەجــلــیــســی ن ــووس ــی ــوە‪ ،‬پــەســنــدکــرانــی‬ ‫یاسایەکان‪ ،‬لەوەبەدواوە لە کۆمیسیۆنەکانە‬ ‫پــســپــۆڕیــیــەکــانــی مەجلیسی شــــووڕا بۆ‬ ‫وەرگرتنی بیروڕای کۆمەڵی هەڵسەنگاندنی‬ ‫بەرژەوەندی نیزام دەبێ بەهۆی سەرۆکی‬ ‫مەجلیس ئاگادار بکرێ‪ – .‬سایت انقالب‬ ‫اسالمی در هجرت‪.،-‬‬ ‫شارەزایانی بواری یاسایی‌و سیاسی‬ ‫پــێــیــان وایــــە‪ ،‬ئ ــەو کـــردەوەیـــە بــەرتــەنــگ‬ ‫ک ــردن ــەوەی پــتــری مــەیــدانــی نــوێــنــەرانــی‬ ‫مەجلیسە‪ .‬لەبەر ئــەوەی ئەگەر زۆربــەی‬ ‫پێکهاتەی مەجلیسی دەیەم وەک مەجلیسی‬ ‫شەشەم و هێندێک رادیــکــاڵ (توندئاژو)‬ ‫تر هاتنە نێو مەجلیس‪ ،‬کۆمەڵیش وەک‬ ‫بــەربــەســتــێــکــی دیــکــەی دوای شـــووڕای‬ ‫چاوەدێری(نیگابان)‪ ،‬بەکار بهێنرێ‪.‬‬ ‫ئــەوە لە حاڵێک دایــە کە کۆمەڵی‬ ‫بــەرژەوەنــدیــی نــیــزام‪ ،‬کێشەکانی نێوان‬ ‫مەجلیسی شووڕا و شووڕای چاوەدیری‬ ‫چاره‌سه‌ر دەکا‪ -‬ئەسڵی ‪ -١١٢‬و بە پێی‬ ‫ئەسلی ‪ ،١١٠‬رێبەر بە ڕاوێژکاری لەگەڵ‬ ‫ئەو کۆمەڵە‪ ،‬سیاسەتە گشتییەکانی واڵت‬ ‫دەبێ دیاری بکا‪ .‬بەاڵم چەندە ئەو بەندە‬ ‫ئیجرا دەکرێ‪ ،‬بەستراوەتەوە بە ئیرادەی‬ ‫وەلی فەقیه‪.‬‬

‫مەجلیسە‪.‬‬ ‫هەروەها خامنەای هەتا ئەو هەڵبژاردنە‬ ‫دەب ــێ ــت ــە ‪ ٧٦‬ســـــاڵ‌و ه ــەت ــا مــەجــلــیــســی‬ ‫خیبرەگانی شەشەم تەواو دەبێ‪ ،‬تەمەنی‬ ‫دەبێتە ‪ ٨٤‬ساڵ‪ .‬ناوبراو ئەگەر بمێنێ‪ ،‬زۆر‬ ‫زەحمەتە بتوانێ وەک رووحوڵاڵ خومەینی‬ ‫‪ ٨٦‬ساڵە‪ ،‬رێبەریی پڕکێشەی نیزام بکا‪.‬‬ ‫بۆیە جێنشینی پێویستە‪ ،‬یا بە جێگری یا‬ ‫بە ڕێبەری‪.‬‬ ‫زۆر جــێــی ســەرنــجــە کــە حــەتــوو بە‬ ‫حــەتــوو‪ ،‬بــەشــی ئیسالمییەتی نــیــزام لە‬ ‫تریبوونەکانی نــوێــژی هەینی سیاسه‌ت‬ ‫و ڕێــکــارەکــانــی خــۆیــان بــاودەکــەنــەوە‬ ‫و گــەرەکــیــانــە بــەقــســەی چــەنــد «ئیمام‬ ‫جــومــعــە»ی وەک ئەحمەد خــاتــەمــی‪ -‬لە‬ ‫تـــاران‪ ،-‬عەلەمەلهودا‪ -‬لــە مــەشــەد‪ ،-‬لە‬ ‫قەزوین‪ ،‬ئیسفەهان و رۆژنامەی کەیهانی‬ ‫شەریعتمداری و جەوانی سپای پاسداران‬ ‫و ‪ ...‬بــەدژی رووحــان ـی‌و هاوبیرەکانی‌و‬ ‫بەشی ئیجرایی بەربەست دروست کەن‪.‬‬ ‫ئـــەوان کــە زۆرتــریــن دژواری ــی ــان بۆ‬ ‫گەالنی ئێران پێک هێناوە‪ ،‬بۆ سەرپۆش‬ ‫لەسەردانانی زۆر خراپی وەزعی ژیان و‬ ‫گــوزەرانــی رۆژانــەی خەڵک‪ ،‬بیزاربوونی‬ ‫خەڵکانی ماف پێشێل کــراو لە دەسەاڵتە‬ ‫ســــەرەڕۆیــــەکــــەیــــان‪ ،‬پ ــرس ــی ژنـــــان و‬ ‫لــەبــەرچــاونــەگــرتــنــی مــافــی یــەکــســان یان‬ ‫لــەگــەڵ پــیــاوان و دژایــەتــیــی لــەگــەڵ ژنــان‬ ‫بەبیانووی مەلەسەلەی پۆشین (حیجاب)‪،‬‬ ‫باوەڕنەبوون بە مافی مندااڵن و زۆربەی‬ ‫مافە ئینسانییەکان و زیــاد بوونی ماددە‬ ‫هۆشبەرەکان لە گۆمەڵگا دا‪ ،‬لە هەڕەشە‌و‬ ‫شەڕ لەدەرەوە و دەدوێن‪ .‬ئێعدامی شەقام‬ ‫و لەنێو زیندانییەکانیان پ ــەرە پــێــداوە‪.‬‬ ‫ئەنساری حیزبوڵاڵ و هێزە قەرەیەخەکان‬ ‫(لیباس شەخسییەکان)‪ -‬پەیدا بوونەوە‪.‬‬ ‫بـــەو ئــومــێــدەی رووحــانــیــش بــــەدەردی‬ ‫خاتەمی بەرن‪.‬‬ ‫رووحانی بە ئاخاوتنی ئارام‌و شێوەی‬ ‫نـــەرم‪ ،‬هـــەوڵ دەدا‪ ،‬وەعــدەکــانــی پێش‬ ‫هــەڵــبــژاردنــی ســەرکــۆمــاری بــەشــێــوەی‬ ‫خۆیان بەشێوەیەکی کەم رەن ـگ‌و عەیار‬ ‫ن ــزم ئــەنــجــام بـــدا‪ .‬بــۆ ک ــەم ک ــردن ــەوەی‬ ‫کێشە سەرەکییەکانی ئەتۆمی‌و ئابووری‬ ‫و سیاسیەتی دەرەوەیـــی کە بە جۆرێک‬

‫خۆێندنەوەی تێڕۆڕیزیمی لێ بکرێ‪.‬‬ ‫لەوانەیە ئەو هەڕەشەی جەزایری و‬ ‫قسە توندەکانی ســەردار سەالمی‪،‬لەگەڵ‬ ‫قسەکانی سەردار حەسەن فیروزئابادی‪-‬‬ ‫ســــەرۆکـ ــی ســـتـــادی ه ــاوب ــەش ــی هــێــز ‌ه‬ ‫نیزامییەکان‪ -‬ناتەبا بــێ‪ ،‬کــە پشتیوانی‬ ‫لـــە دەوڵــــەتــــی ڕووحــــانــــی کــــرد دوای‬ ‫عــەلــی الریــجــانــی س ــەرۆک ــی دووبــــارە‬ ‫هەڵبژێردراوی مەجلیسی شووڕا‪.‬‬ ‫خامنەیی ناچارە هەتا زیندوویە هێندێک‬ ‫لە کێشە گرینگه‌کانی کە بەرووکی کۆماری‬ ‫ئیسالمییان گرتوە بەوشێوەیە حەڵ کا کە‬ ‫«نە شیش بسووتێ و نە کەباب»‪ ،‬وەک‬ ‫ئایەتوڵاڵ خومەینی بۆ وێنە‪ :‬ئاگربەستەکەی‬ ‫شەڕی ‪ ٦+٢‬ی ئێران و عێراق‪ .‬هەم جامی‬ ‫ژار بخواتەوە و هەم سەرکەتوو بێ‪ .‬بەاڵم‬ ‫نــە خامنەیی ئایەتووڵاڵ خومەینی و نە‬ ‫کاتیش وەک پێشوویە و نە پرسەکانیش‬ ‫وەک یەکن‪.‬‬ ‫بۆیە بەگشتی بەشی ئیسالمییەتی‬ ‫نــیــزام و ل ــەس ــەرووی هــەمــوویــان عەلی‬ ‫خــامــنــەیــی پــتــر نــیــگــەران (دلـــواپـــس) ی‬ ‫چـــارەنـــووســـی نــیــزامــەکــەیــانــن‪ .‬ئـــەوان‬ ‫بــەنــاچــاری چــوونــە نێو «گــەمــە» یەکی‬ ‫مــەتــرســی داری ئــەتــۆمــی ب ــە سەبکی‬ ‫خۆیان کە چوونە پێش و پاشەکشەیان‬ ‫بــەقــازانــجــی مــانــەوەی وەکـــوو ئێستایان‬ ‫نابێ‪ .‬ئەگەر مانەوەیەکی درێــژ ماوەیان‬ ‫هەبێ‪ .‬پێویستە کێشەکانی قۆڵەکانی نێو‬ ‫دەسـ ــەاڵت‌و پــەراوێــز خــراوەکــان بەهێند‬ ‫بگرین و الیەنی زۆربەی خەڵک بگرین کە‬ ‫بە پێی هەلە رەخساوەکان گۆڕانی ئارام‬ ‫یان دەوێ‪ .‬بەحەساسییەتەوەش بڕوانیینە‬ ‫هەموو گۆڕانکارییەکانی نێوخۆی ئێران‪،‬‬ ‫رۆژهەاڵتی نێوەڕاست و جیهان‪.‬‬ ‫سەرچاوەکان‪:‬‬ ‫سایتەکانی»رادیو فــردا‪ ،‬ایــران پرس‬ ‫نیوز‪ ،‬انقالب اسالمی در هجرت‪ ،‬سازمان‬ ‫مجاهدین خلق ایران‪».‬‬

‫رۆژنامەی‬

‫درێژەی‪:‬‬

‫روداوه‌کانی عێراق‌ ‌و‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندی ده‌وڵه‌تانی ناوچه‌که‌‬ ‫ئایا ده‌توانێ کــاری گرووپێکی چه‌کداربێ‌‪،‬‬ ‫بــه‌ڕوون ــی وه‌اڵمــــی ئــه‌و پــرســیــاره‌ دیـــاره‌‌‪،‬‬ ‫هێرشێکی ئاوا ئه‌گه‌ر پشتیوانێکی به‌هێزی‬ ‫ئ ــاب ــووری‌و ســه‌ربــازی گــــه‌وره‌ی ل ـ ‌ه پشت‬ ‫نه‌بێ حه‌تمه‌ن ئــاوا ب ‌ه خێرایی پێشڕه‌وه‌ی‬ ‫ناکاو ده‌توانین به‌کورتی خوێندنه‌وه‌یه‌کی‬ ‫ئ ــاوای بــۆ بکه‌ین‌‪ ،‬بـ ‌ه هــۆی نا‌سه‌قامگیری‬ ‫وه‌زعـــی سیاسی عــێــراق ل ـ ‌ه مـــاوه‌ی چه‌ند‬ ‫ساڵی ڕابردوودا ده‌وڵه‌تانی ناوچه‌ک ‌ه هه‌رکام‬ ‫ب ‌ه دوای ب ـه‌رژه‌وه‌نــدی خۆیان ل ‌ه عێڕاق‌دا‬ ‫ده‌گ ـه‌ڕێ ـن‌و ل ـه‌و نێوبه‌نده‌دا ئــێــران‌ تورکی ‌ه‬ ‫هه‌رکام ب ‌ه جۆرێک ل ‌ه ده‌وڵه‌تانی دیک ‌ه پتر‬ ‫ب ـه‌رژه‌وه‌نــدیــیــان لـ ‌ه عــێــراق‌دا هه‌ی ‌ه چونک ‌ه‬ ‫هــــه‌ردوو ده‌وڵــــه‌ت ســنــووری هاوبه‌شیان‬ ‫له‌گه‌ڵ عێراق‌دا هه‌یه‌‌و هه‌ر ئالوگۆڕێک ل ‌ه‬ ‫عــێــراق‌دا ده‌تــوانــێ ڕاســتــه‌‌وخــۆ کاریگه‌ری‬ ‫هـه‌بــێ ل ـه‌س ـه‌ر وه‌زعـــی نێوخۆی ئ ـه‌و دوو‬

‫پێوه‌ندی ئێران‌و تورکی ‌ه ب ‌ه تایبه‌تی‬ ‫دوای هاتن ‌ه سه‌ر ده‌سه‌اڵتی کۆماری‬ ‫ئیسالمی هـ ـه‌وراز‌و نشێوی به‌خۆیه‌و‌ه‬ ‫دیــو‌ه بـه‌اڵم خاڵی هاوبه‌شی ک ‌ه هه‌ر‬ ‫ت ل ـه‌گ ـه‌ڵ یه‌کتر کۆیان‬ ‫دوو ده‌وڵـــه‌ ‌‬ ‫ده‌ک ــاتــه‌وه‌‪ ،‬بــوونــی جــوواڵنـه‌وه‌یـه‌کــی‬ ‫ئــازادیــخــوازو مــاف ویست ‌ه ل ‌ه نێوخۆو‬ ‫ســه‌رســنــووره‌کــانــیــان کــ ‌ه بــه هێزی‬ ‫پێشمه‌رگه ته‌یار‌ه و ل ‌ه مه‌یدانه‌کانی‬ ‫شه‌ڕدا ده‌ستی بااڵ ب ‌ه پێشمه‌رگ ‌ه بوو‌ه‬ ‫هه‌ر بۆی ‌ه هه‌ردوو‌ال هه‌وڵیان داو‌ه ل ‌ه‬ ‫کاتی ئاوادا ناکۆکیه‌کانیان وه‌ال بنێن‌و‬ ‫هاوکاری یه‌کتری بکه‌ن بۆ سه‌رکوتی‬ ‫جوواڵنه‌وه‌کان‬ ‫واڵت ‌ه چ ل ‌ه بواری ئابوورییه‌وه‌‌و چ ل ‌ه بواری‬ ‫سیاسیه‌و ‌ه ب ‌ه تایبه‌تی ئێران ک ‌ه ل ‌ه رۆژی‬ ‫هاتنه‌سه‌رکاری کۆماری ئیسالمی بناخه‌ی‬ ‫سیاسی ده‌ره‌کــــی خــۆی ل ـه‌س ـه‌ر ه ـه‌نــارد ‌ه‬ ‫کردنی شۆڕشی ئیسالمی دامــه‌زرانــدو ل ‌ه‬ ‫مــاوه‌ی ته‌مه‌نی ده‌سه‌اڵتداره‌تی خــۆی‌دا ب ‌ه‬ ‫هه‌موو ئیمکاناتی خۆیه‌و ‌ه هه‌وڵی درووست‬ ‫کــردن‌و پشتیوانی گــروپ‌و تاقمی هاوبیری‬ ‫خــۆی ل ‌ه ناوچه‌ک ‌ه داوه‌‌‪ .‬بێجگه‌ ل ‌ه ئێران‌و‬ ‫تورکی ‌ه واڵتانی دیکه‌ی ناوچه‌که‌ش‌و هیندێک‬ ‫واڵتانی زڵهێزی دنیا ل ‌ه عێراق‌دا به‌رژه‌وه‌ندی‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی‌و ئایینی‌و ئابووریان هه‌ی ‌ه ول ‌ه تێک‬ ‫چڕژانی ئـه‌و به‌ژه‌وه‌ندیانه ڕه‌نگ ‌ه عێراق‌و‬ ‫ناوچه‌ک ‌ه تووشی شه‌رێکی ترسناک بن‌و‬ ‫لـه‌و نێوبه‌نده‌دا کــورد ب ‌ه گشتی‌و هه‌رێمی‬ ‫کوردستان به‌ تایبه‌تی ده‌که‌وێت ‌ه خانه‌ی ئه‌و‬ ‫ملمالنێ‌و کێ‌به‌رکێیه‌‌‪ ،‬بۆی ‌ه پێویست ده‌کا‬ ‫سه‌رکردایه‌تی کورد ب ‌ه گشتی ئه‌و بارودۆخ ‌ه‬ ‫نوێ‌ی ‌ه ب ‌ه باشی هه‌ڵسنگاندنی بۆ بکا‌و خۆی‬ ‫‌‬ ‫بۆ هه‌موو ئه‌گه‌ره‌کان ئاماد ‌ه بکا‌‪‌‌‌ .‬‬ ‫خــاڵ ـ ‌ه نــاکــۆکـه‌کــانــی بـــه‌رژه‌وه‌نـــدی ئـه‌و‬ ‫ده‌وڵه‌تان ‌ه ب ‌ه تایبه‌تی ئێران‌و تورکیه ده‌ست‬ ‫نیشان بکاو هــه‌وڵ بــدا بـ ‌ه قازانجی خۆی‬ ‫که‌ڵکیان ل ـێ‌وه‌ربــگــرێ‌و ل ـ ‌ه ه ـه‌مــان کــات‌دا‬ ‫وریــای پیالنگیری ئه‌و ده‌وڵتان ‌ه بن چونک ‌ه‬ ‫مــێــژوو وام ــان پـێ‌ده‌ڵــێــت ئ ـه‌و ده‌وڵـه‌تــانـه‌ی‬ ‫کــوردســتــانــیــان ب ـ ‌ه ســــه‌ردا دابــــه‌ش ک ــراو ‌ه‬ ‫هه‌موو کاتێک له‌سه‌ر سه‌رکوتی کورد یه‌ک‬ ‫‌هـه‌ڵــوێــسـت‌و یــه‌ک ســتــراتــژی بـــوون‪ .‬ئ ـه‌و ‌ه‬ ‫راست ‌ه سه‌رده‌م گۆڕاوه‌و کورد زۆر قۆناغی‬ ‫هه‌ستیارو مه‌ترسی داری تێپه‌ڕ کردو ‌ه به‌اڵم‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندیی ‌ه ئاوبوورییه‌کان ل ‌ه سه‌ر میزی‬ ‫دوڵه‌تان له‌سه‌رده‌می ئێستاش‌دا هه‌ر قسه‌ی‬ ‫ئاخر ده‌کا‪.‬‬


‫‪8‬‬

‫‪٣١‬ی جۆزه‌ردانی ‪١٣٩٣‬‬

‫سیاسی‬

‫‪٢١‬ی ژوئه‌نی ‪٢٠١٤‬‬

‫ژماره‌‪٦٣٤ :‬‬

‫رۆژنامەی‬

‫ده‌نگی پێی بێگانه‌ له‌ سه‌ر خاکی کورد‬

‫عه‌لی بداغی‬ ‫ئه‌وه‌ی ک ‌ه نه‌یاران‌و دوژمنانی‬ ‫کورد ل ‌ه ئێرانیش ناتوانن حاشای‬ ‫لێ‌بکه‌ن ئه‌وه‌ی ‌ه ک ‌ه نه‌ته‌وه‌ی کورد‬ ‫ڕه‌ســه‌نــتــریــن‌و بــه‌ڕابــردووتــریــن‬ ‫نه‌ته‌و ‌ه ل ‌ه ئێرانی که‌ونار ‌ه ک ‌ه ‪700‬‬ ‫س ــاڵ پــێــش زایــیــن ئــیــمــپــڕاتــۆری‌و‬ ‫ده‌سه‌اڵتی خۆی بووه‌‪ .‬ئه‌و ‌ه ئیدیعای‬ ‫کورد ل ‌ه ئێران نییه‌‪ ،‬به‌ڵکوو هه‌موو‬ ‫مــێــژوونــاســان‌و رۆژه ـه‌اڵتــنــاس ـ ‌ه‬ ‫بیانییه‌کانیش ســـوورن ل ـ ‌ه سه‌ر‬ ‫ئــه‌وه‌ی کــورد ب ‌ه درێــژایــی مێژوو‬ ‫ل ‌ه نیشتمانی خۆی‌و ل ‌ه سه‌ر خاکی‬ ‫باب‌و باپیرانی خۆی ژیاوه‌‪ ،‬خاک‌و‬ ‫هه‌رێمی که‌سی داگیر نه‌کردوه‌و ل ‌ه‬ ‫شوێنیکی دیکه‌ی ئه‌و جیهانه‌ش‌ڕا‬ ‫بارگه‌و بنه‌ی هه‌ڵنه‌گرتو ‌ه تا لێر ‌ه‬ ‫دایخا‪ ،‬به‌ڵکوو له‌سه‌ر خاکی خۆی‬ ‫پشکوتووه‌و تا ئێره‌ی هێناوه‌‪.‬‬ ‫ل ـ ‌ه مــێــژووی هــاوچـه‌رخــیـش‌دا‬ ‫ئـ ـه‌گـ ـه‌رچ ــی بـــووه‌تـــ ‌ه قــوربــانــیــی‬ ‫سیاسه‌تی ئیستعماری‌و داگیرکاریی‬ ‫زلــهــێــز ‌ه جــیــهــانــیــیـه‌کــان‌و ل ـه‌س ـه‌ر‬ ‫ب ـه‌رژه‌وه‌نــدیــی ئــه‌وان ل ـ ‌هت‌و کوت‬ ‫کــــراوه‌‪ ،‬بـــه‌اڵم بــه‌و حــاڵ ـه‌ش قه‌ت‬ ‫ته‌ماحی ل ‌ه خا‌ک‌و نیشتمانی نه‌ته‌و ‌ه‬ ‫دراوسێکانی ن ـه‌کــردوه‌و بــاوه‌ڕی‬ ‫قووڵی ب ‌ه پێکه‌وه‌ژیان‌و هه‌ڵکردنی‬ ‫ب ‌ه ئارامیی نه‌ته‌وه‌کانی ئه‌و ناوچه‌ی ‌ه‬ ‫ل ‌ه دراوسێیه‌تی یه‌کتر بووه‌و هه‌یه‌‪،‬‬ ‫بــه‌اڵم لـ ‌ه ب ـه‌رامــب ـه‌ردا ده‌بینین ک ‌ه‬ ‫پێچه‌وانه‌که‌ی ل ‌ه دژی کورد کراوه‌‪.‬‬ ‫فــاکــت ـه‌ مــێــژوویــی ـه‌کــان ده‌ڵــێــن‬ ‫لـــ ‌ه ســــه‌رده‌مــــی دروس ــت ــب ــوون ــی‬ ‫ده‌وڵــــه‌ت ن ـه‌ت ـه‌وه‌کــان ل ـ ‌ه نــاوچـه‌و‬

‫لـه‌و واڵتــانـه‌ی کــوردیــان به‌سه‌ردا‬ ‫دابه‌ش کراوه‌‪ ،‬سیاسه‌تی ده‌وڵه‌تی‬ ‫ناوه‌ندی بــه‌رده‌وا ‌م حاشاکردن ل ‌ه‬ ‫پرسی نه‌ته‌وه‌یی کــوردو هه‌وڵدان‬ ‫بۆ تواندنه‌وه‌و سه‌رکوتی ویست‌و‬ ‫داخوازه‌کانی ئه‌وان‌و نامۆکردنیان‬ ‫ن بــووه‌‪،‬‬ ‫لـ ‌ه خــاک‌و نیشتمانه‌که‌یا ‌‬ ‫ســیــاســه‌تــێــک کــــ ‌ه چــــه‌نــــد ‌ه لــێــی‬ ‫ســه‌رکــه‌وتــوو بـــوون یــا ن ـه‌بــوون‬ ‫ب ــاس ــێ ــکــه‌و‪ ،‬بــــه‌رده‌وامــــیــــی ئــه‌و‬ ‫ده‌وڵه‌تان ‌ه له‌و سیاسه‌ت ‌ه ب ‌ه تایبه‌ت‬ ‫‌کۆماری ئیسالمیی ئێران باسێک ‌ه‬ ‫که‌ لێره‌دا ده‌پڕژێینه‌ سه‌ری‪.‬‬ ‫کۆماری ئیسالمیی ئێران پتر‬ ‫ل ـ ‌ه ‪ 35‬ســاڵ ـ ‌ه جــڵ ـه‌وی ده‌س ـه‌اڵتــی‬ ‫ئــێــرانــی ب ـ ‌ه ده‌ســتــه‌‪ .‬ئــه‌و ڕێژیم ‌ه‬ ‫ئــه‌گــه‌ر لـ ـه‌الیـ ـه‌ک درێ ــژه‌پ ــێ ــده‌ری‬ ‫سیاسه‌تی تــوانــدن ـه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌ی‬ ‫کـــــــوردو م ــی ــرات ــگ ــرێ ــک ــی بــاشــی‬ ‫رێژیمی پاشایه‌تی بــوو‪ ،‬له‌الیه‌کی‬ ‫دیـــکـــه‌و ‌ه شـــــه‌ڕی ک ــوردس ــت ــان‌و‬ ‫ک ـه‌وی نه‌بوون‌و سه‌ردانه‌نواندنی‬ ‫کـــورد بــۆ ده‌سـ ـه‌اڵت ــی دژه‌گ ـه‌لــیــی‬ ‫ئــه‌و ڕێــژیــمـ ‌ه ب ــوو ‌ه هــۆی ئــه‌وه‌ی‬ ‫کۆماری ئیسالمی ب ‌ه پالنی وردتر‌و‬ ‫سیستماتیک هـــه‌م بــۆ لــێــدان ل ‌ه‬ ‫خه‌باتی نه‌ته‌وه‌یی‪ ،‬هه‌م بۆ گۆڕینی‬ ‫دێموگڕافیی کوردستان‌و هه‌م بۆ‬ ‫نــانـه‌وه‌ی ئ ــاژاوه‌و دووب ـه‌ره‌کــی ل ‌ه‬ ‫ی‬ ‫نێوان دوو نه‌ته‌وه‌ی کوردو ئازه‌ر ‌‬ ‫ب ـه‌رنــام ـه‌ی ت ــوان ــدنــه‌وه‌ی ک ــوردو‬ ‫سیاسه‌تی داگیرکردنی خاکه‌که‌ی‌و‬ ‫بێگانه‌کردنی کورد ل ‌ه نیشتمانه‌که‌ی‬ ‫ببات ‌ه پێشێ‪.‬‬ ‫ئــه‌وه‌ی ئـه‌مــڕۆ لـ ‌ه کوردستان‬ ‫ده‌یــبــیــنــیــن‪ ،‬لــ ‌ه گــه‌شــه‌و ه ـه‌ڵــدانــی‬ ‫ئــابــووریــی ئــه‌و نــاوچـه‌یـ ‌ه ل ـه‌ چاو‬ ‫نــاوچــه‌کــانــی دی ــکــه‌ی ئـــێـــران‪ ،‬ل ‌ه‬ ‫پشکی بــژارده‌و نوخبه‌کانی کورد‬ ‫ل ـ ‌ه پ ـێ‌ســپــاردنــی بـه‌رپــرســایـه‌تـی‌و‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رییه‌کان‪ ،‬ل ‌ه ته‌قینه‌وه‌ی‬

‫نووسینی‪ :‬داشامه‌جید‬ ‫وه‌رگێڕان بۆ کوردی‪:‬‬ ‫سیروان مووساپوور‬ ‫شۆڕش مەكەن! «ما ز یاران چشم یاری‬ ‫داشتیم خود غلط بود آ‌نچە می پنداشتیم»‪.‬‬ ‫خەڵكی ئێران‌و لەپێشەوەشیان خەڵكی كورد‬ ‫(چونكە خەباتی سیاسیی‌و چەكدارانە بۆ‬ ‫ماوەیەكی زۆر لەپێش شۆڕشی ئێران لە‬ ‫كــوردســتــان لــەئــارادا ب ــوو)‪ ،‬بــۆ پێكهێنانی‬ ‫ئێرانێكی ئــازاد‪ ،‬بــەدوور لە ســەرەڕۆیـی‌و‬ ‫سەركوت‪ ،‬دوور لە گەندەڵی‌و نایەكسانی‬ ‫خــەبــاتــیــان ك ــرد تــا ســەرەنــجــام ڕێژیمی‬ ‫دیکه‬ ‫‌‌‬ ‫پــەهــلــەوی ڕووخـــــا‌و سیستەمێكی‬ ‫دەسەاڵتی بەدەستەوە گرت‪ .‬خەڵك هیوادار‬ ‫بــوون ســەرەڕۆیــی‪ ،‬ســەركــوت‪ ،‬گەندەڵی‌و‬ ‫چەند دەستەیی‌و بەفیڕۆدان و بە تااڵنبردنی‬ ‫سامانی واڵت كۆتایی پێ‌بێ‌‪ .‬بژاردەكانی‬ ‫ســەر بە خەڵك‌و خەڵك تــەوەر دەســەاڵت‬ ‫بەدەستەوە بگرن‪ .‬دادپەروەریی كۆمەاڵیەتی‬ ‫جێگیر بێ‌‌و كۆمەڵگە ڕووخسارێكی گەشتر‬ ‫لە پێشوو بەخۆیەوە ببینێ‌‌و ئێران بە كەڵك‬ ‫وەرگرتن لە وزە و پێتانسییەلە هەبووەكانی‪،‬‬ ‫ێ سیمایەكی جــوانــتـر‌و بەهێزتر لە‬ ‫بتوان ‌‬ ‫ئاستی نێونەتەوەیی‌دا لە خۆی نیشان بدا‪.‬‬ ‫ئــاوڕدانــەوەیــەكــی كــورت لە ‪ 35‬ساڵی‬ ‫ڕابــردوو دەری دەخا كە نزیك بە تەواوی‬ ‫هیوا‌و ئاواتەكانی خەڵك بۆ شۆڕش بوونە‬ ‫بڵقی سەرئاو‌و واڵت نەتەنیا بەرەو پێشەوە‬ ‫هەنگاوی نەناوە‪ ،‬بەڵكو دەیان هەنگاو زیاتر‬ ‫لە ڕابــردوو پاشەكشەی كــردووە‪ .‬بۆچی؟‬ ‫ل ــەب ــەرئ ــەوەی لــەژێــر ســایــەی شـــۆڕش‌دا‬ ‫لەجێگەی كەسانی هەڵكەوتوو و ڕۆڵە بژاردە‌و‬ ‫دڵسۆز‌و بەتواناكانی خەڵكی ئێران‪ ،‬كەسانی‬ ‫هەلپەرست دەسەاڵتیان بەدەستەوە گرتووە‬ ‫كە نە تەنیا كەڵكەڵەی دەرد‌و ئازارەكانی‬ ‫خەڵكیان نیە‌و هەموو شتێكیان بۆ گیرفانی‬

‫دی ــارد ‌ه کۆمه‌اڵیه‌تییه‌کان‪ ،‬ل ‌ه کپ‬ ‫کـــردنـــی هــه‌رچــه‌شــنــه‌ ده‌نــگــێــکــی‬ ‫ناڕه‌زایه‌تی ده‌ربــڕیـن‌و سه‌رکوتی‬ ‫خــه‌ڵــک هـــه‌ر ب ــۆ ئـــه‌و ســیــاسـه‌تـ ‌ه‬ ‫ده‌گــه‌رێــتــه‌وه‌‪ ،‬بــه‌اڵم ل ـه‌ هـه‌مــووی‬ ‫گ ــری ــن ــگ ــت ــر و ڕووخــــێــــنــــه‌رتــــر‬ ‫جێبه‌جێ‌کردنی سیاسه‌تی نـه‌رم‌و‬ ‫خشۆکی دروســتــکــردنــی قه‌یرانی‬

‫بــاوکــردن ـه‌و ‌ه کۆمه‌ڵ ‌ه گۆڤارێکی‬ ‫وه‌ک « چــش ـم‌انــداز» بــێ ئــه‌وه‌ی‬ ‫الیـ ـه‌ن ــی بـ ـه‌رام ــبـ ـه‌ر وه‌ک ک ــورد‬ ‫ده‌ره‌ت ــان ــی گــوتــنــی راستییه‌کانی‬ ‫تێدا هه‌بێ‪ ،‬دروستکردنی کۆمه‌ڵ ‌ه‬ ‫فیلمێکی وه‌ک «کانی مانگا»‪ « ،‬گلها‬ ‫و گلوله‌ها»‪ « ،‬چ‪ ،‬وه‌کوو چه‌مران»‬ ‫و زۆر فیلم‌و باڵوکراوه‌ی دیک ‌ه ک ‌ه‬

‫بردوون ‌ه س ـه‌رێ‪ ،‬وه‌ک ئ ـه‌وه‌ی ل ‌ه‬ ‫نــاوچـه‌کــانــی م ـه‌هــابــاد‪ ،‬سه‌ڵماس‪،‬‬ ‫خــۆی‪ ،‬ســایـن‌قـه‌اڵ‪ ،‬ورمــێ‌و تیکاب‬ ‫ده‌یــبــیــنــیــن‪ .‬ب ـه‌خــشــنــام ـه‌کــردنــی‬ ‫پــێــن ـه‌فــرۆشــتــنــی مــڵــک‌و مـــاش ب ‌ه‬ ‫کــورده‌کــان لـ ‌ه شــاره‌کــانــی ورمــێ‪،‬‬ ‫ته‌ورێز‪ ،‬سه‌ڵماس‪ ،‬خۆی‌و ماکۆ بۆ‬ ‫نووسینگه‌کانی کڕین‌و فرۆشتن‌و‬

‫ش ــون ــاس لـ ـ ‌ه نــێــو نـــــه‌وه‌ی نــوێــی‬ ‫کورد‪ ،‬بردن ‌ه ژێرپرسیاری خه‌باتی‬ ‫حـ ـه‌ق ــخ ــوازی ــی کــــــورد‪ ،‬گــۆڕیــنــی‬ ‫جوغرافیای ژیانی کوردو ناشیرین‬ ‫کردنی ڕوخــســارو سه‌مبوله‌کانی‬ ‫پێناسه‌ی نه‌ته‌وه‌یی کورده‌‪.‬‬ ‫نابێ ئه‌و ‌ه ب ‌ه هه‌ڵکه‌وت بزانین‬ ‫کـ ‌ه بــۆ هـه‌مــوو ئ ـه‌و کـه‌ســانـه‌ی ب ‌ه‬ ‫ت ــاوان ــی جــیــنــای ـه‌ت‪ ،‬ده‌ســتــدرێــژی‬ ‫کــردنــ ‌ه سـ ـه‌ر ژنــــان‌و قاچاغچیی‬ ‫ن‬ ‫مادد ‌ه هۆشبه‌ره‌کان ل ‌ه دارده‌درێ ‌‬ ‫پاتۆڵی کوردییان له‌به‌ر دایه‌؟ یان‬

‫مه‌به‌ستیان خ ـه‌وش خستن ‌ه سه‌ر‬ ‫خـه‌بــاتــی کـــوردو بــه‌الڕێــدا بردنی‬ ‫ویست‌و داوای سه‌ره‌کیی خه‌ڵک‌و‬ ‫شێواندنی زه‌یــن‌و بیرکردنه‌وه‌ی‬ ‫نه‌وه‌ی نوێ‌یه‌‪.‬‬ ‫لـ ـه‌وه‌ بــتــرازێ جــیــاکــردنـه‌وه‌ی‬ ‫خــــــاک‌و گــــونــــده‌کــــان‌و زه‌ویـــیـــ ‌ه‬ ‫کــشــتــوکــاڵ ـی‌ی ـه‌کــانــی نــاوچ ـه‌کــانــی‬ ‫کوردستان‌‌و‪ ،‬دانی ئه‌و ناوچان ‌ه به‌و‬ ‫ناوچ ‌ه ئازه‌ری‌نشینانه‌ی ل ‌ه رێگه‌ی‬ ‫جــۆراوجــۆره‌و ‌ه خه‌ڵکی ئازه‌رییان‬ ‫ت ـێ‌خــزانــدوون‌و حه‌شیمه‌ته‌کانیان‬

‫هه‌ڕه‌شه‌ی لێ‌سه‌ندنه‌وه‌ی «په‌روان ‌ه‬ ‫که‌سبه‌کانیان» ل ‌ه ئه‌گه‌ری الدان‬ ‫له‌و بڕیاره‌ش نمووونه‌یه‌کی دیک ‌ه‬ ‫له‌و سیاس ‌هت‌و پالنه‌یه‌‪.‬‬ ‫سه‌یر ئه‌وه‌ی ‌ه ل ‌ه کاتێک‌دا ئه‌و‬ ‫بڕیار ‌ه دراو ‌ه ک ‌ه سه‌دی ‪ 60‬ی ئاوی‬ ‫خ ــواردنــه‌وه‌ی پــارێــزگــای ته‌ورێز‬ ‫لــ ‌ه کــوردســتــان دابــیــن ده‌کــــرێ‌و‬ ‫گه‌وره‌ترین کانگای زێڕی واڵت ل ‌ه‬ ‫کوردستان هه‌ڵکه‌وتووه‌و ئه‌و ‌ه هه‌ر‬ ‫سامان ‌ه سروشتیه‌کانی کوردستان ‌ه‬ ‫ک ‌ه ب ‌ه پانه‌و ‌ه ل ‌ه کوردستان ده‌برێن ‌ه‬

‫ژینۆسایدی بێ‌دەنگ لە ئێران؟‬ ‫خــۆیــان و خــزم و دەستوپێوەندەكانیان‬ ‫دەوێ‌‪ ،‬بەڵكو بە ئاشكرا لە هــەر چەشنە‬ ‫تــوانــای ـی‌و شــارەزایــیــەكــی بەڕێوەبەرێتی‬ ‫بێ‌بەشن‪ .‬ئاكامەكەی ئێرانی ئێستایە كە‬ ‫ڕۆژانــە ناچارە باجی بەڕێوەبردنە هەڵە‌و‬ ‫نائەقاڵنییەكانی ئــەم كەسە هەلپەرست‌و‬ ‫سپاڵنە بدات‪ .‬لەم سااڵنەدا‪ ،‬واڵتی ئێمە نە‬ ‫تەنیا نەبۆتە جەمسەرێكی پیشەسازیی‌و‬ ‫بەرهەمهێنان‌و واڵتێكی شاد‌و بەرهەمهێنەر‪،‬‬ ‫بەڵكو خەمۆكی‪ ،‬بێ‌هیوایی‪ ،‬گیرۆدەبوون‬ ‫ب ‌ه مــادد ‌ه هۆشبه‌ره‌کان‪ ،‬فەساد‪ ،‬بێكاری‌و‬ ‫دواكــەوتــوویــی كولتووریی‌و دەمارگیریی‬ ‫تــاكــەكــەســیــی‌و ك ــۆم ــەاڵی ــەت ــی بــوونــەتــە‬ ‫تایبەتمەندییە زەق و بەرچاوەكانی واڵت‪.‬‬ ‫ك ــوردەك ــان لــەم شــۆڕشــە زیــاتــر لە‬ ‫هەمووان زیانیان پێ‌گەیشتووە‌و ئازاریان‬ ‫بینیوە‪ .‬نــاوچــە كوردنشینەكان زیــاتــر لە‬ ‫پێشوو تووشی بێ‌بەشی بوونەتەوە‪ .‬ئەگەر‬ ‫لە پێش شــۆڕش‌دا ناوچە كوردنشینەكان‬ ‫لەباری دووربوون لە ئیعتیاد‌و گیرۆدەیی‌و‬ ‫تــاوانــكــاری‌و خۆكوشتن‌و خۆسوتاندن‌و‬ ‫بێكاری‪ ،‬لە پاكترین ناوچەكانی ئێران دەهاتنە‬ ‫ئەژمار‪ ،‬ئەمڕۆ بە شایەتی ئاماری دەوڵەتی‬ ‫بوونە جەمسەرێكی گیرۆدەیی‌و خۆكوشتن‌و‬ ‫خەمۆكی‌و گرژیی كۆمەاڵیەتی‪ .‬لە هەمووان‬ ‫بــەژانــتــر ئــەوەكــە نــاوچــە كوردنشینەكان‬ ‫ئامانجی ژینۆسایدێكی خزۆك‌و ڕێكخراون‬ ‫كە بۆ ئەوەی وتارەكە زۆر درێژ نەبێتەوە‪،‬‬ ‫تەنیا ئاماژە بە چەند بابەتێكی بەڵگەدار‬ ‫دەكرێ‌‪1 .‬ـ یەكێك لە هێماكانی سووكایەتی‬ ‫بە كولتوور‌و شوناسی نەتەوەیی خەڵكی‬ ‫ك ــورد‪ ،‬دەب��ـەركــردنــی پانتۆڵی ك ــوردی بۆ‬ ‫هەموو تاوانبارە واقعی‌و ناواقعییەكان لە‬

‫كاتی گرتن‌و لەسێدارەدانە‪2 .‬ـ دروستكردنی‬ ‫فیلمە سینەمایی‌و تەلەویزیۆنیە پڕ لە درۆ‌و‬ ‫سووكایەتی پێكردنەكان‪ .‬وەك فیلمی «چ»‬ ‫كە بە پشتیوانی ناوەندە دژە كــورد‌و دژە‬ ‫ئێرانییەكان‌و بە دەستی كەسانێكی دژی‬ ‫یەكگرتوویی نــەتــەوەیــی وەك ئیبراهیمی‬ ‫حاتەمی كیا دەرهێنراوە‪3 .‬ـ جیاكردنەوەی‬ ‫خاك‪ ،‬گوند‌و بەخش‌و زەوییە بەرباڵوەكانی‬ ‫ناوچە كوردنشینەكانی وەك مەهاباد و‬

‫لە وشەگەلێكی فریودەرانە‌و كەڵكی خراپ‬ ‫وەرگرتن لە ناونیشانی وەك «ئاگاداریی‬ ‫لـــە مــەتــرســیــی ت ــی ــرۆری ــزم ــی كـــــورد»!؟‬ ‫«پــەرەســتــانــدنــی مــەتــرســیــی تــیــرۆریــزمــی‬ ‫كورد»‪« ،‬پشتوانیی سەهیۆنیزمی جیهانی»‪،‬‬ ‫«هــەوڵــدانــی ك ــوردەك ــان بــۆ گــۆڕانــكــاریــی‬ ‫لە پێكهاتەی كولتووریی و ئاینی « و «‬ ‫دژمــنــایــەتــی ك ــوردەك ــان لــەگــەڵ «نیزامی‬ ‫پـــیـــرۆزی كـــۆمـــاری ئــیــســامــی» ئــامــادە‬

‫ئەگەر لە پێش شۆڕش‌دا ناوچە كوردنشینەكان لەباری دووربوون‬ ‫لە ئیعتیاد‌و گیرۆدەیی‌و تاوانكاری‌و خۆكوشتن‌و خۆسوتاندن‌و بێكاری‪ ،‬لە‬ ‫پاكترین ناوچەكانی ئێران دەهاتنە ئەژمار‪ ،‬ئەمڕۆ بە شایەتی ئاماری‬ ‫دەوڵەتی بوونە جەمسەرێكی گیرۆدەیی‌و خۆكوشتن‌و خەمۆكی‌و گرژیی‬ ‫كۆمەاڵیەتی‬ ‫خستنەپاڵ ناوچە تورك‌نشینەكان كە بە‬ ‫هێنانی حەشیمەت پەرەیان پــێ‌دەدرێ‌‪4 .‬ـ‬ ‫پێشنیاری پێشگرتن لە هاتنی هاوواڵتیان‬ ‫ێ لەڕێگەی پێ‌نەدانی مۆڵه‌تی‬ ‫كورد بە ورم ‌‬ ‫هاتن بۆ ئەو ناوچانە‪5 .‬ـ دەركردنی بڕیار‬ ‫و ڕاگەیاندنی نووسراو بە نووسینگەكانی‬ ‫خانووبەرە لە شاری تەورێز بۆ خۆپاراستن‬ ‫لە فرۆشتنی خانوو و زەوی بە كوردەكان‌و‬ ‫هەڕەشەكردن بە لێستاندنەوەی مۆڵەتی‬ ‫كــار لە ئــەگــەری سەرپێچی كردنیان لەو‬ ‫بڕیارە‪ .‬ئەم ڕاگەیەنراوە بە كەڵك وەرگرتن‬

‫كراوە‪ .‬ئەمە لە بارودۆخێك دایە كە زیاتر‬ ‫لــە لــەســەدا شەستی ئــاوی خــواردنــەوەی‬ ‫پ ــارێ ــزگ ــای ئــازەربــایــجــانــی ش ــەرق ــی لە‬ ‫ێ‬ ‫نــاوچــە كــوردنــشــیــنــەكــانــەوە دابــیــن دەب ـ ‌‬ ‫بــەاڵم لەو ناوچانەدا تەنانەت ئیزنی ژیان‬ ‫بەسەربردنیش بە كــوردەكــان ن ــادرێ‌‪6 .‬ـ‬ ‫هێنانی پشتیوانی لێكراوی توركەكان بۆ‬ ‫پــارێــزگــا كــوردنــشــیــنــەكــانــی وەك ئــیــام‌و‬ ‫پشتیوانیی ماڵیی بــۆ نیشتەجێ‌بوون و‬ ‫بەدەستەوەگرتنی ناوەندە سەرەكییەكانی‬ ‫وەك ب ــەڕێ ــوەب ــەرای ــەت ــی ئـــیـــدارەكـــان و‬

‫ده‌رێ‌و خێرو بێره‌که‌ی بۆ هه‌موو‬ ‫که‌س ل ‌ه ئێران جیا ل ‌ه کورده‌کانه‌‪.‬‬ ‫ئـــه‌و بــابــه‌تــانــه‌ی ئــامــاژه‌یــان‬ ‫پێدراو به‌رهه‌می سیاسه‌تی نه‌رمی‬ ‫حــاکــمــیــی ـه‌ت لـ ـ ‌ه ک ــوردس ــت ــان بۆ‬ ‫ژێنۆسایدی سپیی کورد ل ‌ه ئێران‬ ‫نــ ‌ه شتێک ‌ه حــاشــای لــێ‌ده‌ک ــرێ‌و‬ ‫ن ‌ه ڕه‌وتێک ‌ه ک ‌ه وه‌ستانی بووبێ‪،‬‬ ‫هــه‌ر بــۆی ـه‌ش وشــیــاریــی خـه‌ڵـک‌و‬ ‫گ‬ ‫ب ــژاردنـ ـه‌ک ــان ــی کـــــوردو بــێــده‌ن ـ ‌‬ ‫نه‌بوونیان بۆ مایه‌پووچ کردنه‌وه‌ی‬ ‫ئـه‌و هه‌واڵن ‌ه زۆر گرینگه‌‪ .‬ڕاست ‌ه‬ ‫کــورد هه‌موو هه‌وڵی چاره‌سه‌ری‬ ‫ئاشتییانه‌ی پرسه‌ک ‌هی‌و هه‌ڵکردن‌و‬ ‫نه‌رمی نواندن ل ‌ه به‌رامبه‌ر ده‌سه‌اڵتی‬ ‫نــاوه‌نــدی بـــووه‌‪ ،‬بـ ـه‌اڵم چــیــدی ب ‌ه‬ ‫بێ‌خه‌می ب ‌ه ته‌نیشت ئ ـه‌و بابه‌ت ‌ه‬ ‫هه‌ستیاره‌دا تێناپه‌ڕێ‪ .‬نوێنه‌رانی‬ ‫کــــورد لــ ‌ه م ـه‌جــلــی ـس‌و چــاالکــانــی‬ ‫سیاسیش پێویست ‌ه بکه‌ون ‌ه خۆو‪ ،‬ب ‌ه‬ ‫هێنانه‌به‌ر باسی ئه‌و بابه‌ت ‌ه ل ‌ه کۆڕو‬ ‫کۆمه‌ڵ ‌ه سیاسی‌و ناوه‌نده‌کانی بڕیار‬ ‫ئه‌و بابه‌ته‌ یه‌کال بکه‌نه‌وه‌و تیشک‬ ‫بــخـه‌نـ ‌ه ســه‌ر ئــــه‌وه‌ی ئــه‌و پــان‌و‬ ‫ســیــاس ـه‌ت ـه‌ی حاکمییه‌ت هــه‌ر ل ‌ه‬ ‫جێدا به‌ره‌وڕووی شکست بۆته‌وه‌‪.‬‬ ‫چاوخشاندن بـ ‌ه ڕووداوه‌کــــان ل ‌ه‬ ‫عــیــڕاق‪ ،‬ســووری ـه‌و تورکی ‌ه پێمان‬ ‫ده‌ڵێ ک ‌ه سه‌رده‌می حاشاکردن ل ‌ه‬ ‫پرسی کــورد تێپه‌ڕیوه‌و هه‌وڵدان‬ ‫بۆ تواندنه‌وه‌ی ئه‌و نه‌ته‌وه‌ی ‌ه چ ب ‌ه‬ ‫زه‌بــرو زه‌نــگ‌و چ ب ‌ه ژێنۆسایدی‬ ‫ســپــی نــــه‌ک ن ـه‌گ ـه‌یــشــتــۆت ـ ‌ه هیچ‬ ‫ئاکامێک‪ ،‬به‌ڵکوو ته‌نیا ده‌رفه‌ته‌کان‬ ‫بــۆ ژیــانــی ئــــارام‌و پــێــکـه‌وه‌ژیــانــی‬ ‫ئاشتییانه‌ی له‌بار بــردوه‌‪ ،‬که‌وات ‌ه‬ ‫با به‌جێی دوورخستنه‌وه‌ی کورد‬ ‫له‌ ده‌س ـه‌اڵت‌و به‌شداریی سیاسی‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر ل ‌ه خه‌می واڵت‌و یه‌کپارچه‌یی‬ ‫ئێران دان‪ ،‬با باوه‌ش بۆ به‌شداریی‬ ‫واڵت‬ ‫‌‌‬ ‫کــــورد لـ ـ ‌ه بـ ـه‌ڕێ ــوه‌ب ــردن ــی‬ ‫بــکــه‌نــه‌وه‌و ئـــاوڕ لــ ‌ه مـــاف‌و داوا‬ ‫ڕه‌واکانیان بده‌نه‌وه‌‪ ،‬سبه‌ی ڕۆژ بۆ‬ ‫ئه‌و باسان ‌ه زۆر دره‌نگه‌‪.‬‬

‫نــانــەواخــانــەكــان‪ .‬بــۆ ئ ــەوەی دەسەاڵتیان‬ ‫بەسەر نان و بژێویی خەڵكی ئەو ناوچانەشدا‬ ‫هــەبـێ‌‪7 .‬ـ دابــەزیــنــی گــەشــەی مام‌ناوندی‬ ‫حەشیمەت لە ناوچە كوردشینەكان بۆ ژێر‬ ‫حەوت دەیه‌م بە بەراورد لەگەڵ ‪ 1/3‬لە سەد‬ ‫لەسەر ئاستی واڵت‪ .‬لە وەها بارودۆخێك‌دا‬ ‫نوێنەرانی كورد لە مەجلیس‪ ،‬یاساناسانان‬ ‫و ئابووریزانان و چاالكە مەدەنییەكان و‬ ‫ێ لــە دەوڵــەتــی «تدبیر‬ ‫خــودی خەڵك دەبــ ‌‬ ‫و امید»ێك كە بە زۆرینەی دەنگ هەڵیان‬ ‫بژاردووە‪ ،‬بپرسن كە ناوەرۆك و ماهییەتی‬ ‫ئ ــەو ك ــردەوان ــەی ــان بــۆ ڕوون بــكــەنــەوە‪.‬‬ ‫ناڕوونییەكان بسڕنەوە‌و ئەگەر ئەم دەوڵەتە‬ ‫خەڵكی كورد بە بەشێك لە ئێران‌و شایانی‬ ‫ێ لە بەرامبەریشیان‌دا‬ ‫واڵمدانەوە دەزانن‪ ،‬دەب ‌‬ ‫واڵمدەر بن‪ .‬خەڵكی كورد‌و نوێنەرەكانیان‌و‬ ‫هــەروەهــا هــەمــوو مــرۆڤــە دادپـــــەروەر و‬ ‫ێ بپرسن‬ ‫یەكسانیخوازەكانی ئــێــران دەبــ ‌‬ ‫كە لە وەها هەلومەرجێك‌دا‪ ،‬تەرخانكردنی‬ ‫‪12‬ه ــەزار ملیارد تمەن لە بودجەی واڵت‬ ‫بۆ مەبەستی هاندانی زاوزێ‌‌و زۆربوونی‬ ‫حەشیمەت‪ ،‬لە ئیختیار چ گرووپگەلێك لە‬ ‫كۆمەڵگەی ئێران دادەنرێ‌؟ ئایا خوێندكاران‬ ‫و بــەرەی الوی ناوچە كوردنشینەكانیش‬ ‫لــەم بودجەیە بەهرەمەند دەبــن یــان ئەم‬ ‫بودجەیە بۆ گۆڕینی هاوتایی‌و هاوسەنگیی‬ ‫حەشیمەتی لە ناوچە كوردنشینەكان خەرج‬ ‫دەكرێ‌؟ ئەم بابەتانە كە بەڵگەی هەندێكشیان‬ ‫پێوە زیاد دەكرێ‌‪ ،‬تەنیا چەند نموونەیەك‬ ‫لەم سیاسەتە ژینۆسایدە ڕێكخراوەن‪ .‬هەر‬ ‫بۆیە داوا لە خەڵكی ئێران‌و بە تایبەت خەڵكی‬ ‫كورد دەكەین ئەگەر ئاكام و دەرەنجامی‬ ‫شــۆڕش ئــەوەیــە‪ ،‬تكایە‌و بــە خــاتــری خوا‬ ‫شۆڕش مەكەن‪.‬‬


‫‪7‬‬

‫‪٣١‬ی جۆزه‌ردانی ‪١٣٩٣‬‬

‫سیاسی‬

‫‪٢١‬ی ژۆئه‌نی ‪٢٠١٤‬‬

‫ژماره‌‪٦٣٤ :‬‬

‫دیاردەی داعش‌و گوتاری دەوڵەتی ئیسالمی‬ ‫‪٢_١‬‬

‫رەحمان پیرۆتی‬ ‫داعـــش‪ ،‬درێــژەپــێــدەری رێــبــازی گــرووپــی‬ ‫«تۆوحید و جیهاد»ە کە بــەرەی بەرەنگاری‬ ‫لە عێراق‪ ،‬لە ساڵی ‪ ٢٠٠٣‬بۆ بەرپەرچدانەوەی‬ ‫هێرشەکانی ئەمریکا بۆ سەر عێراق پێکی‌هێنا‪.‬‬ ‫ئەو گرووپە چاالکییەکانی تەنیا بە هێرش‌کردنە‬ ‫ســـەر ســـەربـــازانـــی ئــەمــریــکــایــی بــەرتــەســک‬ ‫نــەکــرده‌و ‌ه و بــە هێرشی ئینتحاری‪ ،‬شیعە و‬ ‫مەسیحی‌یەکانیشی ک ــردە ئــامــانــج‪ .‬یەکەمین‬ ‫رێــبــەری «تــۆوحــیــد و جــیــهــاد» ئەبومسعەب‬ ‫زەرقــاوی‪ ،‬جیهادیی ناسراوی خەڵکی ئۆردۆن‬ ‫بــــوو‪ .‬ل ــە ســـەردەمـــی زەرقــــــــاوی‌دا‪ ،‬گــروپــی‬ ‫«تۆوحید‌و جیهاد» رێکخستنەکانی خۆی تێکەڵ‬ ‫بە رێکخراوی ئەلقاعیدە کرد‌و بە «ئەلقاعیدەی‬ ‫عێراق» ناوبانگی دەرکــرد‪ .‬زەرقــاوی لە ساڵی‬ ‫‪ ٢٠٠٦‬لە هێرشێکی هێزە تایبەتەکانی ئەمریکادا‬ ‫کوژرا و لەشوێن ئەو «ئەبوحەمزە ئەلموهاجر»‬ ‫بوو بە سەرۆکی «تۆوحید و جیهاد»‪ .‬هەر ئەو‬ ‫ساڵە «دەوڵەتی ئیسالمی لە عێراق» بە رێبەری‬ ‫«ئەبوعومەر بەغدادی» و چەندین رێکخراوی‬ ‫چەکداری شیعەی وەکوو «جەیشی ئەلمەهدی»‬ ‫بەدژی داگیرکاری ئەمریکا‪ ،‬دروست بوون‪.‬‬ ‫«دەوڵــەتــی ئیسالمی لە عــێــراق» چەندین‬ ‫چ ــاالک ــی وەکـــــوو ئـــازادکـــردنـــی زیــنــدانــیــانــی‬ ‫«ئەبوغرێب»‪ ،‬هێرش‌کردنە سەر بانکی ناوەندی‬ ‫عێراق و وەزارەتی دادی ئەو واڵتەی لە کارنامەی‬ ‫خۆی‌دا تۆمار کرد‪ .‬ئەلموهاجر‌و ئەبوعومەر لە‬ ‫هێرشی هێزە هاوبەشەکانی ئێراق‌و ئەمریکا لە‬ ‫ساڵی ‪ ٢٠١٠‬کــوژران‌و «ئەبوبەکر بەغدادی»‬ ‫سەرۆکایەتی هەر دوو گروپی گرتە دەست‪.‬‬ ‫«دەوڵەتی ئیسالمی لە عێراق» لە سەردەمی‬ ‫سەرۆکایەتی ئەبوبەکر بەغدادی چاالکییەکانی‬ ‫پەرە پێدا و لە بەهاری ‪ ٢٠١٣‬بــەدواوە وەکوو‬ ‫هێزێکی سەربازی دیار دەرکەوت‪ .‬لەو کاتەڕا‪،‬‬ ‫ئەو رێکخراوە چووە ناو بەرەی شەڕی ناوخۆیی‬ ‫ســووریــە‪ .‬یەکێک لــەو رێکخراوە چەکدارانەی‬

‫بـــەرەی ئۆپۆزیسیۆنی ســووریــە‪« ،‬جیبهەی‬ ‫نوسرە» بوو کە لە کۆتایییەکانی ساڵی ‪٢٠١١‬‬ ‫وەکوو گروپێکی سەلەفی ئیسالمگەرای سەر بە‬ ‫ئەلقاعیدە خۆی رێک‌خستبوو‪ .‬دەوڵەتی ئیسالمی‬ ‫عێراق لەشوێن بنیاتنانی دەوڵەتی ئیسالمی لە‬ ‫عێراق و «جیبهەی نوسرە» بەدوای دامەزراندنی‬ ‫خــەالفــەتــی ئیسالمی لــە شــام ب ــوو‪ .‬ئــەو دوو‬ ‫هێزە ســەرەڕای هەندێ جــیــاوازی‪ ،‬لە خاڵێکی‬ ‫بــنــەڕەتـی‌دا بە یــەک دەگەیشتن‪ :‬بناژۆخوازی‬ ‫ئیسالمی جۆری سەلەفی‪ .‬ریشەی سەلەفی‌ ئەو‬ ‫دوو جەریانە لە الیەک‌و پێویستی یارمەتیدانی‬ ‫نیزامی یەکتر لە الیەکی تر‪ ،‬بــووە هۆی ئەوە‬ ‫کە سەرەنجام لە ‪٩‬ی مارسی ‪ ٢٠١٣‬ریزەکانی‬ ‫خۆیان یەکبخەن‌و «دەوڵەتی ئیسالمی عێراق و‬ ‫شام» (داعش) دابمەزرێنن‪ .‬ئەو رووداوە پاش‬ ‫ئەوە رووی‌دا کە هەر دوو رێکخراو‪ ،‬پێرەوی‬ ‫کردنیان لە ‹ئەیمەن ئەلزەواهێری» رێبەری‬ ‫ئەلقاعیدە راگەیاند‪.‬‬ ‫تەقاندنەوەی نــاوەنــدی ستادی هاوبەشی‬ ‫ســووریــە کــە ب ــووە هــۆی کــوژرانــی وەزی ــری‬ ‫بەرگری رێژیمی ئەسەد‌و هەروەها تەقینەوە لە‬ ‫باشگای ئەفسەرانی ئەو واڵتە‪ ،‬کاری هاوبەشی‬ ‫ئەو دوو رێکخراوە بوون‪ .‬پاش چەند مانگ لە‬ ‫راگەیاندنی یەکگرتنی ئەو دوو هێزە‪« ،‬ئەیمەن‬ ‫ئەلزەواهیری» بە رەخنەگرتن لە هەڵسوکەوتی‬ ‫داعش‪ ،‬هەر شێوە پێوەندی‌یەکی لەگەڵ داعش‬ ‫رەتکردەوە‪ .‬لەمەودوا داعش لێبڕاوانە وەدوای‬ ‫ئامانجی دوایی خۆی واتا دامەزراندنی حکومەتی‬ ‫ئیسالمی و بەڕێوەبردنی یاساکانی شــەرع لە‬ ‫عێراق و سووریە‪ ،‬کەوتووە‪.‬‬ ‫خەباتی چەکداری جیهادی‪ ،‬رێبازی سەرەکی‬ ‫ئــەو رێــکــخــراوەیــە و « دەوڵــەتــی ئیسالمی»‬ ‫یۆتۆپیاو ئاڕمان‌شاری ئەو رێکخراوە بۆ عێراق‌و‬ ‫سوریەیە‪ .‬بۆ ئەم مەبەستەش‪ ،‬بەدژی هەردوو‬ ‫حکوومەتی شیعی نــووری مالیکی لە عێراق‌و‬ ‫دەوڵەتی عەلەوی بەشار ئەسەد لە سووریە شه‌ڕ‬ ‫دەکا‪ .‬بەکار هێنانی ناوی «شام» کە ناوچەیەک‬ ‫بە پانتایی سووریە‪ ،‬ئۆردۆن‪ ،‬لوبنان‪ ،‬ئیسرائیل‪،‬‬ ‫فەلەستین و بەشێک لە عێراق و سەحرای سینا‬ ‫لەخۆ دەگرێ‪ ،‬نیشاندەری شێوەی بیرکردنەوە‌و‬

‫ئاواتی ئەو رێکخراوە بۆ گەڕانەوەی ناوچە بۆ‬ ‫سەردەمی دەسەاڵتدارێتی خەالفەتی ئیسالمی‌یە‪.‬‬ ‫ئــەو گروپە وەکــوو دەوڵــەت هەڵسوکەوت‬ ‫دەکـا‌و گروپەکانی دیکە یا دەبێ لەگەڵ داعش‬ ‫تێکەڵ بن و یا ئەوەیکە هێرشیاندەکاتە سەر‪.‬‬ ‫لە حاڵێک‌دا کە گرووپەکانی دیکەی نەیاری‬ ‫ئــەســەد ل ــەش ــەڕی فــەرســایــشــی دان‪ ،‬داعــش‬ ‫خەریکی داگیرکردنی ناوچەکانی ژێرکۆنترۆڵی‬ ‫شۆڕشگێڕەکان دایــە‪ .‬لە رۆژهەاڵتی سووریە‪،‬‬ ‫داعـــــش کــۆنــتــرۆڵــی نـــاوچـــە ن ــەوتــی‌ی ــەک ــان‪،‬‬ ‫دامەزراوە پیشەیی‌یەکان‌و بەشێک لە سەرچاوە‬ ‫پڕداهاتەکانی بەدەستەوە گرتووە‪ .‬لە عێراق‪،‬‬ ‫ماوە بە ماوە پارێزگایەک داگیر دەکا‌و یاسا و‬ ‫پرەنسیپەکانی خۆی دەچەسپێنێت‌و دەوڵەتداری‬ ‫دەکـــا‪ .‬فەللوجە‪ ،‬ئــەنــبــار و مــوســڵ لــە مــاوەی‬ ‫رابردوو شوێنی تاقیکردنەوەی دەسەاڵتدارێتی‬ ‫داعش بوونە‪.‬‬ ‫هێزەکانی داعــش بە چەند هــەزار چەکدار‬ ‫مــەزەنــدە دەکــرێــن کــە زۆربــەیــان پاشماوەی‬ ‫حیزبی بەعسی عێراقن‌و هەروەها لە ریزەکانی‬ ‫خۆی‌دا ژمارەیەک چەکداری پسپۆڕی لە واڵتانی‬ ‫چێچێن‪ ،‬لیبی‪ ،‬تونس‪ ،‬ئەفغانستان‪ ،‬پاکستان‪،‬‬ ‫ئـــۆردۆن و بەشێک لــە واڵتــانــی رۆژئــاوایــی‌دا‬ ‫کۆکردۆتەوە‪ .‬ئەو تەرکیبە تایبەتە‌و بەستێنی‬ ‫ئاڵۆزی عێراق‌و سووریە بووەتە هــۆی ئەوە‬ ‫کە ئەو گرووپە پۆتانسییەلی نیزامی بەرچاو‬ ‫و تــوانــای مــانــۆڕی زۆڕی هــەبــێ‪ .‬هێزەکانی‬ ‫داعش‪ ،‬بەباشی جموجۆڵ دەکەن‪ ،‬خاڵە الواز‌و‬ ‫بەهێزەکانی ئەرتەشی عێراق بە باشی دەناسن‪،‬‬ ‫لــە دابــەشــکــاری نــاوچــە نیزامی‌یەکانی عێراق‬ ‫ئاگادارن‪ ،‬بۆ بەکارهێنانی چەکە پێشکەوتووەکانی‬ ‫راهێنانیان پێ‌کراوە‌و لە سێ ساڵی رابــردوودا‬ ‫لە سووریە ئەزموونی پێویستیان لە شەڕی‬ ‫مەیدانی‌و رووبەڕوو وەدەست هێناوە‪.‬‬ ‫«داع ــش» هەنووکە لە سێ ب ــەرەدا شەڕ‬ ‫دەکا‪ :‬دژی گرووپە شۆرشگێڕەکانی رکەبەریی‬ ‫خۆی لە سووریە‪ ،‬دژی رێژیمی بەشار ئەسەد‌و‬ ‫دژی ئەرتەشی عێراق‪.‬‬ ‫دژی هێزە رکەبەرەکانی لە سوریە‪:‬‬ ‫سەرەڕای ئامانجی هاوبەشی داعش وەکوو‬

‫هێزێکی ئیسالم‌گەرا‌و ئەرتەشی ئازادی سووریە‬ ‫وەکوو هێزێکی سکوالر بۆ لەدەسەاڵت‌خستنی‬ ‫بــەشــار ئ ــەس ــەد‪ ،‬بــەرنــامــەی جـــیـــاوازی هــەر‬ ‫یەکیان بۆ داهاتووی سووریەی پاش ئەسەد‪،‬‬ ‫بووەتە هۆی ئەوە کە ئەو دوو الیەنە‪ ،‬وێڕای‬ ‫خەبات بــەدژی هێزەکانی ئەرتەشی سووریە‪،‬‬ ‫لەگەڵ یەکتریش دەرگیر بن‪ .‬ئەرتەشی ئازاد‪،‬‬ ‫کــــردەوە ســەرەڕۆیــەکــانــی داعـــش‌و هــەروەهــا‬ ‫داسەپاندن‌و تەحمیلی شەریعەتی قبووڵ نییە‪.‬‬ ‫هەر بەو هۆکارەشە کە نەتەنیا لە وتووێژەکانی‬ ‫واڵتانی دۆستی سووریە بەشدار نییە‪ ،‬بەڵکوو‬ ‫خراوەتە لیستی رێکخراوە تێرۆریستی‌یەکانی‬ ‫جیهانی‌شەوە‪ .‬شەڕی داعش و ئەرتەش ئازاد‬ ‫لــەگــەڵ یەکتر‪ ،‬نەتەنیا خــەبــات دژی رێژیمی‬ ‫بەعسی سووریەی الواز کردووە بەڵکوو بۆتە‬ ‫هۆی نیگەرانی کۆمەڵگای نێونەتەوەیی لەمەڕ‬ ‫ئـــەوە کــە ســووریــەی ژێــردەســەاڵتــی داعــش‪،‬‬ ‫هاوشێوەی ئەفغانستانی ژێردەسەاڵتی تالیبان‬ ‫دەبێ‪.‬‬ ‫لــە الیــەکـی‌تــر‪ ،‬هێزەکانی داعـ ـش‌و بــەرەی‬ ‫نوسرە بە تۆمەتبارکردنی «پارتی یەکیه‌تیی‬ ‫دێموکرات» بە ســازان لەگەڵ رێژیمی بەشار‬ ‫ئەسەد ‪ ،‬زۆر بە خەستی پەالماری ناوچەکانی‬ ‫ژێـــر کــۆنــتــرۆڵــی «پــــەیــــەدە» ل ــە رۆژئـــــاوای‬ ‫کــوردســتــان دەدەن‪ .‬لــە حــەســەکــە‪ ،‬قامیشلۆ‪،‬‬ ‫عامودا‪ ،‬کۆبانی‪ ،‬سەرێکانی‌و ژمارەیەک شار‌و‬ ‫شارۆچکەی دیکە‪ ،‬هێزەکانی داعش بە ترس‌و‬ ‫تــۆقــانــدن‌و ئــەشــکــەنــج ـە‌و جێ‪-‬بەجێ‌کردنی‬ ‫یــاســاکــانــی شــەریــعــەت حــەولــی خستنەژێر‬ ‫کۆنترۆڵی ئەو ناوچانەی داوە‪ ،‬بەاڵم لە الیەن‬ ‫«یەکینەکانی پاراستنی گــەل» بەرپەرچیان‬ ‫دراوەت ــەوە‪ .‬جگە لــەوە‪ ،‬داعش رکەبەری هێزە‬ ‫سەلەفی‌یە جیهادییەکانی دیکەی ناو گۆڕەپانی‬ ‫شەڕی نێوخۆیی سووریە دەکا‌و لەگەڵ «بەرەی‬ ‫نوسرە» لەسەر ناوچە ئازادکراوەکانی حەلەب‪،‬‬ ‫ئەدلیب و رقە لە باکووری سووریە تووشی‬ ‫پێکدادان هاتووە‪.‬‬ ‫دژی رێژیمی بەشار ئەسەد‬ ‫داعــــش ل ــە ســــووریــــە‪ ،‬ل ــەگ ــەڵ بەشێکی‬ ‫هەرەزۆری هێزەکانی ئۆپۆزیسیۆن‌و هەروەها‬

‫رۆژنامەی‬ ‫هێزەکانی رێژیمی ئەسەد دەرگیرە‪ .‬ئەگەرچی‬ ‫ئــەو گــرووپــە ژمــارەیــەک شــار‌و شاروچکەی‬ ‫کۆنترۆڵ کردووە‌و شاری «رەقەی» لە باکووری‬ ‫سورویە وەکوو ناوەندی کاتی حکوومەتی خۆی‬ ‫راگەیاندووە بەاڵم لەراستی‌دا نەیتوانیوە چەندان‬ ‫سەرکەوتوو بێ‪ .‬ره‌نگ ‌ه هەر ئەوەش وای‌کردبێ‬ ‫کە روو لە بنکە سروشتی‌یەکانی سەرهەڵدانی‬ ‫خۆی لە ناوچە سوننی‌نشینەکانی عێراق بکاتەوە‬ ‫تا بە راکێشانی جــەمــاوەر بۆ الی ریزەکانی‬ ‫خــــۆی‌و کــــردنــــەوەی رێ ــگ ــای ت ــەدارۆک ــاتـ ـی‌و‬ ‫دابین‌کردنی چەکوچۆڵ‪ ،‬حەولی یەک‌خستنەوەی‬ ‫شەڕگەکانی لە سووریە و عێراق بدا‪.‬‬ ‫دژی حکومەتی عێراق‬ ‫پــاش رووخــانــی رێژیمی ســەدام حوسێن‪،‬‬ ‫بەڕێوەبردنی هەڵبژاردن‌و بەشداری چاالکانەی‬ ‫هێزە ســکــوالر‌و سوننی‌مەزهەبەکان‌و هیوای‬ ‫ئــەوان بۆ دابەش‌کرانی هاوسەنگی دەسەاڵتی‬ ‫سیاسی‌و پێکهێنانی دەوڵەتی هاوپەیمانی‪ ،‬چاالکی‬ ‫هێزە بــنــاژۆخــوازەکــان‌و گروپە تێرۆریستی‌و‬ ‫پاشماوەکانی حیزبی بەعسی تا رادەیەک کەمتر‬ ‫کردەوە‪ .‬بەاڵم داگیرکردنی جومگەکانی دەسەاڵت‬ ‫لــەالیــەن هێزە شیعەمەزهەبەکان‪ ،‬پیالنگێڕی‬ ‫بەدژی سەرکردە سیاسی‌یەکان‪ ،‬هەڕەشەکردن‌و‬ ‫حـــــەول‌دان بــۆ یەکدەست‌کردنی حــکــوومــەت‬ ‫بەتایبەتی لە سەردەمی نوری مالیکی وای‌کرد‬ ‫کــە زۆرێـــک لــە هــێــزە سیاسی‌یەکانی خــاوەن‬ ‫قورسایی بەتایبەت کورد‌و سوننی‌مەزهەبەکان‬ ‫بەرامبەر بە داهــاتــووی عێراقی هاوئاهەنگ‌و‬ ‫رەش‌بین بن‪.‬‬ ‫لە کۆتایی ساڵی ‪‌٢٠١٣‬و سەرەتای ساڵی‬ ‫‪ ٢٠١٤‬داعــش هێرشی کــردە ســەر روم ــادی‌و‬ ‫فــەلــلــوجــە‪ ،‬بـــەاڵم دواتـــر لــەگــەڵ دژکــــردەوەی‬ ‫هێزەکانی ئەرتەشی عێراق رووبــەڕوو بوو و‬ ‫کۆنترۆڵی لەسەر بەشێکی بەرچاوی ئەو ناوچانە‬ ‫لەدەست دا‪ .‬بــەاڵم هێرشی ئەو دواییانەی بۆ‬ ‫ســەر مــوس ـل‌و داگــیــرکــردنــی نــاوچــە سوننی‪-‬‬ ‫نشینەکان‌و جوڵەیان بەرەو بەغدا نیشاندەری‬ ‫هاوپەیمانێتییەکی تاکتیکی نــێــوان زۆریــنــەی‬ ‫هێزە سوننی‌یەکان‪ ،‬حیزبی بەعس‌و گرووپە‬ ‫ئیسالمییە بناژۆخوازەکانە‪ .‬جگە لەوە بەشێک‬ ‫لە دەوڵەتانی ناوچە‪ ،‬لە سەرکەوتنی شیعەکان‬ ‫لە هەڵبژاردنەکانی پارڵەمانی عێراق ناڕازین‌و‬ ‫حـــەول دەدەن تــا بــە بــەکــارهــێــنــانــی داعــش‌و‬ ‫کــردەوەی توندوتیژ‪ ،‬کاریگەری لەسەر کەشی‬ ‫سیاسی عێراق دانێن‌و مالیکی الواز بکەن‪.‬‬

‫به‌راوردی دوو که‌مپه‌ین‬

‫رێبوار مەعروف‌‌زادە‬ ‫که‌مپه‌ینی «ژن بوون ئامرازی سووکایه‌تی‬ ‫ب ـ ‌ه هیچ کــه‌س نییه‌» (یــه‌کــه‌م) ‌و که‌مپه‌ینی‬ ‫«ازادی های یواشکی زنان ایران» (دووهه‌م)‬ ‫دوو که‌مپین بوون ک ‌ه هه‌ر دووک له‌سه‌ر ماف‬ ‫و دۆخــی ژنــان جه‌ختیان ک ــرده‌و ‌ه و توانیان‬ ‫لـ ‌ه یــــاده‌وه‌ری چــاالکــی م ـه‌ده‌ن ـی‌و فێمێنیستی‬ ‫ل ـ ‌ه ئاستی کــوردســتــان و ئــێــران‌دا جێگه‌یه‌ک‬ ‫بۆ خۆیان تۆمار بکه‌ن‪ .‬ب ـه‌راوردکــردنــی ئه‌و‬ ‫دوو که‌مپه‌ین ‌ه یارمه‌تی ئه‌و ‌ه ده‌دا خال ‌ه الواز‬ ‫و به‌هێزه‌کانی هه‌ر کام ده‌ربکه‌وێ‌و ڕوانینی‬ ‫چاالکانی مـه‌ده‌نـی‌و سیاسی له‌هه‌مبه‌ر که‌ڵک‬ ‫وه‌رگرتن ل ‌ه فه‌زای سایبری‌و ل ‌ه راستی‌دا ئه‌و‬ ‫به‌راوردکردن ‌ه ده‌بێت ‌ه هۆی ئه‌وه‌ی ڕوانین بۆ‬ ‫ده‌رفــه‌ت‌و مه‌ترسییه‌کانی که‌ڵک وه‌رگرتن ل ‌ه‬ ‫ف ـه‌زای سایبێری بۆ کاریگه‌ری دانــان له‌سه‌ر‬ ‫فـ ـه‌زای واقیعی‪ ،‬لـ ‌ه ره‌هه‌ندێکی به‌رفراوانتر‬ ‫به‌هره‌مه‌ند بێ‪.‬‬ ‫شێوازی له‌دایکبوونی یه‌ک که‌مپه‌ین‬ ‫که‌مپه‌ینی یه‌که‌م ل ‌ه کاردانه‌و ‌ه ب ‌ه حوکمی‬ ‫دادگــای مـه‌ریــوان‪ ،‬ک ‌ه ل ‌ه رێکه‌وتی ‪15‬ئاپریلی‬ ‫‪ 2013‬تاوانبارێکی ب ‌ه ده‌به‌رکردنی جلی ژنان ‌ه‬ ‫سزا دابوو‪ ،‬له‌دایک بوو‪ .‬بیرۆکه‌ی چه‌ند چاالکێکی‬ ‫مه‌ده‌نی‌و مه‌سعود فه‌تحی‌ وه‌ک یه‌که‌مین که‌س‬ ‫ک ‌ه ب ‌ه ده‌به‌رکردنی جلی ژنان ‌ه و باڵوکردنه‌وه‌ی‬ ‫له فه‌یسبووکی خۆی‪ ،‬حوکمی دادگای‬ ‫وێنه‌که‌ی ‌‌‬ ‫مه‌ریوانی مه‌حکووم کرد‪ ،‬ل ‌ه الیه‌ن ژماره‌یه‌کی‬ ‫زۆر پیاو پێشوازی له‌م بیرۆکه‌ی ‌ه کرا و په‌یجی‬ ‫ئه‌و که‌مپه‌ین ‌ه ل ‌ه ماوه‌یه‌کی که‌م‌دا ژماره‌یه‌کی‬ ‫زۆر الیک‌و به‌رده‌نگی ده‌سته‌به‌ر کرد‪ .‬که‌مپه‌ینی‬ ‫دووهـــه‌م‌‪ ،‬به‌رهه‌می بیرۆکه‌ی مه‌سیح عه‌لی‬ ‫ن ــژاد رۆژنــام ـه‌نــووســی ئــێــرانــی ب ــوو‪ .‬مه‌سیح‬

‫لــه‌دوای ئ ـه‌وه‌ی وێنه‌یه‌کی خــۆی ل ‌ه رێکه‌وتی‬ ‫‪ 3‬مه‌ی ‪ ،2014‬ک ‌ه به‌ بێ پۆشینی حیجاب ل ‌ه‬ ‫ئێران گرتبووی‪ ،‬ل ‌ه فه‌یسبووک باڵو کرده‌وه‌‪،‬‬ ‫ژماره‌یه‌کی زۆر کامێنتیان بۆ وێنه‌که‌ی نووسی‪.‬‬ ‫دوات ــر مه‌سیح داوای لـ ‌ه هاورێیانی کــرد ک ‌ه‬ ‫ئه‌وانیش ئه‌و وێنانه‌ی بۆ بنێرن ک ‌ه ل ‌ه نێوخۆی‬ ‫ئێران ب ‌ه بێ‌حیجاب گرتوویانه‌‪ .‬به‌و شێوه‌ی ‌ه‬ ‫که‌مپه‌ینی دووهه‌م نه‌ک به‌رهه‌می کاردانه‌و ‌ه ب ‌ه‬ ‫ڕووداوێکی تایبه‌ت ل ‌ه ئاستی ئێران بێ‪ ،‬به‌ڵکوو‬ ‫رێگه‌یه‌کی دۆزیــو ‌ه بۆ ئ ـه‌وه‌ی جه‌خت له‌سه‌ر‬ ‫مافی ژنان بۆ پۆشین یان نه‌پۆشینی حیجابی‬ ‫بکا‌‪ .‬که‌مپه‌ینی یه‌که‌م به‌ هۆی ئه‌وه‌ی به‌رهه‌می‬ ‫کاردانه‌و ‌ه ب ‌ه حوکمی دادگای مه‌ریوان بوو‪ ،‬هه‌ر‬ ‫ل ‌ه دوای ئه‌وه‌ی فه‌رمانده‌ی هێزی پۆلیسی ئێران‬ ‫ل ‌ه ‪ 13‬مه‌ی ‪ 2013‬داوای لێ‌بوردنی ل ‌ه ژنانی‬ ‫کورد کرد‪ ،‬پێوێستی خۆی بۆ به‌رده‌وامبوون‬

‫ل ‌ه ده‌ست دا‪ .‬ئـه‌وه‌ش تایبه‌تمه‌ندی چاالکی ل ‌ه‬ ‫جۆری کاردانه‌وه‌ی ‌ه ک ‌ه ئه‌و الیه‌نه‌ی کرده‌وه‌که‌ی‬ ‫ده‌ست پێ کردو ‌ه ده‌توانێ ئاسانتر کۆنترۆلی‬ ‫کاردانه‌وه‌کانی تایبه‌ت به‌و کرده‌وه‌ش بکا‪.‬‬ ‫رۆلگێرانی یه‌ک که‌مپه‌ین‬ ‫ل ـه‌ که‌مپه‌ینی یــه‌کــ ‌هم‌دا پــیــاوه‌کــان وه‌ک‬ ‫کاراکتێرێکی سـه‌ره‌کـی‌و ئه‌کتیو ده‌رکـه‌وتـن‌و‬ ‫ئه‌وه‌ش ده‌توانرێ هه‌م ب ‌ه باش له‌قه‌ڵه‌م بدرێ‌و‬ ‫ه ـه‌م ڕه‌خــنـه‌ی لێ بگیرێ‪ .‬ئــه‌وه‌ی ک ‌ه پیاوان‬ ‫تێکه‌الوی بابه‌تگه‌لی پێوه‌ندیدار ب ‌ه مافی ژنان‬ ‫بن‪ ،‬بابه‌تێکی ئه‌رێنیی ‌ه چۆنک ‌ه هه‌رچه‌ند فه‌زای‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تی‪ ،‬سیاسی‪ ،‬ئابووری و ‪ ...‬فه‌زایه‌کی‬ ‫فره‌چه‌شنتر بێ له‌ بواری ره‌گه‌زییه‌وه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ری‬

‫چاالکی نواندن زیاتر ده‌بــێ‪ .‬که‌مپه‌ینی یه‌که‌م‬ ‫تاڕاده‌یه‌کی زۆر ل ‌ه ده‌ره‌وه‌ی واڵت و ل ‌ه الیه‌ن‬ ‫ک ــورده‌ک ــان پشتگیری ل ـێ‌کــرا‪ .‬دیـــار ‌ه پیاوی‬ ‫دیکه‌ش پشتگیریان کرد به‌اڵم پیاوه‌کانی کورد‬ ‫زۆرینه‌ی ف ـه‌زای ئه‌و که‌مپه‌ینه‌یان پێک هێنا‪.‬‬ ‫ئه‌و ‌ه ل ‌ه حالێکدای ‌ه ک ‌ه ل ‌ه که‌مپه‌ینی دووهـ ‌هم‌دا‬ ‫ژنان کاراکتێری سه‌ره‌کی و رۆلگێرن و چاالکان‬ ‫یان ژنانی نێوخۆی ئێران به‌راده‌یه‌کی زۆرتر‬ ‫به‌شدارییان ک ــردوه‌‪ .‬ڕه‌هه‌ندێکی دیکه‌ش ک ‌ه‬ ‫جیاوازی ئه‌و دوو که‌مپه‌ین ‌ه نیشان ده‌دا ئه‌وه‌یه‬ ‫ک ‌ه که‌مپه‌ینی یه‌که‌م ل ‌ه ره‌هه‌ندێکی تاکه‌که‌سی‬ ‫زۆرتــــر بــه‌هــره‌مــه‌نــده‌‌و کـه‌مــپـه‌یــنــی دووهـــه‌م‬ ‫ره‌هه‌ندێکی کۆمه‌اڵیه‌تی به‌رفراوانتری هه‌یه‌‪ .‬ب ‌ه‬ ‫واتایه‌کی دیک ‌ه ئه‌و وێنانه‌نی ل ‌ه که‌مپه‌ینی «ژن‬ ‫ئامرازی سزادان و سووکایه‌تی ب ‌ه هیچ که‌س‬ ‫نییه‌« زۆربـه‌ی وێنه‌کان تاکه‌که‌سین و فه‌زای‬

‫کۆمه‌اڵیه‌تی بوونی نییه‌‪ .‬ئ ـه‌و ‌ه ل ‌ه حالێک‌دای ‌ه‬ ‫له‌ که‌مپه‌ینی دووهه‌م‌دا ڕاده‌یه‌کی زۆرتر وێن ‌ه‬ ‫ده‌بینرێ که‌له‌گه‌ڵ مێرد‪ ،‬هــاورێ و خوشک و‬ ‫‪ ...‬گرتوویانه‌‪ .‬که‌مپه‌ینی یه‌که‌م ب ‌ه ده‌رخستنی‬ ‫ف ـه‌زای ـه‌کــی کــۆمـه‌اڵیـه‌تــی بــێ حــیــجــاب‪ ،‬فــه‌زای‬ ‫زۆره‌مــلــی پۆشینی حیجاب لـ ‌ه نێو کۆماری‬ ‫ئیسالمی‌دا مه‌حکووم ده‌کا و که‌مپه‌ینی یه‌که‌م‬ ‫ل ‌ه فه‌زایه‌کی تاکه‌که‌سی بۆ مه‌حکووم کردنی‬ ‫حوکمی دادگـــای مــه‌ریــوان یــان تــونــدڕه‌وه‌ی‬ ‫سیستمی کۆماری ئیسالمی که‌ڵک وه‌رده‌گرێ‪.‬‬ ‫ب ‌ه سیاسی کردن‌و به ‌حیزبی کردنی یه‌ک‬ ‫که‌مپه‌ین‬ ‫که‌مپه‌ینی یه‌که‌م وات ‌ه که‌مپه‌ینی کورده‌کان‬

‫هه‌ر زوو ره‌نگوبۆنی سیاسی‌و حیزبی گرت‪.‬‬ ‫هه‌وڵ درا ک ‌ه لێکدانه‌وه‌یه‌کی ناسیۆنالیستی ل ‌ه‬ ‫حوکمی دادگــای مه‌ریوان بکرێ‌و بگۆترێ ک ‌ه‬ ‫ئه‌و حوکم ‌ه نه‌ک هه‌ر سووکایه‌تی ب ‌ه پێگه‌ی‬ ‫ژنان بوو‪ ،‬به‌لکوو سووکایه‌تی ب ‌ه جلوبه‌رگی‬ ‫ژنی کورد و دواجار سووکایه‌تی ب ‌ه نه‌ته‌وه‌ی‬ ‫کوردیش بووه‌‪ .‬هه‌رچه‌ند ره‌نگ ‌ه ئه‌و لێکدانه‌وه‌ش‬ ‫تاڕاده‌یه‌ک دروســت بێ‪ ،‬به‌اڵم گرینگ ئه‌وه‌ی ‌ه‬ ‫مه‌به‌ست له‌و لێکدانه‌و ‌ه چییه‌‪ .‬مه‌به‌ست ئه‌و ‌ه‬ ‫بوو ل ‌ه بۆشاییه‌کی گه‌وره‌ی سیاسی‪-‬میدیایی‬ ‫ک ‌ه بزووتنه‌وه‌ی ناسیۆنالیستی تێی‌دا گرفتار‬ ‫بــووه‌‪ ،‬ئه‌ندامانی بخزێن ‌ه نێو ئـه‌و که‌مپه‌ینه‌‌و‬ ‫پشتیوانی و رۆلی حیزبه‌که‌یان له‌وێ‌دا مسۆگه‌ر‬ ‫بکه‌ن‪ .‬ئ ـه‌وه‌ش مه‌یدانی گه‌شه‌ی ل ‌ه که‌مپه‌ینی‬ ‫یه‌که‌م ستاند چونک ‌ه ئه‌و حیزبانه‌ی هه‌ستیان‬ ‫کــرد ک ‌ه ئـه‌و که‌مپه‌ین ‌ه ل ‌ه الی ـه‌ن حیزبێک یان‬ ‫ئاراسته‌یه‌کی سیاسی دیاریکراو به‌رێو ‌ه ده‌چێ‬ ‫پشتیوانی میدیایی‪-‬سیاسی خۆیان لێ‌ستانده‌وه‌‪.‬‬ ‫هـ ـه‌روه‌ه ــا ب ـ ‌ه ســیــاســی کــردنــی که‌مپه‌ینه‌ک ‌ه‬ ‫وای‌کرد ک ‌ه به‌شداری ژنان و پیاوانی ئێرانیش‬ ‫که‌مره‌نگ بێ‪ .‬گرفتێکی دیکه‌ش ک ‌ه ب ‌ه حیزبی‬ ‫کــردن دروستی ده‌کــا‪ ،‬ئه‌وه‌ی ‌ه چاالکی حیزبی‬ ‫ئوتۆماتیکی وه‌پێش چاالکانی مه‌ده‌نی‌و ژنان‬ ‫ده‌دا‪ .‬حیزبه‌کانی رۆژهه‌اڵتی کوردستان پرن له‌و‬ ‫خه‌ڵکانه‌ی له‌ژێر ناوی چاالکی ژنان و مه‌ده‌نی‬ ‫قس ‌ه ده‌که‌ن‪ ،‬به‌اڵم ل ‌ه نێو حیزبه‌که‌ی خۆیان‌دا‬ ‫نه‌بێ له‌ شوێنێکی دان به‌و پێگه‌‌و شۆناسه‌یان‬ ‫دانــانــرێ‪ .‬ب ـه‌داخ ـه‌و ‌ه ئــه‌وه‌ش رێگ ‌ه خۆشکه‌ر‬ ‫بوو ‌ه بۆ ئه‌وه‌ی که‌مپه‌ینی کوردی‪ ،‬هاوشێوه‌ی‬ ‫که‌مپه‌ینی «ژن بوون ئامرازی سووکایه‌تی ب ‌ه‬ ‫هیچ که‌س نییه‌«‪ ،‬ب ‌ه واتایه‌کی دیک ‌ه جێگ ‌ه ل ‌ه‬

‫پۆست کردنی چه‌ند وێنه‌یه‌ک‪ ،‬نه‌توانن ده‌ق‪،‬‬ ‫چه‌مک و روانینی نوێ ل ‌ه رێگه‌ی که‌مپه‌ین و‬ ‫فه‌زای سایبێری بێننه‌ئاراوه‌‪ .‬ئه‌وه‌ش کاریگه‌ری‬ ‫راسته‌وخۆی هه‌بوو ‌ه له‌وه‌ی که‌مپه‌ینی کوردی‬ ‫نه‌توانێ پانتایه‌کی ناوچه‌یی و جیهانی گه‌ور ‌ه‬ ‫ده‌سته‌به‌ر بکا‪.‬‬ ‫به‌پێچه‌وانه‌و ‌ه که‌مپه‌ینی دووهه‌م «ئازادی‬ ‫هــای یواشکی» بـه‌سـه‌ر حیزب و ئاراسته‌ی‬ ‫سیاسی جیاوازدا دابه‌ش نه‌بوو ‌ه و هه‌ر ئه‌وه‌ش‬ ‫وایــکــردو ‌ه تــاکــوو ئێستا زیــاتــر لـ ‌ه ‪500،000‬‬ ‫کــه‌س الیــکــی بــک ـه‌ن‪ ،‬ل ـ ‌ه حــالــێ ـک‌دا که‌مپه‌ینی‬ ‫یه‌که‌م ته‌نیا توانی ‪ 21،000‬الیــک ده‌سته‌به‌ر‬ ‫بکا‪ .‬هه‌ر که‌مپه‌ینێک ک ‌ه ده‌ست پێ ده‌کا ده‌بێ‬ ‫شوێنگه‌یه‌کی راسته‌قینه‌ی هه‌بێ چونک ‌ه ل ‌ه‬ ‫فـ ـه‌زای سایبێریش‌دا گرینگ ‌ه چ که‌سانێک چ‬ ‫ئاراسته‌یه‌ک به‌ره‌وپێش ده‌ب ـه‌ن و خاوه‌نی چ‬ ‫پێشینه‌یه‌ک و تواناییه‌کن‪.‬‬ ‫سه‌رچاوه‌کان‪:‬‬

‫که‌مپه‌ینی «زن بودن ابزار تحقیر و تنبی ‌ه هیچ کس‬ ‫نیست‪».‬‬ ‫‪https://www.facebook.com/‬‬ ‫‪KurdMenForEquality‬‬ ‫که‌مپه‌ینی «ازادی های یواشکی زنان در ایران»‬ ‫‪https://www.facebook.com/‬‬ ‫‪StealthyFreedom‬‬ ‫عذرخواهی فرماند ‌ه نیروی انتضامی از زنان‬ ‫کردستانی‬ ‫‪http://mehrnews.com/detail/‬‬ ‫‪2054326/News‬‬


‫‪6‬‬

‫‪٣١‬ی جۆزه‌ردانی ‪١٣٩٣‬‬

‫سیاسی‬

‫‪٢١‬ی ژوئه‌نی ‪٢٠١٤‬‬

‫ژماره‌‪٦٣٤ :‬‬

‫ئاسۆیەکی تازە بۆ داهاتوی کورد‬

‫مسته‌فا شه‌ڵماشی‬ ‫ئاڵو گۆڕەکانی ئەم دواییانەی جیهان بە‬ ‫گشتی‌و ڕۆژهەاڵتی نێوەڕاست بە تایبەتی‪،‬‬ ‫ئاسۆیەکی تازەی بۆ بوژانەوەی کورد لە‬ ‫ئاستی نەتەوەیی‌دا لە گەڵ خۆی هێناوە‪.‬‬ ‫هەمو ئەو ئاڵوگۆڕانەی کە لە چەند مانگی‬ ‫ڕابردوو دا لە پەیوەندییەکانی نێوان گەالنی‬ ‫جۆر بەجۆری دنیا‌دا هاتونە ئاراوە‪ ،‬وێنای‬ ‫دەرفــەت‌و هەلی تــازە دەکێشن بۆ گەالنی‬ ‫ژێــردەســت بەگشتی‌و گــەلــی ک ــورد وەک‬ ‫گەورەترین نەتەوەی ژێردەست بەتایبەتی‪.‬‬ ‫ڕاپەڕینی خەڵکی دوورگــەی کریمە لە‬ ‫ئۆکراین‌و سەپاندنی ئەنجامەکانی ڕیفڕاندۆم‬ ‫بۆ چوونەوە سەر خاکی ڕووسیا‪ ،‬سەرەڕای‬ ‫ناڕەزایەت واڵتانی ئەمریکا‌و ئورووپا و بە‬ ‫خشکە قەبووڵ کردنی ئەو مەسەلەیە وەک‬ ‫ئەمری واقیع‪ ،‬ئەوەی سەلماند کە کۆمەڵە‬ ‫خەڵکێکی دانیشتووی ســەر نیشتمانێکی‬ ‫دیــاریــکــراو‪ ،‬هــەر ئــارەزوویــەکــیــان هەبێ‪،‬‬ ‫دەتوانن بیسەپێنن بەو مەرجەی زۆربەی‬ ‫دانیشتوانی ئەو نیشتمانە هەم لە خەبات‌و‬ ‫هەم لە ویستەکانیان‌دا هاوبەشی بکەن‪ .‬هەر‬ ‫گەلێک بە ڕاددەی ئەو بەشدارییە جەماوەریە‬ ‫دەتوانێ ویستەکانی خۆی بە دەست بێنێ کە‬ ‫تێی‌دا بەشداری دەکەن‪ .‬قەرارو مەدارە نێو‬ ‫دەوڵەتییەکان کە لە ڕاستی‌دا هەروەاڵتەی‬ ‫لە چاویلکەی قازانجەکانی خۆیەوە بۆیان‬ ‫دەڕوانــێ‪ ،‬بە هیچ شێوەیەک ناتوانن ڕێگر‬ ‫بن لە بــەر دەم ئــیــرادە‌و ویستی گەلێکی‬ ‫دیاریکراو‪ .‬لە ڕاستی ڕیفڕاندومی کریمە‬ ‫نیشانەی کاریگەریی ویستی جەماوەرە لە‬ ‫سەپاندنی ویستەکانی خۆی دا‪.‬‬

‫مەسەلەیەکی دیکە کە لە ماوەی ساڵی‬ ‫ڕابــــردوو دا بــە تـــەواوی خــۆی نیشاندا‪،‬‬ ‫ئەوەیە کە هیچ گەلێک بە ئامانجەکانی خۆی‬ ‫ناگا ئەگەر چاوەڕوان بێ هێزی دەرەکی بە‬ ‫هانایەوە بێن‌و ڕزگــاری کەن‪ .‬دیارە ئەوە‬ ‫مەسەلەیەک نییە کە تەنیا لە ماوەی ساڵی‬ ‫ڕابـــردو‌دا دەرکــەوتــبــێ‪ ،‬بگرە بە درێژایی‬ ‫مــێــژوو هــەر وابـــوە‪ .‬نــەتــەوەیــەک بۆخۆی‬ ‫ئەگەر لە مەیدان نەبێ‪ ،‬هیچ هێزێک حیسابی‬ ‫بۆ ناکا‪ .‬لە مەیدان بوونیش واتە نیشاندانی‬ ‫ئەو پتانسێل‌و هێزەی کە ئەو نەتەوە لە خۆی‬ ‫دا کۆ کردوەتەوە‪ .‬هێزی بالقوە‪ ،‬پێویستە‬ ‫بــگــۆڕدرێ بە هێزی بالفعل‪ ،‬تا دۆســت و‬ ‫دوژمن حیسابیان بێتە دەست‪ .‬هیچ هێزێک‬ ‫ئــامــادە نییە ســەرمــایــە گــــوزاری لەسەر‬ ‫توانایەکی نادیار بکا‪ .‬چ سەرمایە گوزاریی‬ ‫سیاسی بێ‌و چ سەرمایەگوزاریی ئابووری‪،‬‬ ‫دەبــێ لە پێش دا زەمینەی دیــار‌و لەباری‬ ‫بۆ بڕەخسێنرێ‌و بەر لە هەمووشتێک لە‬ ‫الیەن خانە‌خوێوە دامەزراوەی بۆ دابنرێ‪.‬‬ ‫ئــەو حیسابەی کــە ئــەمــڕۆ بــۆ بــاشــووری‬ ‫کوردستان دەکــرێ‪ ،‬بەر لە هەمووشتێک‬ ‫بەرهەمی ئەو سەبات‌و ئەمنییەت‌و هێزەیە‬ ‫کە کــورد بۆ خــۆی پێکی هێناوە‪ .‬بوونی‬ ‫هێزی پێشمەرگە‪ ،‬حیزبە خەباتگێڕەکان و‬ ‫هەستی نەتەوەیی لە واڵتــەکــەدا‪ ،‬ئیعتیبار‬ ‫و توانای داوە بــەو بەشە لە کوردستان‬ ‫تا واڵتانی دنیا هان بدا‪ ،‬سەرەڕای وەزعی‬ ‫ئاڵۆزی عێڕاق بە گشتی‪ ،‬حیسابێکی تایبەتی‬ ‫بۆ کوردستان بکەن‪.‬‬ ‫کــورد پێویستە بە گشتی نرخی ئەو‬ ‫دەسکەوتانە بزانێ کە تا ئێستا بە خەباتێکی‬ ‫دژوار و قوربانیەکی بێ ئەژمار بە دەستی‬ ‫هــێــنــاون‪ .‬هــەروەهــا پێویستە بــە ڕاددەی‬ ‫توانای خۆی‪ ،‬باوەڕبە خۆبوونیشی زیاد بێ‬ ‫و چیدیکە وەک قوربانی و لێقەوماو لە گەڵ‬ ‫دەور و بەری خۆی مامەڵە نەکا‪.‬‬ ‫ئــەنــجــامــەکــانــی ئ ــەو بــزووتــنــەوانــەی‬ ‫بە نــاوی بەهاری عەڕەبیەوە ناوبانگیان‬

‫دەرک ــرد‌و لە کۆتایی‌دا بە کێشەی نێوان‬ ‫دوو کلتووری جــیــاوازی کۆنە پارێزی‌و‬ ‫دێموکڕاسیخواز کۆتاییان هات‌و لە زوربەی‬ ‫واڵتە عەڕەبیەکان‌دا بەربەرەکانیەکی توند‬ ‫بەینی ئەو دوو کلتورە هاتە ئاراوە‪ ،‬نیشانی‌دا‬ ‫کە دەکری خەباتی کورد‌و میژووی خەباتی‬ ‫کورد ببێتە یەکەمین تاقیکردنەوەی سیستمی‬ ‫دێموکڕاسی لە هەمو ڕۆژهەاڵتی نێوەڕاست‬ ‫دا‌و لە کۆتایی‌دا کورد بەرێتە ئاستی نەتەوە‬ ‫دێــمــوکــڕات‌و پێشکەوتووەکان‪ .‬هەرچەند‬

‫پ ــێ ــش ــک ــەوتـ ـن‌خ ــوازە و دەکــــــرێ ببێتە‬ ‫هاوپەیمانێکی باوەڕپێکراو لە ناوچەکەدا‬ ‫بۆ هەموو هێزە دیموکڕاسیخواز و ئازادی‬ ‫خوازەکان لە ناوچەدا‪.‬‬ ‫پــێــویــســتــە کــــورد ئـــەم گــرنــگــە وەک‬ ‫پــــڕۆژەیــــەکــــی نـــەتـــەوەیـــی بــبــیــن ـێ‌و لە‬ ‫هەنگاوە سیاسی‪ ،‬ئــابــووری‪ ،‬ئەمنییەتی‌و‬ ‫کۆمەاڵیەتیەکانی خۆی‌دا حیسابی بۆ بکا‪.‬‬ ‫هــەربــەو پێیەش دەبــێ دۆســت‌و دوژمنی‬ ‫خــۆی بە باشی بناسێ‌و هەڵس‌وکەوت‌و‬

‫لە ئاستی کوردستانیش دا هەر ئەو دوو‬ ‫کلتووریە بوونی هەیەو بەربەرەکانی لە‬ ‫نێوان کۆنە پارێزی‌و دێموکڕاسیخوازی‌دا‬ ‫لــە زۆربـــەی ئاستەکان‌دا درێـــژەی هەیە‪،‬‬ ‫بــــەاڵم نــیــشــانــەکــانــی زاڵــبــوونــی ویستی‬ ‫دێموکڕاسیخوازی بەسەر ویستی کۆنە‬ ‫پارێزی‌دا بە تەواوی دیارن‪ .‬ئەوە کارێکی‬ ‫کـــردوە کــە ئــەزمــوونــی خۆبەڕێوەبەریی‬ ‫کـــورد‪ ،‬ببێتە تاقیکارییەکی بــە نــرخ بۆ‬ ‫سەقامگیربوونی دێموکڕاسی لە ناوچەی‬ ‫پڕ تەنگ‌و چەڵەمە‌و دیکتاتۆری لێدراوی‬ ‫ڕۆژهەاڵتی نێوەڕاست دا‪ .‬نەتەوەی کورد‬ ‫بەگشتی پێویستە شانازی بەو ڕۆڵەوە بکا‌و‬ ‫بە هەموو تواناوە هەوڵ بدا تا بیسەلمێنێ‬ ‫کە گەلێکی دێموکڕاسیخواز‪ ،‬ئاشتیخواز‌و‬

‫پەیوەندییەکانی خۆی لەسەر بناغەی ئەو‬ ‫مەسەلەیە‌و قازانجە نەتەوەییەکانی خۆی‬ ‫تەنزیم بکا‪ .‬بە تایبەت کە هەروەک پێشتر‬ ‫ئیشارەمان کــرد لە نــاوچــەکــەدا‪ ،‬چەندین‬ ‫هێزی کۆنە پارێز‌و دژی کــورد چاالکن‌و‬ ‫‌هێندێکیشیان دوژمنێکن کە کەوڵی دۆستیان‬ ‫بەسەر خۆیان‌دا داوە‪ .‬لە ڕاستی‌دا کورد‬ ‫لە ناوچەکەدا دۆستی ڕاستە قینەی زۆر‬ ‫کەمن‌و ئەوانەی چاویان بە پێشکەوتن و‬ ‫بوژانەوەی کورد هەڵدێ زۆر دەگمەنن‪.‬‬ ‫ێ وشیار‬ ‫هەر بۆیە نەتەوەی کورد دەب ‌‬ ‫بــێ لــە هەڵسوکەوتی لــە گــەڵ هێزەکانی‬ ‫وەک کۆماری ئیسالمی‪ ،‬داعــش‪ ،‬ڕێژیمی‬ ‫ئەسەد‪ ،‬تورکیە‪ ،‬حکوومەتی مالکی‪ ،‬واڵتانی‬ ‫عەڕەبی‌و تەنانەت باسکە درێژەکانی هێزە‬

‫رۆژنامەی‬ ‫دەرەکیەکان لە ناوچەکەدا‪ .‬هیچ الیەنێک‬ ‫لەو الیەنانە بــەدەر لە قازانجەکانی خۆی‬ ‫ناجووڵێتەوەو ناکرێ بێ هەڵسەنگاندن‌و‬ ‫لێکدانەوە مامەڵەی لەگەڵ بکرێ‪ .‬لەهەر‬ ‫پەیوەندییەک لەگەڵ ئەو هیزانەدا پێویستە‬ ‫قازانجی گشتی هەموو نــەتــەوەی کــورد‌و‬ ‫ئەمنییەتی نــەتــەوەیــی لــەبــەرچــاو بگیڕێ‪.‬‬ ‫تــەنــانــەت دۆســتــایــەتــیــیــەکــانــی ڕابــــردو‌و‬ ‫هاوسەنگەر بوون لە ڕابردوو دا نابێ لەم‬ ‫سەردەمەدا دیاریکەر بن‪ .‬قۆناغێکی تازە لە‬ ‫مێژووی کورد دا هاتوەتە ئاراوە کە تێی‌دا‬ ‫کــورد خــاوەنــی هێزی نیزامیی مــۆدێــرن‪،‬‬ ‫پەیوەندیی نێونەتەوەیی‪ ،‬دام و دەزگــای‬ ‫خۆ بەڕێوەبەری‪ ،‬دامــەزراوەی ئابووری‌و‬ ‫بەرهەمی خۆماڵی بەتایبەت دەرهێنان‌و‬ ‫پااڵوتنی نەوتە‪ .‬کورد چیدیکە لێقەوماو‌و‬ ‫دەربەدەرو پەنابەری واڵتانی دەور و بەر و‬ ‫دەرەوە نییە‪ .‬ڕەوا نییە ئێستاش خۆی هەر‬ ‫لەو چوارچێوەیە‌دا ببینێ و بۆ چارەسەری‬ ‫کێشەکانی مــەزلــومــانــە ڕوو بــکــاتــە ئــەو‬ ‫نــاوەنــدانــەی کــە دایــم خەریکی داڕشتنی‬ ‫گەاڵڵە و پالنی لە نێو بردنی دەسکەوتەکانی‬ ‫ئەون‪.‬‬ ‫لــە هــەمــان کــات دا حــەق نییە بچێتە‬ ‫ژێ ــرب ــاری داســەپــانــدنــی ســیــاســەتــی هێچ‬ ‫واڵتــێــکــەوە‪ .‬بــۆ مــەســڵــەحــەتــی واڵتــــان و‬ ‫بــە ئــامــۆژگــاریــی واڵتـــان و بــە بەهانەی‬ ‫یارمەتیکردن بە سەقامگیری ناوچەکە‪ ،‬یا‬ ‫پاراستنی نەخشەی جوغڕافی و سیاسیی‬ ‫نــاوچــەکــە‪ ،‬دەســت لــە قازانجەکانی خۆی‬ ‫هــەڵــگــرێ‌و بــە داهــاتــوویــەکــی نــادیــاریــان‬ ‫بسپێڕێ‪ ،‬لەسەر بناغەی قــەوڵ‌و بەڵێنی‬ ‫ســـەر کــاغــەز یــا بــەڵــێــنــی فــــان‌و فیسار‬ ‫واڵتی بە زاهیر دۆست‪ .‬لەو پەیوەندییە دا‬ ‫گرنگترین مەسەلەی ڕۆژ هێنانەوەی ناوچە‬ ‫دابــڕێــنــراوەکــانــی بــاشــووری کوردستانە‬ ‫بۆ سەر هەرێمی باشووری کوردستان‌و‬ ‫لــەویــش گــرنــگــتــر پێکهێنانی کــۆنــگــرەی‬ ‫نــەتــەوەیــی کـــوردە بــۆ پاراستنی هەموو‬ ‫دەسکەوتەکانی نەتەوەیی‪ ،‬بەدەستهێنانی‬ ‫مافی نەتەوەیی بۆ هەموو کوردستان‌و‬ ‫دابین کردنی ئەمنییەتی نەتەوەیی‪.‬‬

‫رووداوه‌کانی عێراق‌و‌ به‌رژه‌وه‌ندی ده‌وڵه‌تانی ناوچه‌که‌‬

‫عومەر باڵەکی‬ ‫ل ‌ه ماوه‌ی سه‌د ساڵی رابردوودا‬ ‫هــه‌ر ک ــام لــه‌و چـــوار واڵتــــه‌ی ک ‌ه‬ ‫کــوردســتــانــیــان بــ ‌ه ســـه‌ر دابـــه‌ش‬ ‫کـــراو ‌ه (ئــیــران‪ ،‬عــیــراق‪ ،‬تورکیه‌و‬ ‫ســووریــه‌) ل ـ ‌ه ه ـه‌مــوو ده‌رفـه‌تــێــک‬ ‫که‌ڵکیان وه‌رگرتو ‌ه ک ‌ه شه‌ڕ‌و نێوان‬ ‫ناخۆشی بخه‌ن ‌ه نێو ماڵی کوردو‬ ‫له‌هه‌مان حاڵ‌دا ل ‌ه هه‌موو ئیمکاناتی‬ ‫خــۆیــان کـه‌ڵــکــیــان وه‌رگـــرتـــو ‌ه ک ‌ه‬ ‫پێشگیری بکه‌ن ل ‌ه دروســت بونی‬ ‫ده‌وڵــه‌تــی کـــوردی ت ـه‌نــان ـه‌ت زۆر‬ ‫جاریش هه‌وڵیان داو ‌ه بۆب ‌ه ئاکام‬ ‫گه‌یاندنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی خۆیان‬ ‫ل ‌ه هـه‌ر پارچه‌یه‌ک ل ‌ه کوردستان‬ ‫ل ‌ه ویست‌و داواکانی کورد که‌ڵکی‬ ‫خراپیان وه‌رگرتوه‌‌و کوردیان وه‌ک‬ ‫فاکته‌ری فشار بۆ سه‌ر یه‌کتر به‌کار‬ ‫هێناوه‌‪ ،‬دیار ‌ه وایان خۆنیشان داو ‌ه‬ ‫ک ‌ه پشتگیری ل ‌ه دۆزی کورد ده‌که‌ن‬ ‫به‌اڵم کاتێک به‌رژه‌وه‌ندیان له‌وه‌دا‬ ‫بــێ پشتی کــورد چــۆڵ بــکـه‌ن‪ ،‬بێ‬ ‫س ـێ‌و دوو لێکردن پشتیان چۆڵ‬ ‫کروه‌و له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌ت ‌ه نه‌یاره‌ک ‌ه ل ‌ه‬ ‫سه‌ر که‌وڵی کورد پێک هاتوون‪.‬‬ ‫هــــه‌ر لــــه‌و هـــه‌لـــومـــه‌رجـــ ‌ه دا‬ ‫مـــێـــژوو ده‌ســـــت نــیــشــانــی ئـــه‌و ‌ه‬ ‫ده‌کــا کـ ‌ه کــورد هـه‌مــوو کاتیک ل ‌ه‬ ‫نه‌بوونی هاوپه‌یمانێکی ستراتیژیک‬ ‫لــــ ‌ه نــــاوچــــه‌کــــه‌دا تــــووشــــی ئــه‌و‬ ‫‌تییانه هاتوو ‌ه ک ‌ه ل ‌ه ڕابردوو‬ ‫نه‌هامه ‌‌‬ ‫دا روویـــــان داوه‌‪ ،‬بـــه‌اڵم ئـه‌گـه‌ر‬ ‫ده‌وڵه‌تانی ناوچه‌ک ‌ه ویستویان ‌ه بۆ‬ ‫بــه‌رژه‌وه‌نــدی خۆیان کــورد وه‌ک‬

‫فاکته‌رێکی فشار بۆ سه‌ر یه‌کتر ب ‌ه‬ ‫کار بێنن کوردیش هه‌وڵی داو ‌ه ئه‌و ‌ه‬ ‫ب ‌ه قازانجی خۆی بشکێنێته‌وه‌‌و ل ‌ه‬ ‫که‌ره‌سه‌و ئیمکاناتی ‌ئه‌و ده‌وڵه‌تان ‌ه‬ ‫ب ‌ه دژی خۆیان و ب ‌ه قازانجی خۆی‬ ‫که‌ڵکی لــێ‌وه‌ربــگــرێ‪ .‬بـــه‌اڵم هه‌ر‬ ‫وه‌ک ئێستا شاهیدین رۆژهه‌التی‬ ‫نــاوه‌ڕاســت‌و جیهان توشی ئــاڵ‌و‬ ‫گۆڕێکی وابـــوو ‌ه کـ ‌ه ڕۆڵــی کــورد‬ ‫ل ‌ه نــاوچـه‌کـه‌دا بـه‌رچــاوتـر‌و زه‌قتر‬ ‫کردۆته‌وه‌‪.‬‬ ‫عیراق‌و سووری ‌ه ئه‌و ده‌وڵه‌ت ‌ه‬ ‫ب ـ ‌ه هــێــزانـه‌ی جـــاران نــیـن‌و ئێران‬ ‫سه‌رقاڵی کێ‌به‌رکێیه‌کی توند ‌ه ل ‌ه‬ ‫ناوچه‌که‌داو ل ‌ه هه‌مان کات‌دا گەمارۆ‬ ‫ئابوورییه‌کان‌و کێش ‌ه کۆمه‌اڵیه‌تی‌و‬ ‫سیاسیه‌کانی نێو ده‌زگــای حاکم ‌ه‬ ‫رۆژبـــه‌رۆژ روو ل ‌ه زیــاد بوونه‌‌و‬ ‫ئـــه‌گـــه‌ری شـــێـــواوی لــ ‌ه ئ ــی ــران‌دا‬ ‫دروســت ده‌کــاو تورکی ‌ه ده‌یهه‌وێ‬ ‫ده‌وڵ ـه‌تــێــکــی بــه‌ هــێــزی نــاوچـه‌کـ ‌ه‬ ‫بێت‌و ته‌نانه‌ت ئ ــاره‌زووی ئه‌وه‌ی‬ ‫هـه‌یـ ‌ه ک ـ ‌ه شــکــۆی ئیمپراتوریه‌تی‬ ‫عوسمانی بۆخۆی بگرێنێته‌وه‌و بۆ‬ ‫ئه‌و ‌ه پێویستی هه‌ی ‌ه ک ‌ه ل ‌ه بواری‬ ‫ئابوورییه‌و ‌ه به‌هێز بێ‌و ئه‌منییه‌تی‬ ‫نێوخۆی سه‌قامگیر ب ـێ‌و بتوانێ‬ ‫بــچــێــتـه‌ نــێــو بــــــازاری هــاوب ـه‌شــی‬ ‫بۆیه مــاوه‌ی چه‌ند‬ ‫‌‌‬ ‫ئــورووپــا‪ .‬هـه‌ر‬ ‫ساڵیک ‌ه ل ‌ه سیاسه‌تی نێو خــۆی‌دا‬ ‫ئــاڵــوگــۆڕی پــێــو ‌ه ده‌بــیــنــدڕێ ب ‌ه‬ ‫تایبه‌تی س ـه‌بــاره‌ت بـ ‌ه مه‌سه‌له‌ی‬ ‫کــوردو مافه‌کانی‪ .‬ده‌بینین دوای‬ ‫تێپه‌ڕبونی نزیک ب ‌ه سه‌د ساڵ ل ‌ه ژێر‬ ‫کارێگه‌ری خه‌بات‌و به‌ربه‌ره‌کانی‬ ‫کــــوردو ئــاڵــوگــۆڕه‌کــانــی جیهان‌و‬ ‫نــاوچـه‌کـه‌دا ده‌وڵ ـه‌تــی تورکی ‌ه دان‬ ‫ب ‌ه بوونی کورد داده‌ن ـێ‌و ده‌رگای‬ ‫وتــووێــژ ده‌ک ــاتـ ـه‌وه‌‪ .‬هــه‌ر ل ـ ‌ه ژێر‬ ‫ئ ـه‌و ئــاڵ‌وگــۆڕانــه‌‌دا لـه‌ بــاشــووری‬

‫کوردستان کورد خاوه‌نی ده‌سه‌اڵتی‬ ‫سیاسی خۆیه‌تی‌و زیاتر ل ‌ه ‪ 20‬ساڵ ‌ه‬ ‫حوکمڕانی خۆی ده‌کاو ل ‌ه پێوه‌ندیی ‌ه‬ ‫دیپلۆماسیه‌کان‌دا ل ‌ه دنیای ده‌ره‌و ‌ه‬ ‫زۆر جـــــــاران وه‌ک واڵتــێــکــی‬ ‫سه‌ربه‌خۆ ل ‌ه گـه‌ڵ به‌رێوه‌به‌رانی‬ ‫ه ـه‌ڵ ـس‌و کــه‌وت ده‌کـــرێ‪ .‬ل ـ ‌ه خۆر‬ ‫ئاوای کوردستان کورد توانیویه‌تی‬ ‫جــۆرێــک لــ ‌ه ده‌ســـه‌اڵتـــی سیاسی‬

‫ک ـه‌وت بکاو خــۆی بۆداهاتوویه‌ک‬ ‫ئـــامـــاد ‌ه بــکــا کــ ‌ه س ـه‌رده‌مــانــێــکــی‬ ‫زۆر ‌ه خه‌ونی پێو ‌ه ده‌بینێ‪ .‬ره‌وتی‬ ‫رووداوه‌کان خێران‌و سه‌ر‌کردایه‌تی‬ ‫کــوردیــش لـ ‌ه ه ـه‌ر چــوار پارچه‌ی‬ ‫ک ــوردس ــت ــان ده‌بــــێ بـ ـ ‌ه خــێــرایــی‬ ‫رووداوه‌کــــان لـ ‌ه س ـه‌ر خ ـه‌ت بێ‌و‬ ‫خــوێــنـه‌نـه‌وه‌و بــڕیــاری ه ـه‌ب ـێ‌و ل ‌ه‬ ‫ه ‌هل‌ومه‌رجی پێویست دا بێ سڵ‬

‫یــــه‌کــــاکــــردنــــه‌وه‌ی کــێــش ـه‌کــان‌و‬ ‫له‌الیه‌کی دیکه‌شه‌و ‌ه له‌سه‌رده‌می‬ ‫ئێستادا کوردستان وه‌ک فاکته‌رێک‬ ‫وایـــ ‌ه ل ـه‌ب ـه‌ر چـــاوی زلــهــێــزه‌کــان‌و‬ ‫هــێــز ‌ه نــاوچـه‌یـه‌کــان بــۆ پاراستنی‬ ‫بــه‌رژه‌وه‌ن ــدی ستراتژی خۆیان‌و‬ ‫لێدانی به‌رژه‌وه‌ندی نه‌یاره‌کانیان‪.‬‬ ‫هـــــــه‌ر ئـــیـــســـتـــا تــــورکــــیــــه‌و‬ ‫ئــیــران لــ ‌ه نــاوچ ـه‌ک ـ ‌ه دا لــ ‌ه س ـه‌ر‬

‫بۆخۆی دروست بکاو ئه‌گه‌ر بتوانێ‬ ‫ماڵی خــۆی رێــک بخاته‌و ‌ه ره‌نگ ‌ه‬ ‫ل ـ ‌ه دوارۆژ‌دا فاکته‌رێکی دیکه‌ی‬ ‫به‌ه��ز بێت هاوچه‌شنی هه‌رێمی‬ ‫کوردستان ل ‌ه باشوور بۆ دۆزی‬ ‫کورد ب ‌ه گشتی ل ‌ه ناوچه‌و جیهان‌دا‪.‬‬ ‫ب ‌ه چاوخشاندن به‌و راستییانه‌ی‬ ‫له‌سه‌ره‌و ‌ه باسمان کردن پێویست ‌ه‬ ‫کـــــورد لـــه‌ هــــه‌ر چـــوارپـــارچـــه‌ی‬ ‫کوردستان‌دا ب ‌ه وریایی زیاتره‌و ‌ه‬ ‫له‌گه‌ڵ ئـه‌و ‌ه ئــاڵ‌و گۆران ‌ه هه‌ڵس‌و‬

‫کــردنـه‌و ‌ه یارمه‌تیده‌رو پشتیوانی‬ ‫یه‌کتر بن و ئه‌گه‌ر وا نه‌کرێ ره‌نگ ‌ه‬ ‫هه‌له‌کان له‌ ده‌ست بچن‪.‬‬ ‫ب ‌ه وته‌ی هێندێک ل ‌ه لێکۆڵه‌رانی‬ ‫ســیــاســی هــ ‌هل‌ومــه‌رجــی ئێستای‬ ‫کوردستان وه‌ک سه‌رده‌می شه‌ڕی‬ ‫چاڵده‌رانی لێ‌هاتوو ‌ه ب ‌ه ‌و مانای ‌ه ک ‌ه‬ ‫کوردستان وه‌ک فاکته‌رێک وای ‌ه‬ ‫ل ‌ه ناوچه‌که‌دا بۆ یه‌کالکردنه‌وه‌ی‬ ‫مــلــمــانــێــی بــــه‌رژه‌وه‌نــــدخــــوازی‌و‬ ‫ســتــراتــژی تــورکــیــه‌و ئ ــی ــران بۆ‬

‫ی‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندییه‌کان ل ‌ه حاڵی ملمالن ‌‬ ‫دان‌و کــوردســتــان‌و کــوردیــش ل ‌ه‬ ‫خانه‌ی معامه‌له‌و ئیمتیاز دان ب ‌ه‬ ‫یه‌کتری دای ‌ه ل ‌ه سه‌ر میزی هه‌ردوو‬ ‫واڵت‪.‬‬ ‫ئه‌و ‌ه تا رووحانی سه‌رکۆماری‬ ‫ئێران ڕاست له‌و سه‌روبه‌نده‌دا ک ‌ه‬ ‫ناوچه‌ک ‌ه ب ‌ه کۆمه‌ڵێک ئالوگۆری‬ ‫چــــاوه‌رووان ن ـه‌کــراوا تێپه‌ر ده‌بێ‬ ‫س ـه‌ردانــی تورکی ‌ه ده‌کـ ـا‌و بـ ‌ه پێی‬ ‫سه‌رچاوه‌ی هه‌واڵه‌کان دوای‬

‫‪ 20‬ساڵ ئه‌و ‌ه یه‌که‌م سه‌رکۆماری‬ ‫ئــێــرانـ ‌ه ک ـ ‌ه ب ـه‌ ره‌ســمــی س ـه‌ردانــی‬ ‫تــورکــیــه‌ی کــــــردوه‌و کــــورد ب ـه‌و‬ ‫ڕابردووییه که‌ هه‌یه‌تی‌و پێشتریش‬ ‫بــ ‌ه ک ــورت ــی بــاســمــان کـــرد جێی‬ ‫خۆیه‌تی له‌و پێوه‌ندی‌و سه‌ردانان ‌ه‬ ‫نیگه‌ران بێ‌و ئ ‌ه پرسیار ‌ه ل ‌ه خۆی‬ ‫بکا ک ‌ه ئایا ئه‌و سه‌فه‌ر ‌ه پێالنێکی ب ‌ه‬ ‫دژی کوردی ل ‌ه پشت نییه‌‌‪.‬‬ ‫هــه‌رچــه‌نــد لــ ‌ه ڕابـــــــردووش‌دا‬ ‫پێوه‌ندی ئێران‌و تورکی ‌ه ب ‌ه تایبه‌تی‬ ‫دوای هــاتــن ـ ‌ه ســــه‌ر ده‌ســـه‌اڵتـــی‬ ‫کــــۆمــــاری ئــیــســامــی هــــــه‌وراز‌و‬ ‫نــشــێــوی بــه‌خــۆیــه‌وه‌ دیـــو ‌ه بــه‌اڵم‬ ‫خــاڵــی هــاوبــه‌شــی کــ ‌ه هـــه‌ر دوو‬ ‫ت لــه‌گــه‌ڵ ی ـه‌کــتــر کــۆیــان‬ ‫ده‌وڵــــــ ‌ه ‌‬ ‫ده‌کاته‌وه‌‪ ،‬بوونی جوواڵنه‌وه‌یه‌کی‬ ‫ئازادیخوازو ماف ویست ‌ه ل ‌ه نێوخۆو‬ ‫سه‌رسنووره‌کانیان ک ‌ه به هێزی‬ ‫پێشمه‌رگه ته‌یاره‌ و ل ‌ه مه‌یدانه‌کانی‬ ‫ش ـه‌ڕدا ده‌ستی بااڵ ب ‌ه پێشمه‌رگ ‌ه‬ ‫بوو ‌ه هه‌ر بۆی ‌ه هه‌ردوو‌ال هه‌وڵیان‬ ‫داو ‌ه ل ‌ه کاتی ئاوادا ناکۆکیه‌کانیان‬ ‫وه‌ال بنێن‌و هاوکاری یه‌کتری بکه‌ن‬ ‫بۆ سه‌رکوتی جوواڵنه‌وه‌کان‌‪ .‬ئه‌و‬ ‫فــاکــت ـه‌ر ‌ه هــاوب ـه‌ش ـه‌ ل ـ ‌ه پــێــوه‌نــدی‬ ‫ئێران‌و تورکیه‌‌دا به‌شێک بوو ‌ه ل ‌ه‬ ‫ئوسوولێک ک ‌ه ئاڵوگۆری به‌سه‌ردا‬ ‫نه‌هاتوو ‌ه و جارێش نایه‌‌‪ .‬هه‌رچه‌ند‬ ‫ڕه‌وتـــــی ڕووداوه‌کـــــــــان لـ ـ ‌ه ی ـه‌ک‬ ‫دوو ساڵی ڕابــــردوودا‌‪ ،‬تورکیه‌ی‬ ‫گه‌یاندۆته‌‌ ئه‌و قه‌ناعه‌ت ‌ه ک ‌ه ڕێگای‬ ‫وتووێژ هه‌ڵبژێرێ‪.‬‬ ‫هـــــه‌ر ئــێــســتــا نـــاوچـــه‌کـــه‌ بـ ‌ه‬ ‫قۆناغێکی هه‌ستیاردا تێپه‌ڕ ده‌بێ‌و‬ ‫لـ ‌ه م ــاوه‌ی ح ـه‌وتــووی ڕابـــردوودا‬ ‫بـه‌شــێــک ل ـ ‌ه خــاکــی عــێــراق ک ـ ‌ه ب ‌ه‬ ‫ناوچه‌ی سوونه‌نشین به‌ناو‌بانگه‬ ‫لـ ‌ه الیــه‌ن چـه‌کــداره‌کــانــی ده‌وڵـه‌تــی‬ ‫ئیسالمی عــێــراق‌و ش ــام ده‌ســتــی‬ ‫به‌سه‌ر داگیراوه‌‌و ئه‌رته‌شی عێراق‬ ‫ب ‌ه شێوه‌یه‌ک تووشی شکان بوو‬ ‫ک ‌ه نه‌یتوانی خۆی بگرێته‌وه‌‌‪ .‬ئه‌وه‌ی‬ ‫جێی پرسیار ‌ه هێرشێکی له‌و بابه‌ت ‌ه‬ ‫ل‪9‬‬


‫‪5‬‬

‫‪٣١‬ی جۆزه‌ردانی ‪١٣٩٣‬‬

‫لە خوێنەرانەوە‬

‫‪٢١‬ی ژۆئه‌نی ‪٢٠١٤‬‬

‫ژماره‌‪٦٣٤ :‬‬

‫رۆژنامەی‬

‫سه‌رنج بده‌ن!‬ ‫« کوردستان» هه‌موو ژماره‌یه‌ک هه‌ڵبژارده‌یه‌ک له‌و راپۆرت‌و هه‌وااڵنه‌ی له‌الیه‌ن ئه‌ندامان‌و الیه‌نگرانی حیزب‪ ،‬یان خوێنه‌رانی ئه‌م رۆژنامه‌ی ‌ه ب ‌ه راگه‌یه‌نه‌کانی حیزب ده‌که‌ن له‌م الپه‌ڕه‌یه‌دا باڵو ده‌کاته‌وه‌‪ .‬داوا ل ‌ه‬ ‫خوێنه‌ران ده‌که‌ین له‌گه‌ڵ راپۆرت‌و هه‌واڵه‌کانیان‌دا وێنه‌ی پێوه‌ندیدار ب ‌ه بابه‌ته‌که‌ش بنێرن‪.‬‬

‫گوشار هێنانی هێندێک جاش بۆ الوەکان بۆ چەکهەڵگرتن‬ ‫چەند کەس لە جاشەکان بە‬ ‫ناوەکانی محەممەد پیری‪ ،‬لوقمان‬ ‫زەرزا‪ ،‬مامەند بەخشندە و یوسف‬ ‫کاکۆڵی‪ ،‬گوشاریان بۆ خەڵک بە‬ ‫تایبەتی الوەکــان هێناوە کە ببن‬ ‫بە جاش‌و بەسیجی‪ .‬دیارە خەڵک‬ ‫هیچ حیسێبێکیان بۆ قسەکانیان‬ ‫نەکردوە و هیچ کەس تەسلیمی‬ ‫داواکـــەیـــان نــەبــووە‪ .‬بـــەالم ئەو‬ ‫جاشانە دەستهەڵگر نین‌و دەیانهەوێ بە تەماع وەبەرنان‌و گوشاربۆ هێنان‪ ،‬هێندێک‬ ‫کەسی دیکە بۆ چەکهەڵگرتن‌و هاوکاریی دامودەزگا بەدناوەکانی ڕێژیم‌و خراپە‬ ‫بەرامبەر خەڵک لە پێناوی پووڵ‌و پارە دا پەیدا بکەن بۆ ئەوەی هەر خۆیان ڕسوا‌و‬ ‫روورەشی نێو خەڵک نەبن‌و هاوچارەنووسی دیکەشیان هەبێ!‬ ‫کاوە لە شنۆوە‬ ‫**‬

‫چاوەروانیی خەڵک لە ڕاگەیەنەکان‌و‬ ‫حیزب و ڕێکخراو و چاالکانی کورد‬ ‫لە پێوەندی گەڵ پەرەگرتنی دیاردەی بەکارهێنانی مادە سڕکەرەکان‌دا‬ ‫دیاردەی بازرگانی بە مادە سڕکەرەکان‌و کێشان‌و بەکارهێنانیان لە ئێران‌و‬ ‫بە تایبەتی لە شارە سنوورییەکان‪ ،‬بۆ وێنە پیرانشار بەردەوام لە زیادبوون دایە‬ ‫بە شیوەیەک کە مێشک‌و بیری بەشێکی زۆری خەڵکی بە خۆوە خەریک کردوە‪.‬‬ ‫دروستکرانی ماددەی سڕکەر لە کارگە‌و ئاشپەزخانە خۆجێیەکان وای کردوە‬ ‫ئەم ماددە ماڵوێرانکەرانە بە هاسانی دەستی خەڵک بکەون‌و ژمارەیەکی زیاتری‬ ‫خەڵک گیرۆدەیان بن‪ .‬ئەوەی راستی بێ خەڵک داوایان ئەوەیە کەسانی سەرشناس‬ ‫کە دەستیان لە باڵوکردنەوەی مــاددە سڕکەر داهەیە لەقاو بدرێن‌و تەنانەت‬ ‫چاوەروانن حیزب و ڕێکخراوە خەباتکارەکان سزایان بدەن‪.‬‬ ‫هەروەها داوایــان ئەوەیە چاالکانی سیاسی‌و کولتووری و کۆمەاڵیەتی و‬ ‫مەدەنی‪ ،‬راگەیەنە کوردییەکان‪ ،‬حیزب‌و ڕێکخراوە سیاسییەکان بەردەوام لە بارەی‬ ‫ئەو دیاردەیە‌و ئاسەوارە زیانبارەکانی ڕوونکردنەوە‪ ،‬وریاکردنەوە و ڕێنوێنی‬ ‫بدەن‪.‬‬ ‫لە پیوەندی لە گەڵ پەیجی هەڵمەتی بەربەرەکانی لە گەڵ ماددە سڕکەرەکانیش‬ ‫دا‪ ،‬ئەوکەسانەی لێرە من دەیانناسم‌و سەردانی ئەم الپەرەیە دەکەن‪ ،‬ڕۆژبەڕۆژ‬ ‫زیاتر دەبن‪ .‬بەاڵم چاوەڕوانن قسەی تازە‌و جیددیی تێدا بکرێ‪ .‬هەروەها داوایان‬ ‫ئەوەیە سەربردەی ئەو کەسانەی تێدا باڵو بکرێتەوە کە بوون بە قوربانیی ئەو‬ ‫بەاڵ مالویرانکەرە‌و بنەمالە‌و ژیان و کار‌و هەموو شتێکی خۆیان لەم ڕێگایەوە لە‬ ‫دەست داوە‪.‬‬ ‫لە پیرانشارەوە‪ :‬کەماڵ‬

‫«بەسیجیی چاالک» کەمتر بوونەوە!‬ ‫دیاردەی بە بەسیجی کردنی خەڵک‪ ،‬چەند ساڵێکە لەالیەن کۆماری ئیسالمییەوە‪،‬‬ ‫زۆر گرنگیی پێ دەدرێ‪ .‬هەوڵ‌و گوشارەکان بۆ بە بەسیجی کردنی خەڵک هەر‬ ‫ئێستاش درێژەی هەیە‪ .‬لە راستی‌دا کارێکی وایان کردوە ڕاپەراندنی زۆربەی کارە‬ ‫ئیدارییەکانی خەڵک لە دام‌و دەزگا و ئیداراتی دەوڵەتی‌و حکوومەتی‪ ،‬بە جۆرێک‬ ‫بەسترابێتەوە بە بەسیجی بوونی ئەوان‪ .‬بەالم ئەوەندەی من بەدواداچوونم بۆ‬ ‫کردوە و هەستم پێ کردوە‪ ،‬ئەوانەی بەسیجی چاالکن‪ ،‬ژمارەیان کەمتر بۆتەوە‪.‬‬ ‫راستییەکەی لەوانەیە کەسانێک لە ترسی گیرپیدان لە ئیدارات و هتد‪ ،‬قبووڵی‬ ‫ناونووسی لە بنکە‌و ستادەکانی بەسیجیان‌دا کردبێت‪ ،‬بەاڵم دەزانــن بەسیجی‬ ‫بوون‪ ،‬جیاوازییەکی لە گەڵ جاشەتی‌و هاودەستی لە گەڵ دامودەزگای ئیتالعات‌و‬ ‫سوپا نییە‌و ئەمەش یانی ڕسوابوون لە نێوخەڵک‪ .‬هەر بۆیە بەشی زۆری ئەو‬ ‫کەسانە‪ ،‬کارێکی وایان کردوە بەسیجی بوونەکەیان هەر بە ناو بێت‌و بە کردەوە‬ ‫خۆلەجیبەجیکردنی چاوەروانییەکانی دامودەزگاکانی ڕێژیم دەبوێرن‪.‬‬ ‫لە شنۆوە ‪ :‬احمد‪ .‬ص‬ ‫**‬

‫لە ڕێگای بۆکان‪ -‬سەقز‪ ،‬رووداوی‬ ‫ماشێن ‪ 3‬کوژراوی لێ کەوتەوە‬ ‫ئـــــەمـــــڕۆ‪21‬یـــــجـــــۆزەردان‪،‬‬ ‫کــاتــژمــێــر‪5‬ی ســەرلــەبــەیــانــی لە‬ ‫ســەر ڕێگای بۆکان‪ -‬سەقز‪ ،‬لە‬ ‫‪ 10‬کیلۆمیتریی بۆکان لە نزیک‬ ‫ئــاوایــی کوچکی خـــواروو‪ ،‬جیب‬ ‫گــااڵنــتــێــک لــە گـــەڵ ماشێنێکی‬ ‫گەورە ل ‌ه جۆری تریلی‪ ،‬لێکیان دا‪.‬‬ ‫ئەم رووداوە کوژرانی ‪ 3‬کەسی‬ ‫لێکەوتەوە کە دوانیان برا بوون‪.‬‬ ‫**‬

‫هیوا چیا لە بۆکانەوە‬

‫کوژرانی دوو کەس لە ناوچەی بانە‬ ‫بە تەقەی چەکدارەکانی ڕێژیم‬ ‫ڕۆژی ‪5‬ی جــۆزەردان هیزە ئینتیزامییەکان لە نێو کەوپێچ تەقە لە پۆلێک‬ ‫کاسبکار دەکــەن‪ .‬لە ئاکامدا کەسیک بە ناوی ئەحمەدی کاک ساڵحی‪ 22،‬ساڵە‪،‬‬ ‫خەڵکی ئاوایی میراوێی خواروو‪ ،‬دەکوژرێ‪.‬‬ ‫ڕۆژی ‪10‬ی جۆزەردانیش کاسبکارێکی کورد بە ناوی عەلی مستەفایی کوڕی‬ ‫حەسەن‪ ،‬لە سنووری شەهابەددین لە الیەن هێزە ئینتیزامییەکانەوە تەقەی لێ‌کرا‌و‬ ‫گیانی لە دەست دا‪ .‬ناوبراو تەمەنی ‪ 38‬ساڵ بوو و خاوەن ژن و منداڵ بوو‪.‬‬ ‫بااڵ لە بانەوە‬ ‫**‬

‫بڕیارەکانی ئیدارەی ئیتالعات بۆ‬ ‫کۆنتڕۆڵی کافی نێتەکان‬ ‫مــــاوەیــــەک ل ــەم ــەوب ــەر‬ ‫ئیدارەی ئیتالعاتی ئوستان‬ ‫(پارێزگای ورمــێ) چەندین‬ ‫کــۆبــوونــەوەی لــە پێوەندی‬ ‫لە گەڵ چۆنیەتیی کۆنتڕۆڵی‬ ‫کــافــی نــیــتــەکــان پــیــک هێنا‪.‬‬ ‫ئاکامی ئەو کۆبوونەوانە ئەم‬ ‫چەند بڕیارە بووە‪:‬‬ ‫‪ -1‬دان ــان ــی کــامــێــرای‬ ‫چــاوەدێــری (مــدار بستە) لە‬ ‫هەموو کافی نێتەکان‬ ‫بـــــە مــــەرجــــی‬ ‫‪ -2‬‬ ‫پێشاندانی کارتی میللی‪ ،‬ڕێگە بە مشتەرییەکانەوە دەدرێ لە کافی نێتەکان‬ ‫کاری ئەنترنێتی خۆیان بکەن‪.‬‬ ‫‪ -3‬لە هەر کافی نێتێک‪ ،‬دەفتەرێک دادەنــرێ بۆ تۆمارکردنی کاتی‬ ‫هاتن و ڕۆیشتنی هەر مشتەرییەک‪ .‬ژمارەی کارتی میللی و ئادرەسی ماڵ‬ ‫و ژمارەی موبایلەکەشی تۆمار دەکرێ‪.‬‬ ‫(لە مەهاباد نزیکەی مانگێکە ئەم ڕێوشوێنانە بەڕێوە دەچنو هەموو‬ ‫کافینێتەکان ئەمریان پێ کراوە هەر جۆرە جموجۆڵێکی جێگای گومان‪،،‬‬ ‫دەسبەجێ بە ئیدارەی ئیتالعات ڕابگەیەنن‌و دەفتەری تۆمارکردنی زانیاریی‬ ‫مشتەرییەکانیش هەموو ڕۆژێ بە وردی پڕ بکەنەوە)‪ .‬ئیدارەی ئەماکینی‬ ‫مەهاباد بەرپرسە لە جێبەجێکردنی ئەو بڕ��ارانە‪.‬‬ ‫دامەزراندنی بەسیجییە چاالکەکان بۆ جاسووسی لە الیەن ئیدارەی‬ ‫ئیتالعاتەوە‬ ‫ئیدارەی ئیتالعاتی مەهاباد لە هەوڵ دایە لە گوندەکانی مەهاباد بە‬ ‫گوێرەی حەشیمەتی هەر گوندێک کەسانێک وەک مووچەخۆروبەکرێگیراو‬ ‫ئیستیخدام بکا بۆ ئــەوەی کــاری جاسووسی‌و هەواڵگرییان بۆ بکەن‪.‬‬ ‫جــاران بەسیجییەکان بە پێی حــەز‌و ئیختیاری خۆیان راپۆرتیان بۆ‬ ‫ئیدارەی ئیتالعات دەنارد‪ .‬بەاڵم ئێستا ئیدارەی ئیتالحات دەیەوێ لە نێو‬ ‫بەسیجییە چاالکەکاندا‪ ،‬کەسانێک کە رابــردووی زیاتریان لە خەیانەت و‬ ‫خۆشخزمەتی‌دا هەیە‌و لە مێژ ساڵە بەسیجین‪ ،‬بۆ مەبەستی سیخوڕی‬ ‫وراپۆرتدانەوە‪ ،‬دابمەزرێنێ‌و بەشێوەی مانگانە مووچەیان پێ بدا‪.‬‬ ‫دیــارە گەاڵڵەی ئیستیخدامی بەسیجییە کۆنەکار‌و خۆشخزمەتەکان‪،‬‬ ‫سەرانسەرییە‌و نزیکەی مانگێکە بــە نــاوەنــدی پاڕێزگاکان‌و ئیدارەی‬ ‫شارستانەکان راگەیەندراوە‌و ئیدارەی ئیتالعاتی مەهابادیش خەریکە لەم‬ ‫ناوچەیە جێبەجێی دەکا‪.‬‬ ‫لە مەهابادەوە‪ :‬س‪.‬ب‪.‬ک‬

‫یادی ‪ ٣٤‬ساڵەی رادیۆ دەنگی کوردستان‬

‫برایم چوکەڵی‬ ‫رۆژی ‪٢٧‬ی جــــۆزەردانــــی‬ ‫ســاڵــی ‪ ،١٣٩٣‬ســی‌وچــوارەمــیــن‬ ‫ساڵرۆژی دامەزرانی رادیۆ دەنگی‬ ‫کوردستانی ئێرانە‪ .‬ئــەوەی ئەمڕۆ‬ ‫لەو کورتە باسە‌دا یادی هەڵکردنی‬ ‫مــۆمــی ‪ ٣٥‬ســاڵــەی رادیـــۆ دەنگی‬ ‫کوردستان دەکەینەوە زۆرتر دەبێ‬ ‫ئ ــاوڕ لــە ســەرەتــایــی دامــەزرانــی‌و‬ ‫ساڵەکانی سەرەتایی بدەینەوە کە‬ ‫ئەو کات وەک دەنگی بزووتنەوەی‬ ‫میللی دیموکراتیکی کــوردســتــان‬ ‫لەمانگی جۆزەردانی ساڵی ‪ ١٣٥٩‬بە‬ ‫سەرەتایی‌ترین ئیمکانات دەستی بە‬ ‫کار کردو لە ماوەی ‪٣٤‬ساڵ کاری‬ ‫بـــەردەوامـــی خــــۆی‌دا لــەگــەڵ ئــەو‬ ‫هەمووە گیروگرفتە جۆراوجۆرەی‬ ‫لە ســەر رێگای بــووە رۆژ لەگەڵ‬ ‫رۆژ بە گــوڕو تینەوە درێــژەی بە‬ ‫ئەرکی شۆڕشگێڕانەی خۆی داوە‪.‬‬

‫رادیــۆ کوردستان لە کاتێک‌دا‬ ‫دامــــەزرا کــە هــێــزەکــانــی کــۆمــاری‬ ‫ئــیــســامــی هــێــرشــی بــەربــاویــان‬ ‫ن و لە‬ ‫کـــــردە ســــەر کـــوردســـتـــا ‌‬ ‫راگــەیــەنــەکــانــیــشــیــان فڕوفیشاڵی‬ ‫درۆ‌و رییاکارانەیان بۆ خەلك باڵو‬ ‫دەکردەوەو تا تۆوی دووبەرەکی‌و‬ ‫ناهۆمێدی لەنێو خەلکی ‌دا بچێنێن‪،‬‬ ‫بــە تــایــبــەتــی ئــەوکــات پێشمەرگە‬ ‫بەرەبەرە لەشارەکان دەهاتەدەر‌‪،‬‬ ‫بۆیە دامەزرانی دەنگی کوردستان‬ ‫لـــە ه ــەڵ‌وم ــەرج ــێ ــک ــی ئـــەوتـــۆ‌دا‬ ‫پێویستییەکی مێژوویی بوو‪.‬‬ ‫لــــەمــــاوەی کــــاری رادیـــــۆ کە‬ ‫بــبــووە خــۆشــەویــســتــی کــۆمــەاڵنــی‬ ‫خــەڵــکــی کــوردســتــان‌و ســـەری بە‬ ‫هەموو مــاڵ‌و کەلێن‌و قوژبنێک دا‬ ‫دەکــرد‪ ،‬هەر لەو کاتە‌دا یەکێک لە‬ ‫هەدەفەکانی کۆماری ئیسالمی بوو‬ ‫ئەوەندەی لە توانایان دابوو شوێنی‬ ‫رادیۆ بدۆزنەوە‌و بۆمبارانی بکەن‬ ‫بــەڵــکــوو ئــەگــەر بــۆیــان کــرابــوایــە‬ ‫بـــۆ مـــاوەیـــەکـــی کــاتــیــش دەنــگــی‬ ‫حەقخوازانەی کورد بێ دەنگ بکەن‬ ‫ئەگەرچی زۆرجــار گرمەی تۆپ‌و‬ ‫مووشەکەکانی کۆماری ئیسالمی‪،‬‬ ‫بــێــژەرانــی رادیــــۆی راچــڵــەکــانــدوە‬ ‫بــەاڵم لەکار نــەوەســتــاون‌و لەگەڵ‬ ‫ئەو هەموو گیروگرفتانەی لەسەر‬

‫رێگای بوون ئەو رادیۆ خنجیالنەی‬ ‫کە لەسەردەمانێك چرای رووناکی‬ ‫نەتەوەی کوردبوو هەر درێژەی بە‬ ‫کاری خۆی دا‪.‬‬ ‫خــۆشــەویــســتــی رادیـ ــۆ دەنــگــی‬

‫کوردستانی ئێران الی کۆمەالنی‬ ‫خــەڵــك ل ــەوەداب ــوو کــە لــە هەموو‬ ‫هەل‌ومەرجیک‌دا راستییەکانی بە‬ ‫کۆمەاڵنی خەلک دەگـــوت‪ ،‬ئەگەر‬

‫ژمــارەیــەکــی زۆریـــش پێشمەرگە‬ ‫شەهید بوایە رادیۆ راستییەکانی باڵو‬ ‫دەکردەوەو و تەنانەت زۆرجاریش‬ ‫دام‌ودەزگاکانی کۆماری ئیسالمی‬ ‫بــۆ راس ــتــی‌ودرووس ــت ــی ئــامــاری‬

‫شەڕەکان پشتیان بە هەواڵەکانی‬ ‫رادیۆ دەنگی کوردستان دەبەست‪.‬‬ ‫بۆیە لەالیەک چقڵی چاوی دوژمن‬ ‫بــوو لــە الیــەکــی دیــکــە جیگایەکی‬

‫حـــاشـــا لــــێ نـــــەکـــــراوی لــــە نــێــو‬ ‫جوواڵنەوەی کورد‌و کوردستان‌دا‬ ‫بۆ خۆی کردبۆوەو خۆشەویست‌و‬ ‫جیگای باوەڕو متمانەی نێو خەڵكی‬ ‫کــوردســتــانــی بــەدەســت هێنابوو‪،‬‬

‫ئەوە شانازییەکی گەورەی حیزبی‬ ‫دیموکراتی کوردستان ‌و بەتایبەت‬ ‫ئــەوانــەی هەڵسورینەرانی رادیــۆ‬ ‫بــوون بە حــەق دەبــێ پێی بنازن‌و‬

‫سەربەر ‌ز بن‪.‬‬ ‫لەدنیای ئەمڕۆدا ئالوگۆڕێکی‬ ‫قـــووڵ بــە تــەکــنــەلــۆژی‌دا هــاتــوەو‬ ‫پێشرەفتی زۆری کــــردوەو رۆژ‬ ‫لەگەڵ رۆژ زیاتر بەرەو پێش هەنگاو‬ ‫دەنێ‪ ،‬بەاڵم با ئەوچرا گەشاوە لە‬ ‫بیر نەکەین کە لەسەردەمانێك‌دا‬ ‫جــێــگــای هــیــوا‌وهــۆمــێــدی خەڵکی‬ ‫کوردستان‌و ئاوێنەی راستییەکانی‬ ‫کۆمەڵگای کوردەواری بوو‪.‬‬ ‫مــاوەتــەوە لــەو باسە کورتە‌دا‬ ‫بــڵــێــیــن ‌و ئـــامـــاژە بـــــەوە بــکــەیــن‬ ‫کـــە زەحــــمــــەت‌و م ــان ــدووب ــوون ــی‬ ‫ژمارەیەکی زۆر لە بەڕێوەبەران‌و‬ ‫هەلسوڕاوان‌و کادرو پێشمەرگەی‬ ‫رادیـــــۆ‪ ،‬لــە رێ ــب ــەرای ــەتــی‌ڕا بگرە‬ ‫ت ــا پــێــشــمــەرگــەیــەکــی ســـــادە‪ ،‬کە‬ ‫سااڵنێکی بــــەردەوام زەحمەتیان‬ ‫کێشاو تک‌تک ئارەقەیان دەڕشت‬ ‫لــە هــەمــوو هــەلــومــەرجــێ ـك‌دا بێ‬ ‫وچــان و راوەســتــان بۆ ساتێکێش‬ ‫ریگایان نــەدا ئەو رادیــۆ بە نرخە‬ ‫لــە کــار بــوەســت ـێ‌و زۆر جاریش‬ ‫لــە گــواســتــنــەوە‌دا تەنانەت ئامادە‬ ‫بــــوون گــیــانــی خــۆیــان پێشکەش‬ ‫بکەن‪ ،‬سپاس بۆ زەحمەتەکانیان‪،‬‬ ‫بۆ فیداکارییان‪ ،‬بۆ ماندووبوونی‬ ‫شەو‌و رۆژیــان‪ ،‬لەراستی ئەوانەی‬ ‫بــوونــە هــۆکــاری بــەردەوامــبــوونــی‬ ‫رادیــــۆ جــێــگــای ش ــان ــازی ‌حیزبی‬ ‫دیموکرات‌و خەلکی کوردستانن‪.‬‬


‫‪4‬‬

‫‪٣١‬ی جۆزه‌ردانی ‪١٣٩٣‬‬

‫راگەیەندراو‬

‫‪٢١‬ی ژوئه‌نی ‪٢٠١٤‬‬

‫ژماره‌‪٦٣٤ :‬‬

‫درێژەی‪:‬‬

‫ڕاگه‌یاندراو سه‌باره‌ت به به‌ڕێوه‌چوونی پلینۆمی دەیەمی‬ ‫کۆمیته‌ی ناوه‌ندیی حیزبی دێـموكڕاتی کوردستان‬

‫ه ـه‌ر ل ـه‌م پێوه‌ندییه‌دا پلینۆمی کۆمیته‌ی‬ ‫ناوه‌ندی له‌و باوه‌ڕه‌دا بوو که سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‬ ‫که کۆماری ئیسالمی به دنه‌دانی کۆمه‌ڵێک کێشه‬ ‫و قه‌یران بۆ دراوسێکانی و واڵتانی نزیک هه‌وڵ‬ ‫ده‌دا رۆڵی هێزێکی ده‌ستڕۆیشتوو له ناوچه‌که‌دا‬ ‫بگێڕێ‪ ،‬به‌اڵم هاوکات بۆخۆی به‌ده‌ست کۆمه‌ڵێک‬ ‫کێشه‌ی جیددی له‌بواری ملمالنه‌ی نێوان باڵ و‬ ‫ژێرباڵه‌کانی خودی حاکمییه‌ت‪ ،‬قه‌یرانی دارایی‬ ‫و ئابووری به‌تایبه‌تی له‌ژێر کاریگه‌ریی گه‌مارۆ‬ ‫نێوده‌وڵه‌تییه‌کاندا‪ ،‬قووڵبوونه‌وه‌ی گیروگرفته‬ ‫مــرۆیــی و کۆمه‌اڵیه‌تییه‌کانی نێو کۆمه‌ڵگای‬ ‫ئێران و له هه‌مووشی گرینگتر سووربوونی‬ ‫چین و توێژ ‌ه جۆراوجۆره‌کانی ئه‌و کۆمه‌ڵگای ‌ه‬ ‫له‌سه‌ر خه‌بات بۆ وه‌دیهێنانی مافه مرۆیی و‬ ‫دێموکراتییه‌کانیاندا به‌رۆکی ئـه‌و رێژیمه‌یان‬ ‫گرتووه و رێژیم تا ئێستاش که سێ ده‌ی ‌ه و نیو‬ ‫له حاکمییه‌تی راده‌برێ هه‌روا له چاره‌سه‌ی ئه‌م‬ ‫کێشان ‌ه و ل ‌ه کپ کردنی ده‌نگی خه‌ڵکدا داماو و‬ ‫ده‌سته‌وه‌ستان ماوه‌ته‌وه‪.‬‬ ‫له گۆشه‌نیگای تایبه‌ت به کوردستانیشه‌وه‪،‬‬ ‫پــلــیــنــۆم لـــه‌و بــــــاو‌ه‌ڕه‌دا بـــوو کــه ســــه‌ره‌ڕای‬ ‫ب ـ ـه‌رده‌وامـ ــیـ ــی ســیــاس ـه‌تــی دژه‌ مـــرۆیـــی و‬ ‫دژه‌گ ـه‌لــیــیــانــه‌‌ی رێــژیــم و فــشــار و زه‌بـــر و‬ ‫زه‌نگی دام و ده‌زگاکانی سه‌رکوت ده‌ره ـه‌ق‬ ‫به گه‌لی کــورد له رۆژه ـه‌اڵتــی کوردستان –‬ ‫پــاش هاتنه‌سه‌رکاری س ـه‌رکــۆمــاری نوێش‪-‬‬ ‫‪ ،‬ویستی ئـــازادی و ئــیــراده‌ی خه‌باتگێڕانه‌ی‬ ‫خه‌ڵکی کــوردســتــان هــه‌ر لــه جێی خۆیه‌تی‪.‬‬ ‫چاالکی و تێکۆشانی رۆڵه‌کانی کورد له‌نێوخۆ‬ ‫بــۆ ب ـه‌رب ـه‌ره‌کــانــی و خــۆڕاگــری ل ـ ‌ه به‌رامبه‌ر‬ ‫سیاسه‌ته‌کانی رێــژیــمــدا و بــۆ هێنانه‌گۆڕێی‬ ‫مافه نه‌ته‌وایه‌تی و دێموکراتیکه‌کانیان هه‌روا‬ ‫به‌رده‌وام و به‌شێوه‌گه‌لی نوێ ل ‌ه په‌ره‌ئه‌ستاندن‬ ‫دایــه‪ .‬هه‌ربۆیه‌شه کۆمیته‌ی نــاوه‌نــدی کــار و‬ ‫تێكۆشانی چاالکانی سیاسی و مه‌ده‌نیی کورد‬ ‫له به‌ستێنه جۆربه‌جۆره‌کانیدا ب ـه‌رز نرخاند‬ ‫و له‌و ب ــاوه‌ڕه‌د‌ا بوو که ب ـه‌ده‌ر له بابه‌تی بێ‬ ‫باوه‌ڕی و بێ ئیراده‌یی کۆماری ئیسالمییش بۆ‬ ‫که‌مکردنه‌وه‌ی فشار له‌سه‌ر خه‌ڵك و رێگه‌دان‬ ‫به دروستبوونی بواری جموجۆڵ و تێکۆشانی‬ ‫سیاسی و مه‌ده‌نی‪ ،‬جێی خۆیه‌تی بژارده‌کانی‬ ‫کۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نیی کــورد له نێوخۆی واڵت‬ ‫له هه‌ر ده‌رفه‌تێک بۆ ب ‌ه مه‌سه‌له هێشتنه‌وه‌ی‬ ‫پرسی کــوردســتــان که‌ڵک وه‌‌ربــگــرن‪ .‬حیزبی‬ ‫دێــمــوکــراتــی کــوردســتــان و ســه‌رجــه‌م هێز ‌ه‬ ‫سیاسیی ‌ه تێکۆشه‌ره‌کانی کورد له رۆژهه‌اڵتی‬ ‫کــوردســتــانــیــش پــێــویــســتــه بــــــــه‌رده‌وام ئ ـه‌و‬ ‫راستییه‌یان له‌به‌رچاو بمێنێ که ده‌بێ مه‌یدان‬ ‫و مه‌به‌ستی سه‌ره‌کیی کــار و خه‌باتی ئێمه‬ ‫نێوخۆی واڵت و روو به نێوخۆی واڵت بێ‬

‫و پێویسته له‌مه‌وبه‌دواش به رێکاری گونجاو‬ ‫بایه‌خ و گرینگیی زۆرتری پێ بدرێ‪.‬‬ ‫هه‌ر له‌و چوارچێوه‌یه‌دا‪ ،‬پلینۆمی کۆمیته‌ی‬ ‫ناوه‌ندی له‌و باوه‌ڕه‌دا بوو که فره‌چه‌شنییه‌کانی‬ ‫نێو کۆمه‌ڵگای رۆژهه‌اڵتی کوردستان به‌تایبه‌تی‬ ‫لـه‌بــواری ئایین و ئایینزاکاندا پێویسته وه‌ک‬ ‫ده‌وڵه‌مه‌ندییه‌ک و به چاوی رێز و حورمه‌ته‌وه‬ ‫سه‌یر بکرێن‪ .‬هه‌ر له‌و کاته‌دا بـه‌اڵم پێویسته‬ ‫هه‌موو چین و توێژه‌کانی کۆمه‌ڵگای رۆژهه‌اڵتی‬ ‫کوردستان به سوننی و شیعه و یارسان و‬ ‫هی تــره‌وه له خه‌بات و تێکۆشانی خۆیان بۆ‬ ‫وه‌ده‌ستهێنانی مافه ره‌واکانیاندا یه‌كگرتوویی‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی کــورد بپارێزن و رێگه به کۆماری‬

‫دێموکڕات له‌مه‌ڕ پێشگیری له بـه‌رده‌وامــی و‬ ‫قووڵبوونه‌وه‌ی ئه‌و دابه‌شبوونانه به چه‌شنێک‬ ‫که که‌لێن بخاته یه‌كڕیزیی نه‌ته‌وه‌ی کورد به‬ ‫ئـه‌کــتـه‌ره گرینگه‌کانی گــۆڕه‌پــانــی سیاسه‌تی‬ ‫کوردی بگه‌یه‌نێ‪.‬‬ ‫له‌پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ باشووری کوردستاندا‬ ‫پلینۆمی ده‌هـه‌مــی کۆمیته‌ی نــاوه‌نــدی وێــڕای‬ ‫پێداگرتنه‌وه ل ـه‌س ـه‌ر گرینگیی یه‌کگرتوویی‬ ‫س ـه‌رکــردای ـه‌تــیــی سیاسیی کـــورد لــه مامه‌ڵ ‌ه‬ ‫ل ـه‌گ ـه‌ڵ کێشه‌کانی نــێــوان ه ـه‌رێــم و ب ـه‌غــدا و‬ ‫رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی سیناریۆ و ئه‌گه‌ره‌کانی‬ ‫سه‌ر ڕێ‪ ،‬ناڕه‌زایه‌تیی خۆی له‌‌پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ‬ ‫ئه‌و به‌شه له وته‌کانی نوێنه‌ری حکومه‌تی هه‌رێمی‬

‫رابردووی پڕشنگداری کورده‌کانی رۆژهه‌اڵت‬ ‫ه ـه‌م ل ـه‌بــواری خ ـه‌بــات و فــیــداکــاری بــۆ مافه‬ ‫ره‌واکانی خۆیان و هه‌م له‌بواری هاوپێوه‌ندی‬ ‫له‌گه‌ڵ پارچه‌کانی دیکه‌ی کوردستاندا و له‬ ‫هه‌ڵوێست و لــێــدوانـه‌کــانــی خــۆیــانــدا هه‌ستی‬ ‫رۆڵه‌کانی کورد له رۆژهه‌اڵت و له پارچه‌کانی‬ ‫دیکه‌ی کوردستاندا به‌گشتی خه‌وشدار نه‌که‌ن‪.‬‬ ‫ئــه‌وه‌نــده‌ی ده‌گ ـه‌ڕێــت ـه‌وه س ـه‌ر بــاکــووری‬ ‫کوردستان‪ ،‬کۆمیته‌ی ناوه‌ندی له‌و بــاوه‌ڕه‌دا‬ ‫ب ــوو کــه تــا ئــه‌و جــێــگــایـه‌ی لــه بـ ـه‌رژه‌وه‌ن ــدی‬ ‫درێژخایه‌نی دابینکردنی ماف ‌ه نه‌ته‌وایه‌تییه‌کانی‬ ‫کورد له تورکیه‌دایه‪ ،‬پێویسته هه‌موو هه‌وڵێک‬ ‫بدرێ که به‌ستێنێک که بۆ بردنه پێشی پرسی‬

‫ئیسالمی ن ـه‌ده‌ن که به مانۆڕه فێڵکارییه‌کانی‬ ‫خـــۆی لـــه‌و جــــۆره فــره‌چـه‌شــنــیــیــانـ ‌ه بــۆ درز‬ ‫خستنه‌وه له‌نێوریزه‌کانی خه‌ڵکی کوردستان‬ ‫و بــه الڕێــــدا بـــردن و گــۆڕیــنــی ســروشــت و‬ ‫جـه‌وهـه‌ری مه‌سه‌له‌ی کــورد له ئێران که‌ڵكی‬ ‫خراپ وه‌ربگرێ‪.‬‬ ‫له‌سه‌ر ئاستی کوردستاندا به‌گشتی‪ ،‬پلینۆمی‬ ‫کۆمیته‌ی ناوه‌ندی وێڕای سه‌رنجدان به دوایین‬ ‫ئــاڵــوگــۆڕ ‌ه سیاسییه‌کانی پارچه‌کانی دیکه‌ی‬ ‫کوردستان‪ ،‬لـه‌و بـــاوه‌ڕه‌دا بــوو که له هه‌مان‬ ‫کاتدا که به ب ـه‌راورد له‌گه‌ڵ سااڵنی پێشووتر‬ ‫هه‌ل و ده‌رفه‌تی له‌بار بۆ بردنه پێشی پرسی‬ ‫کورد له‌و پارچانه‌ی کوردستاندا له‌گۆڕێدایه‪،‬‬ ‫به‌اڵم نیگه‌رانیی خۆیشی له دابه‌شبوونی هێز و‬ ‫الیه‌نه کوردییه‌کان له په‌راوێزی ملمالنه‌ی نێوان‬ ‫هێزه ناوچه‌ییه‌کاندا و به‌رده‌وامیی زێهنیه‌تی‬ ‫یه‌كتر قــبــووڵ ن ـه‌کــردن ده‌ربـــڕی و ده‌فــتـه‌ری‬ ‫سیاسیی حیزبی راسپارد که په‌یامی حیزبی‬

‫کوردستان له تــاران ده‌ربــڕی که بۆته مایه‌ی‬ ‫دڵگرانی و بریندار بوونی هه‌ستی تێکۆشه‌رانی‬ ‫کــورد لــه رۆژهــه‌اڵتــی کــوردســتــان‪ .‬کۆمیته‌ی‬ ‫نــاوه‌نــدی وێــڕای وه‌بیرهێنانه‌وه‌ی رابــردووی‬ ‫برایه‌تی و هاوپێوه‌ندی و هه‌ستی به‌رپرسایه‌تیی‬ ‫کورده‌کانی رۆژه ـه‌اڵت ده‌رهـه‌ق به باشووری‬ ‫ک ــوردس ــت ــان و ک ــارن ــامــه‌ی سـ ـه‌ربـ ـه‌رزانـ ـه‌ی‬ ‫حیزبی دێموکڕات ل ـه‌بــواری پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ‬ ‫ده‌وڵه‌تانی حاکم به‌سه‌ر کوردستاندا‪ ،‬وێڕای‬ ‫ده‌رک کردنی هه‌لومه‌رجی ئه‌مڕۆی پێوه‌ندی‬ ‫و به‌رژه‌وه‌ندیییه‌کانی حکومه‌ت و الیه‌نه‌کانی‬ ‫هه‌رێمی کوردستان‪ ،‬له‌و باوه‌ ‌ڕه‌دا بوو که هه‌م‬ ‫زه‌رووره‌ت و ریساڵه‌تی یه‌کێتی و رووحــی‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی کورد و هه‌م ته‌نانه‌ت به‌رژه‌وه‌ندیی‬ ‫جێگه و پێگه‌ی هێزه‌کانی کورد له باشووری‬ ‫کوردستان له زه‌ینی کورده‌کانی رۆژهه‌اڵتدا‬ ‫ئه‌وه ده‌خوازێ که به‌رپرسانی ئه‌م پارچه‌یه‌ی‬ ‫کــوردســتــان بــه چــاوی حــورمـه‌تـه‌وه بڕواننه‬

‫کـــورد ل ـه‌رێــگــای سیاسی و دیــالــۆگ ـه‌وه له‌و‬ ‫واڵتــه‌دا هاتۆته پێش له‌بار نه‌چێ‪ .‬سه‌باره‌ت‬ ‫بـــه رۆژئــــــــاوای ک ــوردس ــت ــان ــی ــش‪ ،‬پــلــیــنــۆمــی‬ ‫کۆمیته‌ی نــاوه‌نــدی وێــڕای دووپاتکردنه‌وه‌ی‬ ‫ئامانجییه‌کڕیزیی هێزه‌کانی کورد له‌و پارچه‌یه‌ی‬ ‫کوردستاندا و پێویستیی پێکهێنانی به‌ستێنێکی‬ ‫ئاوه‌اڵ و هه‌مه‌الگیر بۆ به‌شداری و بڕیاردانی‬ ‫هاوبه‌شی هه‌موو هێزه‌کان له چاره‌نووسی‬ ‫ئه‌م پارچه‌یه‌ی کوردستاندا‪ ،‬به‌شداری نه‌کردنی‬ ‫کانتۆنه‌کانی کورد له رۆژئاوای کوردستان له‬ ‫شانۆسازییهه‌ڵبژاردنی سـه‌رۆک کۆماریدا که‬ ‫رێژیمی به‌شار ئه‌سه‌د له‌ جه‌رگه‌ی قه‌یرانی‬ ‫خوێناوی و ماڵوێرانکه‌ری ئه‌و واڵته‌دا به‌ڕێوه‌ی‬ ‫برد به هه‌ڵوێستێکی دروست و له‌جێی خۆیدا‬ ‫زانی‪.‬‬ ‫ل ـه‌س ـه‌ر ئاستی ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانیدا‪،‬‬ ‫پلینۆمی کۆمیته‌ی ناوه‌ندی له‌گه‌ڵ وه‌بیرهێنانه‌وه‬ ‫و به‌داخبوونی ل ‌ه هه‌موو ئه‌و په‌رش و باڵوی و‬

‫هه‌ڵوێستی حیزبی دیموکراتی کوردستان له‌ پێوه‌ندی‬ ‫له‌گه‌ڵ ڕووداوه‌کانی ئه‌م دوایانه‌ی عێراق‌دا‬ ‫هێرش‌و په‌الماری ئه‌م دوایانه‌ی چه‌کداره‌کانی گرووپی‬ ‫توندڕه‌وی ده‌وڵه‌تی ئیسالمیی عێراق و شام(داعش) بۆ سه‌ر‬ ‫سوپا‌و دام‌و ده‌زگاکانی حکوومه‌تی ل ‌ه پاریزگای نه‌ینه‌وا‪ ،‬ده‌ست‬ ‫ب ‌ه سه‌رداگیرانی شاری مووسڵ‌وناوچه‌یه‌کی به‌رین ل ‌ه ڕۆژاوای‬ ‫عێراقی ل ‌ه الیه‌ن ئه‌م گرووپه‌و ‌ه لێ که‌وته‌وه‌‪ .‬ئه‌م ڕووداوانـ ‌ه‬ ‫خۆبه‌ده‌سته‌وه‌دان‌و پاشه‌کشه‌ی سوپا‌وهێز ‌ه حکوومه‌تییه‌کانی‬ ‫ده‌ولـه‌تــی عیراق ل ‌ه الیــه‌ک‌و ئــاواره‌بــوونــی ســه‌دان هــه‌زار ل ‌ه‬ ‫خه‌لکی شار‌و ناوچه‌ شه‌ڕلێدراوه‌کانی به‌ دواوه‌ بوو‪.‬‬ ‫وه‌ک ده‌زانــیــن به‌شێکی بــه‌رچــاوی هــێــرش‌و پ ـه‌المــار‌و‬ ‫ئاڵۆزییه‌کانی ئه‌م دواییان ‌ه ل ‌ه دراوسێیه‌تیی خاکی هه‌رێمی‬ ‫کوردستان‌و ب ‌ه تایبه‌تی له ‌نزیک ئه‌و ناوچ ‌ه کوردیان ‌ه ڕوویان‬ ‫داو ‌ه ک ‌ه ل ‌ه مێژسال ‌ه ب ‌ه زۆر‌و داگــیــرکــردن‪ ،‬ل ‌ه کوردستان‬ ‫دابڕێندراون‪ .‬باوه‌شکردنه‌وه‌ی خه‌ڵک‌و حکوومه‌تی هه‌ریمی‬ ‫کوردستان بۆ ئاواره‌کانی شه‌ڕ‌و ئالۆزییه‌کانی چه‌ند رۆژی‬ ‫رابردوو ل ‌ه الیه‌ک‌و چوونی هێزه‌کانی ئاسایش‌و پێشمه‌رگ ‌ه ب ‌ه‬ ‫هانای دانیشتوانی ئه‌م ناوچانه‌و پارێزگارییان ل ‌ه گیان‌و ماڵی‬ ‫پێکهات ‌ه جۆراوجۆره‌کانی ئه‌وێ‪،‬هه‌ڵوێستێکی به‌رپرسان ‌ه و‬ ‫نه‌ته‌وه‌ییی ‌ه که‌ حکوومه‌تی هه‌ریم گرتوویه‌ته‌‌ به‌ر‪.‬‬ ‫حــیــزبــی دیــمــوکــراتــی ک ــوردس ــت ــان‪ ،‬ڕووبــــه‌ڕوونــــه‌وه‌ی‬ ‫ژیــرانــه‌‌‌‌‌‌‪،‬ب ـه‌رپــرســان ـه‌و ن ـه‌ت ـه‌وه‌یــی حکوومه‌تی ه ـه‌رێــم‪ ،‬هیز ‌ه‬ ‫سیاسییه‌کان‌‌و دانیشتوانی کوردستان ل ‌ه گه‌ڵ ڕووداوه‌کــان‌و‬ ‫بارودۆخی هه‌ستیاری ئێستای ناوچه‌که‌‪ ،‬بە درووست دەزانێ‪.‬‬ ‫ئێم ‌ه وێڕای ده‌ربڕینی پشتیوانیی خۆمان له‌م هه‌ڵوێسته‌‪ ،‬ل ‌ه سه‌ر‬ ‫پێویستیی یه‌کگرتوویی هه‌ر چی زیاتری خه‌ڵکی کوردستان‌‌‌و‬ ‫یه‌کهه‌ڵوێستیی سه‌رجه‌م هێزه‌سیاسییه‌کان له‌م هه‌لومه‌رج ‌ه‬

‫دا‪،‬پێ داده‌گرین‪ .‬هه‌ر له‌م کاته‌دا بۆجارێکی دیکه‌ش دووپاتی‬ ‫ده‌که‌ینه‌و ‌ه ک ‌ه حیزبی دیموکراتی کوردستان‌و خه‌باتکارانی‬ ‫گه‌لی کورد ل ‌ه رۆژهه‌التی کوردستان‪،‬پشتیوانی‌و پارێزگاری ل ‌ه‬ ‫ده‌سکه‌وت ‌ه نه‌ته‌وه‌ییه‌کانی گه‌لی کورد له‌م به‌شه‌ی کوردستان‬ ‫ب ‌ه ئه‌رکی خۆیان ده‌زانن‪.‬‬ ‫حیزبی دیموکراتی کوردستان‬ ‫ده‌فته‌ری سیاسی‬ ‫‪1393 /3/24‬‬ ‫‪2014/6/14‬‬

‫رۆژنامەی‬ ‫که‌موکوڕییانه‌ی ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی به‌رده‌وام‬ ‫به‌ده‌ستیه‌وه ده‌ناڵێنێ‪ ،‬پێویستیی درێژه‌دانی‬ ‫پــێــوه‌نــدی و دی ــال ــۆگ لــه‌گــه‌ڵ هــێــز و الیـه‌نــه‬ ‫سیاسییه‌کانی ئێران به‌مه‌به‌ستی دروستکردنی‬ ‫تێگه‌یشتنی هاوبه‌ش سـه‌بــاره‌ت به دواڕۆژی‬ ‫سیاسیی ئێران و دابینبوونی ماف ‌ه ره‌واکانی‬ ‫نه‌ته‌وە‌کانی ئه‌و واڵته‌ی دووپات کرده‌وه‌‪.‬‬ ‫ت ــا ئ ـــه‌و جــێــگــای ـه‌ی ده‌گـــه‌ڕێـــتـــه‌وه س ـه‌ر‬ ‫ئ ــۆپ ــۆزی ــس ــی ــۆن ــی کــــــورد لــــه رۆژهــــه‌اڵتــــی‬ ‫کوردستانیش‪ ،‬پلینۆمی کۆمیته‌ی نــاوه‌نــدی‬ ‫له‌و بــاوه‌ڕه‌دا بوو که له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دا که که‌شی‬ ‫ئێستای نێوان هێز و الیه‌نه‌کان به به‌راورد له‌گه‌ڵ‬ ‫رابردوودا مایه‌ی خۆشحاڵی و دڵگه‌رمییه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫هه‌ر له‌و کاته‌دا پێویسته ئه‌و که‌شه گونجاوه‬ ‫له پێوه‌ندییه‌کانی نێوان الیه‌نه‌کانی رۆژهه‌اڵتی‬ ‫کوردستان چوارچێو ‌ه و رێکاری به‌کرده‌وه‌ی‬ ‫لــه‌بــواری خ ـه‌بــات و تێکۆشانی هــاوبــه‌ش و‬ ‫دروستکردنی ئیراده‌ی تۆکمه‌تری نه‌ته‌وه‌یی و‬ ‫گڕوتین به‌خشین به خۆڕاگری و خۆڕێکخستنی‬ ‫کۆمه‌اڵنی خه‌ڵکی کوردستاندا لێ بکه‌وێته‌وه‪.‬‬ ‫هـ ـه‌ر لـ ـه‌و چــوارچــێــوه‌یــه‌دا و ســه‌بــاره‌ت‬ ‫بــه پرسی نــێــوان دێموکراته‌كان و وه‌ستانی‬ ‫دانیشتنه‌کانی نێوان دوو الیــه‌ن‪ ،‬ئه‌گه‌ر چی‬ ‫حیزبی دیموکراتی کوردستان‪ ،‬لێکدانه‌و ‌ه و‬ ‫خوێندنه‌وه‌ی خۆی بۆ هۆکاره‌کانی وه‌ستانی‬ ‫ئـه‌م دانیشتنان ‌ه هه‌یه‌‪ ،‬بـه‌و حاله‌ش‪،‬کۆمیته‌ی‬ ‫ناوه‌ندی‪ ،‬ده‌فته‌ری سیاسیی حیزبیراسپارد که تا‬ ‫ئه‌و جێگایه‌ی بۆ حیزبی دێموکڕاتی کوردستان‬ ‫ده‌گه‌ڕێته‌وه‪ ،‬بۆ ده‌سپێکردنه‌وه‌ی ئه‌و وتووێژانه‬ ‫و له‌پێناوی دۆزینه‌وه‌ی رێگاچاره‌سه‌ره‌یه‌کی‬ ‫هاوبه‌ش بۆ ئه‌م کێشه‌یه یارمه‌تیده‌ر بێ‪.‬‬ ‫له بڕگه‌یه‌کی دیکه‌ی کاره‌کانی پلینۆمی‬ ‫ده‌ی ـه‌مــی کۆمیته‌ی نـــاوه‌نـــدی‌دا‪ ،‬هــه‌ر کــام له‬ ‫کۆمیسیۆن و ئۆرگانه سه‌ره‌کییه‌کانی کاروباری‬ ‫حیزب له کوردستان و ده‌ره‌وه‌ی واڵت راپۆرتی‬ ‫کار و تێکۆشانی یه‌کساڵی رابــردووی خۆیان‬ ‫پێشکه‌ش کرد ک ‌ه له‌الیه‌ن رێبه‌ریی حیزبه‌وه‬ ‫ئـ ـه‌و راپــۆرتــانــ ‌ه هـه‌ڵــسـه‌نــگــێــنــدران و وێ ــڕای‬ ‫ده‌ستنیشانکردنی خاڵ ‌ه به‌هێز و الوازه‌کانی کار‬ ‫و تێکۆشانی به‌ش ‌ه کارییه جۆراوجۆره‌کانی‬ ‫حــیــزب رێــنــوێــنــی و ب ــڕی ــاری پــێــویــســت ل ـه‌و‬ ‫پێوه‌ندییه‌دا به‌په‌سند گه‌یشت‪.‬‬ ‫لــه به‌شێکی دیــکـه‌ی کــاره‌کــانــی پلینۆمدا‪،‬‬ ‫ئایین‌نامه‌یه‌ک که ده‌‌فته‌ری سیاسی سه‌باره‌ت به‬ ‫بنه‌ما و چوارچێوه‌ی ئه‌رک و رۆڵی راوێژکارانی‬ ‫ده‌فــتـه‌ری سیاسی ئــامــاده‌ی کــردبــوو‪ ،‬له‌الیه‌ن‬ ‫کۆمیته‌ی ناوه‌ندیی حیزبه‌وه که‌وته به‌ر باس‬ ‫و په‌سند کرا‪.‬‬ ‫پێویسته بگوترێ کــه لــه دوایــیــن به‌شی‬ ‫کــاره‌کــانــی پلینۆمی ده‌یــــه‌مــــدا‪،‬دوو کــه‌س له‬ ‫ئه‌ندامانی جێگری کۆمیته‌ی نــاوه‌نــدی وه‌ک‬ ‫ئه‌ندامی ئه‌سڵیی کۆمیته‌ی ناوه‌ندی هه‌ڵبژێردران‬ ‫و سه‌ره‌نجام پاش چوار رۆژ کار و گفتوگۆی‬ ‫به‌رده‌وام پلینۆم کۆتایی به‌کاره‌کانی خۆی هێنا‪.‬‬ ‫حیزبی دێموکڕاتی کوردستان‬ ‫ده‌فته‌ری سیاسی‬ ‫‪ 21‬ی جۆزه‌ردانی ‪1393‬‬ ‫(‪ 11‬ی ژووئه‌نی ‪)2014‬‬

‫به‌ڕێوچوونی ڕێوره‌سمی کۆتایی ده‌وره‌ی ‪207‬ی فێرگه‌ی‬ ‫سیاسی نیزامیی حێزبی دێمۆکراتی کوردستان‬ ‫ب ‌ه کۆتایی هاتنی ده‌وره‌ی ‪207‬ی‬ ‫سه‌ره‌تایی پێشمه‌رگه‪ ،‬پۆلێکی دیکه‌ ل ‌ه‬ ‫الوانی کورد په‌یوه‌ست ب ‌ه ڕیزه‌کانی‬ ‫حیزبی دێموکراتی کوردستان بوون‪.‬‬ ‫ن‬ ‫ڕێ ــکــه‌وت ــی ‪ 27‬ی جــــــۆزه‌ردا ‌‬ ‫رێوڕه‌سمی جێژنی کۆتایی فێرگه‌ی‬ ‫سیاسی _ نیزامیی ده‌وره‌ی ‪207‬ی‬ ‫ســه‌ره‌تــایــی پــێــشــمـه‌رگـ ‌ه لــ ‌ه بنکه‌ی‬ ‫ده‌فته‌ری سیاسی حیزب به‌ڕێو ‌ه چوو‪.‬‬ ‫ئــه‌م ڕێــوڕه‌ســم ـ ‌ه ب ـ ‌ه س ــروودی‬ ‫نه‌ته‌وایه‌تیی « ئه‌ی ره‌قیب»‌و ڕاگرتنی‬ ‫ساتێ بێده‌نگی بۆ ڕیزدانان ل ‌ه گیانی‬ ‫پــاکــی شـه‌هــیــدانــی ڕێــگ ـه‌ی ڕزگـــاری‬ ‫کوردستان ده‌ستی پێکرد‪.‬‬ ‫لـه‌و رێــوره‌ســمـه‌دا کــاک حه‌سه‌ن‬ ‫خــوشــکــه‌الم‪ ،‬ئ ـه‌نــدامــی ڕاوێ ــژک ــاری‬ ‫کومیته‌ی ناوه‌ندی به‌بۆنه‌ی کۆتایی‬ ‫هاتنی ئه‌و ده‌وره‌یه‌ی فێرگه‌ی سیاسی‬ ‫نیزامی وتارێکی پێشکێش کرد‪.‬‬ ‫به‌ڕێزیان ل ‌ه په‌یامه‌که‌یان‌دا وێڕای‬ ‫لــێــکــدانـه‌وه‌ی دوایــیــن ئاڵۆگۆڕه‌کانی‬ ‫ناوچه‌و به‌شه‌کانی کوردستان پڕژای ‌ه‬ ‫سه‌ر پرس ‌ه ڕۆژه‌ڤه‌کانی ڕۆژهه‌اڵتی‬ ‫کــوردســتــان‌و‪ ،‬ق ـه‌یــرانــی ئــابــووری‌و‬

‫مــاده‌ســڕکـه‌ره‌کــانــی بـ ‌ه دوو کێشه‌ی‬ ‫هه‌ر ‌ه گرینگی ئه‌و به‌شه‌ی کوردستان‌و‬ ‫ئێران ناوبرد‪ .‬ل ‌ه به‌شێکی دیکه‌ی ئه‌م‬ ‫ڕێوره‌سمه‌دا ڕاپۆرتی فێرگ ‌ه ل ‌ه الیه‌ن‬ ‫کــاک ت ـه‌هــا باتیگوڵ خــوێــنــدرای ـه‌وه‌‪.‬‬ ‫ناوبراو راپۆرتی کار و چاالکیه‌کانیانی‬ ‫فــیــرگ ـ ‌ه لــ ‌ه پــێــوه‌نــدی لــه‌گــه‌ڵ کــاری‬ ‫په‌روه‌رده‌یی فێرگ ‌ه ل ‌ه ماوه‌ی ئه‌م دوو‬ ‫مانگه‌دا خسته‌ ڕوو‪.‬‬ ‫سروودی « مێژووی دێمۆکرات‬

‫ب ‌ه خوێن نووسراوه‌« ل ‌ه الیه‌ن چه‌ند‬ ‫به‌شداربوویه‌کی ده‌وره‌و ‌ه وترایه‌وه‌و‬ ‫پاشان په‌یامی فێرگ ‌ه ل ‌ه الی ـه‌ن کاک‬ ‫سـه‌یــد ئ ـه‌نــوه‌ر بـــه‌روه‌نـــدی‌و‪ ،‬پارچ ‌ه‬ ‫هــونــڕاوه‌ی ـه‌ک لـ ‌ه په‌سنی پێشمه‌رگ ‌ه‬ ‫له‌ الیه‌ن ئیبراهیم عومه‌ری پێشکه‌ش‬ ‫کران‪ .‬ل ‌ه دوایین به‌شی ڕێوره‌سمه‌که‌دا‬ ‫خــــه‌اڵت بــ ‌ه ســـه‌ر ســه‌رکــه‌وتــووانــی‬ ‫ده‌وره‌که‌دا دابه‌ش کرا‪.‬‬


‫‪3‬‬

‫‪٣١‬ی جۆزه‌ردانی ‪١٣٩٣‬‬

‫هه‌واڵ‌و راپۆرت‬

‫‪٢١‬ی ژۆئه‌نی ‪٢٠١٤‬‬

‫ژماره‌‪٦٣٤ :‬‬

‫رۆژنامەی‬

‫به‌ڕێوه‌چوونی سمیناری «ئەمڕۆو داهاتووی سیاسیی ئێران‌و ڕۆڵی ئۆپۆزیسیۆن»‬ ‫ڕێــک ـه‌وتــی ‪٢٤‬ی جــۆزەردانــی‬ ‫‪ ١٣٩٣‬لـــ ‌ه زانــــکــــۆی ئــۆســڵــۆ بە‬ ‫بەشداریی « کــاوە ئاهەنگەری لە‬ ‫حیزبی دێــمــوکــراتــی کــوردســتــان‌و‬ ‫محەممەدرەزا حەیدەری‪ ،‬وتەبێژی‬ ‫کەمپینی سەوز‪ ،‬عەبباسی شوکری‬ ‫رۆژنـــــامـــــەنـــــووس‌‌و لــێــکــۆڵــەری‬ ‫فــەرهــەنــگــی‪ ،‬فــــەروخ نێعمەتپوور‬ ‫لــە رێــکــخــراوی فــیــدایــیــانــی ئــێــران‬ ‫(ئەکسەرییەت)‪ ،‬عەبدوڵاڵ حیجاب‬ ‫چاالکی سیاسی‪ ،‬پەرویز الشــاری‬ ‫ن پێک‬ ‫لە حیزبی خەڵکی بەلووچستا ‌‬ ‫هات‪.‬‬ ‫‌ پانێلی یــەکــەمــی سمینارەکە‬ ‫ب ــۆ بــاســه‌کــانــی مــحــەمــمــەد رەزا‬ ‫حــەیــدەری‪ ،‬محەممەد شەکووری‌و‬ ‫فــــــەروخ نــێــعــمــەتــپــوور ت ــەرخ ــان‬ ‫کرابوو‪ ،‬حەیدەری لەژێرسەردێری‬ ‫«یەکێتی‪ ،‬ئۆپۆزیسیۆن‌و رێبەری»‬ ‫ب ‌ه ئــامــاژ ‌ه ب ‌ه ڕووداوه‌کــانــی دوای‬ ‫ه ـه‌ڵــبــژاردن ـه‌کــانــی ســەرکــۆمــاریــی‬ ‫ساڵی ‪١٣٨٨‬ی هــەتــاوی‌و فروفێڵی‬ ‫دەســەاڵتــدارانــی ئیسالمی‌و دزینی‬ ‫دەنگەکان‪ ،‬باسی ل ‌ه ئیڕاده‌ی خەڵکی‬ ‫ئ ــێ ــران بــەبــێ دارشــتــنــی پالنێکی‬ ‫پێشوەخت بۆ ناڕه‌زایه‌تی ده‌ربڕین‬ ‫بـ ‌ه بــڕیــاری ده‌ســـه‌اڵت بــۆ گۆڕینی‬ ‫ئاکامه‌کانی هه‌ڵبژاردن کرد‪.‬‬ ‫پاشان عەبباس شوکری ک ‌ه ل ‌ه‬ ‫روانــگـه‌ی فه‌رهه‌نگییه‌و ‌ه شرۆڤه‌ی‬ ‫سیاسه‌تی کــرد‪ ،‬پێی وابــوو کاتێک‬ ‫باسی فەرهەنگ دەکــەیــن ناتوانین‬ ‫لـــە ســیــاســەت خـــۆ بــشــاریــنــەوە‪،‬‬ ‫ئ ــەگ ــەر ت ــۆزێ ــک دڵــســۆزیــمــان بۆ‬ ‫ئــەم واڵتــە هەبێ ناتوانین تەنیا لە‬

‫گۆشەنیگایەکەوە بروانینە سەرجەم‬ ‫کۆمەڵگای سیاسی ئێران‪ .‬بەاڵم لە‬ ‫الیەکی دیکەوە دەڕوانینە ئەو شادی‌و‬ ‫خۆشییە کاتییانەی کە بەداخەوە لە‬ ‫ئێران بۆ گەنجان دێتە پێش‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫حــکــوومــەت خ ــوازی ــاری ماتەمین‪،‬‬ ‫گریان‌و خەمە‪ ،‬به‌اڵم ئـه‌وه‌ی الوان‬ ‫ده‌ینوێنن شادیی لە کۆیلەیی دایه‌و‬ ‫شادیی لە کۆیلەیەتی‌دا بایەخی زۆر‬ ‫نیە‪ ،‬بریا تــۆزێــک لــە ئومێدەکان‌و‬ ‫شادییە کاتییەکان ببێتە کۆمەڵێک‬

‫ل ــە ئـ ــێـ ــران‌‌دا چ ــۆن ــەو بــەتــایــبــەتــی‬ ‫مــەســەلــەی حاکمییەت‌و دەوڵــەتــی‬ ‫کۆماری ئیسالمی‪ .‬خاڵی دووهــەم‪:‬‬ ‫هـــەلـــومـــەرجـــی ئــۆپــۆزیــســیــۆن‌و‬ ‫کۆمەڵگای مەدەنی لە ئێران‌دا‪.‬‬ ‫ن ــاوب ــراو تیشکی خست ‌ه سـه‌ر‬ ‫ئـــــه‌وه‌ی ل ــە واڵتــــی ئــێــمــە بــەهــۆی‬ ‫هەلومەرجێکی تایبەتی کــە هەیە‬ ‫جـــەرەیـــانـــێـــک یـــــان رووداوێــــــــک‬ ‫ک ــە ل ــەن ــاو حــاکــمــیــیــەتــی کــۆمــاری‬ ‫ئیسالمی‌دا دێتەگۆرێ کاردانەوەی‬

‫روانینمان بۆ دەســەاڵتــی ســەرەوە‬ ‫هەبێ‪ .‬لێکدانەوە بۆ ئاڵوگۆرەکانی‬ ‫بــکــەیــن‪ ،‬ک ــاردان ــەوەک ــان ــی بــۆســەر‬ ‫کۆمەڵگاو ئــەوە کە کۆمەڵگا چۆن‬ ‫دەتــــوانــــێ لـــە پــێــوەنــدیــی لــەگــەڵ‬ ‫دەســــــەاڵت‌دا کــێــشــەو گرفتەکانی‬ ‫بەرەوپێش بەرێ‪.‬‬ ‫پـــەروی ــز الشـــــاری ل ــە حیزبی‬ ‫خەڵکی بەلووچستان بیروبۆچوونی‬ ‫حیزبەکەی ســەبــارەت بــە کێشەی‬ ‫نــەتــەوەکــانــی پێکهێنەری ئێرانی‬

‫لە هەڵبژاردنی تاکە کەسی‌و ویستی‬ ‫گشتیی بەردەوام‪.‬‬ ‫دواتـــر فـــەروخ نێعمەتپوور لە‬ ‫رێــکــخــراوی فــیــدایــیــانــی ئێرانیش‬ ‫ب ــاســه‌کــه‌ی لـ ـ ‌ه پ ــێ ــوه‌ن ــدی ل ـه‌گ ـه‌ڵ‬ ‫رەوتــــی ســیــاســی ئــێــرانــدا بـه‌سـه‌ر‬ ‫دوو خ ــاڵ ــدا دابـــــەش کــــرد‪ ،‬خــاڵــی‬ ‫یـــەکـــەم‪ :‬هــەلــومــەرجــی سیاسیی‬

‫راستەوخۆی لەسەر کۆمەڵگای ئێمە‬ ‫هەیەو کــاردانــەوەی راستەوخۆی‬ ‫لـــەســـەر دەســـــــەاڵت‌و پــێــوەنــدیــی‬ ‫دەســــەاڵت لــەگــەڵ کۆمەڵگا هەیە‪.‬‬ ‫لـــەم گــۆشــەنــیــگــایــەوە ئــێــمــە وەک‬ ‫ئۆپۆزیسیۆن یان هێزەکانی جیابیر‪،‬‬ ‫یــان هێزەکانی کۆمەڵگای مەدەنی‬ ‫هەمیشە ناچار بووین بە جۆرێک‬

‫حاکمییەتی ئیسالمی بۆ بەشدارانی‬ ‫سێمینارەکە شیکردەوە‪ .‬ب ‌ه دوای‬ ‫ئـــه‌ودا عــەبــدوڵــا حیجاب چاالکی‬ ‫سیاسی گــوتــی‪ :‬یەکێک لــە کێشە‬ ‫سەرەکییەکانی ئێمە لە سەرجەم‬ ‫ئۆپۆزیسیۆنی ئێران‌دا زۆر ئاشکرا‬ ‫دێــتــە بـــەرچـــاو‪ ،‬ئ ــەوی ــش ئــەوەیــە‬ ‫لەجیاتی دەستپێکردنی گفتوگۆی‬

‫به‌ڕێوه‌چوونی ڕێوڕەسمی ڕێزگرتن لە ‪٧٠‬‬ ‫ساڵ خەباتی «سارم‌خان سادق وەزیری»‬ ‫ڕێکه‌وتی ‪١٧‬ی جـــۆزەردان بە‬ ‫بـه‌شــداریــی کۆمەڵێک کەسایەتیی‬ ‫سیاسی‌و ئەدەبی‌و نوێنەری حیزب‌و‬ ‫ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان‬ ‫ڕێورەسـمێک بۆ ڕێزگرتن لە ‪٧٠‬‬ ‫ســاڵ خــەبــات‌و تێکۆشانی ‌دکتۆر‬ ‫ســــارم‌خــــان ســــادق وەزیــــــری لە‬ ‫شــاری فڕانکفۆرتی واڵتــی ئاڵمان‬ ‫بەڕێوەچوو‪.‬‬ ‫لـــــه‌و ڕێـــــوڕەســـــمـــــەدا دوای‬ ‫خــوێــنــدنــه‌وه‌ی پــەیــامــی دەســتــەی‬ ‫بــه‌رێ ــوه‌بــه‌ری ــی ئـــه‌و ڕێــوره‌ســم ـ ‌ه‬ ‫فیلمێکی دێکۆمێنتی لە سەر ژیان‌و‬ ‫خەباتی سادق وه‌زیری پیشان درا‪.‬‬ ‫پــاشــان کۆمەڵێک کەسایەتیی‬ ‫سیاسیی نــاســراوی بــزووتــنـه‌وه‌ی‬ ‫سیاسیی کوردستان‌و ئێران پەیامی‬ ‫خۆیان ب ـه‌و بۆنه‌ی ‌ه خوێنده‌و ‌ه ک ‌ه‬ ‫په‌یامه‌کانی مامۆستا عەبدووڵاڵ‬ ‫حەسەنزادەو کاک جەلیل گادانی‌و‬ ‫په‌یامی محەمەد سدیق کەبودوەند‪،‬‬ ‫ســەرۆکــی بــەنــدکــراوی ڕێکخراوی‬ ‫مــافــی مــرۆڤــی کــوردســتــان چه‌ند‬

‫ن ل ـه‌و ڕێــوڕه‌ســمـه‌دا‬ ‫په‌یامێک بــوو ‌‬ ‫خــوێــنــدران ـه‌وه‌و ل ـ ‌ه ســەرجــەم ئه‌و‬ ‫پەیام‌و بروسکانه‌دا باس لە خەبات‌و‬ ‫تێکۆشانی سادق وەزیــری لە پێناو‬ ‫ئازادی‌و گەلی کورد کرابوو‪.‬‬ ‫لـــــــە بــــەشــــێــــکــــی دیـــــکـــــەی‬ ‫ڕێـــوڕەســـمـــەکـــه‌دا ســـــارم ســـادق‬ ‫وەزیــری وتەیەکی پێشکەش کردو‬ ‫بە ئاماژە بە دەیــان ساڵ خەبات‌و‬ ‫تێکۆشانی خۆی لە پێناو ئــازادی‌و‬ ‫ســەربــەســتــی گــەلــەکــەیــدا‪ ،‬هــاوکــات‬

‫باسی لەو کەندو کۆسپانە کرد کە‬ ‫بــە درێــژایــی دەی ــان ســاڵ خەبات‌و‬ ‫تێکۆشانی هاتوونەتە سەر ڕێی‪.‬‬ ‫به‌ڕێزیان ل ‌ه درێژه‌ی قسه‌کانیدا‬ ‫کۆمه‌ڵێک پێشنیارو ڕاسپارده‌ی ل ‌ه‬ ‫پێناو یه‌کڕیزیی هێزه‌کانی سیاسیی‬ ‫کورد هێنای ‌ه به‌رباس‌و تیشکی خست ‌ه‬ ‫سه‌ر ئه‌وه‌ی حیزبەکان بە هاوفکریی‬ ‫ن دا‬ ‫لەگەڵ یەکتر لە کاتە پێویستەکا ‌‬ ‫هاوهەڵوێست بن‪.‬‬

‫دیداری کومیتەی دانمارکی حیزبی دێموکڕاتی کوردستان‬ ‫له‌گه‌ڵ وەزیری پێشووی ده‌ره‌وه‌ی ئەو واڵتە‬ ‫هەیئەتێکی کومیتەی دانمارکی حیزبی دیموکراتی‬ ‫کوردستان پێکهاتوو لە «ئامانج پیرمەو ڕەشید قازی»‬ ‫لــە دەفــتــەری تایبەتی « پێرستی مولیر»‪ ،‬وەزیــری‬ ‫پێشووی دەرەوەی دانمارک چاویان ب ‌ه ناوبراو که‌وت‪.‬‬ ‫پێرستی مولیر کە ئیستا ئەندامی پارلمانی دانمارکه‌‪،‬‬ ‫لەو دیدارەدا لە سەر دەورو کاریگەی ئورووپاو جێگەو‬ ‫پێگەی واڵتــی دانــمــارک لــە داڕشتنی سیاسەتەکانی‬ ‫پارلمانی ئــورووپــا دا قسه‌ی کــردو هەیئەتی حیزبی‬ ‫دێــمــوکــڕاتــی کــوردســتــانــیــش ڕخــنــەیــ��ن لــە سیاسەتی‬ ‫دووفاقیه‌تی واڵتانی ئورووپایی لە هەمبەر کۆماری‬ ‫ئیسالمیی ئێران گرت‪ ،‬بە تایبەت له‌وه‌ی کە حکوومەتی‬

‫دانمارک ڕێگەی بە هێندێک لە دەمڕاستەکانی ڕژیمی‬ ‫ئێران دابــوو بێن‌و لە زانکۆکانی ئەو والتــە سمینارو‬ ‫کــۆبــوونــەوەی گشتی‪ ،‬بــە مەبەستی پــڕۆپــاگــانــدە بۆ‬ ‫ڕژیــمــی ئــیــران بــگــرن‪ .‬ل ـه‌س ـه‌ر بــارودۆخــی نالەباری‬ ‫ئێران‌و پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ‪ ،‬بە تایبەت گەلی‬ ‫کورد لە الیەن ڕێژیمی ئیسالمیی ئێرانه‌وه‌و هەروەها‬ ‫دەستێوەردانی ئەو ڕژیمە لە کاروباری واڵتانی جیهان‌و‬ ‫هــاریــکــاری‌و پشتگیری ڕێژیمی ســووریــە ته‌وه‌رێکی‬ ‫دیکه‌ی باسه‌کانی هه‌یئه‌تی حیزب بوول بوون له‌گه‌ڵ‬ ‫ئه‌و ئه‌ندام پارلمانه‌ی دانمارک‪.‬‬

‫ســیــاســیــی لـــەنـــێـــوان ه ــێ ــزەک ــان‪،‬‬ ‫لــەجــیــاتــی دەســتــپــێــکــردنــی دیــاڵــۆگ‬ ‫لەنێوان هێزەکان‌دا‪ ،‬ئێمە زۆرتر لە‬ ‫کۆبوونەوە تایبەتییەکانی خۆمان‌دا‬ ‫ب ــەش ــداری ــی دەکـــەیـــن‌و زۆربــــەی‬ ‫بەشدارانی کۆبوونەوەکانیش یان‬ ‫ئەندامانی حیزبێک یان کەسانێکی‬ ‫تایبەتین کــە لــەو کــۆبــوونــەوانــەدا‬ ‫بەشدار دەبن‪ ،‬بۆیە یەکێک لە گرفتە‬ ‫سەرەکییەکان لە دوارۆژی ئێران‬ ‫نــەبــوونــی دیــاڵــۆگ یــان گفتوگۆی‬ ‫نێوان هێزە سیاسییەکانە‪.‬‬ ‫دوایــــیــــن کـــەســـی بـ ــەشـ ــداری‬ ‫پانێلی دووهــەم‪ ،‬کــاوە ئاهەنگەری‪،‬‬ ‫ئه‌ندامی کومیته‌ی ناوه‌ندیی حیزب‬ ‫بوو کە باسەکەی تایبه‌ت بە باس‬ ‫ل ـ ‌ه سـ ـه‌ر وەزعــــی ئێستای ئــێــران‬ ‫کــردبــوو‪ .‬نــاوبــراو تیشکی خست ‌ه‬ ‫س ـه‌ر ئــه‌وه‌ی خەڵک لە رەوشێکی‬ ‫زۆر نالەباردا دەژیــن‪ ،‬بێجگە لەوە‬

‫کە دەسەاڵتدارانی ئێران بە شێوەی‬ ‫رێکوپێک پرۆژەگەلێکیان لە ماوەی‬ ‫‪ ٣٥‬ســاڵــی رابـــــردوو بــۆ جێبەجێ‬ ‫کـــردن‌و درێ ــژک ــردن ــەوەی تەمەنی‬ ‫دەســەاڵتــی خــۆیــان لــەنــاو خەڵک‌دا‬ ‫بــەرێــوە بـــردوە‪ ،‬خەڵکیش توانایی‬ ‫ئەوەیان هەیە کە ببنە هۆی پێکهاتنی‬ ‫پــچــرانــی ج ــۆراوج ــۆر لــەنــاو خۆی‬ ‫ئێران‌و لەنێوان گەالنی ئێران دا‪.‬‬ ‫کــاو ‌ه ئاهه‌نگه‌ری ب ‌ه ئاماژ ‌ه ب ‌ه‬ ‫بــارودۆخــی کۆمەاڵیەتی‌و کێشەی‬ ‫ئــــابــــووری لـــ ‌ه ئــێــســتــای ئــێــرانــدا‬ ‫گــوتــی ئــه‌و کێشان ‌ه یــەکــجــار زۆر‬ ‫لــە نــێــوان تــوێــژەکــانــی کــۆمــەڵــگــادا‬ ‫هەیەو بەتایبەتی لە بیست ساڵی‬ ‫رابـــردووەوە ئەو جیاوازییە زیاتر‬ ‫بـــووەو جــیــاوازیــی سیاسی هەیە‬ ‫بەهۆی نەبوونی دیاڵۆگی بەردەوام‌و‬ ‫ئەرێنی لەنێوان هێزە سیاسییەکان‌دا‪.‬‬

‫به‌ڕێوه‌چوونی سمیناری زانستیی «لێکدانه‌وه‌ی الدان ‌ه‬ ‫جنسییه‌کا‌ن و خووگرتوویی له‌ مندااڵن‌دا»‬ ‫ناوه‌ندی منداڵپارێزی رۆژهه‌اڵتی‬ ‫کوردستان سمینارێکی له‌ژێر ناوی»‬ ‫لێکدانه‌وه‌ی الدانــ ‌ه جنسییه‌کان و‬ ‫خووگرتوویی لـ ‌ه مــنــدااڵن» ی بۆ‬ ‫دوو پێشمه‌رگه‌ی حیزبی دێموکڕات‪،‬‬ ‫شـه‌هــیــن بــایــزیــدپــوور‪ ،‬تــوێــژه‌ری‬ ‫کــۆم ـه‌اڵی ـه‌ت ـی‌و فــه‌ردیــن کـه‌ریــمــی‪،‬‬ ‫کارناسی ده‌روونناسی به‌ڕێوه‌ برد‪.‬‬ ‫کـــه ‪ 27‬ی‬ ‫لـــه‌و ســمــیــنــاره‌دا ‌‌‬ ‫جــــۆزه‌ردان ب ـه‌ ب ـه‌شــداریــی کــادرو‬ ‫پــێــشــمــه‌رگــه‌کــانــی پــێــرســونــێــلــی‬ ‫راگ ـه‌یــانــدنــی حــیــزبــی دێــمــوکــڕاتــی‬ ‫کوردستان به‌ڕێو ‌ه چوو‪ ،‬سه‌ره‌تا ل ‌ه‬ ‫په‌نێلی یه‌که‌م‌دا فه‌ردین که‌ریمی ب ‌ه‬ ‫شیکردنه‌وه‌ی بابه‌تی «خووگرتنی‬ ‫مــنــدااڵن ب ‌ه مــادد ‌ه هۆشبه‌ره‌کان»‬ ‫ل ‌ه ئێران ب ‌ه گشتی‌و کوردستان ب ‌ه‬ ‫تایبه‌تی‪ ،‬الیه‌نه‌کانی‌و هۆکاره‌کانی‬ ‫تــووشــبــوونــی م ــن ــدااڵن بــ ‌ه مـــادد ‌ه‬ ‫سڕکه‌ره‌کانی شی‌کرده‌وه‌‪.‬‬ ‫نــــاوبــــراو بــ ‌ه تــیــشــک خستن ‌ه‬ ‫ســـــه‌ر ئـــــــه‌وه‌ی کـــــه‌‪ ،‬ســـــــه‌ره‌ڕای‬ ‫رێگرییه‌کانی کــۆمــاری ئیسالمی‬ ‫لــه‌بــه‌رده‌م بــاوبــوون ـه‌وه‌ی ئــامــار ‌ه‬ ‫وردو ڕاسته‌کان له‌و پێوه‌ندییه‌دا‪،‬‬ ‫گوتی‪« :‬ب ‌ه داخه‌و ‌ه ‌ ب ‌ه پێی ئاکامی‬ ‫توێژینه‌و ‌ه زانستییه‌کان ده‌رکه‌وتو ‌ه‬ ‫ک ‌ه ڕێــژه‌ی خووگرتنی ‌ مندااڵن ب ‌ه‬ ‫مادد ‌ه هۆشبه‌ره‌کان رۆژ له‌گه‌ڵ رۆژ‬ ‫زیاتر ده‌بێ‪.‬‬ ‫که‌ریمی لـ ‌ه تـه‌وه‌رێــکــی دیکه‌ی‬ ‫باسه‌که‌ی‌دا ب ‌ه پڕژانه‌سه‌ر بابه‌تی‬ ‫الدنــــ ‌ه جــنــســیــیـه‌کــان ئـــامـــاژه‌ی ب ‌ه‬ ‫په‌ره‌سه‌ندنی ده‌ســتــدرێــژی جنسی‬ ‫بۆ سه‌ر منداالن کردو گوتی ب ‌ه پێ‬ ‫ئاخرین چاپی ده‌فته‌رچه‌ی «ڕێنوینی‬ ‫ت ـه‌شــخــی ـس‌و ئ ــام ــاری نه‌خۆشین ‌ه‬ ‫ده‌روون ــیــه‌ک ــان(‪ ،») DSM‬سـه‌دی‬ ‫‪ 10‬تا س ـه‌دی ‪ 20‬ی مندااڵنی ژێر‬

‫‪ 18‬سااڵن ب ‌ه جۆرێک بـه‌ره‌وڕووی‬ ‫ده‌ستدرێژی سکسی یان مه‌ترسیی‬ ‫توشبوون به‌و حاڵه‌ته‌ بوونه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫ل ‌ه پانێلی دووهه‌می سمیناره‌‌که‌دا‬ ‫شه‌هین بایزید پوور ب ‌ه پڕژان ‌ه سه‌ر‬ ‫کێش ‌ه کۆمه‌اڵیه‌تیه‌کان‌و به‌ستێنه‌کانی‬ ‫خولقاندنی ئه‌و کێشان ‌ه ئاماژه‌ی ب ‌ه‬ ‫چه‌ند نموونه‌ی مه‌یدانی‌و ئاماری‬ ‫کرد‪.‬‬ ‫نــاوبــراو تیشکی خست ‌ه سه‌ر‬ ‫ئ ـه‌و نموونه‌‌و فاکتانه‌ی کـ ‌ه خۆی‬ ‫چاالکییه مه‌ده‌نویه‌ک‌ان‌و‬ ‫‌‌‬ ‫چ ل ‌ه کاتی‬ ‫چ کــاتــێ گــیــرانــی ل ـ ‌ه زیــنــدانـه‌کــانــی‬ ‫ورمـــێ‌و مـه‌هــابــاد ب ـ ‌ه چ ــاوی خۆی‬

‫بینیبووی‌و کاری له‌سه‌ر کردبوون‪.‬‬ ‫نــــاوبــــراو بـــ ‌ه پ ــێ ــداگ ــری لـــ ‌ه س ـه‌ر‬ ‫په‌ره‌سه‌ندنی کێش ‌ه کۆمه‌اڵیه‌تییه‌کان‬ ‫ل ‌ه ئێران‌و خه‌مساردی حکوومه‌ت‬ ‫له‌سه‌ر چــاره‌س ـه‌ری ئ ـه‌و دیــارده‌و‬ ‫کێشان ‌ه گوتی میدیاکان‌و چاالکانی‬ ‫سیاسی‌و حیزب ‌ه سیاسییه‌کان ده‌بێ‬ ‫بــ ‌ه وردی‌و شــیــاریــی زی ــات ــرو ب ‌ه‬ ‫شێوازی زانستیان ‌ه له‌م جۆر باسان ‌ه‬ ‫بکۆڵنه‌وه‌و دۆزینه‌وه‌ی ڕێکاره‌کان‬ ‫بۆ نێو کۆمه‌ڵگای کوردی ل ‌ه ئێران‬ ‫فرمووڵه‌ بکڕێ‪.‬‬


‫‪2‬‬

‫‪٣١‬ی جۆزه‌ردانی ‪١٣٩٣‬‬

‫هه‌واڵ و راپۆرت‬

‫‪٢١‬ی ژوئه‌نی ‪٢٠١٤‬‬

‫ژماره‌‪٦٣٤ :‬‬

‫رۆژنامەی‬

‫خالید عه‌زیزی‪ :‬گوتارێک ده‌توانێ کۆماری ئیسالمی بگۆرێ؛‬ ‫که‌ زۆربه‌ی زۆری کۆمه‌اڵنی خه‌ڵکی ئێران خۆیانی تێدا ببیننه‌وه‌‬ ‫خالید عه‌زیزی‪ ،‬سکرتێری گشتیی‬ ‫حیزبی دێموکڕاتی کوردستان ل ‌ه‬ ‫کۆری کادرو پێشمه‌رگه‌کانی حیزبی‬ ‫دێــمــوکــڕات‌دا جه‌ختی کـــرده‌و ‌ه ک ‌ه‬ ‫مه‌یدانی سه‌ره‌کیی کارو تێکۆشان‌و‬ ‫هـه‌ڵــســووڕانــی حیزبی دێموکڕاتی‬ ‫کــوردســتــان نێوخۆی ڕۆژه ـه‌اڵتــی‬ ‫کــوردســتــانــه‌‌و ئــــه‌وه‌ی لــ ‌ه ئــێــران‬ ‫ده‌توانێ ببێت ‌ه فاکته‌ری سه‌ره‌کیی‬ ‫گۆڕان یان نه‌مانی ئه‌و ‌ه حاکمییه‌ته‌‪،‬‬ ‫دیــتــنـه‌وه‌ی گوفتومانێک ‌ه زۆربــه‌ی‬ ‫زۆری کۆمه‌اڵنی خه‌ڵکی ئێران خۆی‬ ‫تیدا ببینێته‌‌وه‌‪ ،‬چ ئه‌وانه‌ی دژبه‌ری‬ ‫کــۆمــاری ئیسالمین‪ ،‬چ ئ ـه‌وان ـه‌ی‬ ‫ل ـ ‌ه نــێــوخــۆی کــۆمــاری ئیسالمیدا‬ ‫خۆیان ب ‌ه ئۆپۆزیسیۆنێکی لیبڕاڵ‌و‬ ‫گۆرانخواز پێناسه‌ ده‌که‌ن‪.‬‬ ‫له‌و کۆبوونه‌وه‌یه‌دا ک ‌ه ڕۆژی‬ ‫یه‌کشه‌مم ‌ه ‪ 25‬ی جــــۆزه‌ردان ل ‌ه‬ ‫بنکه‌ی ده‌فته‌ری سیاسیی حیزب‌و‬ ‫به‌به‌شداریی سه‌دان که‌س ل ‌ه کادرو‬ ‫پێشمه‌رگه‌کانی حیزب به‌ڕێوه‌چوو‪،‬‬ ‫سکرتێری گشتیی حــیــزب وێــڕای‬ ‫شیکردنه‌وه‌ی باس‌و ڕاسپارده‌کانی‬ ‫ده‌هه‌مین پلینۆمی کۆمیته‌ی ناوه‌ندیی‬ ‫حیزب‪ ،‬سیاسه‌ت‌و روانگه‌ی حیزبی‬ ‫دێموکڕاتی ب ‌ه نسیبه‌ت ئاڵوگۆر ‌ه‬ ‫سیاسیی ‌ه نوێ‌یه‌کان ل ‌ه ناوچ ‌ه خست ‌ه‬ ‫ڕوو‪.‬‬ ‫کــاک خالید ع ـه‌زیــزی سـه‌ره‌تــا‬ ‫باسی کاریگه‌ریی جه‌مسه‌ر ‌ه به‌هێز ‌ه‬ ‫جیهانییه‌کانی ل ـ ‌ه ســه‌ر ڕووداو ‌ه‬ ‫سیاسییه‌کانی نــاوچ ـ ‌ه ب ـ ‌ه تایبه‌ت‬ ‫سووری ‌ه کردو ل ‌ه نێو شیکردنه‌و ‌ه‬ ‫سیاسییه‌که‌ی‌دا باسی له‌و گڕووپ‌و‬ ‫ده‌ســتــه‌و تــاقــمــانـ ‌ه ک ــرد ک ـ ‌ه به‌پێی‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندیی زلهێز ‌ه ناوچه‌ییه‌کان‬ ‫دروســت کــران‌و ڕه‌وتــی شــۆڕش‌و‬ ‫سه‌رهه‌ڵدانی ئه‌و واڵته‌یان گۆڕی‪.‬‬ ‫سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکرات‬ ‫له‌و به‌شه‌‌ی باسه‌که‌یدا باسی ڕۆڵی‬ ‫ئــێــرانــی کــــردو گــوتــی لــ ‌ه ه ـه‌مــوو‬

‫کێشه‌کانی رۆژهه‌اڵتی نێوه‌ڕاست‌دا‬ ‫سه‌رێکی ئه‌و کێشه‌ی ‌ه جا چ ل ‌ه نێوان‬ ‫فه‌له‌ستین‌و ئیسرائیل‪ ،‬چ ل ‌ه نێوان‬ ‫حیزبوڵالو ده‌وڵـه‌تــی لوبنان‪ ،‬چ ل ‌ه‬ ‫پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ قه‌یرانی سووریه‌و‬ ‫عــێــڕاق‌و واڵتــانــی دیکه‌ی ناوچه‌ش‬ ‫ده‌گ ــاتــه‌و ‌ه تــــاران‌و‪ ،‬تـــاران هــه‌روا‬ ‫فاکتۆرێکی کــاریــگ ـه‌ر‌و ئه‌کته‌ری‬ ‫دروستکردنی نائه‌منی ل ‌ه ناوچه‌ک ‌ه‬ ‫دایه‌‪.‬‬ ‫کـــــــــــاک خــــــالــــــیــــــد بــــاســــی‬

‫هاوکێشه‌کان هه‌ر ل ‌ه جێی خۆیه‌تی؛‬ ‫به‌اڵم ڕوخساری گوفتومانی ئێران‬ ‫ب ‌ه نیسبه‌ت دنیای ده‌ره‌وه‌و قسه‌کانی‬ ‫ڕوحانی به‌ نیسبه‌ت ئه‌حمه‌دی‌نژاد‬ ‫گـــۆڕاوه‌و ئـه‌رکــی ئێم ‌ه ئ ـه‌وه‌ی ـه‌ ک ‌ه‬ ‫تێبکۆشین ل ‌ه پێوه‌ندییه‌کانمان‌‌و‪ ،‬ل ‌ه‬ ‫نێو بیروڕای گشتی‌دا‌ ئه‌و بۆچوون ‌ه‬ ‫به‌هێز بکه‌ین ک ‌ه نیزامی کۆماری‬ ‫ئیسالمی بۆ متمان ‌ه ناشێ‪ ،‬ل ‌ه هه‌مان‬ ‫کــاتــدا لـ ‌ه نێوخۆی واڵتیشدا هانی‬ ‫گۆڕانخوازه‌کان بده‌ین هاوپشت‌و‬

‫هۆکارو به‌ستێنه‌کانی بۆ ده‌یان ساڵی‬ ‫ڕابــــردوو ده‌گ ـه‌ڕێــت ـه‌وه‌و‪ ،‬ئه‌گه‌ری‬ ‫‌یه ل ‌ه سنووره‌کانی ئێرانیش‬ ‫ئه‌و ‌ه هه ‌‌‬ ‫بێت ‌ه ژوورێ‪ ،‬به‌اڵم له‌و پێوه‌ندییه‌دا‬ ‫ســیــاس ـه‌تــی حــیــزبــی دێــمــوکــڕاتــی‬ ‫کوردستان ئه‌وه‌یه‌؛ کێشه‌ی کورد‬ ‫ب ‌ه کێشه‌ی سووننی‌و شیع ‌ه پێناس ‌ه‬ ‫نه‌کا‪ .‬له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ب ‌ه سه‌رنجدان‬ ‫بـه‌وه‌ی ئه‌و گڕووپان ‌ه ل ‌ه دژایه‌تیی‬ ‫کورددا دروست نه‌بوون‌و بۆ لێدان‬ ‫ل ـ ‌ه شــونــاس‌و هــۆویــیـه‌تــی کــوردی‬

‫جۆراوجۆرییه‌کانی نێو حاکمییه‌ت‪،‬‬ ‫بـــۆ گـــه‌مـــه‌ی ســیــاســیــی خــۆیــانــی‬ ‫کــرد‪ ،‬کـ ‌ه ئه‌گه‌ر له‌الیه‌ک حه‌سه‌ن‬ ‫ڕوحانی ب ‌ه گوتاری هه‌ڵکردن له‌گه‌ڵ‬ ‫کۆمه‌ڵگای جیهانی‌و که‌مکردنه‌وی‬ ‫بارگرژییه‌کان له‌گه‌ڵ دنیای ده‌ره‌و ‌ه‬ ‫ده‌یه‌وێ وا نیشان بدا ئێران نه‌خشی‬ ‫بنیاتنه‌ری له‌ ڕووداوه‌کــانــدا هه‌یه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم خامنه‌یی‌و حاکمیی ‌هت‌و سوپای‬ ‫پاسداران ئه‌کته‌ره‌کانی دیکه‌ی ئه‌و‬ ‫م ـه‌یــدان ـه‌ن کــه یارییه‌کانی خۆیان‬ ‫ده‌که‌ن‌و‪ ،‬ئه‌وه‌ش جاری وای ‌ه سه‌ری‬ ‫ل ‌ه کۆمه‌ڵگای جیهانیش شێواندوه‌‪،‬‬ ‫قــس ـ ‌ه ئـــه‌وه‌یـــ ‌ه ســـوپـــای قــــودس‌و‬ ‫ســیــاس ـه‌تــی ســه‌ره‌کــیــی کــۆمــاری‬ ‫ئــیــســام ـی‌و روانـــگـــه‌ی رێــژیــم بۆ‬

‫هاریکاریان بین‪.‬‬ ‫ســکــرتــێــری گشتیی حــیــزب ل ‌ه‬ ‫کۆبه‌ندی ئ ـه‌و به‌شه‌ی باسه‌که‌یدا‬ ‫گــوتــی کــۆمــاری ئیسالمیی ئێران‬ ‫ئیستاش پاره‌یه‌کی زۆر بۆ قه‌یران‬ ‫خوڵقێنی ل ‌ه ده‌ره‌وه‌ی سنووره‌کانی‬ ‫خۆی ده‌کا ل ‌ه حاڵێکدا خه‌ڵک ل ‌ه ئێران‬ ‫ل ‌ه بواری ئابووری ل ‌ه بارودۆخێکی‬ ‫زۆر ناله‌باردا ده‌ژین‪.‬‬ ‫کـــــاک خـــالـــیـــد عـــــه‌زیـــــزی بـ ‌ه‬ ‫خوێندنه‌وه‌یه‌ک بۆ ئ ـه‌و کێشانه‌ی‬ ‫ئێستا ل ‌ه ڕۆژهه‌اڵتی نێوه‌راست ب ‌ه‬ ‫تایبه‌ت ل ‌ه واڵتانی سووریه‌و عێڕاق‬ ‫ل ـ ‌ه ئـــارا دایـــه‌‪ ،‬ئــامــاژه‌ بـــه‌و ‌ه کــرد؛‬ ‫ده‌بینین جۆرێک کێشه‌ی ئایینزایی‬ ‫ل ‌ه نێوان شێعه‌و سوونن ‌ه دای ـ ‌ه ک ‌ه‬

‫نه‌هاتوونه‌ت ‌ه گــۆڕه‌پــان‪ ،‬به‌ڵکوو ل ‌ه‬ ‫سه‌ر ئه‌و پێناس ‌ه مه‌زهه‌بیی ‌ه دروست‬ ‫بوون ک ‌ه بۆ خۆیان لێکدانه‌وه‌ی بۆ‬ ‫ده‌که‌ن‪ ،‬ئێم ‌ه له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی خۆشحاڵ‬ ‫نین ب ‌ه گرتنه‌به‌ری ئه‌و جۆر ‌ه ڕه‌فتاو‬ ‫ڕێوشوێن‌و خوێندنه‌وه‌ی توندوتیژ‬ ‫لــ ‌ه مــه‌زهــه‌ب جــا چ ســونــنــی بیکا‬ ‫یــان شیعه‌‪ ،‬ب ـه‌اڵم ده‌ڵێین ئ ـه‌و ‌ه ل ‌ه‬ ‫ته‌واوه‌تیی خۆیدا ب ‌ه زیانی کورده‌و‬ ‫کورد نابێ ئه‌و کێشه‌ی ‌ه بێنێت ‌ه نێو‬ ‫ماڵی خۆی‌و بیکا ب ‌ه ئی خۆی‌و ب ‌ه‬ ‫الیه‌کدا بکه‌وێ‪.‬‬ ‫کـــــاک خـــالـــیـــد عـــــه‌زیـــــزی ل ـ ‌ه‬ ‫بـه‌شــێــکــی دیــکــه‌ی بــاس ـه‌ک ـه‌یــدا ب ‌ه‬ ‫ئــامــاژ ‌ه بــــه‌وه‌ی ئ ـه‌گ ـه‌رچــی ئــێــران‬ ‫لــ ‌ه نـــاوچـــه‌دا بــه‌ ده‌س ــت ــێ ــوه‌ردان‌و‬

‫به‌شداریی شاندێکی حیزبی دێموکڕاتی کوردستان‬ ‫ل ‌ه رێوڕه‌سمی ڕۆژی نه‌ته‌وه‌یی رووسیه‌دا‬ ‫شاندێکی حیزبی دێموکڕاتی کوردستان‬ ‫لـ ‌ه هه‌ولێر لـ ‌ه کۆنسوولخانه‌ی ڕووســیــه‌‌دا‬ ‫بـــه‌شـــداری لــ ‌ه جــێــژنــی ڕۆژی ن ـه‌ت ـه‌وه‌یــی‬ ‫ڕووسیه‌دا کرد‪.‬‬ ‫ڕێکه‌وتی ‪ 22‬ی جــــۆزه‌ردان شاندێکی‬ ‫رێبه‌ریی حیزبی دێموکڕات ب ‌ه سه‌رپه‌رستیی‬ ‫کــاک خالید عــه‌زیــزی‪ ،‬سکرتێری گشتیی‬ ‫حــیــزبــی دێــمــوکــڕات لــ ‌ه سـ ـه‌ر بانگهێشتی‬ ‫ڕه‌سمیی کۆنسولخانه‌ی رووسی ‌ه به‌شداری‬ ‫ل ‌ه جێژنی ڕووسیه‌ی فیدراڵ‌دا کرد و له‌الیه‌ن‬ ‫هه‌یئه‌تی خانه‌خوێ ب ‌ه سه‌رپه‌رستیی ڤالێری‬ ‫پۆسپێلۆڤ پێشوازییان لێ‌کرا‪.‬‬ ‫سکرتێری گشتیی حیزب وێــڕای دیــدار‬ ‫لـه‌گـه‌ڵ هه‌یئه‌تی رووس ــی تــوانــی چــاوی ب ‌ه‬

‫درێژەی‪:‬‬

‫کــۆمـه‌ڵــێــک ل ـ ‌ه که‌سایه‌تیی ‌ه سیاسییه‌کانی‬ ‫بــاشــووری کــوردســتــان‌و نوێنه‌رانی حیزب ‌ه‬ ‫ســیــاســیــیـه‌کــانــی بـــاشـــووری کــوردســتــان‌و‬

‫نوێنه‌رانی کۆنسولخانه‌کانی واڵتانی بیانی‬ ‫بکه‌وێ‌و دیداریان له‌گه‌ڵ نوێ بکاته‌وه‌‪.‬‬

‫پیرۆزبایی بۆ سەرۆکایەتیی کابینەی هەشتەمی حکوومەتی هەرێمی کوردستان‬

‫لە ڕێگای ئێوەشەوە پیرۆزبایی لە هەموو وەزیــرە بەڕێزەکان‬ ‫دەکەین‌و بۆ ئێوە‌و یەک بە یەکی ئەندامانی کابینە‌‌‌‌و حکوومەتی نوێی‬ ‫هەرێمی کوردستان بە گشتی سەرکەوتن‌و سەربەرزی لە ئەرکە‬ ‫پێسپێردراوەکانتان دا بە ئاوات دەخوازین‪.‬‬ ‫کــابــیــنــەی هــەشــتــەمــی حــکــوومــەتــی هــەرێــمــی کــوردســتــان‪،‬لــە‬ ‫هەلومەرجێکی هەستیار‌دا‪ ،‬شانازیی بەڕێوەبردنی کاروباری هەرێمی‬ ‫کوردستانی کەوتووەتە ئەستۆ‪ .‬ئەوەی جێگای خۆشحاڵی‌و هیوادارییە‪،‬‬ ‫بنکەفراوانیی کابینەکە‌و هاوبەشیی هێز‌و الیەنە جۆراوجۆرەکانی‬ ‫بــاشــووری کوردستان لە حکوومەت‌و پارلمانی کوردستان دا‌و‬ ‫پشتیوانیی بەرینی خەڵک لە کابینه‌ی نوێیه‌‪ .‬لە الیەکی دیکەوە بە‬ ‫خۆشییەوە شانس‌و ئاسۆی نوێ لە بەر دەم پرسی کورد بە گشتی‌و‬ ‫بە تایبەتی لە هەرێمی کوردستان دا هەن‪ .‬هیوای ئێمە ئەوەیە کابینەی‬

‫هەشتەم دڵگەرم بە پشتیوانیی یەکگرتووانەی خەڵک‌و سەرجەم‬ ‫الیەنە سیاسییەکان‌و پشت ئەستوور بە گیانی تەبایی‌و هەستکردن بە‬ ‫بەرپرسیارەتیی ئەندامانی‪ ،‬لە جێبەجیکردنی ئەرکە پێسپێردراوەکان‌و‬ ‫وەدیهێنانی چاوەڕوانییەکانی پــارلــمــان‌و خەڵکی کــوردســتــان دا‬ ‫سەرکەوتوو بێ‪.‬‬ ‫خالید عەزیزی‬ ‫سکرتێری گشتیی‬ ‫حیزبی دیموکراتی کوردستان‬ ‫‪21‬ی ژوئەنی ‪2014‬‬

‫خه‌رجکردنی پاره‌و ئیمکاناتی زۆر‬ ‫ده‌وری حاشاهه‌ڵنه‌گری ل ‌ه ڕه‌وتی‬ ‫ڕووداوکاندا هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم ل ‌ه نێوخۆی‬ ‫واڵتدا ب ‌ه ده‌ست کۆمه‌ڵ ‌ه کێشه‌یه‌کیش‬ ‫حاسێ بوو ‌ه ک ‌ه هه‌ر ئه‌و کێشانه‌ن‬ ‫ل ‌ه درێژخایه‌ندا ل ‌ه نێوی ده‌به‌ن یان‬ ‫ناچار ب ‌ه گۆڕینی ده‌که‌ن‪.‬‬ ‫ســکــرتــێــری گــشــتــیــی حــیــزبــی‬ ‫دێموکڕاتی کوردستان جه‌ختی ل ‌ه‬ ‫کردوه ئه‌وه‌ی ل ‌ه ئێران‬ ‫‌‌‬ ‫سه‌ر ئه‌وه‌‬ ‫ده‌توانێ ببێت ‌ه فاکته‌ری سه‌ره‌کیی‬ ‫گۆڕان یان نه‌مانی ئه‌و ‌ه حاکمییه‌ته‌‪،‬‬ ‫دیتنه‌وه‌ی گوفتومانێکه‌؛ ک ‌ه زۆربه‌ی‬ ‫زۆری کۆمه‌اڵنی خه‌ڵکی ئێران خۆی‬ ‫تیدا ببینێته‌وه‌‪ ،‬چ ئه‌وانه‌ی دژبه‌ری‬ ‫کــۆمــاری ئیسالمین‪ ،‬چ ئ ـه‌وان ـه‌ی‬ ‫ل ـ ‌ه نــێــوخــۆی کــۆمــاری ئیسالمیدا‬ ‫خۆیان ب ‌ه ئۆپۆزیسیۆنێکی لیبڕاڵ‌و‬ ‫گــۆرانــخــواز پێناس ‌ه ده‌کـــه‌ن‌و له‌و‬ ‫مه‌یدانه‌یه‌دا ک ‌ه حیزبی دێموکرات‬ ‫قــسـه‌ی ه ـه‌ی ـه‌‪ ،‬ل ـ ‌ه نــێــوخــۆی واڵتــدا‬ ‫خــه‌ڵــکــی هـــه‌یـــه‌و لـــ ‌ه کــۆم ـه‌ڵــگــای‬ ‫نێونه‌ته‌وه‌ییش‌دا گوێی لی ده‌گیرێ‪.‬‬ ‫کــاک خالید ع ـه‌زیــزی به‌شێکی‬ ‫دی ــکـ ـ ‌ه بـــاســـه‌کـــه‌ی بـــۆ تــاوتــوێــی‬ ‫پـــرســـی کــــــورد لــــ ‌ه بــه‌شــه‌کــانــی‬ ‫دیکه‌ی کوردستان ته‌رخان کرد‌و‬ ‫لــ ‌ه پــێــوه‌نــدی لــه‌گــه‌ڵ س ــووریـ ـه‌دا‬ ‫بــایــکــۆت‌کــردنــی ه ـه‌ڵــبــژاردن ـه‌کــانــی‬ ‫سه‌رکۆماریی ئه‌و واڵتـه‌ی له‌الیه‌ن‬ ‫کانتۆنه‌کانی خۆراوای کوردستانه‌و ‌ه‬ ‫به‌رزنرخاند‌و به‌ سه‌ره‌تایه‌کی باشی‬ ‫ب ‌ه به‌خشینی شوناسی کــوردی ب ‌ه‬ ‫پرسه‌کان له‌و به‌شه‌ی کوردستان‬ ‫دانا‪.‬‬

‫ســکــرتــێــری گــشــتــیــی حــیــزبــی‬ ‫دێـــــمـــــوکـــــرات بـــــ ‌ه ســــه‌رنــــجــــدان‬ ‫بـــ ‌ه ڕووداوه‌کــــــانــــــی بـــاشـــووری‬ ‫کوردستانیش ڕاسپارده‌ی پلینۆمی‬ ‫بــیــر هــێــنــای ـه‌و ‌ه کــه‌ بــ ‌ه ئــاراســت ـه‌ی‬ ‫قۆستنه‌وه‌ی ه ـ ‌هل‌و ده‌رفـه‌تـه‌کــان‌و‬ ‫پێویستیی پــاراســتــنــی یـه‌کــڕیــزی‌و‬ ‫هاوپێوه‌ندیی نــێــوان هێزو الیه‌ن ‌ه‬ ‫ســیــاســیــیــه‌کــانــی ئـــــه‌و بـ ـه‌شـ ـه‌ی‬ ‫کــــوردســــتــــان‌دا بـــاســـی کــــــراوه‌‪.‬‬ ‫لـــ ‌ه پ ــێ ــوه‌ن ــدی لـــه‌گـــه‌ڵ بـــاکـــووری‬ ‫کوردستانیش تیشکی خست ‌ه سه‌ر‬ ‫ئـــه‌وه‌ی ک ـ ‌ه پــڕۆس ـه‌ی ئاشتی له‌و‬ ‫به‌شه‌ی کوردستان ڕێگه‌یه‌کی زۆرو‬ ‫به‌بایه‌خی بــڕیــوه‌و نــابــێ رێــگـ ‌ه ب ‌ه‬ ‫توندره‌وه‌کان ل ‌ه هه‌ر دووال بدرێ‬ ‫کۆسپ بخه‌ن ‌ه بـه‌رده‌م به‌رده‌وامیی‬ ‫ئه‌و پڕۆسه‌یه‌‪.‬‬ ‫بــاســکــردن ل ـ ‌ه دۆخـــی ته‌پیوی‬ ‫ئۆپۆزیسیۆنی سه‌رانسه‌ریی ئێران‬ ‫ل ‌ه ده‌ره‌وه‌ی واڵت‌‪ ،‬تیشک خستنه‌و ‌ه‬ ‫س ـه‌ر قورسایی کــاری تێکۆشانی‬ ‫ســـیـــاســـی‌و ریــکــخــســتــنــه‌کــان لـ ‌ه‬ ‫ڕۆژهه‌اڵتی کوردستان‌و سیاسه‌تی‬ ‫حیزبی دێــمــوکــڕاتــی کــوردســتــان‌و‬ ‫پێناخۆشبوونی حیزب به ‌نیسبه‌ت‬ ‫ڕاوه‌ســتــانــی وتووێژه‌کانی حیزبی‬ ‫دێموکڕاتی کوردستان‌و هاوڕێیانی‬ ‫پــێــشــوومــان لـــ ‌ه حـــدکـــا‌و ده‌ســـت‬ ‫پێکردنه‌و ‌ه به‌و وتووێژانه‌و‪ ،‬باسێک‬ ‫ل ‌ه سه‌ر چۆنیه‌تیی کارو تێکۆشانی‬ ‫ت‬ ‫ئــۆڕگــانـه‌کــانــی حیزبی دێــمــوکــڕا ‌‬ ‫چه‌ند ته‌وه‌رێکی دیکه‌ی باسه‌کانی‬ ‫ســکــرتــێــری گــشــتــیــی حــیــزب ل ـه‌و‬ ‫کۆبوونه‌وه‌ی ‌ه بوون‌‪.‬‬

‫سه‌ردانی هه‌یئه‌تێکی جنیڤا کاڵ بۆ‬ ‫سکرتاریای حیزبی دێموکڕاتی کوردستان‬ ‫ڕێــک ـه‌وتــی ‪7‬ی ژووئـــه‌نـــی ‪،2014‬‬ ‫ه ـه‌یــئ ـه‌تــێــکــی رێ ــک ــخ ــراوی بــانــگــه‌وازی‬ ‫ژنــێــڤ (جــنــێــڤــاکــاڵ) کــه بــۆ پـه‌ره‌پــێــدانــی‬ ‫جێبه‌جێکردنی قــانــوونــی مرۆڤدۆستی‬ ‫ل ‌ه به‌ستێنی بزوتنه‌وه چه‌کدارییه‌کاندا‬ ‫کار ده‌کا‪ ،‬سه‌ردانی سکرتاریای حیزبی‬ ‫دێموکڕاتی کوردستانی کرد‪.‬‬ ‫هه‌یئه‌تی ئـه‌و رێکخراوه له «ئه‌نکی‬ ‫ســیــۆربــێــری و بــه‌یــتــوول گــورکــێــم»‪،‬‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رانی پرۆگرامی ئه‌و رێکخراوه‬ ‫بـــۆ ئــه‌م ــری ــک ــای التـــیـــن‌و ک ــوردس ــت ــان‬ ‫لـه‌الیـه‌ن هەیئەتێکەوە بــە سەرپەرستی‬ ‫د‪ .‬ئــاســۆ ح ــەس ــەن‌زادە‌وه ــاوڕێ ــی ــەت ــی‬ ‫شیالن قوربانی‌فەر به‌رپرسی ناوه‌ندی‬ ‫مــنــاڵــپــارێــزیــی کـــوردســـتـــان‌و گــه‌الوێــژ‬ ‫په‌یره‌وان‪ ،‬ئه‌ندامی ده‌سته‌ی به‌ڕێوه‌به‌ریی‬ ‫یه‌کیەتیی ژنانی دێموکڕاتی کوردستان‌و‬ ‫خــالــیــد حـه‌سـه‌نــخــاڵــی بــه نوێنه‌رایه‌تیی‬ ‫کۆمیسیۆنی سیاسی‪-‬نیزامی پێشوازییان‬ ‫لێ‌کرا‪.‬‬ ‫له‌و دانیشتنه‌دا هه‌یئه‌تی رێکخراوی‬ ‫جنیڤاکاڵ سـه‌بــاره‌ت بــه‌‌و پرۆگرامانه‌ی‬ ‫لـه‌بــواری نه‌هێشتنی مینی دژه که‌سی‌و‬ ‫به‌چه‌کدار نه‌کردنی مندااڵن و پاراستنی‬ ‫ژنــــــان لــــه پـــــه‌راوێـــــزی بـــزووتـــنـــه‌وه‬ ‫چه‌کدارییه‌کاندا له واڵتانی جۆربه‌جۆری‬ ‫جیهاندا ب ـه‌ڕێــوه‌یــان ده‌بــا و چۆنیه‌تیی‬ ‫ناساندنی رێکخراوه‌که و شۆڕکردنه‌وه‌ی‬ ‫پره‌نسی��ه مرۆیی‌یه‌کانی ئه‌و رێکخراوه‬ ‫بۆ نێو رێکخراوه کوردییه‌کان به‌تایبه‌تی‬

‫له پرۆگرامه‌کانی راهێنانی نیزامییاندا‪،‬‬ ‫دوایین زانیاری و به‌دواداچوونه‌کانیان‬ ‫خسته‌ڕوو‪.‬‬ ‫هه‌یئه‌ته‌که‌ی نــاوه‌نــدی مناڵپارێزی‬ ‫و یه‌کێتی ژنــان و کۆمیسیۆنی سیاسی‬ ‫نیزامییش وێ ــڕای خۆشحاڵی ده‌ربــڕیــن‬ ‫لــه پــێــوه‌نــدی و هــاوکــاریــی بــه‌رده‌وامــی‬ ‫ئه‌و رێکخراوه له‌گه‌ڵیان‪ ،‬له گۆشه‌نیگای‬ ‫تــایــبــه‌ت ب ــه رۆژهــــه‌اڵتــــی کــوردســتــان‬ ‫و حیزبی دێـــــمــوکــڕاتــی کــوردســتــانـه‌وه‬ ‫دوای ــی ــن زانــیــاریــی ـه‌کــانــیــان لـه‌پــێــوه‌نــدی‬ ‫له‌‌گه‌ڵ بواره‌کانی کــاری ئه‌و رێکخراو ‌ه‬ ‫و روانگه و پێویستییه‌کانی خۆیاندا بۆ‬ ‫هه‌یئه‌تی میوان خسته ڕوو‪ .‬له کۆتاییدا‬ ‫هه‌ردووال سه‌باره‌ت به ئاجێندای به‌رنامه‬ ‫و هاوکارییه‌کانی مانگه‌کانی داهــاتــوو‬ ‫لــه‌ب ــواری ب ـه‌ڕێــوه‌بــردنــی کــۆنــفــرانــس و‬ ‫وۆرکشاپ و کاری هاوبه‌شدا گفتگۆیان‬ ‫کرد‪.‬‬


‫سکرتێری گشتیی حیزبی دێموکراتی کوردستان پەیامێکی‬ ‫پیرۆزبایی بۆ سەرۆکایەتیی کابینەی هەشتەمی حکوومەتی‬ ‫هەرێمی کوردستان نارد‪.‬‬

‫بۆ سەرۆکایەتیی کابینەی هەشتەمی‬ ‫حکوومەتی هەرێمی کوردستان!‬

‫بەڕێز کاک نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی کابینەی هەشتەمی‬ ‫حکوومەتی هەرێمی کوردستان!‬ ‫لە گەڵ ڕێز و ساڵوی گەرم!‬ ‫بە بۆنەی پێکهاتنی کابێنەی هەشتەمی حکوومەتی هەرێمی‬ ‫کوردستان‌و دەستبەکاربوونه‌وه‌ی ئێوەی بەڕێز ل ‌ه پۆستی سه‌رۆک‬

‫دامه‌زرانی کۆماری کوردستان له‌ چوارچێوه‌ی ئێرانێکی دێموکراتیکی فیدراڵ دا‬

‫شەممە ‪٣١‬ی جۆزه‌ردانی ‪٢١ ١٣٩٣‬ی ژوئه‌نی ‪٢٠١٤‬‬

‫وه‌زیریدا‪ ،‬لە الیەن خۆمەوە‌و بە ناوی هەموو ڕێبەریی حیزبی‬ ‫دیموکراتی کوردستانەوە‪ ،‬پربە دڵ پیرۆزباییتان لێ دەکەم‪.‬‬

‫ل‪٢‬‬

‫ژماره ‪٦٣٤‬‬

‫‪www.kurdistanukurd.com‬‬

‫حدک‪ ،‬ب ‌ه دوای رووداوه‌کانی ئه‌م دوایانه‌ی ناوچه‌که‌‪:‬‬

‫پشتیوانی ل ‌ه هه‌ڵوێستی حکوومه‌تی هه‌رێم و خه‌ڵکی باشووری کوردستان ده‌که‌ین‬ ‫ڕاگه‌یاندراو سه‌باره‌ت به‬ ‫به‌ڕێوه‌چوونی پلینۆمی دەیەمی‬

‫ئاسۆیەکی تازە بۆ داهاتوی کورد‬

‫‪٦‬‬

‫کۆمیته‌ی ناوه‌ندیی حیزبی‬ ‫دێـموكڕاتی کوردستان‬ ‫کۆمیته‌ی نــاوه‌نــدیــی حیزبی دێموکڕاتی‬ ‫کوردستان‪ ،‬هه‌ڵبژێراوی کۆنگره‌ی پازده‌هه‌م‪،‬‬ ‫له رۆژه‌کانی ‪ 17‬تا ‪20‬ی جۆزه‌ردانی ‪1393‬ی‬ ‫هـه‌تــاوی (به‌رامبه‌ر به ‪ 7‬تا ‪ 10‬ی ژووئه‌نی‬ ‫‪2014‬ی زایینی) ده‌هه‌مین پلینۆمی خــۆی به‬ ‫ب ـه‌شــداریــی ئـه‌نــدامــانــی ئه‌سڵی و جــێــگــران و‬ ‫راوێژکارانی کۆمیته‌ی ناوه‌ندی به‌ڕێوه‌ برد‪.‬‬ ‫له‌و پلینۆمه‌دا که به ساتێک بێده‌نگی بۆ‬ ‫رێزگرتن لــه گیانی پاکی شه‌هیدانی رێگای‬ ‫رزگــاریــی کوردستان ده‌ستی پێ کــرد‪ ،‬پاش‬ ‫په‌سند کرانی ده‌ستووری کاری پلینۆم‪ ،‬سه‌ره‌تا‬ ‫هاوڕێ خالید عه‌زیزی سکرتێری گشتیی حیزبی‬ ‫دێموکڕات راپۆرتێکی سیاسیی که ئاوڕدانه‌و ‌ه‬ ‫له رووداو و ئاڵوگۆڕه سیاسییه‌کانی نێوان دوو‬ ‫پلینۆمی له ئاستی جیهان و ناوچه‌ و ئێران و‬ ‫کوردستان و سیاسه‌ت و هه‌ڵوێسته‌کانی حیزب‬ ‫له‌و پێوه‌ندییه‌یدا له خۆ گرتبوو‪ ،‬پێشکه‌ش کرد‪.‬‬ ‫ئ ـه‌م راپــۆرت ـ ‌ه پــاش هه‌ڵسه‌نگاندن و تاوتوێ‬ ‫کــردن له‌الیه‌ن ئه‌ندامانی پلینۆم به‌مه‌به‌ستی‬ ‫بــه‌رچــاوڕوونــی به‌خشین بــه سیاسه‌ته‌کانی‬ ‫له‌مه‌ودوای حیزب به‌په‌سندی کۆمیته‌ی ناوه‌ندی‬ ‫گه‌یشت‪.‬‬ ‫لــه ده‌سپێکی راپــۆرت ـه‌ک ـه‌دا کــه بــۆ باسی‬ ‫ی ته‌رخان‬ ‫ئاڵوگۆڕه‌کانی سه‌ر ئاستی نێونه‌ته‌وه‌ی ‌‬ ‫کرابوو‪ ،‬ئاماژه به ملمالنه‌ی نێوان زلهێزه‌کان‬ ‫به‌تایبه‌تی رۆژئاوا و رووسی ‌ه له‌پێوه‌ندی له‌گه‌‌ڵ‬ ‫قه‌یرانی ئۆکراین و پرسی کریمه‌د‌ا کرابوو‬ ‫و کاریگه‌رییه‌کانی ئـه‌و پل ‌ه نوێیه له گرژیی‬ ‫نێوده‌وڵه‌تی له‌سه‌ر دۆسیه‌کانی دیکه‌ی ناوچه‬ ‫به‌تایبه‌تی قه‌یرانی سوریه و مامه‌ڵ ‌ه له‌گه‌ڵ ئێراندا‬ ‫خرابوونه به‌ر باس‪ .‬سه‌باره‌ت به کێشه‌ی ئێران‬ ‫و کۆمه‌ڵگای نێوده‌وڵه‌تی له‌سه‌ر پرسی ناوکی‪،‬‬ ‫پلینۆم له‌و بــاوه‌ڕه‌دا بووکه له‌گه‌ڵ ئ ـه‌وه‌دا که‬ ‫چاره‌سه‌رکردنی ئـه‌و مه‌سه‌له‌یه به قازانجی‬ ‫کۆمه‌اڵنی خه‌ڵکی ئێرانه‪ ،‬تاقمی بااڵده‌ست له‬ ‫کۆماری ئیسالمیدا هێشتا وه‌ک کارتێکی گه‌مه‬ ‫ده‌ڕوانێته ئه‌و پرسه و به ئه‌نقه‌ست گرێوگۆڵ‬ ‫ده‌خات ‌ه نێو پرۆسه‌ی چاره‌سه‌ر کردنی هه‌تا‬ ‫وێڕای به‌رده‌وامی له‌سه‌ر گوتاری به‌ناو ئینقالبی‬ ‫و ئاڕمانگه‌رایانه‌ی خۆی‪ ،‬هه‌م ل ‌ه خاڵی گه‌یشتن‬ ‫به مه‌رامه ستراتیژی و شاراوه‌کانی له‌بواری‬ ‫پیشه‌سازیی ناوکیدا نزیکتر بێته‌وه و هه‌م له‬ ‫بواره‌کانی تری ملمالنه و گرژی دروست کردن‬ ‫له ناوچه‌دا ئه‌‌م پرسه وه‌ک ئامرازێکی فشار‬ ‫به‌كار بێنێ‪ .‬له‌الیه‌کی دیکه‌شه‌وه ئه‌مه ده‌بێته‬ ‫هۆی ئه‌و ‌ه که کۆمه‌ڵگای نێوده‌وڵه‌تی هه‌روا به‌و‬ ‫کێشه‌یه‌وه سه‌رقاڵ بێ و پرسی هه‌ره سه‌ره‌کی‬ ‫ل ‌ه کۆمه‌ڵگای ئێراندا که بریتیه له دێموکڕاسی و‬ ‫مافی مرۆڤ و ئازادییه‌کانی خه‌ڵک له په‌راوێزدا‬ ‫بمێنێته‌وه و به‌مجۆره رێژیم بتوانێ له‌سه‌ر‬ ‫پێشێلکارییه‌کانی خۆی له‌و بــواره‌دا بـه‌رده‌وام‬ ‫بێ‪.‬‬ ‫ل‪٤‬‬

‫رووداوه‌کانی عێراق‌و‌ به‌رژه‌وه‌ندی‬ ‫ده‌وڵه‌تانی ناوچه‌که‌‬

‫‪٦‬‬

‫دیاردەی داعش‌و گوتاری دەوڵەتی ئیسالمی‬ ‫‪٢_١‬‬

‫‪٧‬‬

‫ل ‌ه سه‌ر پێویستیی یه‌کگرتوویی هه‌ر چی زیاتری خه‌ڵکی کوردستان‌‌‌و یه‌کهه‌ڵوێستیی سه‌رجه‌م هێزه‌سیاسییه‌کان له‌م هه‌لومه‌رج ‌ه‬ ‫دا‪،‬پێ داده‌گرین‪.‬‬ ‫ب ‌ه دوای په‌الماری گرووپی توندڕه‌وی ده‌وڵه‌تی ئیسالمیی عێراق‌و سیاسیی حیزبی دیموکراتی کوردستان ب ‌ه دوای رووداوه‌کانی‬ ‫شام (داعش) بۆ سه‌ر موسڵ‌وتکریت‌و ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی چه‌ندین ئه‌م دوایانه‌ی ناوچه‌که‌‪ ،‬ل ‌ه به‌یاننامه‌یه‌ک دا سیاسه‌ت‌و هه‌ڵوێیستی‬ ‫ناوچه‌‌و شار و شارۆچکه‌ی سوننی نشینی عێراق‌و خۆبه‌ده‌سته‌وه‌دان‌و حکوومه‌تی هه‌رێم و خه‌ڵکی باشووری کوردستانی ب ‌ه نه‌ته‌وه‌یی‌و‬ ‫تێکشکانی سوپا‌وهیز ‌ه حکوومه‌تییه‌کان له‌م ناوچانه‌‪ ،‬هه‌ریمی ژیرانه‌‌و به‌رپرسان ‌ه هه‌ڵسه‌نگاندوه‌‪ .‬حیزبی دیموکرات وێرای پێداگرتن‬ ‫کوردستان‌و ب ‌ه تایبه‌تی دانیشتوانی ناوچ ‌ه کوردییه‌کانی ده‌ره‌وه‌ی ل ‌ه سه‌ر پێویستیی یه‌کگرتوویی هه‌ر چی زیاتری خه‌لکی کوردستان‌و‬ ‫هه‌رێمی به‌ڕه‌ورووی ئه‌گه‌ری هێڕش‌و نائه‌منی ل ‌ه الیه‌ن چه‌کداره‌کانی یه‌کهه‌ڵویستیی سه‌رجه‌م هیز ‌ه سیاسییه‌کان له‌ هه‌لومه‌رجی ئاسته‌می‬ ‫ئه‌و گرووپ ‌ه بوونه‌وه‌‪ .‬حکوومه‌ت‌و خه‌لکی هه‌رێمی کوردستان ئیستا دا‪ ،‬پشتیوانیی خۆی ل ‌ه هه‌ڵوێستی حکوومه‌تی هه‌رێم‬ ‫باوه‌شیان بۆ ئاواره‌کانی ناوچ ‌ه هێرش بۆ کراوه‌کان کرده‌وه‌‪ ،‬هه‌ر راگه‌یاندوه‌‌و ئاماده‌یی تێکۆشه‌رانی ئه‌م حیزبه‌ی بۆ پاریزگاری ل ‌ه‬ ‫له‌و کات ‌ه دا ب ‌ه ناردنی هێزی پێشمه‌رگ ‌ه بۆ پارێزگاری ل ‌ه گیان‌و ده‌سکه‌وت ‌ه نه‌ته‌وه‌ییه‌کان له‌م به‌شه‌ی کوردستان دووپات کردوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫ماڵی دانیشتوانی ناوچه‌ دابڕێندراوه‌کان کۆنتڕۆڵی شاری ستراتیژیکی ده‌قی به‌ییاننامه‌که‌ هه‌ر له‌م ژماره‌یه‌ی «کوردستان» دایه‌‪.‬‬ ‫که‌رکووک‌و ناوچ ‌ه به‌زۆردابڕێندراوه‌کانیان گرت ‌ه ده‌ست‪ .‬ده‌فته‌ری‬

‫باراک ئۆباما‪ :‬كاتی پشتیوانی له‌ نوری مالکی به‌سه‌ر چووه‌‬ ‫باراك ئۆباما‪ ،‬سه‌رۆك کۆماری ئه‌مریكا‬ ‫بۆ نوری مالكی‪ ،‬سه‌رۆك وه‌زیرانی عێراقی‬ ‫روون كردۆته‌و ‌ه ک ‌ه «كاتی پشتیوانی به‌سه‌ر‬ ‫چووه‌« و هه‌روه‌ها باس کردن ل ‌ه الدانی‬ ‫نوری مالكی ته‌وری وتووێژی نێوان ئۆباماو‬ ‫گه‌وره‌ به‌رپرسانی كۆنگر ‌ه ئه‌مریکا بووه‌‪.‬‬ ‫ئۆباما له‌و كۆبوونه‌وه‌یه‌دا پێشنیاری‬ ‫كردوه‌ هه‌وڵ بدرێ نوری مالكی‪ ،‬سه‌رۆك‬ ‫به‌و قه‌ناعه‌ت ‌ه بگا‬ ‫وه‌زیرانی عێراق‬ ‫ده‌ستبه‌رداری ده‌سه‌اڵت بێ‪ ،‬چونک ‌ه ل ‌ه‬ ‫ئیداره‌كردن واڵته‌كه‌ی به‌ره‌وڕووی شكستی‬ ‫قورس بۆته‌وه‌و مه‌ترسیی زۆری بۆ خه‌ڵکی‬ ‫واڵته‌که‌ی دروست کردوه‌‪.‬‬ ‫له‌و كۆبوونه‌وه‌یه‌دا ئه‌ندامانی کۆنگره‌ش‬ ‫ڕه‌خنه‌ی توندیان ل ‌ه شێوازی سیاسه‌ت‌و‬ ‫ده‌سه‌اڵتی نوری مالكی سه‌رۆك وه‌زیرانی‬ ‫عێراقی گرتووه‌‪.‬‬ ‫جۆن مه‌كین‪ ،‬سیناتۆری به‌ره‌ی‬ ‫كۆماریییه‌كانیش ل ‌ه باره‌ی پشتیوانیی هێزی‬

‫ئاسمانی ئه‌مریكا بۆ عێراق ده‌ڵێ ئۆباما‬ ‫په‌یامی بۆ مالكی ناردوه‌و روونی كردۆته‌و ‌ه‬ ‫ك ‌ه كاتی ئه‌وه‌ به‌سه‌ر چووه‌‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها وه‌زیری به‌رگری چاك هیگل‬ ‫ل ‌ه كۆبوونه‌وه‌كه‌ی كۆنگره‌دا گوتویه‌تی‪:‬‬ ‫حكوومه‌تی ئێستای عێراق به‌هیچ شێوه‌یه‌ك‬ ‫نه‌یتوانییو ‌ه پابه‌ندی پێكهێنانی حكوومه‌تێكی‬ ‫یه‌كگرتووی نیشتمانی بێ‌و سوننه‌‪ ،‬كورد و‬ ‫شیعه‌دا له‌ ده‌سه‌اڵتدا به‌شدار بکا‪.‬‬

‫ده‌نگی پێی بێگانه‌ له‌ سه‌ر خاکی کورد‬

‫‪٨‬‬

‫کێشەی نێوخۆیی قۆڵەکانی کۆماری ئیسالمی‬

‫‪٩‬‬

‫ب ‌ێ ئاكام مانه‌وه‌ی‌ پێنجه‌مین خولی‌‬ ‫دانووستان ‌ه ناوكییه‌كانی ئێران‬ ‫ڕۆژی‌ ڕابردوو پێنجه‌مین‬ ‫ی دانووستان ‌ه ناوكییه‌كانی‬ ‫خول ‌‬ ‫نێوان ئێران و گرووپی ‪ 5+1‬ل ‌ه‬ ‫ی نێوان‬ ‫وییه‌ن ب ‌ه چاوپێكه‌وتن ‌‬ ‫محه‌ممه‌دجه‌واد زه‌ریف و كاترین‬ ‫ی پێ‌ هات‪.‬‬ ‫ئێشتۆن كۆتای ‌‬ ‫ی‬ ‫ی هه‌واڵده‌ری ‌‬ ‫ی ڕاپۆرت ‌‬ ‫به‌پێ ‌‬ ‫ی ئه‌م‬ ‫ئیرنا‪ ،‬زه‌ریف ل ‌ه كۆتای ‌‬ ‫ی‬ ‫ی بیروڕا ‌‬ ‫ی ل ‌ه بوون ‌‬ ‫دیداره‌دا باس ‌‬ ‫جیاواز له‌نێوان خۆیان و ‪5+1‬‬ ‫له‌سه‌ر مه‌سه‌ل ‌ه بنه‌ڕه‌تییه‌كان‬ ‫ی لێره‌دا پێویست ‌ه‬ ‫كردوه‌و گوتوویه‌ت ‌‬ ‫ئامریكا دژوارترین بڕیاره‌كان بدا‪.‬‬ ‫ی فه‌رانسه‌ش ل ‌ه‬ ‫هه‌واڵدره‌ی ‌‬ ‫ڕاپۆرتێكدا ل ‌ه ویه‌ن له‌زمان‬ ‫ی‬ ‫زه‌ریفه‌و ‌ه نووسیویه‌تی‌‪ :‬ڕێژیم ‌‬ ‫ئێران و ڕۆژئاوا له‌سه‌ر مه‌سه‌ل ‌ه‬ ‫بنه‌ڕه‌تییه‌كان ڕێك نه‌كه‌وتن‪.‬‬

‫له‌م خوله‌ی‌ وتووێژه‌كاندا ك ‌ه ل ‌ه‬ ‫ی دووشه‌مم ‌ه ‪26‬جۆزه‌ردان‬ ‫ڕۆژ ‌‬ ‫ی ژوئه‌ن» له‌ وییه‌ن‬ ‫«‪‌ 16‬‬ ‫ی‬ ‫ێ كردبو�� و تا ڕۆژ ‌‬ ‫ی پ‌‬ ‫ده‌ست ‌‬ ‫ی ‪ 30‬جۆزه‌ردان «‪20‬ی‌‬ ‫هه‌ین ‌‬ ‫ژوئه‌ن» به‌رده‌وام بوو‪ ،‬بڕیار‬ ‫ی‬ ‫درا وتووێژه‌كان له‌سه‌ر بنه‌ما ‌‬ ‫ی دوایین‬ ‫ی ده‌ق ‌‬ ‫ی نووسین ‌‬ ‫ده‌سپێك ‌‬ ‫ی ناوكی‌ به‌ڕێوه‌بچێ‌‪.‬‬ ‫ڕێككه‌وتن ‌‬ ‫ی دیكه‌و ‌ه مایكێل مان‬ ‫له‌الیه‌ك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی كاترین ئێشتۆن به‌رپرس ‌‬ ‫وته‌بێژ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی یه‌كیه‌تی ‌‬ ‫ی ده‌ره‌وه‌ ‌‬ ‫سیاسه‌ت ‌‬ ‫ی خۆیدا‬ ‫ئورووپاش ل ‌ه تویتێر ‌‬ ‫ی‬ ‫ی شه‌ممه‌ ‌‬ ‫ی ڕۆژ ‌‬ ‫نووسیویه‌ت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سیاس ‌‬ ‫داهاتوو به‌ڕێوه‌به‌ران ‌‬ ‫ی ‪ 5+1‬ل ‌ه بروكسێل چاویان‬ ‫واڵتان ‌‬ ‫ب ‌ه یه‌كتر ده‌كه‌وێ‌‪.‬‬


ژماره ٦٣٤ی رۆژنامه‌ی کوردستان چاپ و بڵاوکرایه‌وە