Issuu on Google+

‫قۆناغێكی‬ ‫هەستیار‬ ‫و هەلێكی‬ ‫زێڕین‬

‫شوورای‬ ‫ئینقالب‬ ‫هیچكات‬ ‫گەاڵڵەی‪...‬‬ ‫‪4‬‬

‫«گۆڕینی‬ ‫رێژیم‪،‬‬ ‫شیاوترین‬ ‫رێگەچارە»‬

‫هاوپێوەندیی‬ ‫زانستگا و‬ ‫كۆمەڵگا‬ ‫‪9‬‬

‫‪8‬‬

‫كێشەی‬ ‫سەقامگیر‬ ‫بوونی‬ ‫دێموكراسی‪...‬‬ ‫‪11‬‬

‫‪10‬‬

‫دابینكردنی مافە نەتەوایەتییەكانی گەلی كورد لە چوارچێوەی ئێرانێكی دێموكراتیكی فێدراڵدا‬

‫بەیاننامە ‌ی دەفتەر ‌ی سیاسی ‌ی ‪ PDKI‬بە بۆنە ‌ی كۆچ ‌ی دوای ‌ی خانم ‌ی‬ ‫دانیيەل میتران‬ ‫‪2 ‬‬ ‫بەیاننامەی‌ دەفتەری‌ سیاسیی‌ ‪ PDKI‬لە پێوەندی‌ لەگەڵ هێرش‬ ‫بۆ سەر سەفارەتخانەی‌ بریتانیا ‪2 ‬‬ ‫روونكردنەوەیەك ‌ی پێویست‬ ‫ئۆرگـــانی كۆمیتەی نـــاوەنـــدیی حیزبی دێمـــــوكراتی كوردستــــــــــانی ئێــــــــران‬

‫‪www.kurdistanmedia.com‬‬

‫ژمارە ‪،570‬سێ شەممە‪15 ،‬ی سەرماوەزی ‪6 ،1390‬ی دێسامبری ‪150 ،2011‬تمەن‬ ‫پـــەیـــڤ‬

‫كەریم پەرویزی‬

‫لێوە‬

‫كۆماری ئیسالمی دوای زیاتر لە سێ دەیە لە‬ ‫دروشمدان و فریوكاری و چەواشەكاری‪ ،‬ئێستا‬ ‫لە دۆخ و هەلومەرجێكی دژواردا گیری كردووە‬ ‫و لە قەیرانێكی ئێجگار قووڵدا بەسەر دەبا كە‬ ‫هەمووی دەسكرد و بەرهەمی سیاسەتە نادرووست‬ ‫و دژەمرۆییەكانی خۆیەتی و زیاتر لە ‪ 30‬ساڵە‬ ‫كە چ لە باری ئابووری و چ لە باری سیاسی و‬ ‫چ لە باری كۆمەاڵیەتییەوە‪ ،‬رێگای هەڵە و دژ‬ ‫بە جیهان و دژ بە مرۆڤـ و بە پێچەوانەی رەوتی‬ ‫پێشكەوتن دەپێوێ و ئێستا وای لێ هاتووە كە‬ ‫بە هەزاران كون و كەلەبەری تێ بووە و بە هیچ‬ ‫شێوەیەك بۆی پاساو نادرێ و هەر رۆژەو گرفتێكی‬ ‫تازە و دەردێكی تازەی لێ پەیدا دەبێ‪.‬‬ ‫سااڵنێكی زۆرە كە سامانی واڵت خەرجی بەرنامە‬ ‫ناوكییەكانی دەكا و بە چەندین میلیارد دۆالر لە‬ ‫داهاتی واڵت كە دەكرا خەرجی خۆشگوزەرانیی‬ ‫كۆمەڵگا بكرێ‪ ،‬لە پێناو وەدەستهێنانی بۆمبی‬ ‫ناوكیدا خەرجی كردووە و لە ناكاودا ڤیرووسێكی‬ ‫كامپیۆتێری ریسەكەی لێ دەكاتەوە بە خوری و‬ ‫بەرنامەكانی تووشی كێشە دەبن!‬ ‫رێبەری رێژیمەكە ئیدیعای خودایەتی بەسەر‬ ‫عەرز و تازەیش بەسەر ئاسماندا دەكا‪ ،‬دوای‬ ‫ئەوەی كە هەڕەشە دەكا كە بە مشت و زللە‪،‬‬ ‫واڵتانی رۆژئاوایی تەمبێ دەكەین‪ ،‬بۆ رۆژی‬ ‫دوایی هەواڵی تەقینەوەی پایگای مووشەكی و‬ ‫دەسكەوتە مووشەكییەكانی پێ دەدەن!‬ ‫وەلیی فەقیهی كۆماری ئیسالمی هەزینەیەكی‬ ‫زۆری دا تاكوو بە قەولی خۆی حاكمییەتی یەكتا‬ ‫درووست بكا‪ ،‬بەاڵم بەكرێگیراو و كاسەلێسەكانی‬ ‫دەورووبەری‪ ،‬لەسەر تااڵن و غارەتی سەروەت و‬ ‫سامانی واڵت بووە بە شەڕیان و ئەم حاكمییەتە‬ ‫یەكتایەی هەر بۆ جێبەجێ نەكرا!‬ ‫لە وەها دۆخێكدایە كە هەواڵی داگیركردنی‬ ‫باڵوێزخانەی بریتانیا لە تاران باڵو دەبێتەوە و بە‬ ‫بەرچاوی هەموو دنیاوە‪ ،‬پاسدارەكانی قارەمانی‬ ‫كۆماری ئیسالمی كە هەڕەشەی ئەوەیان دەكرد‬ ‫كە ناوچە و جیهان دەكەنە مەیدانی شەڕ و هەموو‬ ‫هێرشبەرانی تێدا دەسووتێنن! ئێستا لەسەر دیوار و‬ ‫باڵوێزخانەیەك وەسەر دەكەون كە ژمارەیەكی زۆر‬ ‫كەمی دیپلۆمات تێدایە و قارەمانەتییان لەسەر‬ ‫دیواری بێ پاسەواندا تاقی دەكەنەوە!‬ ‫رەنگە گەر رووداوێكی لەو چەشنە لە واڵتێكی‬ ‫دیكە رووی بدابایە‪ ،‬پێویستی بە لێكدانەوەی‬ ‫وردی رووداوەكە هەبوایە و الیەنی جۆراوجۆرى‬ ‫هەڵسەنگێندرایە كە هۆكاری ئەوە و بەستێنەكانی‬ ‫شرۆڤە بكرایە یان گەر لە دۆخێكی دیكە و لە‬ ‫هەلومەرجێكی دیكەی ئێرانیشدا بوایە‪ ،‬باس لە‬ ‫گوتار و هێژمونی و ‪. . .‬بكرایە‪ ،‬بەاڵم لەم‬ ‫هەلومەرجەدا و لە نێو ئەم هەمووە قەیرانەدا كە‬ ‫رێژیمی ویالیەتیی فەقیهی تێی كەوتووە‪ ،‬ئەم كارە‬ ‫تەنیا دەتوانێ نیشانەی ئەوە بێ كە وەلیی فەقیه و‬ ‫سیستمی كۆماری ئیسالمی تووشی شێتی بوون‬ ‫و بە تەواوی لێوە بوون و تەنیا بێئەقڵی و نەبوونی‬ ‫ئاوەز دەتوانێ پاساوی ئەم هەڵسوكەوتەی كۆماری‬ ‫ئیسالمی بێ‪.‬‬

‫دووپاتكردنەوەی‬

‫هەڵەیەكی مێژوویی‬

‫لێكەوتەكانی هێرش ب��ۆ س��ەر باڵوێزخانەی‬ ‫بریتانیا لە تاران‪ ،‬شەپۆلێكی نوێ لە گوشارەكان‬ ‫و مەحكوومكردنە نێونەتەوەییەكانی دژی رێژیمی‬ ‫تاران بەدواوە بووە‪.‬‬ ‫‪ 32‬س��اڵ پ��اش داگ��ی��ر ك��ردن��ی باڵوێزخانەی‬ ‫ئامریكا لە الیەن خوێندكارانی ناسراو بە پێڕەوانی‬ ‫خەتی ئیمامەوە‪ ،‬رۆژی سێشەممە‪8 ،‬ی سەرماوەز‪،‬‬ ‫بە هۆی هێرشی كەسانێك لە ژێر ناوی بەسیجی‬ ‫خوێندكاری بۆ سەر باڵوێزخانەی بریتانیا لە تاران‬ ‫و بنكەكانی باخی قولهەك‪ ،‬سەر بە بریتانیا‪ ،‬ئەو‬ ‫واڵتە باڵوێزخانەی خۆی لە تاران و باڵوێزخانەی‬ ‫ئێران لە لەندەنی داخست‪.‬‬ ‫ش������وورای ئ��اس��ای��ش��ی رێ���ك���خ���راوی نەتەوە‬

‫یەكگرتووەكان‪ ،‬چەند كاتژمێر پاش ئەم رووداوە‬ ‫ب��ە دەرك���ردن���ی ب��ەی��ان��ن��ام��ەی��ەك‪ ،‬ه��ێ��رش ب��ۆ سەر‬ ‫باڵوێزخانەی بریتانیا لە تارانی مەحكووم كرد‪.‬‬ ‫ب��اراك ئۆباما‪ ،‬سەركۆماری ئامریكا وێڕای‬ ‫شەرمەزاركردنی ئەم ك��ردەوە‪ ،‬وتی ئەمە نیشان‬ ‫دەدا كە كۆماری ئیسالمیی ئێران «پێبەندییە‬ ‫نێونەتەوەییەكانی خۆی بە جیددی ناگرێ»‪.‬‬ ‫هێندێ لە واڵتانی ئورووپایی لەوانە فەڕانسە‪،‬‬ ‫ئاڵمان و هولەند‪ ،‬باڵوێزەكانی خۆیان لە تاران بە‬ ‫مەبەستی «راوێژكردن» بانگ كردەوە واڵتەكانیان‪.‬‬ ‫بە بڕیاری دەوڵەتی نۆروێژ‪ ،‬دەركەی باڵوێزخانەی‬ ‫ئەم واڵتە لە ت��اران داخ��را و ئیتالیایش خەریكی‬ ‫تاوتوێی داخستنی باڵوێزخانەكەی لە تارانە‪.‬‬

‫‪‬‬

‫‪2‬‬

‫رووسیەیش وێ��ڕای شەرمەزاركردنی ئەم هێرشە‪،‬‬ ‫هاوپێوەندیی خ��ۆی لەگەڵ بریتانیا راگەیاند‪.‬‬ ‫دەوڵ��ەت��ی سوئێدیش رۆژی چ��وارش��ەم��م��ە‪9 ،‬ی‬ ‫سەرماوەز‪ ،‬بە بانگهێشتكردنی باڵوێزیی كۆماری‬ ‫ئیسالمی‪ ،‬ناڕەزایەتیی توندی خۆی بەم كردەوە‬ ‫پێ راگەیاند‪.‬‬ ‫لەم رووداوەدا‪ ،‬ماشینێكی باڵوێزخانە‪ ،‬هێندێ‬ ‫ك��ەرەس��ت��ە و بەڵگە و ئ��ااڵی بریتانیا ئاگریان‬ ‫تێبەردرا و هێرشبەران‪ ،‬ئااڵی كۆماری ئیسالمییان‬ ‫ل��ە جیاتیی ئ��ااڵی ئ��ەو واڵت��ە ل��ەس��ەر دەركەی‬ ‫باڵوێزخانەكە هەڵكرد‪.‬‬

‫سووریەی پاش ئەسەد‪،‬‬ ‫لە ئێران دوور و لە‬ ‫عەرەبەكان نزیك دەبێ‬ ‫ب���ۆره���ان غ��ەل��ی��ون‪ ،‬س���ەرۆك���ی ش����وورای‬ ‫ن��ەت��ەوەی��ی س��ووری��ە داوای ل��ە كۆمەڵگای‬ ‫نێونەتەوەیی ك��رد‪ ،‬لە بەرامبەر كردەوەكانی‬ ‫رێژیمی بەشار ئەسەددا‪ ،‬پەرچەكرداری توندتر‬ ‫لە خۆیان بنوێنن و هەنگاوی یەكەمیان لەم‬ ‫پێناوەدا‪ ،‬دیاریكردنی ناوچەی دژەفڕین بێ‪.‬‬ ‫غەلیون جەختی ك���ردەوە ك��ە س��ووری��ە لە‬ ‫پاش ئەسەد‪ ،‬پێوەندیی تایبەتی لەگەڵ ئێران‬ ‫نابێ‪ .‬ئەو وتی ئەو ئاڵوگۆڕە‪ ،‬كۆتاییهێنان‬ ‫بە یەكیەتیی ستراتیژیك و سەربازی لەگەڵ‬ ‫ئێران‪ ،‬حیزبوڵاڵ و بزووتنەوەی حەماس لە خۆ‬ ‫دەگرێ‪.‬‬ ‫لە رووداوێ��ك��ی دی��ك��ەدا‪ ،‬بەپێی راپۆرتی‬ ‫دۆیچەوێلە‪ ،‬بەداوی دیداری بۆرهان غەلیون‬ ‫و فەرماندەكانی ئەرتەشی ئازادیی سووریە‪،‬‬ ‫ئ��ەم گ��رووپ��ە سەربازییە وێ��ڕای بە فەرمی‬ ‫ناسینی ش���وورای نەتەوەیی س��ووری��ە وەكوو‬ ‫هێمای ئۆپۆزیسیۆنی ئەو واڵتە‪ ،‬رایگەیاند‬ ‫كە لە بەرامبەر هەر یەكەیەكی دەوڵەتی كە‬ ‫بە هێرش بۆ سەر شارەكانی سووریە‪ ،‬بیهەوێ‬ ‫كوشتوبڕی خەڵك بكا‪ ،‬رادەوەستێ‪.‬‬ ‫هەر لەم كاتەدا‪ ،‬ناوی پیالی‪ ،‬سەرۆكی‬ ‫كۆمیسیۆنی مافی مرۆڤی رێكخراوی نەتەوە‬ ‫یەكگرتووەكان داوای لە زلهێزە جیهانییەكان‬ ‫كرد تا پەروەندەی جینایەتەكانی حكوومەتی‬ ‫سووریە‪ ،‬بنێرنە دیوانی نێونەتەوەیی جینایی و‬ ‫شوورای ئاسایش‪.‬‬ ‫راپۆرتەكەی رێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان‬ ‫باس لەوە دەكا كە نیزامییەكانی سووریە بە‬ ‫شێوەی سیستماتیك «بەڕێوەبەری جینایەت‬ ‫دژی م��رۆڤ��ای��ەت��ی ب���وون و ‪ 256‬منداڵیان‬ ‫كوشتووە و دەستیان داوەت��ەوە جینایەتگەلێك‬ ‫وەك ك��وش��ت��ن‪ ،‬ئەشكەنجە و دەستدرێژیی‬ ‫جینسی دژی خەڵكی م��ەدەن��ی‪ ،‬بەتایبەت‬ ‫ژنان و مندااڵن»‪.‬‬

‫زۆرتركردنی گوشاری واڵتانی رۆژئاوایی بۆ سەر ئێران‬ ‫بانكی ناوەندی‪ ،‬ئامانجی گەمارۆكانە‬ ‫وەزیرانی كاروباری دەرەوەی واڵتانی ئەندامی‬ ‫ی��ەك��ی��ەت��ی��ی ئ���ورووپ���ا ل��ە ك���ۆب���وون���ەوەی رۆژی‬ ‫پێنجشەممە‪10 ،‬ی سەرماوەزی خۆیان لە بروكسێل‪،‬‬ ‫لەسەر گەمارۆی نوێی ئێران رێك كەوتن‪.‬‬ ‫گەمارۆ نوێكان‪ ،‬بەستنی داراییەكانی ‪143‬‬ ‫كومپانیا و ق��ەدەغ��ەك��ردن��ی س��ەف��ەری دەرەوەی‬ ‫واڵت بۆ ‪ 37‬كەسایەتیی ئێرانی لەخۆ دەگرێ‪.‬‬ ‫ئامریكایش پیشەسازییەكانی ن���ەوت‪ ،‬گ��از و‬ ‫ناوكی و هەروەها بۆ یەكەمین جار پیشەسازیی‬ ‫پێترۆشیمیی ئێرانی بە پێرستی گەمارۆكان زیاد‬ ‫كرد‪.‬‬ ‫ئ��ام��ری��ك��ا ه���ەروەه���ا رێ��ژی��م��ی ئ��ێ��ران��ی خستە‬ ‫پێرستی گەورەترین تۆمەتبارانی پارەشتنەوەی‬

‫ن��ێ��ون��ەت��ەوەی��ی��ەوە‪ .‬گ��ەاڵڵ��ەی مەجلیسی سێنای‬ ‫ئامریكا هەموو ئەو بازرگان‪ ،‬كومپانیا و دامەزراوە‬ ‫ماڵییانەی ك��ە ل��ەگ��ەڵ بانكی ن��اوەن��دی��ی ئێران‬ ‫ئ��اڵ��ووێ��ری بازرگانییان ه��ەی��ە‪ ،‬ل��ە ب��ازرگ��ان��ی و‬ ‫بەشداری لە بازاڕەكانی ئامریكا بێبەش دەكات‪.‬‬ ‫ه��ەروەه��ا جۆ بایدێن‪ ،‬جێگری سەركۆماری‬ ‫ئامریكا داوای لە توركیە كرد گەمارۆی نوێ‬ ‫دژی ئێران وەگەڕ بخات‪.‬‬ ‫ب��ری��ت��ان��ی��ا و ك���ان���ادای���ش ه���ەم���وو ئاڵووێرە‬ ‫ماڵییەكانیان لەگەڵ هەموو بانكەكانی ئێران‪،‬‬ ‫ل��ەوان��ە بانكی ن��اوەن��دی راوەس��ت��ان��د‪ .‬دەوڵەتی‬ ‫فەڕانسە‪ ،‬بەربەستگەلێكی نوێی دژی سیستمی‬ ‫بانكی و پیشەسازیی ئێنێرژیی ئێران خستووەتە‬

‫گەڕ و داوای لە واڵتانی پیشەسازیی جیهان كرد‬ ‫كە وێڕای بەستنی داراییەكانی بانكی ناوەندی‪،‬‬ ‫بە ئاڵووێرە نەوتییەكانیان لەگەڵ ئێران كۆتایی‬ ‫بێنن‪.‬‬ ‫ه��ەواڵ��دەری��ی رۆی��ت��ێ��رز راپ��ۆرت��ی دا‪ ،‬كورەی‬

‫باشوور و ئیتالیا خەریكی گەمارۆخستنە سەر‬ ‫پیشەسازییەكانی پێترۆشیمی و نەوتی ئێران و‬ ‫پچڕاندنی ئاڵووێرەكانیان لەگەڵ رێژیمی ئەو‬ ‫واڵتەن‪.‬‬


‫‪2‬‬

‫ژمارە ‪ 570‬ـ ‪15‬ی سەرماوەزی ‪1390‬‬

‫بەیاننامە ‌ی دەفتەر ‌ی سیاسی ‌ی ‪ PDKI‬لە پێوەند ‌ی لەگەڵ‬ ‫هێرش بۆ سەر سەفارەتخانە ‌ی بریتانیا‬ ‫پاش ن��وەڕۆی‌ سێشەممە‪8 ،‬ی‌ سەرماوەزی‌ ‪1390‬ی‌ هەتاوی‌ بەرانبەر بە ‪29‬ی‌ نوامبری‌‬ ‫‪2011‬ی‌ زایینی‪ ‌،‬سەفارەتخانەی‌ بریتانیا ناوەندی‌ دیپلۆماتیكی‌ ئەو واڵتە لە تاران هەڵكەوتوو‬ ‫لە شەقامی‌ فیردەوسی‌‌و ناوەندی‌ فەرهەنگيی‌ بریتانیا لە باغی‌ قولهەك كەوتنە بەر هێرشی‌‬ ‫دەیان كەس لە بەكرێگیراوانی‌ رێژیمی‌ كۆماری‌ ئیسالمیی‌ ئێران‌و بە بەكارهێنانی‌ كوكتول‬ ‫مولوتوف ‌و بەرد‪ ،‬پاش شكاندنی‌ دەرگا و پەنجەرەكانی‌ ئەو سەفارەتخانەیە دەستیان بەسەر‬ ‫سەرجەم بەشەكانیدا گرت‌ و جیا لە زەرەر و زیانگەیاندن بەم ناوەندە كۆمەڵێك بەڵگە ‌و‬ ‫سەنەدی‌ تایبەت بەو سەفارەتخانەیان ئاگر تێبەردا یان زەوتیان كرد‪ .‬ئەوە لە حاڵێكدا رووی دا‬ ‫كە بەپێی‌ یاسای‌ نێونەتەوەیی‌‌و كۆنوانسیۆنی‌ ویەن پاراستنی‌ ئەمجۆرە شوینانە لە ئەستۆی‌‬ ‫دەسەاڵتی‌ كۆماری‌ ئیسالمییە‪ ،‬بەاڵم هێزی‌ ئینتیزامیی‌ ئەو رێژیمە كە لە سەركوتی‌‬ ‫خەڵكی‌ ئێراندا تاقیكاریی‌ زۆر ‌و دەسەاڵتی‌ تەواویان هەیە لە بەرانبەر ئەم كردەوە ناجایزەدا‬ ‫بە بێ‌تەفاوتێكی‌ تەواوە هەڵسوكەوتی‌ كرد‪ .‬ئەم كردەوەی‌ دژ بە سەفارەتخانەی‌ بریتانیا لە‬ ‫تاران كە لەگەڵ عورفی‌ دیپلوماتیك ‌و مەسوونییەتی‌ دیپلوماتەكان ناتەبایە بە هیچ جۆر‬ ‫ناتوانێ‌ پاسا‌وهەڵگر بێ‌‪.‬‬ ‫حیزبی‌ دێموكراتی‌ كوردستانی‌ ئێران بە لەبەرچاوگرتنی‌ یاسا نێونەتەوەییەكان ‌و دابی‌‬ ‫دیپلوماتیك‌ و ناڕەوابوونی‌ ئەم كردەوەیە‪ ،‬هێرش بۆ سەر سەفارەتخانەی‌ بریتانیا لە تاران‬ ‫مەحكووم دەكا‌و لە ریزی‌ ئەو كردەوە نادرووست‌و نابەرپرسانەیەی‌ دادەنێ‌‪ ،‬كە ئەنجامدانیان‬ ‫ی ئاسایی‌‌ و ئاكامەكانیان بە زیانی‌ خەڵكی‌ ئێران‬ ‫بۆ كۆماری‌ ئیسالمیی‌ ئێران بۆەتە كردەو ‌‬ ‫تەواو دەبێ‌‪.‬‬ ‫حیزبی‌ دێموكراتی‌ كوردستانی‌ ئێران‬ ‫دەفتەری‌ سیاسی‌‬ ‫‪1390/9/9‬ی‌ هەتاوی‌‬ ‫‪2011/11/30‬ی‌ زایینی‌‬

‫روونكردنەوەیەك ‌ی پێویست‬ ‫ی‬ ‫ی ‪‌ 12‬‬ ‫ی ئینتێرنێتیدا وتووێژیك باڵو بۆوە كە لە رێكەوت ‌‬ ‫ی دوایید‌ا و لە ماڵپەڕێك ‌‬ ‫لەم رۆژانە ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئێران لەگەڵ ئاغا ‌‬ ‫ی مرۆڤ ‌‬ ‫ی بەڵگەكانی‌ ماف ‌‬ ‫ی هەتاوی‌‪ ،‬ناوەند ‌‬ ‫ی ‪‌ 1389‬‬ ‫رەشەمەی‌ ساڵ ‌‬ ‫ی داوە‪.‬‬ ‫ی پیشووتری‌ كۆماری‌ ئیسالمی‌ ئەنجام ‌‬ ‫بەنی‌‌سەدر‪ ،‬سەرۆك كۆمار ‌‬ ‫ی كورد لە ئێران لە الیەن‬ ‫ی نەتەوە ‌‬ ‫ی رۆڵەكان ‌‬ ‫ئەو وتووێژە تەرخان كرابوو بۆ باس لەسەر ئێعدام ‌‬ ‫ی ‪ 5‌ 7‬و ‪1358‬ی‌ هەتاویدا كە ئاغای‌ بەنی‌‌سەدریش‬ ‫ی كۆماری‌ ئیسالمی‌ لە ساڵەكان ‌‬ ‫حكوومەت ‌‬ ‫ی‬ ‫ی گشتیی‌ هێزەكان ‌‬ ‫ی ئیسالمیی‌ ئێران ‌و فەرماندە ‌‬ ‫ی ئەو كاتی‌ كۆمار ‌‬ ‫وەك سەرۆك كۆمار ‌‬ ‫ی‬ ‫ی ئینقالب ‌‬ ‫رێژیم لەو وتووێژەدا ئایەتوڵاڵ خەلخالی‌‪ ،‬سەرۆكی‌ بەناو دادگا تازە دامەزراوەكان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی مرۆڤ لە ناوچە كوردنشینەكان ‌‬ ‫ی ماف ‌‬ ‫ی ئەو جینایەتان ‌ە و پێشیلكران ‌‬ ‫ئیسالمی‌ وەك بەرپرس ‌‬ ‫ی ئێران دەناسێنێ‌‪.‬‬ ‫كوردستان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خومەین ‌‬ ‫ئاغای‌ بەنی‌ سەدر هەر لەو وتووێژەدا رەدی‌ دەكاتەوە كە ئەو كات راوێژكار ‌‬ ‫ێ كە چەند بڕیارێك لەو دەسەاڵتە‬ ‫ی دەدو ‌‬ ‫ی خومەین ‌‬ ‫بووبێ‌‌و بە جۆرێك لە دەسەاڵتی‌ بێسنوور ‌‬ ‫رەهایە كەوتووەتەوە كە فەرمانی جیهاد دژی كورد لە ‪28‬ی گەالوێژی ‪1358‬دا یەكێك لەوانەیە‬ ‫ی راوێژی‌ لەگەڵ‬ ‫و بەڕێزیان لێی‌ ئاگادار نەبووە یا وەك سەرۆك كۆمار ‌و فەرماندەی‌ گشتی ‌‬ ‫ی سەد‌ر و‬ ‫ی ئەو كاتی‌ ئاغای‌ بەن ‌‬ ‫نەكراوە‪ ،‬ئەمانە لەو مەسەالنەن كە پێوەندییان بە مەوقعییەت ‌‬ ‫ێ كە لەو بارەوە شتێك بێنینە گۆڕێ‌‪.‬‬ ‫ی لەگەڵ خومەینییەوە هەیە‌و بۆیە هەڵناگر ‌‬ ‫پێوەندییەكان ‌‬ ‫ی ئەم وتووێژەدا‬ ‫ی باس‌و روونكردنەوەیە‪ ،‬ئەوەیە كە لە دوو شوێن ‌‬ ‫ی لەو وتووێژەدا جێگا ‌‬ ‫بەاڵم ئەوە ‌‬ ‫ی بۆ كوردستان پەسند‬ ‫ی سەدر ئاماژە بەوە دەكا « كە شوورای‌ ئینقالب خودموختار ‌‬ ‫ی بەن ‌‬ ‫ئاغا ‌‬ ‫ی‬ ‫كردبو‌و و منیش دوو جار ئەوەم راگەیاندبوو جارێك لە تاران ‌و جارێك لە ئەهواز‪ ،‬بۆیە ئید ‌‬ ‫ی كوردەكانە) درێژەیان بە شەڕ د‌ا و‬ ‫ی نەمابوو»‪ ،‬بەاڵم ئەوان (مەبەست ‌‬ ‫ی شەڕ مانا ‌‬ ‫درێ��ژە ‌‬ ‫ی بیانوویەك بوو؟!‬ ‫دەركەوت كە خودموختار ‌‬ ‫ی‬ ‫لەو پێوەندییەدا پێویستە بگوتری‌ كە ئاغای‌ بەنی‌سەدر لەو كاتدا بەرانبەر بە مەسەلە ‌‬ ‫ی‬ ‫ی دیكەی‌ كۆماری‌ ئیسالمی‌ بۆچوون ‌‬ ‫ی بە بەراورد لەگەڵ كاربەدەستان ‌‬ ‫كورد ‌و خودموختار ‌‬ ‫ی مقاومەتدا‬ ‫ی شوورای‌ میللی ‌‬ ‫خۆی‌ و نیازپاكیی تایبەتی خۆی هەبوو‌و دواتریش لە چوارچێوە ‌‬ ‫ی بۆ كوردستانی مۆر كرد‪.‬‬ ‫گەاڵڵەی‌ خودموختار ‌‬ ‫بەاڵم ئەوەی كە ئیدیعا دەكا شورای ئینقالب خودموختاریی بۆ كوردستان پەسەند كردبوو‬ ‫ی و لە واقعیەتی مەسەلەكە دوورە چوونكە ش��ورای ئینقالب هەرگیز بە رەسمی‬ ‫لە راست ‌‬ ‫خودموختاریی بۆ كوردستان پەسەند نەكرد‪ ،‬بەڵكوو یەك دوو جار بە شێوەی دەنگۆ و لە زاری‬ ‫یەك دوو بەرپرسێكی ئەوكاتی كۆماری ئیسالمیی ئێران باڵوو بۆوە كە خودموختاریی ئیسالمی‬ ‫بە كوردستان بدرێ‌‪.‬‬ ‫تەنانەت لە بەرامبەر ئەو دەنگۆیانەشدا دوكتور قاسملوو وەك سكرتێری ئەوكاتی حیزبی‬ ‫دێموكراتی كوردستانی ئێران لە میتینگی گشتی لە گۆڕەپانی قازی‌ محەممەدی شاری‬ ‫مەهاباد‌ و لەسەر باڵكۆنی فەرمانداریی ئەو شارە رایگەیاند كە دەنگۆیەكی وا هەیە كە‬ ‫خودموختاریی ئیسالمی بۆ كوردستان دابین بكرێ‌‪ .‬ئێمە بە لەبەرچاوگرتنی ئەوە كە زیاتر لە‬ ‫سەدی هەشتای خەڵكی كوردستان موسڵمانن پێشوازی لە وەدیهاتنی ئەوها مافێك دەكەین‌و‬ ‫ئ��ەوەی بۆ ئێمە گرینگە نیوەڕۆكی خودموختارییەكەیە‪ .‬لەو پەیوەندییەدا ئەگەر تەنانەت‬ ‫ێ لەسەر ئەساسی دەنگۆیەك بووە كە لەو‬ ‫رۆژنامەیەكی ئەو كاتیش شتێكی لەو بارەوە نووسیب ‌‬ ‫بوارەدا هەبووە بەاڵم هیچ راگەیەندراوێكی رەسمی لەمەڕ پەسەندكردنی خودموختاری لە الیەن‬ ‫شورای ئینقالبەوە نە بە بیروڕای گشتی ‌و نە بە هەیئەتی نوێنەرایەتیی كورد لە كوردستانی‬ ‫ئێران رانەگەیەندرا‌ و بەڵگەیەكی ش��ورای ئینقالبی ئەو كاتیش لەبەر دەستدا نیە كە وەها‬ ‫پەسەندكراوێك بسەلمێنێ‌‪.‬‬ ‫حەسەن شەرەفی‌‬ ‫ی دێموكراتی‌ كوردستانی‌ ئێران‬ ‫وتەبێژی‌ حیزب ‌‬ ‫ی ‪1390‬ی‌ هەتاوی‌‬ ‫‪4‬ی‌ سەرماوەز ‌‬ ‫ی زایینی‌‬ ‫ی ‪‌ 2011‬‬ ‫‪25‬ی‌ نوامبر ‌‬

‫هەواڵ و راپۆرت‬ ‫بەیاننامەی‌ دەفتەر ‌ی سیاسی ‌ی ‪ PDKI‬بە بۆنە ‌ی كۆچ ‌ی دوای ‌ی خانم ‌ی دانیيەل میتران‬ ‫ی‬ ‫بەدا ‌خ و كەسەرەوە ئاگادار كراین كە رۆژ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی سەرماوەز ‌‬ ‫ی ‪‌1‬‬ ‫س��ێ��ش��ەم��م��ە‪ ،‬رێ��ك��ەوت�� ‌‬ ‫ی‬ ‫ی نوامبر ‌‬ ‫‪1390‬ی‌ هەتاوی‌‪ ،‬بەرانبەر بە ‪‌ 22‬‬ ‫ی دانیەل‬ ‫ی زای��ی��ن��ی‌‪ ،‬خ��ان��م�� ‌‬ ‫ی ‪‌ 2011‬‬ ‫س��اڵ�� ‌‬ ‫ی پێشووی‌ فەرانسە‪،‬‬ ‫میتران‪ ،‬خانمی‌ یەكەم ‌‬ ‫ی‬ ‫سەرۆكی‌ بونیادی‌ فرانس لیبرتە‌ و خێزان ‌‬ ‫ی‬ ‫فرانسوا میتران‪ ،‬سەرۆك كۆماری‌ پێشووتر ‌‬ ‫ی كرد‪.‬‬ ‫ی فەرانسە كۆچی‌ دوای ‌‬ ‫واڵت ‌‬ ‫خ��ان��م��ی‌ دان��ی��ەل م��ی��ت��ران ی��ەك��ێ��ك ل���ەو ژنە‬ ‫ی‬ ‫ی دووهەم ‌‬ ‫تێكۆشەرانە ب��وو كە لە ش��ەڕ ‌‬ ‫ی‬ ‫ی دژ ‌‬ ‫ی خ���ۆراگ���ر ‌‬ ‫ج��ی��ه��ان��ی��دا‪ ،‬ل���ە ری����ز ‌‬ ‫داگیركاریدا ب��ەش��داری‌ ك��رد ‌و پاشانیش بە‬ ‫ی‬ ‫ی خێرخوازی‌‌و یارمەت ‌‬ ‫ی كەوتە كار ‌‬ ‫توندوتۆڵ ‌‬ ‫گەیاندن بە لێقەوماوان‪ .‬هەستی‌ دڵسۆزی ‌‌و‬ ‫پشتیوانیكردنی‌ لە مەسەلەی‌ كورد لە هەموو‬ ‫ی‬ ‫ی كوردستان خانمی‌ دانیەل میتران ‌‬ ‫پارچەكان ‌‬

‫ی كورددا جێگیر‬ ‫لە نێو دڵی‌ یەكەكانی‌ نەتەوە ‌‬ ‫ی كورد‬ ‫كرد‌ و تەنانەت لەو ب��ارەوە وەك دایك ‌‬ ‫ی‬ ‫ناوی‌ دەبرا‪ .‬نێزیكی ‌‌و پێوەندیی‌ نەپچڕاو ‌‬ ‫ی‬ ‫ی دێموكرات ‌‬ ‫ئەو خانمە بەڕێزە‪ ،‬لەگەڵ حیزب ‌‬ ‫ی ئێران بۆ هەموو الیەك بەرچاوە‬ ‫كوردستان ‌‬ ‫ی‬ ‫ی حیزب سەیر ‌‬ ‫‌و وەك ئەندامێكی‌ بنەماڵە ‌‬ ‫دەكرا‪.‬‬ ‫خ��ان��م��ی‌ دان��ی��ەل م��ی��ت��ران ب��ە ك����ردەو‌ە و بە‬ ‫ی مرۆڤ‪،‬‬ ‫ی لە ماف ‌‬ ‫شێوەیەكی‌ چاالك دیفاع ‌‬ ‫بەرابەری‌‌ و یەكسانی‌‪ ،‬راگەیشتن بە مندااڵن‬ ‫ی كۆمەاڵیەتی‬ ‫‌و چارەسەری‌ كۆمەڵێك كیشە ‌‬ ‫ی دیكە دەكرد‪.‬‬ ‫‌‌و سیاسی ‌‬ ‫ی‬ ‫ل���ە دەس��ت��چ��ون��ی‌ وەه�����ا كەسایەتیێك ‌‬ ‫ی‬ ‫ی نەتەوە ‌‬ ‫ی لێبراو ‌‬ ‫ئینساندۆست ‌و دۆستێك ‌‬ ‫كورد بۆ هەموو ئینساندۆستان‌و ئازادیخوازا‌ن‬ ‫ی گەورە دێتە‬ ‫و عەداڵەت پەروەران خەسارێك ‌‬

‫ی كوردستانی‌ ئێران‬ ‫ی دێموكرات ‌‬ ‫حیزب ‌‬ ‫ی سیاسی‌‬ ‫دەفتەر ‌‬ ‫ی ‪1390‬ی‌ هەتاوی‌‬ ‫ی سەرماوەز ‌‬ ‫‪‌1‬‬ ‫ی ‪2011‬ی‌ زایینی‌‬ ‫ی نوامبر ‌‬ ‫‪‌ 22‬‬

‫بەشداریی هەیئەتێكی نوێنەرایەتیی ‪ ،PDKI‬لە رێوڕەسمی بە‬ ‫خاك سپاردنی دانیەل میتران‬

‫دیداری هەیئەتێكی ‪PDKI‬‬ ‫لەگەڵ هەیئەتی ئەنجومەنی‬ ‫كوردی سووریە‬ ‫رێكەوتی ‪10‬ی س��ەرم��اوەز‪ ،‬هەیئەتێكی‬ ‫‪ PDKI‬ب��ە سەرپەرستیی ب��ەڕێ��ز مستەفا‬ ‫هیجری‪ ،‬سكرتێری گشتیی حیزب سەردانی‬ ‫هەیئەتێكی ئەنجومەنی كوردی سووریەی لە‬ ‫شاری هەولێر كرد و لە الیەن ئەو هەیئەتەوە‬ ‫بە‌سەرپەرستیی بەڕێز دوكتور عەبدولحەكیم‪،‬‬ ‫بە گەرمی پێشوازی لێكرا‪.‬‬ ‫دوكتور «عەبدولحەكیم بەشار» خۆشحاڵیی‬ ‫خۆی لە سەردانی هەیئەتی حیزب دەربڕی‬ ‫و باسێكی سیاسی لەسەر دوایین كۆنگرەی‬ ‫كوردەكانی سووریە لە قامیشلوو پێشكەش‬ ‫كرد و مەبەست و ئامانجەكانی ئەو كونگرە‬ ‫و ك��ۆدەن��گ��ی��ی ك��وردەك��ان��ی س��ووری��ەی لەو‬ ‫هەلومەرجە ناسكەدا‪ ،‬بە ئەركێكی پێویست‬ ‫زانی و روانین و هەڵسەنگاندنی ئەنجومەنی‬ ‫سیاسیی‪ ،‬س��ەب��ارەت بە داه��ات��ووی سووریە‬ ‫و ب��ارودۆخ��ی كوردەكانی سووریە بە دوای‬ ‫رووخانی رێژیمی بەشار ئەسەد بۆ هەیئەتی‬ ‫ح��ی��زب ب���اس ك���رد و س��وپ��اس��ی ‪PDKI‬ی‬ ‫كرد‪ ،‬كە لە هەموو كاتێكدا وەك��وو پشتیوان‬ ‫و خەمخۆری كوردەكانی سووریە هەڵویستی‬ ‫دیار و بەرچاوی بووە‪.‬‬ ‫پ���اش���ان س��ك��رت��ێ��ری گ��ش��ت��ی��ی حیزب‪،‬‬ ‫خۆشحاڵیی ‪PDKI‬ی ل��ە سەركەوتنی‬ ‫كاری كۆنگرەی سیاسیی كوردەكانی سووریە‬ ‫راگەیاند و سەركەوتنی كوردی لە هەر كام لە‬ ‫بەشەكانی كوردستان بە سەركەوتنی هەموو‬ ‫كورد زانی و خۆشحاڵیی خۆی لەوە دەربـڕی‬ ‫كە لەو كاتە ئەستەمەدا كە بەرەو گۆڕانكاریی‬ ‫گ��ەورە هەنگاو دەن��ێ��ن‪ ،‬هیزە سیاسییەكانی‬ ‫ك��وردی سووریە و كەسانی خەمخۆری ئەو‬ ‫پارچەیە لە كوردستان توانیویانە یەكگرتوو‬ ‫و یەكـڕیز بێنە گۆڕەپانی خەبات و هیوا بە‬ ‫داهاتوویەكی گ��ەش بە ك��وردی س��ووری��ە و‬ ‫كوردی پارچەكانی دیكە بدەن‪.‬‬ ‫مستەفا ه��ی��ج��ری ل��ە بەشێكی دیكەی‬ ‫قسەكانیدا لەسەر رۆڵی تێكدەرانەی رێژیمی‬ ‫ئیسالمیی ئێران و هاوئاهەنگی و هاوكاریی‬ ‫نێوان رێژیمی ئێران و رێژیمی بەشار ئەسەد‬ ‫و رۆڵی نەرێنیی ئێران‪ ،‬وتی‪ :‬ئێران حەز بە‬ ‫بەرەوپێشچوونی دێموكراسی لە ناوچەكەدا‬ ‫ناكات و هەموو هەوڵی خۆی بۆ مانەوەی‬ ‫رێژیمی بەشار ئەسەد دەدات‪.‬‬ ‫شایانی باسە هەیئەتی ئەنجومەنی سیاسیی‬ ‫كوردی سووریە‪ ،‬بە نوێنەرایەتیی ‪ 11‬حیزب و‬ ‫رێكخراوی سیاسیی و ‪ 11‬كەسایەتیی كوردی‬ ‫سووریە بە سەردانێكی فەرمی گەیشتۆتە‬ ‫هەرێمی كوردستان‪.‬‬

‫ئەژمار‪.‬‬ ‫ی كوردستانی‌ ئێران بۆ‬ ‫ی دێموكرات ‌‬ ‫حیزب ‌‬ ‫ی خۆی ‌‌و‬ ‫لەدەستدانی‌ دۆستێكی‌ لەمێژینە ‌‬ ‫ی لیقەوماوان ‌و ئازادیخوازان بەداخە‬ ‫پشتیوان ‌‬ ‫ی خ��ۆی‌ ل��ەو پێوەندییەدا‬ ‫و خ��ەم ‌و پ����ەژارە ‌‬ ‫س و كار‬ ‫ی لە كە ‌‬ ‫رادەگەیەنێ‌‌ و سەرەخۆش ‌‬ ‫ی لەگەڵ‬ ‫ی خۆ ‌‬ ‫ی دەك‌ا و هاوخەمی ‌‬ ‫‌و دۆستان ‌‬ ‫ی فرانس لیبرتە دەردەبڕێ‌‪.‬‬ ‫رێكخراو ‌‬ ‫ی‬ ‫ی خزمەت‌ و خێرخوازییەكان ‌‬ ‫ی شاد‌و رێگا ‌‬ ‫روح ‌‬ ‫بەردەوام بێت‪.‬‬

‫هەیئەتێكی نوێنەرایەتیی ‪ PDKI‬لە‬ ‫رێوڕەسمی بە خاك سپاردنی خاتوو «دانیەل‬ ‫میتران»‪ ،‬دامەزرێنەری ناوەندی «فڕانس‬ ‫لیبرتە»‌ و پشتیوان و دۆستی نەتەوەی‬ ‫ك���ورد‪ ،‬ك��ە ل��ە رۆژی ‪5‬ی سەرماوەزی‬ ‫‪1390‬ی هەتاوی لە گوندی لەدایكبوونی‬ ‫خۆیدا بە خاك سپێردرا‪ ،‬بەشداری كرد‪.‬‬ ‫لەم رێوڕەسمەدا هەیئەتی ‪ PDKI‬بە‬ ‫سەرپەرستیی بەڕێـز «شاهۆ حوسەینی»‪،‬‬ ‫نوێنەری حیزب لە دەرەوەی واڵت‪ ،‬پرسە و‬ ‫سەرەخۆشیی خۆی ئاراستەی بنەماڵەی‬ ‫كۆچكردوو خاتوو دانیەل میتران كرد‪.‬‬ ‫لە رێوڕەسمی بە خاك سپاردنی خاتوو‬ ‫دان��ی��ەل میتران ژم��ارەی��ەك��ی ب��ەرچ��او لە‬ ‫كوردانی هەر چوار پارچەی كوردستان‬ ‫و ك��ۆم��ەڵ��ێ��ك��ی زۆر ل��ە هەیئەتەكانی‬ ‫ن��وێ��ن��ەرای��ەت��ی��ی الی��ەن��ە‌ جۆراوجۆرەكان‪،‬‬ ‫بەشدارییان كرد‪.‬‬ ‫لە سەرەتای ئەم رێوڕەسمەدا سكرتێری‬ ‫ن��اوەن��دی ف��ڕان��س لیبرتە‪ ،‬ئ��ام��اژەی بە‬

‫كورتەیەك لە ژیانی خاتوو دانیەل میتران‬ ‫ك��رد و پ��اش��ان ژیلبتێر م��ی��ت��ران‪ ،‬كوڕی‬ ‫خاتوو دانیەل میتران‪ ،‬بە نوێنەرایەتیی‬ ‫بنەماڵەكەی چەند وتەیەكی پێشكەش‬ ‫كرد‪.‬‬ ‫لە درێژەی ئەم رێوڕەسمەدا فیلمێكی‬ ‫دێكۆمێنتاری كە لە الیەن ناوەندی فڕانس‬ ‫لیبرتەوە لەسەر ژیانی خاتوو دانیەل میتران‬ ‫ئامادە كرابوو‪ ،‬پیشان درا‪.‬‬ ‫ش��وان پ��ەرەوە‪ ،‬هونەرمەندی سترانبێژ‬ ‫و ن�����اوداری گ��ەل��ی ك����ورد‪ ،‬ی��ەك��ێ��ك لە‬ ‫گۆرانییەكانی خۆی بە بۆنەی كۆچی‬ ‫دوای��ی خاتوو دانیەل میتران‪ ،‬پێشكەش‬ ‫كرد‌‪.‬‬ ‫لەم رێوڕەسمەدا ژمارەیەكی بەرچاو لە‬ ‫نوێنەرانی حیزب و الیەنە سیاسییەكانی‬ ‫كوردستانی و ف��ەڕان��س��ەوی و هەروەها‬ ‫كەسایەتییە سیاسییە هەڵكەوتووەكان‪،‬‬ ‫بەشدارییان كرد‪.‬‬

‫بەشداریی كۆمەڵەی مافی مرۆڤی كوردستانی ئێران ــ ژنێڤ‪ ،‬لە‬ ‫چوارەمین كۆنفـرانسی رێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان‬ ‫هەیئەتێكی كۆمەڵەی مافی مرۆڤی‬ ‫كوردستانی ئێران ـ ژنێڤ‪ ،‬بە فەرمی لە‬ ‫چوارەمین كونفـڕانسی رێكخراوی نەتەوە‬ ‫یەكگرتووەكاندا لە ژێر ناوی «پاراستنی‬ ‫مافی ژنانی سەر بە كەمایەتییەكان»‪،‬‬ ‫بەشداری كرد‪.‬‬ ‫هەیئەتی ك��ۆم��ەڵ��ەی م��اف��ی مرۆڤ‬ ‫پێكهاتبوو لە خاتوو پرشنگ شەریفی‪،‬‬ ‫رەحیم محەممەدی و تەیموور ئەلیاسی‪.‬‬

‫ ‬

‫لەم كۆنفـرانسەدا‪ ،‬هەیئەتی كۆمەڵەی‬ ‫مافی مرۆڤی كوردستانی ئێران ـ ژنێڤ‪،‬‬ ‫لەگەڵ بەرپرسانی كۆمیساریای مافی‬ ‫مرۆڤ و چەندین الیەنی دیكەی بەشدار‬ ‫لەو كونفـڕانسە‪ ،‬چاوپێكەوتنی پێك هێنا‪.‬‬ ‫ه���ەروەه���ا وت����اری ك��ۆم��ەڵ��ەی مافی‬ ‫مرۆڤی كوردستانی ئێران لە الیەن خاتوو‬ ‫«پرشنگ شەریفی»یەوە خوێندرایەوە‪.‬‬

‫نوێنەری پێوەندییەكانی ‪ PDKI‬لە نوروێژ‪ ،‬سەردانی‬ ‫پارلمانی ئەو واڵتەی كرد‬ ‫رێ��ك��ەوت��ی ‪4‬ی س����ەرم����اوەز‪ ،‬عەزیم‬ ‫ئ��ەل��ی��اس��ی‪ ،‬ن��وێ��ن��ەری پێوەندییەكانی‬ ‫‪ PDKI‬لە نوروێژ‪ ،‬سەردانی پارلمانی‬ ‫ئەو واڵتەی كرد و چاوی بە خاتوو «ئانە‬ ‫ماریە ئونەروید»‪ ،‬راوێژكاری تایبەتیی‬ ‫ب��ەرپ��رس��ی گ��رووپ��ی پارلمانیی سەنتەر‬ ‫پارتی كەوت‪.‬‬ ‫ل��ەم چاوپێكەوتنەدا ب��ارودۆخ��ی ئێران‬ ‫بەگشتی و كوردستان بەتایبەتی‪ ،‬گرفتە‬ ‫سیاسییەكانی ئ��ێ��ران و رێ��گ��اچ��ارەی��ان و‬ ‫گوشارە نێودەوڵەتییەكان بۆ ‌سەر رێژیمی‬ ‫ئێران و سیاسەت و تێڕوانینەكانی حیزبی‬

‫بڕووخـێ رێژیمـی كۆنەپەرستی كۆماری ئیسالمیی ئــێران‬

‫دێموكرات لەو پێوەندییدا‪ ‌،‬هەڵسەنگێنرا‪.‬‬ ‫ه���ەروەه���ا س���ەب���ارەت ب��ە رووداوەك���ان���ی‬ ‫واڵت��ان��ی ناوچەكە و دەستێوەردانەكانی‬ ‫رێ��ژی��م��ی ئیسالمیی ئ��ێ��ران و گوشارە‬ ‫دیپلۆماتیكەكانی واڵتی نوروێژ بۆ سەر‬ ‫رێژیمی ئێران لە كۆمەڵگای نێودەوڵەتیدا‬ ‫ئاڵوگۆڕی بیروڕا كرد‪.‬‬ ‫ل��ە كۆتایی دانیشتنەكەدا داهاتووی‬ ‫پێوەندییەكانی هەر دوو حیزبی دێموكراتی‬ ‫ك��وردس��ت��ان و س��ەن��ت��ەر پ��ارت��ی��ی نوروێژ‬ ‫تاوتوێ كرا‪.‬‬


‫هەواڵ و راپۆرت‬ ‫چاوپێكەوتنی نوێنەری ‪ ،PDKI‬لەگەڵ بەرپرسی بزووتنەوەی‬ ‫خەبات دژی رەگەزپەرستی و بۆ دۆستایەتیی نێوان نەتەوەكان‬ ‫رۆژی سێ‌شەممە‪ ،‬رێكەوتی ‪1‬ی سەرماوەز‪ ،‬بەڕێز «خوسرەو عەبدوڵاڵهی»‪ ،‬بەرپرسی‬ ‫پێوەندییەكانی دەرەوەی حیزبی دێموكراتی كوردستان لە فەڕانسە‪ ،‬لە ناوەندی بزووتنەوەی‬ ‫خەبات دژی رەگەزپەرستی و بۆ دۆستایەتیی نێوان نەتەوەكان‪ ،‬هەڵكەوتوو لە پاریس ئامادە‬ ‫بوو و لەگەڵ خاتوو «بێرنادێت هێتیر» چاوپێكەوتنی كرد‪.‬‬ ‫لەم دانیشتنەدا دوو الیەن سەبارەت بە بارودۆخی ئێران و كوردستانی ئێران و خەبات و‬ ‫تێكۆشانی نەتەوەی كورد لە پێناو بەدەستهێنان و دەستەبەركردنی ئازادی و دێموكراسی لە‬ ‫ئێراندا‪ ،‬ئاڵوگۆڕی بیرو‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ڕایان كرد‪.‬‬ ‫بەشێكی دیكەی ئەو بابەت و پرسانە كە لە نێوان دوو الیەندا هاتنە ئاراوە بریتی بوو‌ن‬ ‫لە‪:‬‬ ‫ـ شیكردنەوەی هەڵوێست و سیاسەتەكانی ‪ PDKI‬و داخوازییەكانی گەلی كورد لە‬ ‫كوردستانی ئێران‬ ‫ـ فرەنەتەوەبوونی ئێران و شیكردنەوەی پێویست سەبارەت بە سیاسەتە چەوسێنەرانە و‬ ‫شۆڤینیستیانەكانی سیستمە دەسەاڵتدارەكان چ رێژیمی پاشایەتی و چ رێژیمی ئیسالمیی‬ ‫ئێران و هەوڵەكانی دەسەاڵتی زاڵ بەسەر ئێراندا بۆ تاك نەتەوەییكردنی ئێران بە مەبەستی‬ ‫بەرەوپیشبردنی سیاسەتی تواندنەوەی فەرهەنگی و زمانی‬ ‫ـ خەبات و تێكۆشانەكانی نەتەوە بن دەستەكان و كۆبوونەوەی رێكخراوە خەباتكارەكانی ئێران‬ ‫وەك كورد‪ ،‬ئازەری‪ ،‬عەرەب‪ ،‬توركمەن لە چوارچێوەی كۆنگرەی نەتەوەكانی ئێرانی فیدراڵدا‬ ‫بە مەبەستی خەباتی یەكگرتوو دژی ئاخووندەكان و دامەزراندنی سیستمێكی دێموكراتیك و‬ ‫فیدراڵ لە جیاتی حكوومەتی ئێستا‬ ‫ـ پێشلكردنی مافی مرۆڤ و پرسی ئێعدام لە ئێران‬ ‫ـ بارودۆخی ژنان لە ئێران‬ ‫ـ كێشەی بەرنامەی ناوكیی رێژیمی ئێران‬ ‫ـ بارودۆخی سووریە و دەستێوەردانەكانی رێژیمی ئیسالمیی ئێران‬ ‫لە كۆتایی ئەم چاوپێكەوتنەدا هەندێ بەڵگە لە پیوەندی لەگەڵ پێشێلكردنی بەرباڵوی‬ ‫مافی مرۆڤ لە كوردستانی ئێران پیشكەش بە خاتوو «هێتیر» كرا‪.‬‬ ‫بزووتنەوەی خەبات دژی رەگەزپەرستی و بۆ دۆستایەتیی نێوان نەتەوەكان لە رێكخراوی‬ ‫نەتەوە یەكگرتووەكاندا خاوەن تستاتۆی راوێژكارییە‪.‬‬

‫سەپاندنی حوكمی ‪ 12‬ساڵ زیندان بەسەر هاوواڵتییەكی ‪ 98‬ساڵ و‬ ‫‪ 175‬ساڵ زیندان بەسەر ژمارەیەك هاوواڵتیی كورد‬ ‫كۆمەڵێك هاوواڵتیی دەستبەسەركراوی كورد لە زیندانی ناوەندیی ماكۆ‪ ،‬سەرجەم بە ‪175‬‬ ‫ساڵ زیندان حوكم دراون و لەنێو ئەو دەستبەسەر كراونەشدا پێرەمێردێكی ‪ 98‬سااڵن بەرچاو‬ ‫دەكەوێت‪.‬‬ ‫بەپێی هەواڵی ئاژانسی هەواڵدەریی كوردپا‪ ،‬ژمارەیەك هاوواڵتیی شاری ماكۆ و دەوروبەری‬ ‫لە نێوان ساڵەكانی ‪ 1386‬ـ ‪ 1388‬لە الیەن هێزە ئەمنییەتییەكانی شاری ماكۆوە دەستبەسەر‬ ‫كراون كە سەرجەم بە ‪ 175‬ساڵ زیندان حوكم دراون‪.‬‬ ‫ئەو هاوواڵتییە كوردانە بە تۆمەتی هاوكاری لەگەڵ حیزبە كوردستانییەكانی دژبەری رێژیم‬ ‫دەستبەسەر كراون‪.‬‬ ‫شوناسی دەستبەسەركراوەكان بریتین لە‪:‬‬ ‫ـ حاجی عەلی جەیالن‪ ،‬تەمەن ‪ 98‬ساڵ‪ ،‬سەعید عومەرپوور و عەبدوڵاڵ عومەر پوور هەر‬ ‫كامیان ‪ 12‬ساڵ زیندان‬ ‫ـ سەعید ئەهۆز‪ ،‬محەممەد عومەرپوور و حەسەن جەیالن هەر كامیان ‪ 27‬ساڵ زیندان‬ ‫ـ دەروێش زەندی و ئەردەشیر دەالیی هەر كامیان بە ‪ 15‬ساڵ زیندان و دوورخستنەوە‬ ‫ـ حەمید سلێمانی‪ 7 ،‬ساڵ زیندان دوور خستنەوە‬ ‫ـ رەسووڵ فتووحی‪ 6 ،‬ساڵ زیندان‬ ‫ـ ئەحمەد عەلەم هوولی و حەسەن ئەهوامی‪ ،‬سەرجەم ‪ 15‬ساڵ زیندان‬ ‫بەپێی دوایین زانیارییەكان ئەو دوازدە دەستبەسەركراوە بەشێكیان خزم و كەسی یەكترین و لە‬ ‫بوونی هەر چەشنە پارێزەرێك بێبەش بوون‪.‬‬

‫‪ 80‬كرێكاری كارخانەی فەرشی كرماشان‪ ،‬لەسەر كارەكەیان دەركران‬ ‫‪ 80‬كرێكاری كارخانەی فەرشی رۆژئاوای ئێران‪ ،‬هەڵكەوتوو لەسەر رێگای كرماشان ــ‬ ‫بێستوون‪ ،‬بە بیانووی گەمارۆی ئابووری و نەبوونی كەرەسەی سەرەتایی فەرش چنین وەك پرزە‬ ‫و ریشاڵ‪ ،‬لەسەر كارەكانیان دەركران‪.‬‬ ‫بەگوێرەی راپۆرتی هەواڵدەریی «هرانا»‪ ،‬ئەو كرێكارانە‪ ،‬كارخانەی چنینی فەرشی رۆژئاوای‬ ‫ئێرانیان لە ساڵی ‪1388‬دا دووبارە وەڕێ خستەوە‪ ،‬بەاڵم بەڕێوەبەرییەكەی بە بیانووی گەمارۆی‬ ‫ئابووری و نەبوونی پرزە و ریشاڵ‪ ،‬ئەو ‪ 80‬كرێكارەی لەسەر كارەكانیان دەر كردووە‪.‬‬ ‫بەپێی ئەم راپۆرتە‪ ،‬ئەو كارخانەیە لە ساڵی ‪ 1386‬بەهۆی نەشیاوی و ناكارئامەیی كەرتی‬ ‫تایبەتی‪ ،‬داخرا‪ .‬بەاڵم دوای چەند مانگ كۆبوونەوەی ناڕەزایەتی و پاڵپشتیی كرێكاران لە‬ ‫نوێنەری هەڵبژاردە و جێ متمانەیان‪ ،‬سەرەتای ساڵی ‪ 1388‬ج��رێكی دیكە ئەو كارخانەیە‬ ‫رادەستی كەرتی دەوڵەتی كرایەوە و پاشان كارەكانی خۆی دەست پێكردەوە‪.‬‬

‫كۆچی دوایی كەسایەتییەكی نیشتمانپەروەر لە ناوچەی مەهاباد‬ ‫رێكەوتی ‪2‬ی سەرماوەز‪« ،‬عەباس رەمەزانی»‪ ،‬ئەندامی دێرینی ‪ PDKI‬و كەسایەتیی ناسراوی‬ ‫ناوچەی «شاروێران»ی مەهاباد‪ ،‬لە تەمەنی ‪ 88‬ساڵیدا بە هۆی نەخۆشی‪ ،‬كۆچی دوایی كرد‪.‬‬ ‫مام عەباس‪ ،‬كەسایەتیی خۆشەویستی كۆمەاڵنی خەڵك و بەتایبەتی ناوچەی شاروێرانی شاری‬ ‫مهاباد بوو‌‪.‬‬ ‫حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران‪ ،‬بە بۆنەی كۆچی دوایی مام عەباس سەرەخۆشی گەرمی خۆی‬ ‫ئاراستەی بنەماڵە‌‌و كەس‌وكاری خوالێخۆشبوو دەكات‌و خۆی بە بەشداری خەمیان دەزانێت‪.‬‬

‫بەشداری ‌ی نوێنەری یەكیەتیی‬ ‫ژنان لە چوارەمین كونفـڕانسی‬ ‫مافی مرۆڤی رێكخراوی نەتەوە‬ ‫یەكگرتووەكان لە ژنێڤ‬ ‫چوارەمین كونفـڕانسی ئەنجومەنی مافی‬ ‫مرۆڤی رێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان لە‬ ‫رێكەوتی ‪ 8‬و ‪9‬ی سەرماوەزی ‪1390‬ی‬ ‫هەتاوی لە ژنێڤ‪ ،‬پێكهات‪.‬‬ ‫لەم دانیشتنەدا ژمارەیەكی زۆر لە‬ ‫پشپۆڕان و شارەزایانی بواری مافی ژنان‪،‬‬ ‫نوێنەرانی كەمایەتییە نەتەوەیی‪ ،‬ئایینی و‬ ‫زمانییەكانی واڵتان و هەروەها هەیئەتی‬ ‫ئەندامانی ئەنجومەن بەشدار بوون‪.‬‬ ‫لەم كونفـڕانسەدا نوێنەرانی نەتەوە زوڵم‬ ‫لێكراوەكانی ئێران و نوێنەری یەكیەتیی‬ ‫ژنانی دێموكراتی كوردستانی ئێران‪ ،‬بەشدار‬ ‫بوون‪.‬‬ ‫كۆبوونەوەی ئەم جارەی ئەنجومەنی مافی‬ ‫مرۆڤی رێكخراوی نەتەوە یەكگرتووكان بۆ‬ ‫باس كردن لەسەر بارودۆخی ژنانی سەر بە‬ ‫كەمایەتییەكان لە بواری سیاسی‪ ،‬ئابووری‪،‬‬ ‫كۆمەاڵیەتی و فەرهەنگی تەرخان كرابوو‪.‬‬ ‫لەم دانیشتنەدا پاش تاوتوێكرانی‬ ‫كێشەگەلێك وەك توندوتیژیی چەندالیەنە دژ‬ ‫بە ژنانی سەر بە كەمایەتییەكان لە كۆمەڵگا‬ ‫فرەنەتەوە و فرە ئایین و فرە زمانەكاندا‪،‬‬ ‫چەندین گەاڵڵەی پیشنیاركراو‪ ،‬پەسند كران‪.‬‬ ‫هەروەها خاتوو پەروانە حەیدەری‪،‬‬ ‫نوێنەری یەكیەتیی ژنانی دێموكراتی‬ ‫كوردستانی ئێران‪ ،‬سەبارەت بە پرسی ژنانی‬ ‫كورد لە كوردستانی ئێران وتارێكی پێشكەش‬ ‫كرد‪.‬‬

‫ژمارەیەك هاوواڵتیی دێوالنی‬ ‫دەستبەسەر كران‬ ‫سێ‌ هاوواڵتیی كوردی شاری دێگوالن‬ ‫لە الیەن هێزە ئەمنییەتییەكانی ئەو شارەوە‬ ‫دەستبەسەر كران‪.‬‬ ‫بایزید محەممەدی‪ ،‬حوسێن محەممەدی‬ ‫و عەلی محەممەدی خەڵكی گوندی‬ ‫«گردمیران»‪‎‬ی سەر بە دێوالن لە الیەن‬ ‫هێزە ئەمنییەتییەكانی ئەو شارەوە دەستبەسەر‬ ‫كران‪.‬‬ ‫ماڵپەری رێكخراوی مافی مرۆڤی‬ ‫كوردستان باڵوی كردەوە‪ ،‬هەتا ئیسا هیچ‬ ‫زانیارییەك لەمەڕ شوێنی راگیران و هۆكاری‬ ‫ێ هاوواڵتییە كوردە‬ ‫دەستبەسەركرانی ئەو س ‌‬ ‫لەبەر دەستدا نیە‪.‬‬

‫دەركرانی بەشێك لە كرێكارانی‬ ‫بەنداوی «ژاوە»‌ی كوردستان‬ ‫‪ 40‬كرێكاری بەنداوی «ژاوە»ی ئوستانی‬ ‫كوردستان‪ ،‬سەرەڕای ئەوەی كە مووچەی‬ ‫چوار مانگی رابردوویان وەرنەگرتووە‪ ،‬لەسەر‬ ‫كارەكانیان دەركران‪.‬‬ ‫بەگوێرەی راپۆرتی هەواڵدەریی هرانا‪ ،‬ئەو‬ ‫‪ 40‬كرێكارە لە بەشی خۆڵە سوورەی ئەو‬ ‫بەنداوە كاریان دەكرد‪ ،‬كە بە حوكمی خاوەن‬ ‫كارەكەیان لە رێكەوتی ‪25‬ی خەزەڵوەرەوە‪،‬‬ ‫لەسەر كارەكەیان دەركراون‪.‬‬ ‫بەپێی ئەم هەواڵە ئەم كرێكارانە لە كاتێكدا‬ ‫دەركراون كە مووچەی چوار مانگیان‬ ‫وەرنەگرتووە‪.‬‬ ‫كرێكارانی ئەم بەنداوە لە سەرەتای‬ ‫ئەمساڵەوە هەتا ئێستا ناڕەزایەتیی خۆیان‬ ‫لەمەڕ وەرنەگرتنی مووچە‪ ،‬بە دوو جار‬ ‫مانگرتن و دەست لە كار كێشانەوە‪ ‌،‬دەربڕیوە‪.‬‬ ‫گومان دەكرێ ئەو كارە بە پشتیوانیی رێژیم‬ ‫بۆ هەرچی زیاتر چاوترسێنكردنی خەڵكی‬ ‫ناوچەی ورمێ ئەنجام بدرێت‪.‬‬

‫ژمارە ‪ 570‬ـ ‪6‬ی دێسامبری ‪2011‬‬

‫‪3‬‬

‫كۆچی دوای ‌ی برا ‌ی دوو شەهیدی‌ رێگا ‌ی رزگاری ‌ی كوردستان‬ ‫رۆژی شەممە‪ ،‬رێكەوتی ‪12‬ی‌ س��ەرم��اوەز‪ ،‬شەمسەدین ن��ووری‪ ،‬ب��رای دوو شەهیدی رێگای‬ ‫رزگاریی‌ كوردستان‪ ،‬شەهیدان برایم نووری و مەجید نووری و دانیشتووانی گوندی نەناسی ناوچەی‬ ‫دۆڵی‌ ورمێ‪ ،‬بە هۆی نەخۆشیی دڵ لە یەكێك لە نەخۆشخانەكانی تاران لە تەمەنی ‪ ٤٥‬ساڵیدا‬ ‫كۆچی دوایی كرد‪.‬‬ ‫كاك شەمسەدین نوری كوڕە چووكەی بنەماڵەكەی بوو‪ ،‬دوای ئەوەی كە سێ برای لە هێزەكانی‬ ‫سمكۆ و سەرگورد عەبباسی لە رێزەكانی حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران بوون بە پێشمەرگە‪،‬‬ ‫باوكیشی لە الیەن كۆماری ئیسالمییەوە زیندانی كرا‪ .‬كاك شەمسەدین ئەركی بژێوی سێ بنەماڵەی‬ ‫پێشمەرگە و دایك و باب و باقی خێزانی بنەماڵەكەی كەوتە سەر شان‪.‬‬ ‫ی ئاراستەی‌ بنەماڵەو كەس و كار‬ ‫ی خو ‌‬ ‫ی دێموكراتی‌ كوردستانی‌ ئێران بەم بۆنەوە سەرەخۆشی ‌‬ ‫حیزب ‌‬ ‫و دۆستانی‌ خوالێخۆشبوو دەكات‪.‬‬

‫كۆچی دوایی دۆستێكی ‪ PDKI‬لە مەهاباد‬ ‫‌دایە رابێ رەسووڵ‌نژاد‪ ،‬دۆست و دڵسۆز و پشتیوانی پێشمەرگەكانی حیزبی دێموكراتی كوردستان‪ ،‬بە‬ ‫هۆی نەخۆشی و پیری لە گوندی «یاراڵی»ی سەر بە ناوچەی گەڕۆكایەتیی مەهاباد‪ ،‬لە تەمەنی‬ ‫‪ 75‬ساڵیدا كۆچی دوایی كرد‪.‬‬ ‫دایە رابێ لە سەردەمی خەباتی چەكدارییدا وەكوو مرۆڤێكی نیشتمانپەروەر و دایكێكی دڵسۆز‪ ،‬پشت و‬ ‫پەنای پێشمەرگەكانی حیزب بوو و لە هیچ زەبر و زەنگ و ترس و تۆقاندنێكی رێژیم بۆ دەستهەڵگرتن‬ ‫لە پشتیوانیی پێشمەرگە ملی نەداوە و هەر لەو سەردەمە و لە ساڵەكانی ‪ 64‬و ‪ 65‬دا لە كاتی هێرشی‬ ‫گرووهی زەربەتی‌ سوپای پاسداران بۆ سەر گوندی یاراڵی و ئەشكەجە‌و ئازاری خەڵكی لە الیەن ئەو‬ ‫گرووپەوە‪ ،‬قارەمانانە لە دژیان راوەستاوە و هێزەكانی‌ رێژیمی راو ناوە‪.‬‬ ‫حیزبی دێموكراتی كوردستان‪ ،‬پرسە و سەرەخۆشیی خۆی ئاراستەی بنەماڵە و كەس و كاری دایە رابێ‬ ‫دەكات و خۆی بە بەشداری خەمیان دەزانێت‪.‬‬

‫كۆچی دوایی دایكی شەهیدێكی رێگای رزگاریی كوردستان‬ ‫لە ناوچەی نەغەدە‬ ‫رێكەوتی ‪8‬ی سەرماوەز‪ ،‬دایە مەنیجە ئەدهەمی‪ ،‬دایكی شەهید عوسمان فەتحوڵاڵپوور خەڵكی شاری‬ ‫نەغەدە بە هۆی نەخۆشیی شێرپەنجە لە تەمەنی ‪ 59‬ساڵیدا كۆچی دوایی كرد‪.‬‬ ‫دایە مەنیجە یەكێك لەو دایكە شۆڕشگێڕانە بوو كە بەردەوام شانازی بە خەباتی پڕ سەروەریی نەتەوەی‬ ‫كورد و بەتایبەتی حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران ك��ردووە و بە شانازییەوە باسی شەهیدبوونی‬ ‫رۆڵەكەی لە نێو ریزەكانی حیزبی دێموكراتدا كردووە‪.‬‬ ‫حیزبی دێموكراتی كوردستان بە بۆنەی كۆچی دوایی دایە مەنیجەوە سەرەخۆشیی گەرمی خۆی‬ ‫ئاراستەی بنەماڵە و كەس و كاری خوالێخۆشبوو دەكات و خۆی بەشداری خەمیان دەزانێت‪.‬‬

‫كۆچی دوایی كەسایەتییەكی نیشمانپەروەر لە ناوچەی نەغەدە‬ ‫رۆژی ‪5‬ی سەرماوەز‪ ،‬كەسایەتیی ئایینی‌و نیشتمانپەروەر‪ ،‬مامۆستا «مەال سەید ساڵح حوسێنی»‪،‬‬ ‫كوڕی «سەید سەعید» و خەڵكی ئاوایی قەاڵتانی نەغەدە‪ ،‬لە تەمەنی ‪ 78‬ساڵیدا بە هۆی نەخۆشی‬ ‫كۆچی دوایی كرد‪.‬‬ ‫مامۆستا سەید ساڵح‪ ،‬كەسایەتییەكی نیشتمانپەروەر‌و حیزب دۆست بوو‪ .‬ناوبراو لە بواری عیلمیدا‬ ‫خاوەن دەرەجەی بەرزی زانایی بووە‌ و تەواوی تەمەنی خۆی بۆ خزمەت بە نیشتمان‌ و گەلەكەی تەرخان‬ ‫كردبوو‪ .‬ناوبراو خۆشەویستی خەڵكی ناوچەكانی نەغەدە ‌و پیرانشار بوو‌ و لە نێو خەڵكی هەرێمەكەدا‬ ‫خاوەن رێزێكی تایبەتی بوو‪.‬‬ ‫حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران‪ ،‬بە بۆنەی كۆچی دوایی مامۆستا مەال سەید ساڵح‪ ،‬سەرەخۆشیی‬ ‫گەرمی خۆی ئاراستەی بنەماڵە‌ و كەس‌وكاری ناوبراو دەكات‌و خۆی بە بەشداری خەمیان دەزانێت‪.‬‬

‫كۆچی دوایی دایكی شەهیدێكی رێگای رزگاری ‌ی كوردستان‬ ‫لە ناوچەی مەریوان‬ ‫رێكەوتی ‪30‬ی خەزەڵوەر‪ ،‬دایە مەریەم داوودی‪ ،‬كچی عەبدولواحید‪ ،‬دایكی شەهید بەختیار مۆرادیان‪،‬‬ ‫خەڵكی ئاوایی تەنگیسەری سەر بە ناوچەی ژاوەرۆی سنە لە تەمەنی ‪ 72‬ساڵیدا بە هۆی نەخۆشی‬ ‫لە شاری مەریوان كۆچی دوایی كرد‪.‬‬ ‫بنەماڵەی دایە مەریەم بە هۆی نیشتمانپەروەری لە ساڵی ‪1362‬ی هەتاوی‌‪ ،‬كەوتنە بەر هێرشی‬ ‫هێزەكانی كۆماری ئیسالمی‌ و ماڵەكەیان بە تەواوی سووتێندرا‌و بە ناچاری‌ لە گوندەكەی خۆیان بەرەو‬ ‫شاری مەریوان پەڕیوە بوون‪.‬‬ ‫دایە مەریەم ژنێكی نیشتمانپەروەر ‌و حیزب دۆست بوو‪ .‬هەر بەو هۆیەوە كۆڕێكی بە ناوی بەختیار‬ ‫مۆرادیان رێزی پێشمەرگەكانی حیزبی دێموكراتی هەڵبژارد‌و بەداخەوە رێكەوتی ‪26‬ی پووشپەڕی ساڵی‬ ‫‪ ،1369‬بە هۆی شەڕێكی سەپێندراو لە الیەن هێزەكانی كۆماری ئیسالمییەوە لە شۆێنێك بە ناوی‬ ‫كوڕەمیانە لە ناوچەی مەریوان تێكەڵ بە كاروانی شەهیدانی رێگای رزگاریی كوردستان بوو‪.‬‬ ‫حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران سەرەخۆشیی گەرمی خۆی ئاراستەی بنەماڵە‌و كەس‌وكاری دایە‬ ‫مەریەم دەكات‌و خۆی بە بەشداری خەمیان دەزانێت‪.‬‬

‫كۆچی دوایی باوكی دوو شەهیدی رێگای سەربەستیی كوردستان‬ ‫لە ناوچەی ورمێ‬ ‫رۆژی دووشەممە‪ ،‬رێكەوتی ‪30‬ی خەزەڵوەر‪ ،‬مام محەممەدرەسووڵ محەممەدی‪ ،‬باوكی شەهیدان‬ ‫عەبدوڵاڵ‌و قادر‪ ،‬خەڵكی گوندی مام براییم لە تەمەنی ‪92‬ساڵیدا بە هۆی پیری‌و پەككەوتوویی كۆچی‬ ‫دوایی كرد‪.‬‬ ‫حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران‪ ،‬سەرەخۆشیی گەرمی خۆی ئاراستەی بنەماڵە‌و كەس‌وكاری مام‬ ‫محەممەدرەسووڵ دەكات‌و خۆی بە بەشداری خەمیان دەزانێت‪.‬‬

‫كۆچ ‌ی دوایی‌ پێشمەرگەیەكی‌ سەردەمی‌ كۆمار ‌ی كوردستان‬ ‫ی‬ ‫ی گوند ‌‬ ‫ی «حاجی‌ عومەر سەعادەتیان»‪ ،‬خەڵك ‌‬ ‫ی كوردستان بە ناو ‌‬ ‫پێشمەرگەیەكی‌ سەردەمی‌ كۆمار ‌‬ ‫ی كرد‪.‬‬ ‫ێ بە هۆی‌ نەخۆشییەوە كۆچی‌ دوای ‌‬ ‫راژانی‌ ورم ‌‬ ‫ی كوردستان لە مەهاباد‪،‬‬ ‫ی كۆمار ‌‬ ‫ی الویی هاوكات بووە لەگە ‌ڵ دامەزران ‌‬ ‫حاجی‌ عومەر كە سەردەم ‌‬ ‫وەك پێشمەرگە بەشداری‌ لە ریزەكانی‌ پێشمەرگەی‌ كوردستاندا دەكات‪.‬‬ ‫ی كوردستان مایەوە‌و بەردەوام‬ ‫ناوبراو تا دوا ساتەكانی‌ تەمەنی‌ وەفادار بە ئامانجە بەرزەكانی‌ كۆمار ‌‬ ‫هەوڵی‌ دەدا الوانی‌ نیشتمانپەروەری‌ كورد بۆ خزمەت بە نەتەوەكەیان هان بدات‪.‬‬ ‫ی‬ ‫ی كۆچی دوایی‌ حاجی‌ عومەر سەعادەتیان سەرەخۆش ‌‬ ‫ی ئێران‪ ،‬بە بۆنە ‌‬ ‫ی كوردستان ‌‬ ‫حیزبی‌ دێموكرات ‌‬ ‫ی دەكات و خۆی‌ بە شەریكی‌ خەمیان دەزانێت‪.‬‬ ‫لە بنەماڵەو كەس و كار ‌‬


‫‪4‬‬

‫ژمارە ‪ 570‬ـ ‪15‬ی سەرماوەزی ‪1390‬‬

‫جێگری سكرتێری گشتیی حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران‪:‬‬

‫شوورای ئینقالب هیچكات گەاڵڵەی خودموختاری پەسند نەكرد‬ ‫كورتەیەك‪ :‬ماوەیەكی كورت پاش سەركەوتنی‬ ‫شۆڕش‪ ،‬دەوڵەتی كاتی لە ژێر چاودێریی ئایەتوڵاڵ‬ ‫خومەینی و ش���وورای ئینقالبدا پێك ه��ات‪ .‬لە‬ ‫كاتێكدا حكوومەتە تازەبەدەسەاڵتگەیشتووەكە‬ ‫پ��ش��ت��ی��وان��ی��ی ب��ەه��ێ��زی خ��ەڵ��ك��ی ل���ە زۆرب����ەی‬ ‫ناوچەكانی ئێران لەگەڵ بوو‪ ،‬بەاڵم لە كوردستان‬ ‫رەوت��ەك��ە بە شێوەیەكی دیكە ب��وو‪ .‬ل��ەو ماوەیەدا‬ ‫كوردستانی ئێران بە كردەوە لە الیەن هێز و حیزبە‬ ‫چاالكەكانی ناوچەكە بەڕێوە دەچوو و هەرچەند‬ ‫هێزە دەوڵەتییەكان هێشتا لە پادگانەكاندا مابوون‪،‬‬ ‫ب���ەاڵم هێشتا دەوڵ���ەت���ی ن���اوەن���دی نەیتوانیبوو‬ ‫كونترۆڵی خۆی بەسەر ئەم ناوچە وەگەڕبخات‪.‬‬ ‫شارەكان لە ژێر چاودێریی شووراكانی شاردا بەڕێوە‬ ‫دەچ��وون‪ .‬حیزبە سیاسییە كوردەكان وەك كۆمەڵە‬ ‫و حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران خوازیاری‬ ‫خ��ودم��وخ��ت��اری ب��ۆ ك��وردس��ت��ان و بەڕێوەبردنی‬ ‫كاروباری ناوچەكە لە الیەن هێزە خۆجێییەكانەوە‬ ‫ب��وون‪ .‬لەم پێناوەشدا وتووێژگەلێك لە نێوان هێزە‬ ‫سیاسییەكانی كورد بەڕێوە چوو‪ .‬لێژنەكانی هەر‬ ‫دوو ال لە نێوان كوردستان ـ تاراندا لە هاتوچۆدا‬ ‫بوون تا بەڵكوو بتوانن رێگەچارەیەك بدۆزنەوە‪.‬‬ ‫هەر چۆنێك بوو‪ ،‬وتووێژەكانی نێوان هەر دوو ال‬ ‫گەیشتە بنبەست و لە ئاكامدا بە هۆی فەرمانی‬ ‫جیهادی ئایەتوڵاڵ خومەینی لە رێكەوتی ‪28‬ی‬ ‫گ���ەالوێ���ژی ‪ 1358‬دژی ه��ێ��زە چاالكەكانی‬ ‫ناوچەكە‪ ،‬رووداوەك���ان و پێوەندییەكانی دەوڵەتی‬ ‫ناوەندی لەگەڵ كوردستان پێی نایە قۆناخێكی‬ ‫ن��وێ��وە‪ .‬خومەینی بە هێزە زەوی��ن��ی‪ ،‬ئاسمانی و‬ ‫دەریاییەكان بڕیاری دا تا «پرسی كوردستان»‬ ‫كۆتایی پێ بێنن و بەم پێیە شەڕێك داگیرسا كە‬ ‫لێكەوتەگەلێكی كارەساتباری لە بوارەكانی مرۆیی‬ ‫و ئابوورییەوە بەدواوە بوو‪.‬‬ ‫لە كوردستان‪ ،‬خەڵك ئاغای بەنی س��ەدر بەو‬ ‫رستە بەناوبانگەی دەناسن‪« :‬تا سەركوتی پرسی‬ ‫كوردستان پۆتینەكانتان لە پێ مەكەنن»‪ ،‬بەاڵم ئەو‬ ‫لە وتووێژێك لەگەڵ ماڵپەڕی «ناوەندی ئەسنادی‬ ‫مافی مرۆڤیی ئێران»دا‪ ،‬وێڕای رەتكردنەوەی وەها‬ ‫دەربڕینێك‪ ،‬ئەوە بە «درۆباڵوكردنەوە» دەزانێ‪.‬‬ ‫ئێستا‪ ،‬پ��اش پتر لە سێ دەی��ە‪ ،‬الیەنەكان لە‬ ‫خوێندنەوەگەلێكی جیاواز لە رووداوەكانی رابردوودا‬ ‫ت��ێ��وەگ�لاون‪ .‬ئ���ەوان یەكتر ب��ە دەستپێشخەری لە‬ ‫ش��ەڕدا تۆمەتبار دەك��ەن‪ .‬دەوڵ��ەت‪ ،‬هێزە سیاسییە‬ ‫كوردەكان بە پێوەندیگرتن و وەرگرتنی هاوكاریی‬ ‫لۆجێستیكی و ماڵی لە واڵتانی دراوسێ تۆمەتبار‬ ‫دەكات‪ .‬لە بەرامبەردا‪ ،‬حیزبە كوردەكان‪ ،‬دەوڵەت‬ ‫بە شەڕهەاڵیسان‪ ،‬پێشێلكاریی مافی مرۆڤـ و‬ ‫بەڕێوەبردنی جینایەتی شەڕ تۆمەتبار دەكەن‪.‬‬ ‫لەم نێوەدا‪ ،‬وتووێژی «ناوەندی ئەسنادی مافی‬ ‫مرۆڤی ئێران» لەگەڵ ئاغای بەنی سەدر سەبارەت‬ ‫بە دەركردنی بڕیاری هێرش بۆ سەر كوردستان‪،‬‬ ‫رووداوەكانی ئەو سەردەمە و بۆچوونەكانی ناوبراو‪،‬‬ ‫بە واتای كردنەوەی سەرلەنوێی ئەم پەروەندەیە‪.‬‬ ‫ب��ە م��ەب��ەس��ت��ی ن��اس��ی��ن��ی روان���گ���ەی الیەنی‬ ‫بەرامبەر‪ ،‬لەگەڵ بەڕێز حەسەن شەرەفی‪ ،‬جێگری‬ ‫سكرتێری گشتی و وتەبێژی حیزبی دێموكراتی‬ ‫كوردستانی ئێران وت��ووێ��ژ ك���راوە‪ .‬ب��ەو هیوایەی‬ ‫بتوانێ دەركەی باس و دیالۆگێكی پتر بە رووی‬ ‫ئەم بوارەدا ئاوەاڵ بكات‪.‬‬ ‫ل���ە وت���ووێ���ژێ���ك���دا ك���ە ب���ەڕێ���ز ب���ەن���ی سەدر‬ ‫ل��ەگ��ەڵ «ن���اوەن���دی ئ��ەس��ن��ادی م��اف��ی مرۆڤی‬ ‫ئ��ێ��ران» ك��ردووی��ەت��ی‪ ،‬ب��ەڕێ��زى ئ��ەو جینایەت و‬ ‫پێشێكارییەكانی مافی مرۆڤ كە لە ساڵەكانی‬ ‫‪ 1358‬ب��ەدواوە كراون‪ ،‬دەخاتە ئەستۆی ئایەتوڵاڵ‬ ‫خاڵخاڵی‪ ،‬سەرۆكی دادگای ئینقالبی ئیسالمی‪.‬‬ ‫رۆڵی ئەو وەكوو سەركۆماری ئەوكاتی ئێران لە‬ ‫سەركوتەكانی كوردستان پاش سەركەوتنی شۆڕش‬ ‫چۆن هەڵدەسەنگێنن؟‬ ‫حەسەن شەرەفی‪ :‬ئ��ەوەی كە خاڵخاڵی وەكوو‬

‫بەڕێوەبەریی ئێعدامەكانی‬ ‫رۆڵ��ەك��ان��ی ن��ەت��ەوەی كورد‬ ‫ل���ە ك���وردس���ت���ان���ی ئێراندا‬ ‫رۆڵ��ی بنەڕەتی گ��ێ��راوە‪ ،‬بۆ‬ ‫هەمووان روونە و خۆیشی لە‬ ‫دواساڵەكانی تەمەنی و لەو‬ ‫وتووێژانەیدا كە كردوونی‪،‬‬ ‫وت��ووی��ەت��ی و رایگەیاندووە‬ ‫كە هەموو ئەو كارانەی بە‬ ‫فەرمانی خ��ودی خومەینی‬ ‫ب���ەڕێ���وە ب������ردووە‪ .‬هەڵبەت‬ ‫ئێعدام و كوشتاری رۆڵەكانی‬ ‫ن��ەت��ەوەی ك��ورد تەنانەت لە‬ ‫س��اڵ��ەك��ان��ی ‪57‬و ‪1358‬دا‪،‬‬ ‫تەنیا ل��ە چ��وارچ��ێ��وەی ئەو‬ ‫ج��ی��ن��ای��ەت��ان��ەی ل���ە الی���ەن‬ ‫خاڵخاڵییەوە كراون‪ ،‬بەرتەسك‬ ‫ن��اب��ن��ەوە و دام���ەزراوەك���ان و‬ ‫ه��ێ��زەك��ان و بەكرێگیراوانی‬ ‫رێژیم بە شێوەی جۆراوجۆر‬ ‫ل���ە ك��وش��ت��وب��ڕی خەڵكدا‬ ‫دەس���ت���ی���ان ه����ەب����ووە‪ .‬بەاڵم‬ ‫ئەوەی كە بەڕێز بەنی سەدر‪،‬‬ ‫وەك���وو س��ەرك��ۆم��اری رێژیم‬ ‫لەو كاتەدا‪ ،‬چ هەڵوێستێكی‬ ‫ه����ەب����ووە‪ ،‬ت���ەئ���ی���دك���ەر یان‬ ‫رەخ��ن��ەگ��ر ب���ووە‪ ،‬شتێك لەو‬ ‫راستییە ك��ەم ن��اك��ات��ەوە كە‬ ‫ب��ەڕێ��زی یەكێك لە ئەندامە كاریگەرەكانی ئەم‬ ‫رێژیمە ب��ووە‪ ،‬تەنانەت ئەگەر دژی بەڕێوەبردنی‬ ‫هێندێ لەم جینایەتانە دژی نەتەوەی كورد بووبێ‪،‬‬ ‫بەو شێوەی كە خۆی دەڵێ‪.‬‬ ‫هەر لە دەستپێكی ئەو وتووێژەدا‪ ،‬ئاغای بەنی‬ ‫سەدر‪ ،‬وێڕای رەخنەگرتن لە فەرمانی جیهاد لە‬ ‫الیەن ئایەتوڵاڵ خومەینییەوە‪ ،‬لەو باوەڕەدایە كە‬ ‫«لەوێدا (كوردستان) شەڕێك بووە و كەس ناتوانێ‬ ‫بەنیسبەت كەسانێك كە ئەو شەڕەیان وەڕێخست‪،‬‬ ‫چاوی بنووقێنێ و بڵێ كە حەقیان بووە ئەو شەڕەیان‬ ‫وەڕێخستووە‪ ».‬ئەو شەڕەی كە ئاغای بەنی سەدر‬ ‫ئ��ام��اژەی پ��ێ دەك���ا‪ ،‬راس��ت ب��ۆچ��ی‪ ،‬چ��ۆن و لە‬ ‫كوێ دەستی پێكرد؟ ئەگەر قسەكەی ئەو راست‬ ‫بێ‪ ،‬دەستپێشخەريی حیزبە سیاسییە كوردەكان بۆ‬ ‫وەڕێخستنی شەڕ چۆن روون دەكەنەوە؟‬ ‫ح��ەس��ەن ش���ەرەف���ی‪ :‬ل��ە روان���گ���ەی نەتەوەی‬ ‫كوردەوە‪ ،‬نە شەڕێك لە ئارادا بووە و نە خواستێك‬ ‫ب��ۆ ش���ەڕ‪ .‬ه��ەم��وو ه���ەوڵ و تێكۆشانى حیزبە‬ ‫كاریگەرەكانی كورد و خەڵكی كوردستان ئەمە بوو‬ ‫كە داخوازییەكانی نەتەوەی كورد لە چوارچێوەی‬ ‫ئێران بە شێوەیەكی ئاشتیخوازانە دابین بكرێن‪،‬‬ ‫ل��ەم ب����ارەوە بەڵگەگەلێك ل��ەب��ەردەس��ت��دان ك��ە لە‬ ‫نامیلكەیەك لە ژێر ناوی «تالش در راە تفاهم»‬ ‫كە لە الیەن حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێرانەوە‬ ‫باڵو ك��راوەت��ەوە‪ ،‬نیشان دەدا كە نەتەوەی كورد و‬ ‫حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران تا چەند‬ ‫تێكۆشاون كە پێش بە هێرشی سەربازيی رێژیم‬ ‫بۆ سەر كوردستان بگرن و رێگەی ئاشتیخوازانە‬ ‫و شێوازی هێمنانەیان گرتووەتە بەر‪ .‬كەوابوو لە‬ ‫خواستی دێموكراسی و خودموختاری الیان نەداوە‪.‬‬ ‫كۆماری ئیسالمی كە بەپێی چیەتییەكەی لەگەڵ‬ ‫ئەم پرس و چەمكانەدا هەڵی نەدەكرد‪ ،‬هەوڵی دا‬ ‫كە دەنگی دێموكراسیخوازی و خودموختاریخوازیی‬ ‫نەتەوەی كورد بە زۆری سەرەنێزە و ئاگری چەكە‬ ‫ماڵوێرانكەرەكان كپ بكات‪ ،‬ئەمەش بوو بە هۆی‬ ‫ئ��ەوەی كە كوردستان ه��ەم گ��ەم��ارۆی ئابووری‬ ‫بخرێتە سەر و هەم لە الیەن هێزە سەربازییەكانی‬ ‫رێژیمەوە هێرشی بكرێتە سەر‪ .‬ئەم هێرشە سەربازییە‬ ‫ئەوەندە توند و بەرباڵو بوو كە بە بڕیاری خومەینی‬ ‫وەه��ا ئەركێك هەموو هێزە ئاسمانی‪ ،‬زەوی��ن��ی و‬ ‫تەنانەت دەریاییەكانی! دەگرتەوە‪.‬‬

‫ش��ەڕ لە س��ەرەت��ادا لە پ��اوە و سنە و دوات��ر بە‬ ‫خێرایی هەموو ناوچە كوردنشینەكانی گرتەوە و‬ ‫هێزەكانی رێژیم نەتەنیا بەپێی بڕیاری سەربازی‪،‬‬ ‫بەڵكوو بەپێی بڕیاری خومەینی‪ ،‬وەكوو جیهاد و‬ ‫ش��ەڕ دژی كوفار‪ ،‬ب��ەوپ��ەڕی بێرەحمییەوە دژی‬ ‫كوردستان و خەڵكی كوردستان دەجوواڵنەوە‪.‬‬ ‫بە كورتی ئەوە كە هەرچی حیزبەكان و خەڵكی‬ ‫ك��وردس��ت��ان زی��ات��ر خ��ۆی��ان ل��ە ش��ەڕ الدەدا‪ ،‬رێژیم‬ ‫لێبڕاوانەتر لە تەپڵی شەڕی دەدا و بۆ نەتەوەی‬ ‫ك��ورد‪ ،‬رێگەیەك جگە لە بەرگریكردن لە خۆی‬ ‫نەهێشتەوە‪ .‬لەم هەلومەرجەیشدا‪ ،‬حیزبی دێموكراتی‬ ‫كوردستانی ئێران بەردەوام رایگەیاندووە كە پرسی‬ ‫كوردستان رێگەچارەی سەربازی نیە‪.‬‬ ‫ئ���ام���اژەی ب����ەوە ك������ردووە ك���ە گ��ۆی��ا رۆڵی‬ ‫راوێژكاری ئایەتوڵاڵ خومەینی‪ ،‬دانی زانیاریی‬ ‫پێوەندیدار بە كوردستان بەو بووە‪ .‬هەروەها (بەپێی‬ ‫وتەكانی ئاغای بەنی سەدر)‪ ،‬راوێژكارەكە‪ ،‬ئاغای‬ ‫خومەینی بۆ هێرش بۆ كوردستان «دنە» داوە‪.‬‬ ‫ئاغای ئەمینی كێیە و چ رۆڵێكی لە رووداوەكانی‬ ‫ناوچەی كوردستان لە پاش شۆڕش هەبووە؟‬ ‫ح��ەس��ەن ش��ەرەف��ی‪ :‬ل���ەوەی ك��ە ل��ە كوردستان‬ ‫یان لە دەرەوەی كوردستاندا‪ ،‬چ كەسانێك رۆڵی‬ ‫راوێژكاری خومەینییان كایە ك��ردووە‪ ،‬ناكرێ بە‬ ‫لێبڕاوییەوە قسە بكرێ‪ ،‬بەاڵم گومانی تێدا نیە‬ ‫كە دوژمنانی ن��ەت��ەوەی ك��ورد و مافی رەوای‪،‬‬ ‫لە خۆشكردنی هەرچی زیاتری ئاگری شەڕ لە‬ ‫كوردستان بە رادەی خۆیان كاریگەرییان داناوە‪،‬‬ ‫بەاڵم نابێ لەبیر بكرێ كە ئەگەر خودی خومەینی‬ ‫و هاوبیرەكانی‪ ،‬تۆزە هەستێكیان بەنیسبەت نەتەوەی‬ ‫كورد و داخوازییەكانی هەبوایە‪ ،‬بڕیاری هێرش بۆ‬ ‫سەر كوردستان و فەرمانی جیهاد دژی نەتەوەی‬ ‫موسوڵمانی كورد دەرنەدەكرا‪ .‬ئەو كەسەی ناوت‬ ‫هێنا‪ ،‬ناناسم و خومەینیش بۆ دەركردنی بڕیاری‬ ‫هێرش و جیهاد دژی نەتەوە بەو بیرۆكانەی كە‬ ‫هەیبوو‪ ،‬پێویستی بە دن��ەدران لە الی��ەن كەسانی‬ ‫دیكەوە نەبوو‪.‬‬ ‫ئاغای بەنی سەدر وتوویانە كە گەاڵڵەی ‪6‬‬ ‫م��اددەی��ی كە بە داهێنەریی حیزبی دێموكراتی‬ ‫كوردستانی ئێران ئامادە كرابوو‪ ،‬لە الیەن شوورای‬ ‫ئینقالبەوە «پەسند» ك��راب��وو و ئ��ەوی��ش ئەوەی‬ ‫راگەیاندبوو‪ .‬هەروەها ئاغای بەنی سەدر وتوویانە‪:‬‬ ‫خودموختاری بیانووی ئ��ەوان بوو و لە بنەڕەتڕا‬ ‫شتێكى دیكەیان دەویست‪ ،‬شەڕی خۆیان وەڕێخست‪.‬‬

‫ل���ە م�������ەودای زەمەنیی‬ ‫خستنەڕووی گەاڵڵەی ‪6‬‬ ‫ماددەیی تا دەسپێكی شەڕ‪،‬‬ ‫چی رووی دا؟‬ ‫ح����ەس����ەن ش����ەرەف����ی‪:‬‬ ‫گەاڵڵەی ش��ەش ماددەیی‬ ‫ح���ی���زب���ی دێ���م���وك���رات���ی‬ ‫كوردستانی ئ��ێ��ران‪ ،‬راست‬ ‫ل��ە پێناو چارەسەركردنی‬ ‫پ��رس��ی ك���ورد ل��ە رێگەی‬ ‫ئ���اش���ت���ی���خ���وازان���ە و بە‬ ‫م��ەب��ەس��ت��ی پ��ێ��ش��گ��رت��ن لە‬ ‫هێرشی س��ەرب��ازی رێژیم‬ ‫بۆ س��ەر كوردستان ئامادە‬ ‫و پ���ێ���ش���ك���ەش ك����راب����وو‪.‬‬ ‫ب���ەاڵم چ��وون��ك��ە چیەتیی‬ ‫كۆماری ئیسالمی لەگەڵ‬ ‫وەه�����ا داخوازیگەلێكی‬ ‫سەرەتایی بۆ نەتەوەیەكی‬ ‫زوڵ��م��ل��ێ��ك��راو نەدەگونجا‪،‬‬ ‫نەرمترین پێشنیارەكانیشی‬ ‫رەچ���او ن��ەدەك��رد‪ .‬شوورای‬ ‫ئ��ی��ن��ق�لاب��ی��ش هیچكات‬ ‫گ��ەاڵڵ��ەی خودموختاری‬ ‫ب���ۆ ك��وردس��ت��ان��ی پەسند‬ ‫ن��ەك��رد و هیچ بەڵگەیەك‬ ‫ت����ەن����ان����ەت ل����ە كۆمەڵە‬ ‫بەڵگەكانی پێوەندیدار بە‬ ‫پەسندكراوەكانی شوورای ئینقالبی ئەوكاتەدا نیە‬ ‫كە وەها ئیدیعایەك بسەلمێنێ‪.‬‬ ‫هەر لەو وتووێژەدا‪ ،‬بەڕێز بەنی سەدر‪ ،‬وێڕای‬ ‫تۆمەتباركردنی هێزە سیاسییەكانی كوردستان‬ ‫ب��ە «درۆك�����ردن»‪ ،‬دەڵ��ێ ك��ە ئ��ەو‪ ،‬ئ��ەو بڕیارەی‬ ‫ك��ە «پۆتینەكانتان ت��ا كۆتاییهێنان ب��ە پرسی‬ ‫كوردستان دەرمەهێنن»‪ ،‬هەر دەرنەكردووە و وەها‬ ‫قسەیەكی نەكردووە‪ .‬ئەگەر وایە‪ ،‬ئەم رستە چۆن‬ ‫لە كوردستاندا كەوتە سەر زاران؟ چ كەسێك وەها‬ ‫بڕیارێكی دەركرد؟‬ ‫حەسەن شەرەفی‪ :‬ئاغای بەنی سەدر حاشا لەوە‬ ‫ناكا كە وەها بڕیارێكی دەركردووە‪ ،‬بەاڵم ئیمڕۆكە‬ ‫لەم بارەوە بە شێوەیەك قسە دەكا كە گۆیا چەند‬ ‫كەسی سەر بە رێژیم بە دیل گیراون كە بە وتەی‬ ‫بەڕێزیان بە بارمتە گیراون و ئەو وەها بڕیارێكی‬ ‫بەمەبەستی ئازادكردنی ئەو كەسانە دەركردووە‪.‬‬ ‫ئ��ەم قسانەی ئەمدواییانەیان‪ ،‬ئ��ەگ��ەر تەنانەت‬ ‫رەتكردنەوەی پاساوهێنانەوە بۆ وەها بڕیارێك بێ‪،‬‬ ‫نیشانەی ناشایستەبوونی وەها بڕیارێكە و حاشاكردن‬ ‫لێی ئەگەر بە مانای قەبووڵكردنی نادروستبوونی‬ ‫وەها بڕیارێك لەمەڕ كوردستان بێ‪ ،‬ناكرێ وەك‬ ‫مەسەلەیەكی ئەرێنی سەیر بكرێ‪.‬‬ ‫لە وەاڵمی یەكێك لە پرسیارەكان‪ ،‬بەڕێز بەنی‬ ‫سەدر‪ ،‬وێڕای تۆمەتباركردنی حیزبی دێموكراتی‬ ‫كوردستانی ئێران و كۆمەڵە بە «مۆرەی سەددام»‪،‬‬ ‫وتوویەتی كە پاش پەسندكردنی خودموختاری لە‬ ‫الیەن دەوڵەتەوە‪ ،‬كۆمەڵە و دێموكرات «هێرشیان‬ ‫ك��ردە سەر ستوونی ئەرتەش كە لە سنەوە تێپەڕ‬ ‫دەب���وو» و ه��ەر لە درێ���ژەی ئ��ەو وەاڵم���ەدا دەڵێ‬ ‫«لە رۆژە سەرەتاییەكانی شۆڕش‪ ،‬ئەوان لە سنە‬ ‫پێكدادانی چەكدارییان كرد و ژاندارمێرییان چەك‬ ‫كرد و هێرشیان كردە سەر ستادی ئەرتەش»‪ .‬ئێوە‬ ‫وەك��وو هێزە چاالكەكانی ك��ورد ل��ەو ك��ات��ەدا‪ ،‬ئەو‬ ‫رووداوە چۆن شی دەكەنەوە؟‬ ‫حەسەن شەرەفی‪ :‬تۆمەتباركردنی ئازادیخوازانی‬ ‫ئێران بە بەستراوەبوون بە دەرەوە‪ ،‬لە رێژیمی كۆماری‬ ‫ئیسالمیی ئێراندا لە سەرەتاوە تا هەنووكە وەكوو‬ ‫ئامرازێكی سەركوت بەكار هێنراوە‪ ،‬نەتەنیا لەمەڕ‬ ‫كوردستان‪ ،‬بەڵكوو لە سەرانسەری ئێران و تەنانەت‬ ‫خودی ئاغای بەنی سەدریش لە وەها تۆمەتگەلێك‬ ‫بەدەر نەبووە و ئێستا بەڕێزان مووسەوی و كەڕووبی‬ ‫لەگەڵ وەها تۆمەتگەلێك بەرەوڕوون‪ .‬لەمەڕ شەڕ‬

‫دەبێ بڵێین كە الیەنێك شەڕ دەست پێدەكات كە‬ ‫بڕیاری هێرشی س��ەرب��ازی دەردەك���ا‪ ،‬نە الیەنێك‬ ‫كە بە دەستی بەتاڵ ناچار بێ لە بوونی خۆی‬ ‫ب��ەرگ��ری ب��ك��ات‪ .‬ه���ەروا ك��ە پێشتر ئ��ام��اژەم پێ‬ ‫كرد‪ ،‬شوورای ئینقالب هیچكات خودمختاری بۆ‬ ‫كوردستان پەسند نەكرد‪ .‬لەمەڕ چەككردنی چەند‬ ‫ناوەندی سەربازی رێژیمی پێشوو لە سەرەتاكانی‬ ‫شۆڕش‪ ،‬ئەوە مەسەلەیەكی سەرانسەری لە ئێراندا‬ ‫بوو‪ .‬بۆچی دەبێ وەها مەسەلەیەك بۆ ناوچەكانی‬ ‫دیكەی ئێران بە شۆڕشگێڕانە و بۆ كوردستان بە‬ ‫دژەشۆڕش لەقەڵەم بدرێ؟ هەروەها ئەوە كە‪ ،‬ئەم‬ ‫ناوەندە سەربازییانە لە دەورەی دەسەاڵتداریی شا و‬ ‫لە سەردەمی دەسەاڵتداریی كۆماری ئیسالمی‪،‬‬ ‫ت��ەن��ان��ەت ل��ە م��ان��گ��ەك��ان��ی دوای سەركەوتنی‬ ‫شۆڕشیشدا‪ ،‬لە ناوەندەكانی سەركوتی خەڵكی‬ ‫كوردستان بوون‪.‬‬ ‫بە بۆچوونی ئ��ەو‪ ،‬شەڕێك كە لە كوردستان‬ ‫وەڕێكەوت‪« ،‬هیچ پێوەندییەكی بە خودموختارییەوە‬ ‫نەبوو» و «لە بنەڕەتڕا شتێكى دیكە»یان دەویست‪.‬‬ ‫كەوابوو‪ ،‬ئێوە لەو قۆناخە زەمەنییەدا بۆ كوردستان‬ ‫راست چیتان دەویست؟‬ ‫حەسەن شەرەفی‪ :‬هێرشێك كە لە الیەن رێژیمەوە‬ ‫كرایە سەر كوردستان‪ ،‬لە بنەڕەتڕا بە مەبەستی‬ ‫كپكردنی دەن��گ��ی دێموكراسیخوازی و ویستی‬ ‫خودموختاری نەتەوەی كورد لە كوردستانی ئێران‬ ‫بوو و نەتەوەی كورد و حیزبە سیاسییە كوردەكان‪،‬‬ ‫داخوازییەكەنیان هەر ئەم مافە رەوای��ەی خۆیان‬ ‫بوو‪ .‬ئایا لۆژیكییە كە نەتەوەیەكی زوڵملێكراو‪،‬‬ ‫جگە لە داخوازییە رەواكانی‪ ،‬بیر لە شتێكى دیكە‬ ‫ئەویش شەڕ بكاتەوە؟ شەڕێكی نابەرابەر‪ .‬تەنیا‬ ‫تاوانی نەتەوەی ك��ورد لە سەرەتاوە تا هەنووكە‪،‬‬ ‫بەچۆكدانەهاتنە لە بەرامبەر رێژیمی كۆماری‬ ‫ئیسالمیی ئێراندا‪.‬‬ ‫ئ��اغ��ای خاڵخاڵی ل��ە ش��ارەك��ان��ی كوردستان‬ ‫وەك پاوە‪ ،‬سنە و سەقز‪ ،‬كەسانێكی زۆری بەبێ‬ ‫دادگاییكردن ئێعدام كرد‪ .‬هەروا كە بەڕێز بەنی‬ ‫سەدر لە وتووێژەكەدا ئاماژەی پێ كردووە‪ ،‬جگە‬ ‫لەوانە‪ ،‬لە گوندەكانی «قاڕنێ» و «قەاڵتان»یش‬ ‫جینایەتی شەڕ رووی دا‪ ،‬بەاڵم بۆچی سەرەڕای‬ ‫ئەمانە‪ ،‬هیچكات دادگایەك لەمەڕ پێشێلكاریی‬ ‫مافی مرۆڤـ لەو قۆناخە زەمەنییەدا نە لە ئێران و‬ ‫نە لە دەرەوەی واڵت پێك نەهاتووە؟ ئێوە لەم پێناوەدا‬ ‫چیتان كردووە؟‬ ‫ح��ەس��ەن ش��ەرەف��ی‪ :‬خاڵخاڵی تەنیا ل��ە پاوە‪،‬‬ ‫سنە و سەقز ن��ەب��وو ك��ە دەس��ت��ی دای��ە ئێعدامی‬ ‫كەسانێكی زۆر لە رۆڵەكانی ن��ەت��ەوەی ك��ورد و‬ ‫جینایەتی خوڵقاند‪ ،‬بەڵكوو لە مەهاباددا لە رەوتی‬ ‫پرسیار و وەاڵمێكی چەند خولەكیدا‪ 59 ،‬الوی‬ ‫ئەم ش��ارەی لە شەوێكدا ئێعدام ك��رد‪ .‬لە زۆرێك‬ ‫لە شارەكانی كوردستاندا‪ ،‬ئەم جینایەتانە دووپات‬ ‫ب��وون��ەوە‪ .‬كوشتوبڕی بەكۆمەڵی خەڵكیش تەنیا‬ ‫بە قاڕنێ و قەاڵتان بەرتەسك نابێتەوە‪ .‬بەاڵم‪ ،‬لە‬ ‫ئێران و لە ژێر دەسەاڵتداریی كۆماری ئیسالمیدا‪،‬‬ ‫مەگەر دەرەتانی پێكهێنانی دادگا بۆ پێشێلكاریی‬ ‫مافی مرۆڤـ لە هەلومەرجێكدا كە هەموو ئەم‬ ‫پێشێلكارییانەی مافی مرۆڤـ لە الی��ەن خودی‬ ‫رێژیمەوە روو دەدەن‪ ،‬هەیە؟ نەتەنیا ئەمە‪ ،‬بەڵكوو‬ ‫جینایەتكاران‪ ،‬تیرۆریستەكان و پێشێلكارانی مافی‬ ‫مرۆڤـ لە الیەن رێژیمەوە ئیمتیازگەلێكی تایبەتییان‬ ‫دەدرێ��ت��ێ و پ��ل��ەو پ��ای��ە ب���ەرزە حكوومەتییەكان‬ ‫چاوەڕێیان دەكا‪ .‬لە دەرەوەی واڵتیشدا‪ ،‬تا هەنووكە‬ ‫بە هەر هۆیەك تا ئێستا وەها كارێك رووی نەداوە‪،‬‬ ‫بەاڵم لە هەمان كاتدا‪ ،‬هەڵدان لە پێناو لەقاودانی‬ ‫جینایەتەكان‪ ،‬هەمیشە لە الیەن حیزبی دێموكراتی‬ ‫كوردستانی ئێرانەوە درێژەی هەبووە‪.‬‬ ‫وتووێژ‪ :‬سیامەك حەیدەری‬ ‫سەرچاوە‪Beyani.net :‬‬


‫ژمارە ‪ 570‬ـ ‪6‬ی دێسامبری ‪2011‬‬

‫كەیهان یووسفی‬ ‫لە جیهانی ئەمڕۆدا هەر حكوومەتێك دەیهەوێت‬ ‫بە پەرەپێدان و بردنەسەرەوەی پێوەندییەكانی خۆی‬ ‫لە گەڵ واڵتانی دیكە پێگە و كارتێكەریی‬ ‫خۆی لە ئاستی جیهانیدا بەرفروانتر بكات تا‬ ‫لەم رێگەوە‪ ،‬واتە پەرەپێدانی پێوەندییە ئابووری‬ ‫و سیاسییەكان ئاستی خۆشبژێوی و ئاسایشی‬ ‫خەڵكەكەی خۆی بباتە سەرەوە‪ .‬بەاڵم حكووتە‬ ‫دیكتاتۆر و هێژمونیخوازەكان بۆ نموونە كۆماری‬ ‫ئیسالمی رێبازێكی ئاوەژووی ئەمە هەڵدەبژێرن‬ ‫و رێگای دژایەتی و دوژمنی لە گەڵ جیهان‬ ‫دەگرنە پێش كە وەها كردەوەیەك رۆژ لە دوای‬ ‫رۆژ ئەم رێژیمانە لە كۆمەڵگای جیهانی تەریك و‬ ‫دوورپەرێزتر دەكاتەوە‪.‬‬ ‫لە رۆژی ‪ 27‬خەزەڵوەردا‪ ،‬شوورای حوكامی‬ ‫ئاژانسی نێونەتەوەیی وزەی ناوكی و كۆڕی‬ ‫گشتیی رێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان دوو‬ ‫بڕیارنامەیان دژی ئێران لە بوارەكانی پالنە‬ ‫ناوەكییەكانی ئێران و پیالنی تیرۆری باڵوێزی‬ ‫عەرەبستان لە ئامریكا و چەند رۆژ دواتر و لە‬ ‫رۆژی یەكەمی سەرماوەزدا‪ ،‬كومیتەی سێهەمی‬ ‫رێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان بڕیارنامەیەكی‬ ‫دژی پێشێلكاریی مافی مرۆڤـ لە ئێراندا پەسەند‬ ‫كرد‪ .‬ئەم بڕیارنامەگەلە هەنگاوێكی دیكە لە‬ ‫پێناو درووستبوونی كۆدەنگی جیهانی بە دژی‬ ‫ئێران‪ ،‬وەكوو هەڕەشەیەكی جیددی بۆ سەر‬ ‫تەناهی جیهان‪ ،‬بە ئەژمار دێن‪ .‬هەروەها لەم‬ ‫رۆژانەی دواییەدا شایەتی سێاڵوی دەربڕینەكان‬ ‫و راگەیاندنی گەمارۆكانی واڵتانی رۆژئاوایی‬ ‫دژی سیستمی ماڵی‪ ،‬پیشەسازی نەوت و بانكی‬ ‫ناوەندیی ئێران بووین‪.‬‬ ‫واڵتانی بریتانیا‪ ،‬كانادا و ئامریكا كۆمەڵێك‬ ‫گەمارۆیان لەم بوارەدا راگەیاند كە گەمارۆی‬ ‫بانكی ناوەندی و سیستمی ماڵیی ئێران لە‬ ‫الیەن بریتانیاوە پەرچەكرداری مەجلیسی ئێرانی‬ ‫بەدواوە بوو كە بەرەنجامی ئەوەش پەسەندكردنی‬

‫شەهاب خالیدی‬ ‫كۆچی دوایی خانمی دانیەل میتران دۆستی‬ ‫دێرین و لەمێژینەی گەلی ك��ورد و هاوسەری‬ ‫فرانسوا میتران‪ ،‬سەرۆكی پێشووتری فەڕانسە‬ ‫لە تەمەنی ‪ 87‬ساڵیدا لە نەخۆشخانەی «ژۆرژ‬ ‫پۆمپیدۆری» لە پاریس خەمێكی گرانی خستە‬ ‫سەر دڵی هەر مرۆڤێكی ئازادیخواز و بە تایبەتی‬ ‫گەلی كورد‪ .‬چونكە سەرەڕای ئەوەی كە لە ساڵی‬ ‫‪1981‬دا‪ ،‬فرانسوا میتران بۆ سەركۆماریی فەرانسە‬ ‫هەڵبژێردرا و دان��ی��ەل میترانیش ب��وو بە خانمی‬ ‫یەكەمی فەڕانسەو دەبوایە وەك خانمی یەكەمی‬ ‫فەڕانسە لە چوارچێوەی قازانج و بەرژەوەندییەكانی‬ ‫دەوڵەتی فەڕانسەدا هەڵسوكەوتی بكردایە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئ��ەو «بنیاتی فرانس لیبرتی»ی دام��ەزران��د و‬ ‫گوێی نەدایە رەخنەی ئەو واڵتانەی كە بە هۆی‬ ‫پشتگیریكردنی دانییەل میتران لەو نەتەوانەی كە‬ ‫لە ژێر دەسەاڵتی ئەواندا دەژی��ان و لەو ب��ارەوە تا‬ ‫رادەی��ەك و هێندێ جار گیروگرفتی بۆ دەوڵەتی‬ ‫فەڕانسە پێك دەهێنا‪.‬‬ ‫هەر لە چوارچێوەی هەوڵەكانی خۆیدا لە ساڵی‬ ‫‪ 1986‬ب��ۆ ئ��ازادك��ردن��ی م��ەه��دی زان��ا ك��ە كاتی‬ ‫خۆی شارەداری ئامەدی كوردستانی باكوور بوو‪،‬‬ ‫هەوڵێكی زۆری دا‪ .‬ناوبراو هەروەها بۆ ئازادیی‬ ‫لەیال زانا‪ ،‬پارلەمانتاری كورد و هاوسەری مەهدی‬ ‫زانا كە بە هۆی ئاخافتن بە زمانی كوردی لە الیەن‬ ‫دادگ��اوە حوكمی زیندانی بە س��ەردا سەپێنرابوو‪،‬‬ ‫هەوڵێكی بێوچانی دا‪.‬‬ ‫لە خزمەتە هەرەبەرچاوەكانی میتران‪ ،‬ئێمە‬ ‫دەتوانین ئاماژە بە هەوڵەكانی ناوبراو لە ئاستی‬ ‫نێونەتەوەییدا بۆ دیاریكردنی هەرێمی دژەفڕین لە‬ ‫ساڵی ‪ 1991‬لە كوردستانی عێراقدا بكەین كە‬ ‫لە راستیدا كورد لە كارەساتێكی دیكەی مرۆڤی‬ ‫رزگ��ار ك��را‪ .‬ئ��ەو ك��ات خانمی میتران بۆ خۆی‬ ‫سەردانی سنووری نێوان ئێران و عێراقی كرد و لە‬ ‫نیزیكەوە شاهیدی كۆڕەوی میلیۆنیی كوردەكان‬ ‫بوو‪ ،‬هەر بۆیەش زوو گەڕایەوە واڵتەكەی و هەموو‬ ‫هەوڵەكانە خستە گەڕ بۆ رزگاركردنی گەلی كورد‬ ‫لەو نەهامەتییەی كە بە سەریدا هاتبوو‪.‬‬

‫گەمارۆكان دژی ئێران‪ ،‬ئەمجارە نەوت و سیستمی ماڵی‬ ‫گەاڵڵەیەك (تەرحی دوو فوریتی) لەوێدا و‬ ‫پەسەندكردنی لە الیەن شوورای نیگە‪‎‬هبانەوە لە‬ ‫رۆژی ‪6‬ی سەرماوەز بوو كە پێوەندییەكانی ئێران‬ ‫و بریتانیای تا ئاستی «كاردار» كەم كردەوە كە‬ ‫دواتر داگیركردنی باڵوێزخانەی بریتانیا لە تاران لە‬ ‫الیەن بەسیجیەكان و هەروەها هەڵوێستی بریتانیا‬ ‫لە مەڕ دەركردنی كارمەندانی باڵوێزخانەی ئێران‬ ‫لە لەندەنی لێكەوتەوە‪.‬‬ ‫بەاڵم باسی گەمارۆی پیشەسازی نەوت‪،‬‬ ‫پێترۆشیمی و بانكی ناوەندی هەر درێژەی هەیە‪،‬‬ ‫فەرانسە پێشنیارێكی خستۆتە بەردەم یەكیەتیی‬ ‫ئورووپا بۆ راگرتنی كڕینی نەوت لە ئێران‪ ،‬ئیتالیا‬ ‫كە رۆژانە ‪ 200‬هەزار بەرمیل نەوت لە ئێران‬ ‫دەكڕێت واتا ‪ 13‬لەسەدی پێداویستی خۆی‪،‬‬ ‫هۆلەند و كووریای باشوور داوایان كردووە گەمارۆ‬ ‫بخرێتە سەر نەوت و پێترۆشیمی ئێران‪.‬‬ ‫رۆژنامەی «زوو دۆیچە»ی ئاڵمان لە رۆژی‬ ‫‪ 7‬سەرماوەزدا باس لە ئامادەكردنی گەاڵڵەیەك‬ ‫لە الیەن «گیدۆ وسترۆلە»‪ ،‬وەزیری دەرەوەی‬ ‫ئاڵمان و خستنە بەردەمی واڵتانانی ئورووپایی‬ ‫بە مەبەستی گەمارۆدانی پیشەسازی نەوت‬ ‫و بانكی «تجارت»ی ئێران دەكات‪ .‬گەمارۆ‬ ‫نوێكان‪ ،‬زۆربەیان سەرچاوە سەركییەكانی داهاتی‬ ‫دراویی كۆماری ئیسالمییان كردۆتە ئامانج‪.‬‬ ‫ئەگەرچی بەرپرسانی كۆماری ئیسالمی باس لە‬ ‫بێ‪‎‬ئاكامبوونی گەمارۆكان دەكەن‪ ،‬بەاڵم راستییەكان‬ ‫شتێكی دیكەمان پێدەڵێین و تاوتوێكردنی دۆخی‬ ‫هەنووكەیی ئابووریی ئێران و بە تایبەت پیشەسازی‬ ‫نەوتی ئەم واڵتە و كەمبوونەوەی بەرهەمهێنانی‬ ‫نەوت و دابەزینی ئاستی سەرمایەگوزاری دەرەكی‬ ‫لەم بوارەدا و هەروەها نرخی بەرزی ئاوسانی‬ ‫ئابووری و دابەزینی نرخی دروای ئەم واڵتە‬ ‫دەرخەری شوێندانەریی گەمارۆ نێونەتەوەییەكان‬ ‫دژی ئێرانە‪.‬‬

‫رێكخراوی ئۆپێك لە راپۆرتێكدا كە رۆژی‬ ‫چوارشەممە‪ 18 ،‬خەزەڵوەر باڵوی كردەوە‪ ،‬لە‬ ‫دابەزینی ‪ 120000‬بەرمیل لە بەرهەمهێنانی‬ ‫رۆژانەی نەوتی ئێران لە ساڵی ‪ 2011‬بە بەراورد‬ ‫لەگەڵ ساڵی ‪ 2010‬دەكات‪ .‬لە ئۆكتۆبری ساڵی‬ ‫‪2010‬دا‪ ،‬ئێران رۆژانە ‪ 3‬میلیۆن و ‪ 706‬هەزار‬ ‫بەرمیل نەوتی بەرهەم دەهێنا كە ئەم ژمارە لە‬ ‫ساڵی ‪2011‬دا كەمبووەتەوە بۆ ‪ 3‬میلیۆن و ‪578‬‬ ‫هەزار بەرمیل لە رۆژدا‪ .‬جێی وەبیرهێنانەوەیە كە‬ ‫بەرهەمهێنانی نەوتی ئێران لە ساڵی ‪2006‬دا‪4 ،‬‬ ‫میلیۆن و ‪ 70‬هەزار بەرمیل بووە‪ ،‬واتا ‪ 500‬هەزار‬ ‫بەرمیل زیاتر لە ئاستی بەرهەمهێنانی هەنووكەیی‪.‬‬ ‫بێگومان یەكێك لە هۆكارە سەرەكییەكانی دابەزینی‬ ‫ئاستی بەرهەمێنانی نەوتی ئێران‪ ،‬نەبوونی‬ ‫سەرمایەگوزاری دەرەكی یان نەبوونی سەرمایەی‬ ‫پێویست لەم بوارەدایە‪ .‬گۆڕەپانە نەوتییەكانی ئێران‬ ‫بۆ راگرتنی ئاستی بەرهەمهێنانی هەنووكەیی لە‬ ‫ساڵدا پێویستیان بە زیاتر لە ‪ 12‬میلیارد دۆالرە كە‬ ‫لە ماوەی سااڵنی رابردوودا تەنیا ‪ 4‬میلیارد دۆالر‬ ‫لەم سەرمایە مسۆگەر بووە‪.‬‬ ‫بێتەگبیری و سیاسەتە هەڵەكانی بەرپرسانی رێژیم‬ ‫لە ئاستی جیهانی و ناوچەییدا ئابووری ئێران و‬ ‫بە تایبەت پیشەسازی نەوتی ئەم واڵتەی تووشی‬ ‫زەرەر كردووە كە بێ‪‎‬گومان لە ئاكامدا ئەوە خەڵكی‬ ‫ئێرانن كە دەبێت تێچووی ئەم سیاسەتە چەوتانە‬ ‫بدەن‪.‬‬ ‫لە حاڵێكدا رۆستەمی قاسمی ئیددیعا دەكات‬ ‫كە لە حاڵی حازردا پیشەسازی نەوتی ئێران‬ ‫هیچ گرفت و كێشەیەكی نیە‪ ،‬كۆماری‬ ‫ئیسالمی دەستەوداوێنی نەختینەیی نێوخۆیی‬ ‫بۆ مسۆگەركردنی سەرمایەی پێویست لە پێناو‬ ‫بەرهەمهێنانی نەوتدا بووە‪ ،‬واتە فرۆشتنی گەاڵی‬ ‫سڵف(اوراق سلف) بە كڕیارانی نێوخۆیی كە‬ ‫كارناسان ئەگەری سەركەوتنی ئەم كارە زۆر بە‬

‫الواز دەزانن‪.‬‬ ‫وەزیری پێشووی نەوت سێ ساڵ لەمەوپێش‬ ‫رایگەیاندبوو كە بۆ پەرەپێدانی گۆڕەپانە‬ ‫نەوتییەكان‪ ،‬پێویستمان بە ‪ 24‬میلیارد دۆالر‬ ‫سەرمایەگوزاری دەرەكی هەیە‪ .‬بەاڵم رۆستەم‬ ‫قاسمی لە چەند حەوتووی رابردوودا رایگەیاند‬ ‫كە بۆ وەدیهاتنی ئامانجەكانی پالنی پێنجەمی‬ ‫پەرەسەندن پێویستمان بە ‪ 300‬میلیارد‬ ‫سەرمایەگوزاری دەرەكی هەیە و سەیرە ئەوەیە كە‬ ‫رۆستەم قاسمی باس لە نەبوونی كێشە و گرفت لە‬ ‫بەردەم پیشەسازیی نەوتی ئێراندا دەكات؟!‬ ‫نەبوونی سەرمایەگوزاریی پێویست بۆتە هۆی‬ ‫ئەوەی كە واڵتانی دراوسێی ئێران لە گۆڕەپانە‬ ‫نەوتییە هاوبەشەكاندا بەرهەمهێنانیان زۆرتر لە‬ ‫ئێران بێت و بە پێی ئامارەكان دابەزینی قازانجی‬ ‫ئێران لەم گۆڕەپانانەدا‪ ،‬نزیكەی ‪ 50‬میلیارد‬ ‫دۆالر لە ساڵدا بەروارد دەكرێت (‪49‬میلیارد و‬ ‫‪ 608‬میلیۆن دۆالر)‪.‬‬ ‫ئەم بڕە پارەیە بێجگە لە حەسێبكردنی ‪ 3‬میلیۆن‬ ‫و ‪ 700‬هەزار بەرمیل نەوتی واڵتانی دراوسێی‬ ‫ئێران لە گۆڕەپانە نەوتییەكانی گۆلی خەزەرە كە‬ ‫ئێران هێشتا نەیتوانیوە پشكێك لە نەوتی ئەم گۆلە‬ ‫وەربگرێت‪.‬‬ ‫بڕیارنامە و گەمارۆ نوێكان‪ ،‬گوشارە ئابووری‬ ‫و سیاسییەكانی بۆ سەر رێژیمی ئێران چەند‬ ‫قات كردۆتەوە تا بەڵكوو بتوانرێت لەم رێگەوە‪،‬‬ ‫پێش لە هەوڵەكانی ئێران بۆ گەیشتن بە چەكی‬ ‫ناوكی بگیردرێت‪ ،‬بەاڵم ئەوەی كە لەم یەك‬ ‫دەیەی رابردوودا بەرپرسانی ئێرانی لە خۆیان‬ ‫نیشانیان داوە‪ ،‬كڕینی كات و لە بەرچاونەگرتنی‬ ‫خواستەكانی كۆمەڵگای جیهانی و بڕیارنامە‬ ‫نێونەتەوەییەكان بووە‪.‬‬

‫دانییەل میتران هەڤاڵی رۆژانی تەنگانە بوو‬ ‫ل���ە ك��ات��ی ش����ەڕی ن��ێ��وخ��ۆی��ی ل���ە هەرێمی‬ ‫كوردستانی عێراقدا‪ ،‬ئەویش وەك ه��ەر كوردێك‬ ‫و رەنگبێ زیاتریش خەمبار ب��وو و ك��ارك��ردن بۆ‬ ‫كۆتاییهێنان بە ش��ەڕی نێوخۆیی بوو بە یەكێك‬ ‫ل��ە ه��ەوڵ��ە ب��ەردەوام��ەك��ان��ی ن��اوب��راو‪ .‬یەكێك لەو‬ ‫ب��ڕی��ارە سەڕنجراكێشانە و ل��ە ه��ەم��ان كاتیشدا‬ ‫تێگەیشتووانەی ناوبراو لەو كاتەدا ئەوە بوو كە بە‬ ‫وتەی خۆی پێیانی راگەیاندبوو كە قەت ئامادە‬ ‫نیە بە تەنیا لەگەڵ هەر یەكێك لەو الیەنانە كە لە‬ ‫حاڵی شەڕدان دابنیشیێ‪ ،‬بەڵكوو پێكەوە بیانبینێ‪.‬‬ ‫ه��ەر بە دوای كۆتاییهاتنی ش��ەڕی نێوخۆییش‬ ‫لە یەكەمین كۆبوونەوەی پارلەمانی كوردستاندا‪،‬‬ ‫بەشداری كرد و لە وتارەكەیدا جەختی لە سەر‬ ‫پاراستنی ئەو ئەزموونە كرد كە گەلی كورد لە‬ ‫پێناویدا نرخێكی زۆری داوە‪.‬‬ ‫نابێ لە بیرمان بچێ كاتێك كە دەوڵەتی توركیە‬ ‫ویستی خەاڵتی ئاتاتورك پێشكەش بە نێلسۆن‬ ‫ماندێال‪ ،‬رێبەری ئازادیخوازی ئافریقای باشوور‬ ‫بكات‪ ،‬ئەوە دانییەل میتران بوو كە ئەوی رازی‬ ‫كرد كە بە نیشانەی ناڕەزایەتیدەڕبرین لە هەمبەر‬ ‫ئەو هەمووە زوڵم و ستەمانەی كە لە الیەن دەوڵەتی‬ ‫توركیەوە لە كورد دەكرێ‪ ،‬خۆی لە وەرگرتنی ئەو‬ ‫خەاڵتە ببوێرێ‪ ،‬كە دواتر ئەو هەڵوێستەی ماندێال‬ ‫ناڕەزایەتیی دەوڵەتی توركیەی بە دواوە بوو‪.‬‬ ‫دان��ی��ی��ەل م��ی��ت��ران ك��ە ل��ە رێ��گ��ای ناسیاریی‬ ‫لەگەڵ شەهیدی نەمر دوكتور قاسملووەوە زانیاری‬ ‫و ش��ارەزای��ی��ەك��ی زۆری ل��ەس��ەر م��ێ��ژووی كورد‬ ‫وەدەس��ت هێنابوو‪ ،‬لە كاتی شەهیدكردنی ئەودا‬ ‫زۆر كەوتە ژێر كاریگەریی ئەو رووداوە تاڵ و‬ ‫دڵتەزێنە و لە یەكەمین كۆنفرانسی نێونەتەوەیی بۆ‬ ‫مەسەلەی كورد لە پاریس كە ماوەیەكی كەم دوای‬ ‫شەهیدكرانی دوكتور قاسملوو پێك هات‪ ،‬دەوری‬ ‫سەرەكی گێڕا‪ ،‬كۆنفرانسێك كە دوكتور قاسملوو‬ ‫پێشنیاری كردبوو و هەوڵی بۆ دابوو‪.‬‬ ‫ناوبراو لە دەیەمین ساڵڕۆژی تیرۆركردنی ئەو‬ ‫رێبەرە نەمرەدا لە وتارەكەیدا ئاماژەی بەوە كرد كە‬

‫«ئەو دەسەاڵتانەی كە پێیان وایە دیمۆكراتیكن‪،‬‬ ‫لە نێوان ئەوان و خەڵكەكەیاندا جیاوازییەكی زۆر‬ ‫هەیە‪ .‬ئ��ەوان كوردەكان وەك تیرۆریست لە قەڵەم‬ ‫دەدەن‪ ،‬ب��ەاڵم ئێمە ب��اش دەزان��ی��ن ك��ە كوردەكان‬ ‫تیرۆریست نین»‪.‬‬ ‫هەروەها ئاماژەی بەوە كرد كە «دوكتور قاسملوو‬ ‫ب��ڕوای بە دی��ال��ۆگ هەبوو و ه��ەر لە س��ەر ئەو‬ ‫بڕوایەش بوو كە ئامادە بوو لەگەڵ بەناو نوێنەرانی‬ ‫رێژیمی ئێران لەسەر مێزی وتووێژ دابنیشێ‪ ،‬كە‬ ‫بەداخەوە لە باتی چارەسەری پرسی كورد ناوبراویان‬ ‫شەهید كرد»‪.‬‬ ‫دوایین سەردانی ناوبراو بۆ كوردستان لە ساڵی‬ ‫‪2009‬دا بوو كە ناوبراو دیسان سەردانی پارلمانی‬ ‫كوردستانی كرد و لەوێ لە نێو قسەكانیدا وتی‪:‬‬ ‫«كوردستان دووهەمین نیشتمانی منە»‪.‬‬ ‫ل��ە راس��ت��ی��دا ل��ە كاتێكدا ك��ە دەس��ەاڵت��ە بەناو‬ ‫دیمۆكراتیكەكانی جیهان بە هۆی بەرژەوەندییە‬ ‫سیاسی و ئابوورییەكان‪ ،‬چ��اوی��ان ل��ە بەرامبەر‬ ‫بینینی راستییەكان كوێر و گوێیان كەڕ كردبوو و‬ ‫تەنیا پشتیوانیی كوردەكان‪ ،‬شاخەكانی كوردستان‬

‫بوون‪ ،‬خانمی میتران جەسوورانە و خەباتگێڕانە‪،‬‬ ‫وەك شاخێكی قایم پشتیوانیی رۆژان���ی پ��ڕ لە‬ ‫كارەساتی گەلەكەمان بوو و پرسی كوردی لە هەر‬ ‫پارچەیەكی كورستان كردبووە خەمێكی گران بۆ‬ ‫خۆی و لە پێناو نەهێشتنی ئەو نەهامەتییانەی‬ ‫كە بەسەر نەتەوەی كورددا دەهاتن‪ ،‬بەردەوام هەوڵی‬ ‫دەدا‪.‬‬ ‫هەر بۆ رێزگرتن لە خزمەتە بەرچاوەكانی ئەو ژنە‬ ‫خەباتگێڕەی دۆستی كوردان كە زۆر كەس وەكوو‬ ‫«دایكی كورد» ناوی دەبەن‪ ،‬لە شاری حەڵەبجە‬ ‫پەیكەری ئەو دانراوە‪ ،‬بەاڵم لە راستیدا نابێ گەلی‬ ‫كورد تەنیا قەناعەت بەوە بكات‪ ،‬بەڵكوو پێویستە‬ ‫لە ئێستا و لە داهاتووشدا لە ه��ەر پارچەیەكی‬ ‫كوردستان كە ئیمكانی هەبێ‪ ،‬بە دانانی ناوی‬ ‫دانییەل میتران لە سەر شەقامەكان‪ ،‬خوێندنگاگان‬ ‫و نەخۆشخانەكان و ‪...‬هتد بسەلمێنێ كە میتران لە‬ ‫دڵی كوددا دەژی و قەت لە بیری ناكەین‪.‬‬

‫‪5‬‬

‫رۆژەڤ‬ ‫و‪ :‬كەریم پەرویزی‬

‫ئێران بە ئەلقاعیدەی نیشان داوە‬ ‫كە باڵوێزخانە بتەقێنێتەوە‬ ‫لە دادگایەكدا لە واشینگتۆن‪ ،‬رۆژی ‪28‬ی‬ ‫نۆڤامبری ئەمساڵ‪ ،‬نیشان درا كە ئێران و‬ ‫س��وودان لە تەقاندنەوەی باڵوێزخانەیەك لە‬ ‫ساڵی ‪1998‬دا دەستیان هەبووە كە ئەلقاعیدە‬ ‫ئەو تەقینەوەی ئەنجام دابوو‪ .‬نە ئێران و نە‬ ‫سوودان هیچكامیان بە شێوەی رەسمی وەاڵمی‬ ‫ئەو تۆمەتانەیان نەدایەوە كە لە حوكمێكی‬ ‫‪ 45‬الپەڕەییدا‪ ،‬دادوەر جان دی بەتیس‪ ،‬زۆر‬ ‫شتی روون كردۆتەوە‪ .‬لە بەشێكی حوكمەكەدا‬ ‫ه��ات��ووە ك��ە‪« :‬دادگ���ا ب��ۆی دەرك��ەوت��ووە كە‬ ‫ح��ك��ووم��ەت��ی ك��ۆم��اری ئیسالمیی ئێران‪،‬‬ ‫م��ێ��ژووی��ەك��ی درێ���ژی ل��ە پشتیوانیكردنی‬ ‫تیرۆریزم و لە نێویاندا ئەلقاعیدە هەیە كە‬ ‫بەرپرسی تەقینەوەی باڵوێزخانەكە لە ساڵی‬ ‫‪1998‬دا بوو‪.‬‬ ‫دادوەر بەتیس لە درێژەدا دەڵێ‪:‬‬ ‫«ئێران بۆ چەند دەیە پاڵپشت و پشتیوانیی‬ ‫سەرەكیی تیرۆریزم بە دژی بەرژەوەندییەكانی‬ ‫ئەمریكا بووە‪ .‬لە دەیەی ‪1990‬دا‪ ،‬ئێران لە‬ ‫ئەلقاعیدە وەكوو ئامرازێك بۆ هێرشكردنە سەر‬ ‫بەرژەوەندییەكانی ئامریكا كەڵكی وەرگرتووە‪.‬‬ ‫ه��ەروەه��ا ك��ە ل��ە درێ����ژەدا ش��ی كراوەتەوە‪،‬‬ ‫حكوومەتی ئێران‪ ،‬بە یارمەتیدان و هاندان‬ ‫و ه��ەروەه��ا بەشداریكردن لە پیالنگێڕیدا‪،‬‬ ‫لەگەڵ حیزبوڵاڵ‪ ،‬بێن الدەن و ئەلقاعیدەدا‬ ‫تێكەڵ بووە و دەستی لە بۆمبدانانەوە و هێرش‬ ‫بۆ سەر بەرژەوەندییەكانی ئامریكادا هەبووە‬ ‫كە لە الیەن كەسان و گرووپی بارهێنراو و‬ ‫پەروەردەكراو بۆ كردەوەی خۆكوژی و هێرشی‬ ‫بەهێزی بۆمبی و تەقیەنەوە ئەنجام دراون‪.‬‬ ‫حیزبوڵاڵ كە لە لوبنان نیشتەجێیە‪ ،‬ئەم شێوازە‬ ‫هێرشە بۆمبییەی ب��ە دژی باڵوێزخانەی‬ ‫ئامریكا لە ساڵی ‪ 1983‬و هەروەها پایگای‬ ‫هێزە دەریاییەكانی ئامریكا لە بەیرووتی‬ ‫لوبنان بەكار ب��ردووە‪ .‬بەپێی چاوپێكەوتن و‬ ‫دانیشتنی بێن الدەن و ئەلقاعیدە لەگەڵ‬ ‫دەزگ���ای ئ��ی��داری و ئەمنییەتی كۆماری‬ ‫ئ��ی��س�لام��ی‪ ،‬ه���اوك���اری و پەروەردەكردنی‬ ‫كەسەكانی ئەلقاعیدە‪ ،‬رێككەوتنی لەسەر كرا‬ ‫و گەر ئەو هاوكارییانە نەبوایە‪ ،‬ئەلقاعیدە‬ ‫نەیدەتوانی هێرش بكاتە سەر باڵوێزخانەی‬ ‫ئامریكا لە نایرووبی و دارالسالم‪ .‬هێزەكانی‬ ‫ئێران لە رێگای حیزبوڵاڵوە‪ ،‬دەورەی تایبەتی‬ ‫ت��ەق��ی��ن��ەوەی��ان ب��ۆ ب��ێ��ن الدەن و ئەلقاعیدە‬ ‫دابین كرد‪ .‬بەپێی ئەو بەڵگە و شیكراوانە‪،‬‬ ‫حكوومەتی ئ��ێ��ران‪ ،‬یارمەتی و پشتیوانی‬ ‫و ئ��ام��رازی پێویستی بۆ هێرشكردنە سەر‬ ‫باڵوێزخانەی ئامریكا لە ساڵی ‪1988‬دا دابین‬ ‫كردووە كە خراپی و زەرەری مادی و گیانیی‬ ‫زۆری لێكەوتەوە‪.‬‬ ‫لە درێژەی حوكمەكەدا هاتووە‪:‬‬ ‫بەپێی چاوپێكەوتن و دانیشتنی نێردراوانی‬ ‫حكوومەتی ئێران و هەروەها حیزبوڵاڵ لەگەڵ‬ ‫ئەلقاعیدە ل��ە س��وودان��دا‪ ،‬ك��ە سەرەتاكانی‬ ‫دەیەی ‪ 1990‬ئەنجام درا‪ ،‬ئێران و حیزبوڵاڵ‬ ‫قبووڵیان كرد كە بارهێنان و پەروەردەكردنی‬ ‫ت��ای��ب��ەت��ی ب��ۆ ژم���ارەی���ەك ل��ە ئەندامانی‬ ‫ئەلقاعیدە و بەتایبەتی شوورای بەڕێوەبەری‬ ‫ئەلقاعیدە داب��ی��ن بكەن و ئ��ەو دەورەی���ە لە‬ ‫باشووری لوبنان لە ژێر دەسەاڵتی حیزبوڵاڵ‬ ‫بەڕێوە ببەن‪ .‬لە درێ��ژەی بابەتەكەدا‪ ،‬باس‬ ‫لە چۆنیەتیی درێژەدانی ئەو پێوەندییانە و‬ ‫كارەكانی ئەلقاعیدە و ئەو بەڵگانە كراوە كە‬ ‫لەبەردەستدان بۆ سەلماندنی پێوەندیی ئێران و‬ ‫ئەلقاعیدە لەو كارە تیرۆریستییانەدا‪.‬‬ ‫سەرچاوە‪:‬‬ ‫‪Weeklystandard.com‬‬


‫‪6‬‬

‫ژمارە ‪ 570‬ـ ‪15‬ی سەرماوەزی ‪1390‬‬

‫ئەدەب و هونەر‬

‫مێژوویەك بەستراوەیی و شوناسی سەربەخۆ (تاوتو‬ ‫بەنكەی ئ��ەدەب��ی و رووناكبیریی گەالوێژ‬ ‫پ���ازدەه���ەم���ی���ن ف��ێ��س��ت��ی��ڤ��اڵ��ی ئ����ەدەب����ی و‬ ‫رووناكبیریی گەالوێژی لە رۆژانی ‪ 1‬تا ‪4‬ی‬ ‫مانگی س��ەرم��اوەزدا س��ازدا و لە كۆتاییشدا‬ ‫وەك نەریتێكی س��ااڵن��ەی خ��ۆی خەاڵتی‬ ‫بەسەر دەق��ەس��ەرك��ەوت��ووەك��ان��ی سێ تەوەری‬ ‫(شیعر ـ چیرۆك ـ لێكۆڵینەوە)دا دابەش كرد‪.‬‬ ‫خاتوو گواڵڵە كەمانگەر ماستەر لە زبان‬ ‫و ئەدەبیاتی فارسی‪ ،‬پێشمەرگەی حیزبی‬ ‫دێموكراتی كوردستانی ئ��ێ��ران و ئەندامی‬ ‫دەستەی نووسەرانی رۆژن��ام��ەی كوردستان‬ ‫ل���ەو ك��ێ��ب��ەرك��ێ��ی��ەدا ب����ووە ب�����راوەی خەاڵتی‬ ‫یەكەمی لێكۆڵینەوە‪ .‬وێ��ڕای دەستخۆشی‬ ‫ك��ردن ل��ەو خاتوونە‪ ،‬لێكۆلینەوەكەی لەژێر‬ ‫ن��اوی «مێژوویەك بەستراوەیی و شوناسی‬ ‫دەروونناسانە)»‬ ‫سەربەخۆ(لێكۆڵینەوەی‬ ‫لەسەر رۆمانی «ژنێك بەسەر مناراەوە»ی‬ ‫شێرزاد حەسەن‪ ،‬لە دوو بەشدا دەخەینە بەر‬ ‫دیدی خوێنەران‪.‬‬ ‫(‪1‬ـ‪)2‬‬ ‫پێشەكی‬ ‫دۆڕان لە ژیانی هەركەسێكدا هەیە‪ ،‬هەندێ‬ ‫كەس دۆڕانەكانیان وەك��وو ئەزمون دەبینن و‬ ‫هێندێ كەسیش هەن كە دۆڕان دەبێتە فەوتان‬ ‫و رووخانیان‪ ،‬چیرۆكی ژنێك بە سەر منارەوە‬ ‫چیرۆكی دۆڕان و فەوتانی ژنێكی كوردە‪ .‬دەڵێم‬ ‫كورد چونكو ئەو تایبەتمەندییەی جیاوازی‬ ‫دەدات���ە پ��اڵ��ەوان��ی ئ��ەم چیرۆكە دەستكردی‬ ‫كۆمەڵگای ك��وردی��ی��ە‪ .‬ب��ە وات��ای��ەك��ی دیكە‬ ‫بنەمای چیرۆكەكە هێنانەبەرباسی ستەمی‬ ‫كۆمەاڵیەتی بەرانبەر بە ژنانە كە لە دنیای‬ ‫ئەمڕۆشدا و تەنانەت وێڕای هەموو یاساكانی‬ ‫بەرگری لە ژن لە هەرێمی كوردستاندا هەر‬ ‫ماوەوتەوە و بوەتە هەوێنی چیرۆكێك وەكوو‬ ‫ئەم چیرۆكەی شێرزاد حەسەن‪.‬‬ ‫ورد بوونەوە لە پاڵەوانی ئەم چیرۆكە زۆر‬ ‫تایبەتمەندی ژنی كوردستانمان بۆ دەردەخات‪،‬‬ ‫ژنە پاڵەوانی ئەم چیرۆكە ئەگەرچی ژنێكی‬ ‫خوێندەوار و هونەرمەندە بەاڵم هەر گیرۆدەی‬ ‫هەمان ستەمە كە دایك و داپیری گیرۆدەی‬ ‫بوون‪.‬‬ ‫ش��ی ك���ردن���ەوەی بیر و ف��ك��ری «شادی»‬ ‫بەشێكی زۆر لە فیكرییەت ‏و عەقڵییەتی‬ ‫ژنی تەنانەت خوێندەواری ئەم سەردەمەی‬ ‫كوردستانمان بۆ دەردەخات‪ .‬بۆ ئەو مەبەستە‬ ‫لە روانگەی دەروونناسییەوە دەڕوانینە قسەكان‬

‫‏و خەون ‏و خەیاڵەكان ‏و كردەوەكانی پاڵەوانی‬ ‫ئەم چیرۆكە‪.‬‬ ‫لەم لێكۆڵینەوەدا هاوكات لە گەڵ شیكاریی‬ ‫كەسایەتی پاڵەوانی یەكەم‪ ،‬چۆنییەتی كەڵك‬ ‫وەرگرتنی نووسەر لە هێماكان‏و ئامرازەكان بۆ‬ ‫خولقاندنی چیرۆكێكی دەروونناسانە دەخەمە‬ ‫بەر باس‪.‬‬ ‫سەرەتا دەب��ێ باسێكی ك��ورت س��ەب��ارەت بەو‬ ‫چەمكە دەروونناسیانەی كە بۆ ئ��ەم وتارە‬ ‫كەڵكیان لە وەرگیراوە‪ ،‬پێشكەش بە خوێنەری‬ ‫بەرێز بكەم و پاشان دەڕۆمە سەر شیكاریی‬ ‫چیرۆكەكە‪:‬‬ ‫روان�����گ�����ەی زاڵ ب����ە س�����ەر شیكاریی‬ ‫دەروونناسانەی هونەر تا ئ��ەم دواییانە ئەو‬ ‫روانگەیە بوو كە پاڵی داب��وو بە فرۆیدیسم‬ ‫و روان��گ��ەی بەناوبانگی ب��ن��ەواش��ەی چێژ‬ ‫‪ pleasure principle‬ئەو روانگەیە‬ ‫ه��ەم��وو دی��اردەك��ان ل��ە چ��وارچ��ێ��وەی گرێی‬ ‫سەرچاوەگرتوو لە سەركوتی وارسكە تاوتوێ‬ ‫دەكات‏و بنەما سەرەكییەكەی گرێی ئۆدیپە‪.‬‬ ‫ب��ەاڵم دەروون��ن��اس��ی دوای ف��رۆی��د گۆڕانی‬ ‫زۆری ب��ەس��ەرداه��ات‪ ،‬قوتابییەكانی فرۆید‬ ‫هەركامیان بوونە نوێنەری رێبازێكی جیاواز‪،‬‬ ‫«یونگ» باسی نەستی بە كۆمەڵی هێنایە‬ ‫پێش و «الك��ان» سەرنجی تایبەتی خستە‬ ‫سەر بیاڤی ‌هێماناسی و پێوەندی پێكهاتەی‬ ‫رەوان لە گەڵ زماندا‪ .‬كچەكەی فرۆیدیش‬ ‫خۆی بوو بە دامەزرێنەری رێبازێكی نوێ كە‬ ‫بە ناوی بیردۆزی پیوەندی لە گەڵ بەرناس‬ ‫‪ object relation theory‬دەناسرێ‪.‬‬ ‫ئ��ەم رێ��ب��ازە كە دەسكەوتی تێكۆشانی ئانا‬ ‫فرۆید و مێالنی كالین بوو تەركیزی لە سەر‬ ‫پێوەندی نێوان دایك و كۆرپەكەی بوو‪.‬‬ ‫لەم بیردۆزەدا (كە بەشێكی زۆر لە بنەمای‬ ‫ئەم لێكۆڵینەوەش لە سەر ئەو بنەمایەدایە)‬ ‫چۆنییەتی پێوەندی نێوان مرۆڤ ‏و بەرناس‪،‬‬ ‫بە تایبەت یەكەمین بەرناس كە دایكە باس‬ ‫دەك��رێ��ت‪ .‬ل��ە ب��ی��ردۆزی ب��ن��ەواش��ەی چێژدا‬ ‫گ��رێ��ی س��ەرەك��ی دەگ���ەڕای���ەوە ب��ۆ قۆناغی‬ ‫ئۆدیپی و یەكەم ركەبەرایەتییەكانی منداڵ‬ ‫ل��ە گ��ەڵ دای��ك ی��ان ب��اوك��ی (ك��وڕ ل��ە گەڵ‬ ‫باوك و كچ لە گەڵ دایك)‪ ،‬بەاڵم بیردۆزی‬ ‫پێوەندی لە گەڵ بەرناس كێشە دەروونییەكان‬ ‫دەگەڕێنێتەوە بۆ قۆناغی پێش ئۆدیپی ‪pre-‬‬ ‫‪ oedipal‬و پ��ێ��وەن��دی ل��ە گ��ەڵ بەرناس‬

‫بێ دوان‪...‬‬

‫‪ ،object‬بەستراوەیی ‪ attachment‬بە‬ ‫دای��ك‪ ،‬جیابوونەوە و لەدەست دان‪ ،‬مەترسی‬ ‫م���ەرگ‪ ،‬پێداویستی زاری و بەستراوەیی‬ ‫(مەبەست لە پێداویستی زاری وارسكەی‬ ‫مژینە)‪ ،‬توندوتیژی و پێكهاتەی كەسایەتی‬ ‫كۆرپە ‪ . infantile‬ئەو دەروونناسییە كە‬ ‫پشتبەستوو بەم بیردۆزەیە بە دەروونناسیی‬ ‫«م���ن» ‪ ego‬دەن���اس���رێ و ل��ە بەرانبەر‬ ‫دەروونناسی «ئ��ەو» ‪ id‬كە پاڵیداوەتەوە بە‬ ‫مەسەلەی ئۆدیپ و بنەواشەی چێژ‪.‬‬ ‫پ��ێ��وەن��دی م��ن��داڵ ل��ە گ���ەڵ ئ��وب��ژە(دای��ك)‬ ‫دا سێ قۆناغی هەیە‪ ،‬یەكەم لەخۆدا بوون‬ ‫(‪ ،)autistic phase‬ل��ەم قۆناغەدا‬ ‫منداڵ ناتوانێ پێوەندییەك لە گەڵ دایكدا‬ ‫پ��ێ��ك ب��ێ��ن��ێ‪ .‬ق��ۆن��اغ��ی دووه����ەم هاوژیانی‬ ‫(‪ ،)symbiosis‬ئەم پێوەندییە‪ ،‬پێوەندییەكە‬ ‫كە بە سوودی هەردوالیەنە‪ ،‬واتە هەم منداڵ‬ ‫پێداویستییەكانی خۆی لە رێگای دایكەوە‬ ‫دابین دەكات و هەم دایك مەیلی دایكانەی‬ ‫خ��ۆی ل��ە رێ��گ��ای م��ن��داڵ��ەوە دادەمركێنێ‪.‬‬ ‫ق��ۆن��اغ��ی س��ێ��ه��ەم داب������ڕان ـ ت����اك بوونە‬ ‫(‪،)separation-individuation‬‬ ‫لەم قۆنا‌غەدا بەو رادە لە گەشە دەگات كە‬ ‫دەتوانێت لە نێوان خۆی و دایكیدا جیاوازی‬ ‫دابنێت و وردە وردە سنوورەكانی «من»ی‬ ‫خ��ۆی ل��ە سنوورەكانی دای��ك��ی جیاكاتەوە‪.‬‬ ‫منداڵ لەم قۆناغەدا دەتوانێ لە دایكی جیا‬ ‫بێتەوە و بەشەكانی دیكەی كەتواری دنیای‬ ‫دەورووب��ەری خۆی بناسێت و لە بەستراوەیی‬ ‫خۆی بە دایك كەم كاتەوە‪ .‬ئەم جیابوونەوە و‬ ‫بە تاك بوونە قۆناغێكی هەستیارە و ئەگەر بە‬ ‫درووستی روونەدات دەبێتە بنەمایەك بۆ كێشە‬ ‫دەروونییەكانی تاك لە داهاتوودا‪ .‬منداڵێك كە‬ ‫قۆناغی دابڕان ـ ��اكبوونەوەی بە درووستی‬ ‫تێنەپەڕاندوە‪ ،‬سەرچاوە دەروونییەكانی خۆی‬ ‫ناناسێت و ناتوانێ كەڵكیان لێ وەربگرێت‪،‬‬ ‫هەربۆیە بەستراوە دەمێنێتەوە‪.‬‬ ‫ئەم بەستراوەییە لە گەورەساڵیدا خۆی بەو شێوە‬ ‫دەردەخات كە تاك هەم دەیهەوێ پێداویستییە‬ ‫بەستراوەییەكانی خۆی (‪dependency‬‬ ‫‪)need‬ل��ە پێوەندی لەگەڵ ئوبژەدا دابین‬ ‫بكات و لە هەمان كاتیشدا ئەو پێداویستیگەلە‬ ‫ئینكار دەك���ات و نیسبەت ب��ە پێوەندییەكە‬ ‫تووڕەیە‪« .‬من» ێك كە پێوەندییەكی تێكەڵ‬ ‫بە ترس و نیازی لە گەڵ ئوبژەكەیدا هەیە‬ ‫كەسایەتییەكی مەجبوورە (‪amankastic‬‬ ‫‪ )personality‬و هەست بە بێ توانایی و‬ ‫نائەمنی و یەخسیر بوون دەكات‪ ،‬بێزاری خۆی‬ ‫بەرانبەر بە ئ��ەو ئۆبژەیە كە بەستراوەیەتی‬ ‫دەردەبڕێ و تەنیا ئاواتی دەبێتە رزگار بوون لە‬ ‫بەند و قەفەز و زنجیر‪ ،‬لە نیهایەتیشدا دژ بەو‬ ‫قەفەزە كە تێیدایە رادەپ��ەڕێ‪ ،‬ئەم راپەڕینە‬ ‫ناواخنی خەیاڵ و خەونەكانی تاكی مەجبور‬ ‫و پاسیڤە‪ ،‬لە ناو بردنی ئۆبژە و رزگاربوون لە‬ ‫دەستی ئەو دەبێتە خولیای تاك‪ .‬هەزاران جار و‬ ‫بە هەزاران شێوە لە دنیای خەیاڵدا خۆی دەرباز‬ ‫دەك��ات‪ ،‬ب��ەاڵم بە هۆی ئ��ەوەی كە قۆناغی‬ ‫بە تاك بوونی تێنەپەراندوە و كەسایەتییەكی‬ ‫س��ەرب��ەخ��ۆی نییە ه��ەم��وو ه��ەوڵ��ەك��ان��ی بۆ‬ ‫رزگ����اری‪ ،‬ل��ە ئاستی خ��ەی��اڵ تێناپەڕێ و‬ ‫شێوەیەكی شاراوەی هەیە كە زیاتر لە یاری‬ ‫مندااڵن دەچێت و دیسان دەگەڕێتەوە سەر‬ ‫شوێنی خۆی‪ .‬رەنگە رۆژێكیش ورە بداتە بەر‬ ‫خۆی و بە راستی راپەڕێ‪ ،‬بەاڵم رزگار بوون‬ ‫لە قەفەز بە مانای دەرباز بوون نییە چوونكو‬ ‫قەفەزە راستەقینەكە كە بەستراوەبوونە‪ ،‬لە‬ ‫دەروونی خۆیدایە‪ .‬راپەڕین لە دژی ئۆبژە‪ ،‬لە‬ ‫ناو بردنی و پسانی ئەو كۆت و بەندە كە ئۆبژە‬ ‫بە سەریا سەپاندوویەتی‪ ،‬لە ئاكامدا نائەمنی‬ ‫و بێ پەنابوونێكی كوشەندە دەخاتە گیانی‬ ‫تاكی بەستراوە‪ ،‬بە شێوەیەك كە دۆخی دوای‬ ‫راپەڕین لە گەڵ ئەوەی پێشدا جیاوازییەكی‬ ‫ئەوتۆی نییە‪.‬‬ ‫تاكێك كە تووشی قەیرانی بێزاری لە ئۆبژە‬ ‫بووە گوشارێكی دەروونی لە سەرە‪ ،‬گوشارێك‬

‫ك��ە ئ��اك��ام��ی دووف��اق��ی ه��ەس��ت��ی��اران��ەی��ە‪ ،‬لە‬ ‫الی��ەك��ەوە «ن���اخ» (‪ )id‬پێداویستیەكانی‬ ‫لە ئۆبژەدا دەبینێتەوە و لە الیەكی دیكەوە‬ ‫«منی بااڵ» (‪ )super ego‬خوازیاری‬ ‫سەربەخۆیی و چەمكە ب��ااڵك��ان��ە‪« .‬من»‬ ‫دەبێت بە شێوەیەك لە خۆی بەرگری بكات و‬ ‫پێش بە پارچە پارچە بوونی كەسایەتی تاك‬ ‫بگرێت‪ ،‬دیارە ناتوانێت هیچكام لە الیەنەكان‬ ‫لە ناو ببات چون لە دەروونی خۆیدان‪ ،‬كەوابوو‬ ‫ناچار دەبێت لە شێوەگەلی بەرگری دەروونی‬ ‫ب��ۆ خ��ۆ دوور ك��ردن��ەوە ل��ەو ش��ت��ەی بەشی‬ ‫ئاگای دەروونی قەبووڵی نییە هەوڵ بدات‪.‬‬ ‫بۆ ئەو مەبەستە لە ئامرازگەلی بەرگری‬ ‫دەروون��ی وەك دیهاوێژی (‪)projection‬‬ ‫و بەرتەكدانەوە (‪)repression‬كەڵك وەر‬ ‫دەگرێ‪.‬‬ ‫یەكێك لە سەرەكیترین ئامرازگەلی بەرگری‬ ‫بەرتەكدانەوەیە (‪ ،)repression‬بەاڵم‬ ‫ئەو شتەی بەرتەكدراوەتەوە هەمیشە ئەیهەوێ‬ ‫بگەڕێتەوە‪ ،‬ئ��ەم گ��ەڕان��ەوە (‪return of‬‬ ‫‪ )the repression‬هەر لەو رێگایەوە‬ ‫كە بەرتەكدانەوە روویداوە لە چوارچێوەی خەون‬ ‫و خەیاڵدا دەگەڕێتەوە‪.‬‬ ‫تاوتوێ‪:‬‬ ‫چیرۆكی ژنێك بە سەر منارەوە باسی كێشە‬ ‫دەروونییەكانی بێوەژنێكی دۆڕاوە‪ ،‬تاكێكی‬ ‫داب��ڕاو لە ئۆبژە كە تووشی دووف��اق بوونی‬ ‫س��ۆزداری ب��ووە‪ .‬فاقێك بێزاری لەو ئۆبژەیە‬ ‫كە بە راوچی ناوی دەبات و فاقێكی دیكە‬ ‫خۆشەویستییەكی رەه��ا بەنیسبەت هەمان‬ ‫ئۆبژە كە لە رێگای میكانیزمی جێگۆڕكێوە‬ ‫(‪ )displacement‬لە دیمانەی منارەدا‬ ‫خ��ۆ دەن��وێ��ن��ێ‪ .‬چ��ی��رۆك��ەك��ە ل��ە دوو بەشدا‬ ‫ئامادە ك��راوەو داستانی رۆژێ��ك تا ئێوارەیە‪،‬‬ ‫رۆژێكی پاییز كە لە بەیانییەوە تا دوانیوەڕۆ‬ ‫هەموو بیرەوەرییەكان و گفتووگۆی پاڵەوانی‬ ‫ی��ەك��ەم��ی چ��ی��رۆك��ەك��ە( ش����ادی) ل��ە گەڵ‬ ‫خۆیدایە‪ .‬دەسپێكردنی چیرۆكەكە بە وەسفی‬ ‫پاییز و دواهەمین گەاڵ زەردەكانی دارەكان‬ ‫خوێنەر بۆ ب��ەرەوڕووب��وون لە گەڵ وەرزێكی‬ ‫سەخت و كوشەندە ئ��ام��ادە دەك���ات‪ .‬زستان‬ ‫هێمای م��ەرگ و نەمانە و ئ��ەم پێشەكییە‬ ‫بۆ چوونەناوی چیرۆكێك كە باسی چۆنیەتی‬ ‫فەوتانی مرۆڤێك دەكات پێشەكییەكی باش و‬ ‫گونجاوە‪ .‬لەم بەشەدا خوێنەر هەموو شتێكی‬ ‫ب��ۆ دەردەك�����ەوێ‪« ،‬ش���ادی» ب��ۆ خوێنەری‬ ‫روون دەك��ات��ەوە ك��ە چ��ۆن خۆشەویستەكەی‬ ‫دوای ئ���ەوەی ك��ە ل��ەگ��ەڵ��ی ج���ووت ب���ووە و‬ ‫خ��ۆی گ��وت��ەن��ی «ب��ێ بنی ك����ردوە» و بە‬ ‫جێی هێشتوە‪ ،‬ئەمیش مەجبوور بووە شوو بە‬ ‫پیاوێكی بەتەمەن بكات‪ ،‬كۆنە پێشمەرگەیەك‬ ‫ك��ە ئ��ەو ع��ەی��ب��ەی ب���ەالوە گرینگ نەبووە‬ ‫و ئەو نهێنییە گەورەیەی داپۆشیوە‪ .‬دوای‬ ‫ماوەیەكی كەم مێردەكەی مردووە و شادی كە‬ ‫لە ژیانیدا هیچ شتێكی بۆ خۆشەویستی و‬ ‫پاراستن نەماوە خۆی بە پارێزەر و پاسەوانی‬ ‫منارەیەك دەزانێ كە لە بەرانبەر ماڵەكەیدایە‪.‬‬ ‫ل��ەم ب��ەش��ەی چ��ی��رۆك��ەك��ەدا خوێنەر هەموو‬ ‫چتێكی بۆ دەردەكەوێ جگە لە چۆنیەتی و‬ ‫هۆكاری رۆیشتنی خۆشەویستەكەی شادی‬ ‫(واتە بەهرام)‪.‬‬ ‫لە بەشی دووه��ەم��ی چیرۆكەكەدا كە لە‬ ‫دوانیوەڕۆوە هەتا ئێوارەیە‪ ،‬بەهرام كە ماوەیەكە‬ ‫هاتووەتەوە‪ ،‬سەردانی شادی دەكات و خوێنەر‬ ‫تا دواهەمین الپەرەكانی چیرۆكەكەش هەر‬ ‫چ��اوەڕوان��ی ئەوەیە بەهرام زاری بكاتەوە و‬ ‫قسەیەك بكات‪ ،‬بەاڵم بەهرام بە بێ ئەوەی كە‬ ‫قسەیەكی ئەوتۆ بكات دەڕوات و چیرۆكەكە‬ ‫ب��ە رووخ��ان��ی ی��ەك��ج��ارەك��ی ش���ادی كۆتایی‬ ‫پێدێت‪.‬‬ ‫بۆ ورد بوونەوە لە ئەو هێماو نیشانەگەلە كە‬ ‫خوێنەر بەرەو ئەو ئاكامە رێنوێنی دەكەن كە‬ ‫ئەم چیرۆكە چیرۆكێكی دەروونناسانەیە‪ ،‬هێما‬ ‫و نیشانە و دیمەنە دووپاتكراوەكان بە جیاجیا‬

‫دەخەینە بەر باس‪.‬‬

‫‪1‬ـ منارە‪:‬‬ ‫منارە لە دوای شادی بەرچاوترین كارەكتەری‬ ‫ئەم چیرۆكەیە و هەموو كێشەكان دەگەڕێتەوە‬ ‫بۆ ئەو‪ .‬منارە لە بنەڕەتدا پەرەستنگایەكی‬ ‫كۆنە ك��ە جێگای پ��ی��رۆزی ژن ـ خوداكان‬ ‫بووە‪ .‬لە الپەڕەی ‪ ١٤‬دا ئەو شتە بە روونی‬ ‫ب��اس��ك��راوە ك��ە ئ��ەو م��ن��ارە شوێنێكی پیرۆز‬ ‫بۆ ژن��ان ب��ووە و بە دەی��ان خ��ودای مێی تێدا‬ ‫نیشتەجێ بووە و دوای هێرشی «پیاوە شمشێر‬ ‫بە دەستەكانی بیابان» ئەو منارە تەنیا كەوتوە‬ ‫و خوداكانیشی نەماون‪ .‬دی��ارە ئەم منارەیە‬ ‫كە باسی دەكەین مێژووی دەگەڕێتەوە بۆ‬ ‫سەردەمی مێ‏وەجاغی‪ .‬نەخش و نیگارەكانی‬ ‫منارەكەیش هەموویان پێوەندییان بە مارەوە هەیە‬ ‫كە لە فەرهەنگی ئەو سەردەمەدا بوونەوەرێكی‬ ‫پیرۆز بووە و لە مێژە بە شێوەگەلی جۆراوجۆر‬ ‫پێوەندی لە گەڵ ژن��دا هەیە‪ .‬لە شوێنێكدا‬ ‫راستەوخۆ باسی ئەو پێوەندییە دەكرێ ‪« :‬كەم‬ ‫نین هەقایەتی نێوان ژن و مار» (ل‪)١٠٧ .‬‬ ‫باسی مار لە شوێنی خۆیدا دەكەین‪ .‬بەاڵم‬ ‫لێرەدا هەر ئەوە دەبێ بزانین كە بە لە بەرچاو‬ ‫گرتنی باكگراوندی مەسەلەكە بە پێچەوانەی‬ ‫باسی فرۆید كە مار و منارە و هێمای لەم‬ ‫چەشنە بە هێمای پیاوانە دەناسێنێ‪ ،‬منارە‬ ‫ل��ێ��رەدا و ل��ە روان��گ��ەی ئوستوورەناسییەوە‬ ‫هێمایەكی بەستراو بە فەرهەنگی ژنانەیە‪.‬‬

‫گواڵڵە ك‬


‫ئەدەب و هونەر‬

‫ژمارە ‪ 570‬ـ ‪6‬ی دێسامبری ‪2011‬‬

‫‪7‬‬

‫وێی دەروونناسانەی چیرۆكی ژنێك بە سەر منارەوە)‬

‫كەمانگەر‬

‫ئەڵبەت ئ��ەو راستییەش لە بیر ناكەین كە‬ ‫بناماكە هەر ئەوەیە كە فرۆید باسی كردوە‬ ‫و پەرستنگای ژن ـ خوداكان كە پێوەندییان‬

‫لە گەڵ زاوزێ��دا هەبووە پڕ بووە لە هێمای‬ ‫ئێرۆتیك‪ .‬فەرهەنگی سەردەمی مێوەجاغی بە‬ ‫گشتی پێداگری لە سەر پێوەندی سێكسی و‬ ‫زاوزێ كردوە‪.‬‬ ‫منارە لەم چیرۆكەدا لە دوو بیاڤدا هێماسازی‬ ‫ب��ۆك��راوە‪ .‬الی��ەن��ی تایبەتی ك��ە پێوەندی بە‬ ‫ژی��ان��ی تایبەتیی ش��ادی��ەوە هەیە و الیەنی‬ ‫كۆمەاڵیەتی ك��ە ل��ەگ��ەڵ چەند نیشانەی‬ ‫دی��ك��ەدا مانایەكی ج��ی��اواز ب��ۆ چیرۆكەكە‬ ‫دەخولقێنن‪ .‬لە الیەنی تایبەتیدا منارە لە رەوتی‬ ‫بێزار بوون لە پیاو‪ ،‬لە رێگای میكانیزمی‬ ‫گۆڕان (‪)conversion‬ەوە دەبێتە وێنای‬ ‫ئایدیالی پیاو بۆ شادی‪ .‬شادی لە قوواڵیی‬ ‫دەروون��ی خۆیدا ئاواتخوازی پیاوێكە كە لە‬ ‫دنیای واقێعدا بوونی نییە‪ .‬منارە دەبێت بە‬ ‫زایەڵە (‪ )reflex‬ی ئەو پیاوە خوازراوە‪.‬‬ ‫خەونەكانی شادی بەڵگەی ئەم قەسەن‪« .‬لە‬ ‫خەونەكانتدا دەتبینی چۆن بۆ تۆ دەنووشێتەوە‪.‬‬ ‫ل��ەودی��و پ��ەن��ج��ەرەك��ەوە س��ەرەت��ات��ك��ێ دەكات‬ ‫و لە شووشەكە دەدا و دەرگ��ای باڵكۆنەكە‬ ‫دەكوتێ و لە وێنەی شاسوارێكدا دێتە ناو‬ ‫پێخەفەكەتەوە‪( ».‬ل‪ )٨١ .‬خ��ەون ئاوێنەی‬ ‫بااڵنمای ئاواتەكانی ئینسانە‪ .‬منارە ئایدیالی‬ ‫نێرینەیی بۆ شادییە‪ .‬نە بەهرامە و نە هۆمەر‪،‬‬ ‫بۆ هاتنەژوورەوە شووشەكە ناشكێنێ (شووشە‬ ‫هێمای كچێنیە ل��ێ��رەدا)‪ .‬ئەو بیرەوەرییە پڕ‬

‫ئێش و ئازار و شەرمێونەی یەكەم جووت بوون‪،‬‬ ‫لە خەوندا شێواز دەگۆڕێ و شكڵی دڵخواز‬ ‫دەگرێتە خۆ‪ .‬رواڵەتێكی سەرئاوەژوو‪ ،‬جوان و‬ ‫خوازرا و لە سێكس‪.‬‬ ‫وەب��ی��ر هێنانەوەی ب��ەه��رام و رووداوی ژێر‬ ‫كەپرەكە‪ ،‬دواب����ەدوای خەونەكە راستی ئەم‬ ‫هێماخولقێنییە دەسەلمێنێ‪ .‬ئەوەش كە هەموو‬ ‫پیاوەكانی دنیای واقع لە ب��ەراورد لە گەڵ‬ ‫منارەكەدا بچووكن لە زۆر شوێندا ئاماژەی‬ ‫پێكراوە و نیشاندەری بچووك بوونی پیاوە‬ ‫راس��ت��ەق��ی��ن��ەك��ان ل��ە ب��ەران��ب��ەر وێ��ن��ای پیاوە‬ ‫ئایدیالەكەی دەروونی شادییە‪ .‬خۆشەویستی‬ ‫ب��ەران��ب��ەر ب��ە م��ن��ارە جوابێكە ب��ەو بەشەی‬ ‫دەروونی شادی كە ناتوانێ بە یەكجاری لە‬ ‫ئۆبژەی خۆی (پیاو) دابڕێت‪.‬‬ ‫لە الیەنی دیكەشەوە كە الیەنی كۆمەاڵیەتییە‪،‬‬ ‫منارە دەبێتە نوێنەری شۆڕش وبابەتی لەم‬ ‫چەشنە‪ .‬ش��ادی لە گەڵ هۆمەر دەدوێ و‬ ‫دەڵێ‪ »:‬تۆ بڕوا دەكەیت ئەو منارەیە ئەوەندە‬ ‫الر ب��ووب��ێ��ت��ەوە ك��ە ب��ڕووخ��ێ��ت؟ ب��ە شەرمی‬ ‫پیاوێكەوە كە دڵی نیگەران بێت دان بەوەدا‬ ‫بنێت ‪ ..‬وت��ی تێناگەم ئ��ەم ه��ەرای��ە چییە‬ ‫لەوەتەی م�� لەم ماڵە لەدایك بووم و ژیاوم‬ ‫ئەو منارەیە قیت و قۆز وەستاوە‪(».‬ل‪)٥٨.‬‬ ‫ه��ەر بۆیە پاراستنی بۆ هۆمەریش ئەوەندە‬ ‫گرینگە‪ .‬شادی كە لە ژیانیدا دۆراوە و خۆی‬ ‫بە فەوتاو دەزانێ روو لە شتێكی دیكە دەكات‪.‬‬ ‫شتێك كە بە قەدەر ژیانی خۆی گرینگە و لە‬ ‫فەوتاندایە‪ .‬دەیهەوێ ئەگەر نەیتوانیوە ژیان و‬ ‫سەبەرزی خۆی بپارێزێ‪ ،‬دەست بە پاشماوەی‬ ‫ئەو سەربەرزییەوە بگرێت‪ .‬منارە لێرەدا دەبێتە‬ ‫هێمای خەبات و شۆڕش و هاوتەریب لە گەڵ‬ ‫هۆمەردا وەكوو دواپیاوی شەڕ و سەنگەر وردە‬ ‫وردە الردەبێتەوە و روو لە فەوتان و رووخان‬ ‫دەكات‪ .‬لەم بەشەی چیرۆكەدا‪ ،‬ئەو ماڵەی‬ ‫كە هۆمەر دەیكات بە ناوی شادییەوە هێمایە‬ ‫بۆ نیشتمان‪ .‬هۆمەر دوای ناسینی شادی و‬ ‫دوای زاڵ بوونی نەخۆشینەكەی لە ریزی‬ ‫راوچییەكان دێتە دەرێ و ماڵەكە واتە واڵت‬ ‫ب��ە ش��ادی دەس��پ��ێ��رێ‪ .‬ب��ەاڵم ن��ە ش��ادی ئەو‬ ‫توانای هەیە كە بە بێ پشتیوانیی پاسەوانە‬ ‫سمێڵ بابڕەكان بیپارێزێ‪ ،‬نە پیاوانی دیكە‬ ‫ئەو شتەیان پێ تەحەمول دەكرێ‪.‬‬ ‫منارە هێندێك جار لە گەڵ خودی هۆمەر‬ ‫هاوسەنگی دەكات‪ ،‬هەردووكیان لە وێرانی و‬ ‫مەرگ و رووخاندان و هەردووكیان پێشینەیەكی‬ ‫مێژوویی و قارەمانانەیان هەیە‪ .‬هێمای پیاوە‬ ‫شۆڕشگێڕەكانن‪ ،‬ئەو بەرەی كە لە ناوچووە و‬ ‫هۆمەر دواهەمینیانە و لە ئەوپەڕی الوازی‬ ‫و هەژاریدا دەمرێ‪ .‬شادی ئەو سەربەرزییەی‬ ‫خۆش دەوێ كە لە منارەكەدا و هەروەها لە‬ ‫هۆمەردایە‪ >< ،‬ئێستا هەست دەكات درۆی‬ ‫الربوونەوی منارەكە و رووخانی‪ ،‬بیانوویەكی‬ ‫ئەو پیاوە گرگن و هەمیشە كڕنۆشبەرانەیە كە‬ ‫رقیان لە وەستان و سەربڵندییە‪( ».‬ل‪)٢١٥ .‬‬ ‫شادی لە پیاوە كرنۆشبەرەكانی دنیای دەرەوە‬ ‫بێزارە و ئەو سەربەرزییە دڵخوازەی خۆی لە‬ ‫منارەكەدا دەبینێتەوە‪ .‬ئ��ەم خۆشەویستیەی‬ ‫ش��ادی ت��ام��ەزرۆ بوونە بۆ پیاوێك كە وەك‬ ‫منارەكە سەربڵند بێت‪.‬‬ ‫باڵندە‪:‬‬ ‫لە سەرانسەری ئەم چیرۆكەدا باڵندە سەمبولی‬ ‫شادی و بە شێوەیەكی گشتگیرتر سەمبولی‬ ‫ژنە‪ ،‬كە هەمیشە نێچیری راوچییەكان واتە‬ ‫پیاوەكانە‪ .‬یەكەمجار ئەم وێنە لەوێدا دەبینین‬ ‫كە شادی كاتێ لە گەڵ خوشكە بچووكەكەی‬ ‫دەڕوات��ە نێو كەپرەكەوە لە گەڵ الشەی ئەو‬ ‫باڵندەیە كە هۆمەر كوشتوویەتی بەرەوڕوو‬ ‫دەبێ‪( .‬ل‪)٣٢ .‬‬ ‫ئەم مووتیڤە (یەكسانی شادی و باڵندە) لە‬ ‫الپەرەی ‪٣٣‬دا بە روونی ئاماژەی پێدەكرێت‪.‬‬ ‫«كۆتر كوشتن و ژن كوشتن وەك یەك ئاسان‬ ‫بووە‪(».‬ل‪)٦٠ .‬‬ ‫« تۆ دە ج��اران خۆت وەك��وو ئەو كوكوختیە‬

‫كوژراوە دەبینی كە خوێنی هەردووكتان لە ژێر‬ ‫ئەو كەپرەدا تكان» (ل‪)٥٠.‬‬ ‫كوكوختی خودی شادییە كە بۆتە قوربانیی‬ ‫بەهرام‪ .‬شادی و باڵندە هەردووكیان سەمبولی‬ ‫ژنن و بەهرام و پیاوە راوچییەكان نوێنەری‬ ‫پیاو بە گشتی‪.‬‬ ‫باڵندە لە چەند شوێندا سەمبولی ژن بوونە‪.‬‬ ‫ئ��ەو باڵندەگەلەش ك��ە ب��ە دەور منارەكەدا‬ ‫دەخولێنەوە و بااڵگەردانی دەبن هەر ئەو ژنانەن‬ ‫كە بااڵگەردانی پیاوە راوچییەكان دەبن‬ ‫«ل���ەو ك��ۆت��رە شینە كێوییانە رادەم���ای���ت و‬ ‫كەیفساز دەب��وی��ت كە بە دەوری منارەكەدا‬ ‫هەڵدەفڕین» (ل‪)٥١.‬‬ ‫ئەمانە ئەو ژنانەن كە خۆشیان لە ستەمی‬ ‫پیاوەكاندا بەشداری دەكەن‪ .‬شادی ئەگەرچی‬ ‫لە راوچییەكان بێزارە بەاڵم لە ناخەوە خۆزگە‬ ‫بەو ژنانە دەخوازێت كە خۆیان لەو كولتوورەدا‬ ‫ناسیوەتەوە و ش���ادن‪ ،‬بۆیە ب��ە بینینی ئەو‬ ‫باڵندانەی كە منارەكە دەپەرستن كەیفساز‬ ‫دەبێت‪ .‬لە راستیدا شادیش لە ناخەوە خۆی‬ ‫یەكێكە هەر لەو ژنانە كە گیرۆدەی هەمان‬ ‫كولتوورە و لە فەوتانی خۆیدا بەشدارە‪ .‬تەنیا‬ ‫شتێك ك��ە ب��ۆت��ە ه��ۆی ب��ێ��زاری��ی ش���ادی لە‬ ‫راوچییەكان ئەو رووداوەیە كە خۆی گوتەنی‬ ‫تێیدا كچێنییەكەی دۆڕان���دووە‪ .‬ئەگەرچی‬ ‫بۆ خ��ۆی راب��ردووی��ەك دەخولقێنێ كە تێیدا‬ ‫هەمیشە لە راو بێزار بووە و ئەیهەوێ خۆی‬ ‫وەك��وو ژنێكی ك��راوە و ئ��ازاد و ئااڵهەڵگری‬ ‫دژای��ەت��ی ل��ە گ��ەڵ راوچییەكان بناسێنێ‪،‬‬ ‫ب��ەاڵم دەردی ش��ادی ئ��ەوە نییە كە بۆچی‬ ‫بێ بن بوون تاوانە‪ ،‬بەڵكوو ئەوەیە كە بۆچی‬ ‫خۆی بێ بن بووە؟! بۆچی خاڵۆزاكەی وای‬ ‫لێكردوو رۆشت؟ شادیش خۆی بە شێوەیەكی‬ ‫دیكە لە هەمان راودا بەشدارە كە لێی بێزارە‬ ‫و لە واقێعدا ئەویش وەك��وو ژنانی دیكەی‬ ‫واڵتەكەی درێ���ژەدەری ئەو ستەمەیە‪ ،‬بۆیە‬ ‫خەونی باڵندە ك��وژراوەك��ان ب��ەری ن��ادات‪ .‬لە‬ ‫شوێنێكدا ئەو شتە بە روونی دەردەكەوێت‪:‬‬ ‫« هەر لەو رۆژەوە كە هۆمەر كوكوختییەكەی‬ ‫ك��وش��ت و خ���ۆت ن��اش��ت��ت خ��ەون��ی ج��ڕن��ا و‬ ‫فڕنا دەبینیت‪ .‬خەونێكە و دووب��ارە و دەبارە‬ ‫دەبێتەوە» (ل‪ )٥٢ .‬ئەگەر راوچییەكان بە‬ ‫درێ��ژای��ی مێژوو جەستە و هەست و بوونی‬ ‫ژنیان داوەتە بەر گوللە‪ ،‬شادی خۆی یەكێك‬ ‫لەوانەیە كە ئەو جەستەیەی ناشتوە‪ .‬بێ‏توانا‬ ‫ب��وون لە هەستان و پشت بە خۆ بەستنەوە‪،‬‬ ‫دوای ئەو رووداوەی ژێر كەپرەكە و بە گشتی‬ ‫دۆڕانی هەموو شتێكیش‪ ،‬نیشانەی ئەو جۆرە‬ ‫بینینەیە‪.‬‬ ‫ش��ادی س���ەرەڕای بێزاری لە راو و راوچی‬ ‫(واتە ستەمی پیاوانە) ب��ەردەوام چاوەڕوانی‬ ‫ئەوەیە كە ئەوان كارێكی بۆ بكەن‪.‬‬ ‫« ه��ەر ت��اوێ��ك و ل��ە ن��او لەپی یەكێكیاندا‬ ‫دەم��ردی��ت‪ .‬ج��ار هەبوو تیماریان دەكردیت‪..‬‬ ‫زیندوو دەب��ووی��ت��ەوە و لە قەفەزیان دەنایت‪.‬‬ ‫ب��ەاڵم هەرگیز ئ��ازاد و بەڕەڵاڵ نەدەكرایت»‬ ‫(ل‪)٥٣-٥٢.‬‬ ‫لە روانگەی شادییەوە هەموو شتێك بە تەواوی‬ ‫لە دەست و كونترۆڵی پیاوە راوچییەكاندایە‪،‬‬ ‫خۆیان دەیكوژن و ئەگەر بیانهەوێ زیندووی‬ ‫دەكەنەوە و لە قەفەزی دەنێن‪ .‬خودی شادی‬ ‫هیچ رۆڵ��ێ��ك ن��اگ��ێ��ڕێ��ت‪ .‬ئ��ەو بەستراوەییە‬ ‫قووڵە لە بەكارهێنانی كردارەكاندا بە روونی‬ ‫دەردەكەوێت‪ ،‬دەڵێ (هەرگیز ئازاد نەدەكرایت)‬ ‫ناڵێ ئازاد نەبووی‪ ،‬دەڵێ ئازاد نەدەكرایت‪.‬‬ ‫واتە ئازادی بۆ ئەو شتێكە كە دەبێ لە الیەن‬ ‫راوچییەكانەوە پێی ببەخشرێ‪ ،‬ئەوانن كە بڕیار‬ ‫دەدەن ئ��ازادی بكەن یان بیخەنە قەفەزەوە و‬ ‫یاخود بیكوژن‪ .‬لە واقێعدا شادی زیاتر لەوەی‬ ‫كە بەستراوی داوی راوچی بێت بەستراوی‬ ‫پەیوەندییەكە ك��ە ه��ۆگ��ری ب���ووە‪ ،‬راوچی‬ ‫هەمان ئۆبژە ستەمكارەكەیە كە ش��ادی لە‬ ‫نێوان رق و خۆشەویستی ئەودا سەرگەردانە‪.‬‬ ‫قەت بیری نایەت سەربەخۆ بووبێت‪ ،‬هەمیشە‬

‫راوچی پێداویستییەكانی بۆ دابین كردوە‪ ،‬بە‬ ‫بێ ئەو ورەی بەرەوڕووبوون لە گەڵ دنیای‬ ‫نییە‪ ،‬ئ��اوات��ە خ��وازی رزگ���اری و بێزار لەو‬ ‫شتەیە كە تێیدایە‪ ،‬بەاڵم ترس و هۆگربوون‬ ‫توانای هەر كارێكی لێ سەندوە‪ .‬لە شتێك‬ ‫بێزارە كە لە دەروون��ی خۆیدا ریشەی كوتاوە‬ ‫و بەرزەخێكی سەختی بۆ خولقاندوە‪ .‬پێوەندی‬ ‫شادی لە گەڵ پیاوەكانی ژیانیدا (بەهرام و‬ ‫هۆمەر و باوك و براكانی) كە وەكوو راوچی‬ ‫ناویان دەبا وەبیر هێنەری پێوەندی نێوان كوڕ و‬ ‫باوك لە «حەسار و سەگەكانی باوكم»دایە‪.‬‬ ‫پەیوەندێكی ناخۆش بەاڵم ناچار‪ ،‬زیندانێك كە‬ ‫نەبوونی الیەنی زاڵ و ستەمكار دیوارەكانی‬ ‫ناڕووخێنێت‪ .‬نیاز بنەمای بەستراوەیی تاك‬ ‫بە بەرناس(ئوبژە)ێكە كە لێی بێزارە‪ .‬بەرناس‬ ‫نیازەكان‏و پێداویستیەكان دابین‏دەكات‪ ،‬بەاڵم لە‬ ‫هەمان كاتدا ستەمێك‪ ،‬سزادانێك و كەش و‬ ‫هەوایەكی تاڵ و پاوانخوازانە بە سەر ئەو‬ ‫كەسەدا زاڵ دەك��ات و بەو شێوە بە جۆرێك‬ ‫تووشی ناچاری و مەجبوور بوونێكی سەخت‬ ‫و نەخوازراو دەبێت كە سەربەخۆییەكەی بە‬ ‫تەواوی دەكوژێت‪ .‬لەم حاڵەتەدا تاك توانای‬ ‫ژیان بە بێ ئوبژە لە دەست دەدات‪ .‬جیابوونەوە‬ ‫‪ Separation‬لە ئۆبژە (دایك) هەمیشە‬ ‫ه��ێ��ن��دێ��ك ت���رس و خ��ۆف��ی ت��ێ��دای��ە‪ .‬ئەگەر‬ ‫پەیوەندیی نێوان منداڵ و دایك وەكوو ئوبژە‬ ‫پەیوەندییەكی ت��ەن��دروس��ت بێت‪ ،‬م��ن��داڵ بە‬ ‫كەمترین ئ��ازار و نەخۆشینەوە ئ��ەو قۆناغە‬ ‫ت��ێ��پ��ەڕدەك��ات‪ ،‬ب���ەاڵم ه��ەر ج���ۆرە بشێوییەك‬ ‫وەكوو دڵنیا نەبوونی منداڵ لە خۆشەویستی‬ ‫دای��ك و ترسی لە دەست‏دانی‪ ،‬تاك تووشی‬ ‫نەخۆشینی دەروون���ی دەك��ات كە رەنگە لە‬ ‫گەورەساڵیدا خۆی بنوێنێ‪ .‬لە گەورەسااڵندا‬ ‫ئەو جۆرە بەستراوەییە (‪)dependency‬‬ ‫نیشاندەری ناتەواو بوونی گەشەی دەروونییە‬ ‫كە هەم كوڕەكەی «حەسار» تووشی هاتوەو‬ ‫هەم ش��ادی‪ .‬بەستراوەییەك لە سەر بنەمای‬ ‫ت��رس‪ ،‬نیاز‪ ،‬هۆگربوون و لە هەمان كاتدا‬ ‫ئاواتی رزگ��اری كە جۆرێك لە دووفاقیی‬ ‫س���ۆزداران���ە پێكدێنێ ك��ە «م����ن»ی تاك‬ ‫دوو ل��ەت دەك���ات‪ .‬لەتێك ب��ێ��زاری و لەتێك‬ ‫خۆشەویستی‪ .‬ئەم حاڵەتە لە شادیدا بە روونی‬ ‫دیارە‪ .‬لە بەهرام بە بۆنەی بێ بن كردنی بێزارە‬ ‫بەاڵم لە هەمان كاتدا هەمیشە بۆی دەگری‪.‬‬ ‫لە باری سەمبولیسمەوەش هەر وایە‪ ،‬شادی‬ ‫لە راوچییەكان بێزارە بەاڵم عاشقی منارەكەیە‬

‫كە ئەگەرچی زۆر تێدەكۆشێ بیسەلمێنێ‬ ‫كە ئەو منارەیە نوێنەری خۆشەویستی بۆ‬ ‫پیاو نییە و بە واتایەكی دیكە پێش لەوەی‬ ‫رەخنەگر باسی ئەوە بكات خۆی باسی دەكات‬ ‫و رەتی دەكاتەوە‪ ،‬بەاڵم راست ئەوەیە كە منارە‬ ‫دەرخ��ەری بەستراوەیی شادی وەك��وو ژنێكی‬ ‫ئەم واڵتە بە ئۆبژەی خۆی واتا پیاوە‪ .‬پیاوێك‬ ‫كە ژنی ئەم كولتوورە هەرچەندە لێیشی بێزار‬ ‫بێت ب��ەاڵم ناتوانێ ب��ەت��ەواوی بینێتە الوە و‬ ‫س��ەرب��ەخ��ۆی��ی خ���ۆی راب��گ��ەی��ەن��ێ��ت‪ .‬شادی‬ ‫راوێكە كە بەستراوی راوچییەكەی خۆیەتی و‬ ‫بە بێ ئەو هیچ پێناسەیەكی سەربەخۆی بۆ‬ ‫خۆی نییە‪ .‬ئەو قەفەزەش كە باسی دەكات لە‬ ‫دەروونی خۆیدایە بۆیە دەرباز بوونی بۆ نییە‪.‬‬ ‫كاتێ باسی ناسینی هۆمەر و پێكهێنانی‬ ‫ژیانی هاوبەش لە گەڵ ئ��ەودا دێتە ئاراوە‪،‬‬ ‫ش��ادی دی��س��ان��ەوە خ��ۆی وەك���وو باڵندەیەكی‬ ‫بێ دەس��ەاڵت و چ��اوەڕوان��ی یارمەتی دێتە‬ ‫بەرچاو‪:‬‬ ‫« خۆت بەو مەلە بریندار و پێكراوە دەهاتە‬ ‫بەر چاو كە ئەو دەتوانێت هەڵتبگرێتەوە و‬ ‫تیمارت بكات‪ ،‬دان و ئاوت بۆ دابین بكات و‬ ‫بتخاتە ناو جوانترین قەفەزەوە‪( »...‬ل‪)٦٧ .‬‬ ‫پەپوولە‪:‬‬ ‫پەپوولەیش وەكوو باڵندە سیمایەكی دیكە لە‬ ‫ش��ادی و هەموو ژنانە‪ .‬راوك��ردن��ی پەپوولە‬ ‫ك��ای��ە و س��ەرگ��ەرم��ي��ی منداڵیی بەهرامە‪.‬‬ ‫وات��ە بەهرامیش هەر لە منداڵییەوە نیمچە‬ ‫راوچیێكە‪ .‬شادی لە خەونەكانیدا خۆی وەك‬ ‫پەپوولەیەك دێتە بەرچاو كە بەهرام لە سەر‬ ‫الپەڕەیەكی سپی دەرزی ئاژنی ك��ردوە‪ .‬لە‬ ‫خەونەكەیدا پیرەمێردێك دێت و دەرزییەكان‬ ‫الدەبات و لە گیرفانی دەنێ‪ .‬گیرفانی پڕە لە‬ ‫پارەی ئاسن كە كاسی دەكات‪( .‬ل‪ )٨٣ .‬ئەم‬ ‫خەونە شێوەیەك لە نێوئاخن بینی و شهودە بە‬ ‫نسبەت داهاتوەوە‪ .‬بەهرام بە خۆشەویستیەكی‬ ‫بێ ئاكام دەرزی ئاژنی دەكات‪ ،‬هۆمەر دێت‬ ‫و ل��ەو دەرزی��ی��ەی ب��ەه��رام لە جەستەی داوە‬ ‫رزگ��اری دەك��ات‪ ،‬بەاڵم ئەوە ئ��ازادی نییە و‬ ‫دەوڵەمەندییەكەی هۆمر هیچ خۆشیەكی پێ‬ ‫نادات و تەنیا كاسی دەكات‪.‬‬

‫باڵوكراوەی نوێ‬ ‫«پەیوەندییە سیاسییەكان ل��ە ك����ردەوەدا»‪،‬‬ ‫كتێبێكی ب���واری راگ��ەی��ان��دن و راگەیێنە‬ ‫گشتییەكانە ك��ە دی��وی��د ل‪.‬پالتێز‪ ،‬كۆمەڵە‬ ‫ل��ێ��ك��ۆڵ��ی��ن��ەوەی��ەك��ی زان��س��ت��گ��ای��ی ت��ێ��دا كۆ‬ ‫كردۆتەوە و پێشەكی بۆ نووسیوە‪ .‬ئەم كتێبە‬ ‫ل��ە الی���ەن رۆژن���ام���ەن���ووس‪ ،‬رەزا‬ ‫فەتحوڵاڵنژادەوە وەرگێڕدراوەتەوە‬ ‫س��ەر زمانی ك��وردی و لە الیەن‬ ‫چاپخانەی وەزارەت���ی رۆشبیریی‬ ‫حكوومەتیی هەرێمی كوردستانەوە‬ ‫ب��ە ت��ی��راژی ‪ 750‬نوسخە چاپ‬ ‫و ب�ڵاو ك���راوەت���ەوە‪« .‬پەیوەندییە‬ ‫سیاسییەكان ل��ە ك�����ردەوەدا» لە‬ ‫چ����واردە پ���ار پ��ێ��ك ه��ات��ووە و لە‬ ‫هەر پارێكیدا لە رەهەندگەلێكی‬ ‫ج��ۆراوج��ۆرەوە تاوتوێی بابەتێكی‬ ‫سەرەكیی ب��واری پەیوەندیكاریی‬ ‫راگ��ەی��ێ��ن��ە گشتییەكان ك���راوە‪.‬‬ ‫ئەگەرچی كتێبەكە زیاتر بیاڤی‬ ‫ب���واری راگ��ەی��ان��دن و پەیوەندییە‬ ‫راگ��ەی��ێ��ن��ی��ی��ەك��ان دەگ���رێ���ت���ەوە و‬ ‫ب��ۆ خ��وێ��ن��دك��اران و میدیاكاران‬ ‫ب��ەس��وودە‪ ،‬ب��ەاڵم لە هەمان كاتدا‬ ‫خ���وێ���ن���دن���ەوەی ب����ۆ ئۆگرانی‬

‫بیاڤەكانی دیكەی لێكۆڵینەوە مرۆییەكان‬ ‫وەك سیاسەت و كۆمەڵناسی زۆربەكەڵكە‪.‬‬ ‫وێڕای دەستخۆشیمان بۆ وەرگێڕی كتێبەكە‪،‬‬ ‫هیوادارین نموونەیان بۆ خزمەت بە كتێبخانە و‬ ‫زانستی كوردی زۆر بن‪.‬‬


‫‪8‬‬

‫ژمارە ‪ 570‬ـ ‪15‬ی سەرماوەزی ‪1390‬‬

‫سەلیم زەنجیری‬

‫دوای تێپەڕینی ن��ۆ م��ان��گ ب��ەس��ەر یەكەم‬ ‫چەخماخەی شۆڕش لە سووریەدا (‪15‬ی ئادار)‬ ‫س��ەرەڕای بەكارهێنانی زەبرء زەنگ و ئافراندنی‬ ‫جینایەت ل��ە الی��ەن دەس��ەاڵت��ی ئ��ەو واڵت����ەوە‪ ،‬نە‬ ‫تەنیا خۆپیشاندانەكان و راپ��ەڕێ��ن��ی خ��ەڵ��ك لە‬ ‫دژی رێ��ژی��م دان��ەم��رك��اوە‪ ،‬بەڵكوو گوڕوتینێكی‬ ‫زیاتریان بە خ��ۆوە بینیوە و بە تەنگهەڵچنین بە‬ ‫رێ��ژی��م‪ ،‬ئ��ەوی��ان رووب�����ەڕووی قۆناغێكی نوێ‪،‬‬ ‫هەستیار و چارەنووسساز لە ژیانی سیاسیی خۆیدا‬ ‫كردووە‪ .‬چوونكە بەردەوامیی رێژیم لە سەركوتء‬ ‫كوشتوبڕی خەڵكی سڤیل و ئازادیخوازی ئەو واڵتە‬ ‫كە تا ئێستا كوژرانی ‪ 4000‬كەس (كە لە نێویاندا‬ ‫‪ 260‬منداأل دەبینرێن) لێكەوتۆتەوە‪ ،‬بێدەنگیی‬ ‫كۆمەڵگای نێونەتەوەیی شكاندووە و بووتە هۆی‬ ‫ئ��ەوە كە زەخ��ت و گوشارەكان لە س��ەری زیاتر و‬ ‫ئەڵقەی گەمارۆكانیش لە دژی توندتر بێ‪.‬‬ ‫ب��ەت��ای��ب��ەت��ی ك��ۆم��ك��اری ع���ەرەب���ی رۆڵێكی‬ ‫بەرچاوی لە پشتوانیكردنی ڕاپەڕیوەكان و گوشار‬ ‫خستنە سەر رێژیمی بەعسی سووریا گێڕاوە و تا‬ ‫ئێستا بێجگە لە هەڵپەساردنی ئەندامێتی سووریە‪،‬‬ ‫چەندین ئابلۆقەی ئ��اب��ووری و سیاسی دیكەی‬ ‫بەسەردا سەپاندووە‪ .‬هەروەها هەریەك لە توركیا‪،‬‬ ‫ئامریكاو یەكیەتی ئ��ورووپ��اش بەجیا سەرەڕای‬ ‫مەحكوومییەتەكان كۆمەڵێك سزای دیكەیان بەسەردا‬ ‫سەپاندووە‪ ،‬بەاڵم تا ئێستا هیچ یەك لەو راسپاردە‪،‬‬ ‫گوشار و ئابلۆقانە لە الیەن ئەو رێژیمەوە بەهەند‬ ‫وەرنەگیراونء نەیانتوانیوە لە ئیرادەی ئەو رێژیمە بۆ‬ ‫وازهێنان لە دەسەاڵت و راوەستاندنی سەركوت الواز‬ ‫بكەن بەپێچەوانەوە دەركەوتووە كە بەشار ئەسەدیش‬ ‫هەر وەكوو هاوتا دیكتاتۆرەكانی دیكەی خۆی لە‬ ‫لۆژیكی ئاشتی و هەروەها لە هێزی پۆاڵیین و لە‬ ‫بڕاننەهاتووی شەقام تێ ناگات و پێی وایە كە‬ ‫ئا‪ :‬ئێلهام چایچی‬ ‫«بابەتی توندوتیژی ل��ە دوای راپ��ەڕی��ن��دا زۆر‬ ‫گرینگی پێدراوە كە ئێمە بتوانین ئەم دیاردەیە بنبڕ‬ ‫بكەین و بتوانین رێژەی توندوتیژی كە لە كۆمەڵگای‬ ‫ئێمەدا هەیە بە شێوەیەك كەمی بكەینەوە و بەرەبەرە‬ ‫بەرەو نەمانی ئەم دیاردەیە بچین‪».‬‬ ‫بە بۆنەی ‪25‬ی نوامبر‪ ،‬بەڕێز هاژە سلێمان‪ ،‬ئەندام‬ ‫پارلمانی كوردستان‪ ،‬لەسەر داوای یەكیەتیی ژنانی‬ ‫دێموكراتی كوردستانی ئێرانی سمینارێكی پێك هێنا‬ ‫و لەسەر یاسای بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژیی خێزانی‬ ‫باسێكی تێروتەسەلی پێشكەش بە بەشداربووان كرد‪.‬‬ ‫ب��ەرێ��زی��ان ل��ە دەسپێكی ب��اس��ەك��ەدا ئ��ام��اژەی��ان بە‬ ‫توندوتیژبوونی كۆمەڵگای ئێمە ك��رد و وت��ی‪« :‬‬ ‫هەموومان لێمان ئاشكرایە كە توندوتیژی لە سەرەتای‬ ‫درووستبوونی مرۆڤایەتییەوە لە هەموو كۆمەڵگاكاندا‬ ‫بە جۆرێك لە جۆرەكان یان بە شێوازێك لە شێوازەكان‬ ‫ه��ەب��ووە‪ .‬بە تایبەتی لە ن��او ئ��ەو كۆمەڵگایانە كە‬ ‫پابەندن بە داب‪‎‬ونەریت ی��ان خ��ود وەك��وو كولتوورێك‬ ‫بابەتی توندوتیژی پێڕەو ك��راوە لە ناو كۆمەڵگاكان‬ ‫و ب��ە تایبەت ل��ە ن��او كۆمەڵگای ئێمەی كورد‪‎‬دا‪.‬‬ ‫ئێمە وەك���وو ن��ەت��ەوەی��ەك ك��ە ت��ا ئێستا نەمانتوانیوە‬ ‫سەربەخۆیی خۆمان لە چوارچێوەی واڵتێكدا هەبێت‬ ‫و بەسەر چوار بەش پارچە كراوین كە هەر یەك لەو‬ ‫بەشانە بە شێوازێك لە شێوازەكان چەوسێندراونەتەوە‬ ‫و ئ��ەو رێژیمانە ی��ەك ب��ە دوای ی��ەك ل��ە ه��ەر چوار‬ ‫پ��ارچ��ەدا ئ��ەوەی ك��ردووی��ەت��ی بەرامبەر بە ك��ورد بە‬ ‫راستی جۆرێك بووە لەو توندوتیژییانەی كە دەكرێ‬ ‫بڵێن لە سەرانسەری جیهاندا ئەو توندوتیژییانە نەكراوە‬ ‫بەرامبەر بە هیچ نەتەوەیەك‪ .‬بۆیە بە راستی هەموو‬ ‫ئەو توندوتیژییانە كە بەرامبەر بە ئێمە ك��راوە وای‬ ‫كردووە كە نەتەوە و كۆمەڵگای ئێمە لە كەشوهەوای‬ ‫توندوتیژدا پەروەردە بكرێت‪ .‬هەر لە منداڵییەوە كاتێك‬ ‫لە دایك دەبێت و پ��ەروەردە دەكرێت لە خێزان‪ ،‬سەرەتا‬ ‫بە توندوتیژییەوە دەس��ت پێ دەك��ات‪ ،‬جا دوای ئەوە‬ ‫ك��ە دەچێتە ب��ەر خوێندن و ن��اوەن��دە پەروەردەییەكان‬ ‫هەر بە توندوتیژی پ��ەروەردە دەكرێت‪ .‬بۆیە دەبینین‬ ‫زۆربەی زۆری مرۆڤەكان كەسانێكن كە لە ئاكامی‬ ‫پەروەردەی نادرووست توندوتیژ بوون‪ .‬ئەم پەروەردەیەش‬ ‫شوێندانەرییەكی خراپی دەبێت لە س��ەر كۆمەڵگا‪.‬‬ ‫بۆیە ئێمە وەك��وو حكوومەت و لە پارڵماندا دەبێ‬ ‫كاریگەریمان هەبێت و بتوانین لە چوارچێوەی یاسادا‪،‬‬ ‫یاسای وا دابڕێژین كە بتوانین ئەو توندوتیژییانە كەم‬

‫قۆناغێكی هەستیار و هەلێكی زێڕین‬

‫بە خۆینڕشتن و هەڕەشەو چاومۆڕكردن دەتوانێ‬ ‫ك��ون��ت��رۆل��ی دۆخ��ەك��ە ب��ك��ا و خ���ۆی ل���ەو باهۆزە‬ ‫رزگ��ارب��ك��ا‪ ،‬ب��ەاڵم ب��ێ ئاگا ل���ەوەی ك��ە خەریكە‬ ‫قەبری خۆی بە دەستی خۆی هەڵدەقەنێ بۆیە‬ ‫ژومارە پێچەوانەكانی رێژیمی سووریەكەوتوونەتە‬ ‫ئەژمارەوە و زوو یان دەرەن��گ كۆتایی پێ دێ‪،‬‬ ‫ئینجا بە چ شێوە و سیناریۆیەك‪ ،‬جارێ روون نیە‪.‬‬ ‫ئەوەی كە گرینگە‪ ،‬سووریەی داهاتوو‪ ،‬ئالترناتیو و‬ ‫جێگرەوەی ئەو نیزامەیە كە جارێ لێڵ و ناڕوونە‪.‬‬ ‫چوونكە بەعسیزم و پەروەردەكەی مەجالی ئەوەیان‬ ‫نەداوە كە ئەحزابی راستەقینە و جیددی لە ساحەی‬ ‫سیاسیی سووریەدا سەر هەڵ بدەن و ئازادانە كار و‬ ‫تێكۆشانی خۆیان بكەن و بە جۆرێك بێ متمانەیی‬ ‫و بێ ب��اوەڕی لە نێوان الیەنەكان و پێكهاتەكاندا‬ ‫درووست كردووە كە ئێستا بووەتە لەمپەڕێكی گەورە‬ ‫لە ئەنجامی ئەو سیاسەتەدا كە تا ئێستاشی لەگەڵ‬ ‫بێ‪ ،‬ئۆپۆزیسیۆنێكی یەكگرتوو و بەهێز كە بتوانێ‬ ‫نوێنەرایەتی و وەاڵمدەری ویست و داخوازییەكانی‬ ‫هەموو چین و توێژ و پێكهاتە نەتەوەیی‪ ،‬ئایینی‬ ‫و مەزهەبییەكانی سووریە بكات‪ ،‬ج��ارێ بەدی‬ ‫ناكرێ و دەبینین كە ئۆپۆزسیۆنێكی پرش و باڵو‬ ‫و نایەكگرتوویی هەیە كە دابەش بووە بەسەر چەند‬ ‫بەرەدا‪:‬‬ ‫یەكەمیان‪ :‬ئەنجومەنی نیشتمانیی سووریەیە كە‬ ‫لە دەرەوە پێكهاتووە و «اخوان المسلمین» زۆرینەی‬ ‫پێك دێنێ و د‪ .‬بورهان غلیون‪ ،‬سەرۆكایەتییەكەی‬ ‫دەك���ا‪ .‬ئ��ەم ئەنجومەنە زی��ات��ر ل��ە الی��ەن توركیەوە‬ ‫پ��ش��ت��ی��وان��ی ل��ێ دەك�����رێ‪ .‬و ئ����ەوان پشتگیریی‬ ‫شۆڕش و داوای رووخانی رێژیم‪ ،‬بە دەستێوەردانی‬ ‫دەرەكی بەتایبەت توركیا دەكەن‪ .‬چەند كەسایەتیی‬

‫سەربەخۆی كورد و دوو الیەنی سیاسیی كوردیش‬ ‫پشتگیری لەو ئەنجومەنە دەكەن‪.‬‬ ‫دووهەمیان‪ :‬دەستەی هەماهەنگی (هەیئەتی‬ ‫تەنسیق)ە كە لە ناوخۆی سووریەدا پێكهاتووە و‬ ‫حەسەن عەبدولعەزیم سەرۆكایەتییەكەی دەكات‬ ‫كە چەند حیزبێكی چەپ‪ ،‬كۆمەڵێك كەسایەتیی‬ ‫س��ەرب��ەخ��ۆ و ه��ەروەه��ا الیەنێكی سیاسی كورد‬ ‫(‪ )PYD‬پێكی دێنن و ئ���ەوان رێفۆرمیان لە‬ ‫چوارچێوەی رێژیمدا دەوێت‪.‬‬ ‫سێهەمیان‪ :‬كۆنگرەی نیشتمانیی ك��وردە كە‬ ‫زۆرترین الیەنی سیاسیی ك��وردی (‪ 11‬حیزب)‪،‬‬ ‫كۆمەڵێك كەسایەتیی سەربەخۆ و گەنجانی شۆڕشی‬ ‫لەخۆگرتووە و نوێنەرایەتیی زۆرینەی كوردەكانی‬ ‫سووریە دەكات و هەوڵ بۆ دەستەبەركردنی ماف‬ ‫و داواك��ان��ی ك��ورد لە س��ووری��ەی داه��ات��وودا دەدەن‬

‫و بە وردی وەزعی سیاسیی سووریە دەخەنە ژێر‬ ‫چاوەدێرییەوە و لە پێوەندی لەگەڵ داواكانی خۆیاندا‬ ‫سەردانی سەرۆكی كۆمكاری عەرەبی‪ ،‬چەندین‬ ‫واڵتی عەرەبی و هەروەها هەرێمی كوردستانیان‬ ‫ك���ردووە‪ .‬پێكهاتنی ئ��ەو كۆنگرەیە‪ ،‬هەنگاوێكی‬ ‫مێژوویی بوو كە لە كات و ساتێكی زۆر هەستیاردا‬ ‫هاتە ئاراوە و یەكەمین جارە لە دیرۆكی كوردستانی‬ ‫رۆژئاوا‪ ،‬بەم شێوەیە كۆمەڵێكی بەرچاو لە الیەنە‬ ‫سیاسییەكان‪ ،‬یەكدەنگ و یەكهەڵوێست بە دەوری‬ ‫پالتفۆرمێكی هاوبەشی نەتەوەییدا كۆ ببنەوە‪.‬‬ ‫الیەنی دیكەش‪ ،‬باڵی سەربازیی ئۆپۆزسیۆنە كە‬ ‫لە سەربازە جیابووەكان پێك دێ و هێزێكی نیزامی‬ ‫بە ناوی ئەرتەشی ئازادیی سوور��ەیان پێك هێناوە‬ ‫كە هەر رۆژ بە ژمارەیان زیاتر دەبێت و ریاد ئەل‬ ‫ئەسەد‪ ،‬فەرماندەرییان دەكا و هەوڵ بۆ رووخاندنی‬

‫رێژیم دەدەن‪.‬‬ ‫ئەو دابەشبوونەی ئۆپۆزیسیۆن بە سەر چەند‬ ‫الیەن و فراكسیۆنێكدا‪ ،‬لە بەرژەوەندی هیچ یەك‬ ‫ل��ەوان��دا و نە لە ب��ەرژەوەن��دی گشتی سووریەدا‪،‬‬ ‫بەڵكوو لە بەرژەوەندی رێژیمدایە كە تەمەنی درێژتر‬ ‫و ئاستی كۆمەڵكوژییەكەشی بەرفراوانتر دەكات و‬ ‫لە الیەكی دیكەشەوە ئەو نایەكگرتوویە بووەتە هۆی‬ ‫نیگەرانیی كۆمەڵگای نێونەتەوەیی و ساغنەبوونەوە‬ ‫لە پشتیوانیكردنی هەركامیان‪.‬‬ ‫ب��ۆی��ە ب���ۆ رەوان�����دن�����ەوەی نیگەرانییەكانی‬ ‫كۆمەڵگای نێونەتەوەیی لەمەڕ سووریەی داهاتوو‬ ‫و پێشگرتن لە جینایەتی زیاتری رێژیم و هەروەها‬ ‫ب��ەرچ��اوگ��رت��ن��ی ب��ەرژەوەن��دی��ی گشتی سووریە‪،‬‬ ‫پێویستە ه��ەم��وو پێكهاتەكان ب��ە هەستكردن بە‬ ‫بەرپرسایەتییەوە لەو قۆناغە هەستیارەدا دیالۆگ‬ ‫و دانوستان بكەنە ئامانج بە یەكخستنی ریزەكانیان‬ ‫و لە دەوری پڕۆژەیەكی هاوبەشی دێموكراتیك كە‬ ‫نوێنگەی هەموو چین و توێژ و پێكهاتەكان بێ‪،‬‬ ‫كۆ ببنەوە‪ .‬كوردەكانیش بە هەمان شێوە پێویستە‬ ‫بە روانینێكی واقعبینانە و خوێندنەوەی درووستی‬ ‫رووداوەكان‪ ،‬ریزەكانیان لەوەی كە هەیە‪ ،‬یەكگرتووتر‬ ‫و پتەوتر بكەن و بە دانانی بەرنامەیەكی روون‪،‬‬ ‫هەوڵەكانی خۆیان بۆ سەلماندن و چەسپاندنی مافە‬ ‫نەتەوەییەكانی خۆیان بخەنە گەڕ و لەو دەرفەتە‬ ‫زێڕینە بۆ دابینكردنی ئەجێندای خۆیان وەكوو‬ ‫دووهەمین نەتەوەی جێگرتوو لە ناو دەستووردا‪،‬‬ ‫باشترین كەڵكی لێ وەربگرن‪.‬‬

‫یاسای بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژیی خێزانی‬

‫بكەینەوە»‪.‬‬ ‫خاتوو هاژە سلێمان لە درێ��ژەدا‪ ،‬پێداگری لەسەر‬ ‫بەرەنگاربوونەوە لەگەڵ توندوتیژی كرد و وتی‪« :‬باش‬ ‫دەزانم و الی زۆربەی ئێمە ئاشكرایە كە توندوتیژی‬ ‫س��ەدل��ەس��ەد لەنێو ناچێت و بنبڕ ناكرێت‪ ،‬چونكە‬ ‫شێوازەكانی ژیان یان ئەو قۆناغانە كە ئێمە لە ژیانمان‬ ‫تێپەرمان كردووە وامان لێدەكات كە شێوازی جیاجیا‬ ‫هەبێت بۆ توندوتیژی بەاڵم ئەوەی لێرەدا گرینگە ئەوەیە‬ ‫كە ئێمە چۆن دەتوانین ئاستی ئەو توندوتیژییانە كەم‬ ‫بكەینەوە كە كاریگەریی خراپیان بەسەر پێشكەوتنی‬ ‫كۆمەڵگادا ه��ەی��ە‪ ،‬چونكە ه��ەر كۆمەڵگایەك كە‬ ‫توندوتیژی لە ئاستێكدا بوو كە رێگری ژن��ان بوو‪،‬‬ ‫بێگومان ئەو كۆمەڵگایە‪ ،‬كۆمەڵگایەكی تەندرووست‬ ‫نابێت و ناتوانێ هەنگاو بەرەوپێشچوون بنێت»‪.‬‬ ‫پاشان باس لە چۆنیەتی دەرچوونی ئەو یاسایە‬ ‫دەكات و دەڵێت‪« :‬لە سەرەتای دەستبەكاربوونمان لە‬

‫خولی سێهەمی پارلماندا‪ ،‬پرۆژە یاسایەك پێشكەش‬ ‫بە پارلمانی كوردستان ك��را‪ ،‬ئ��ەوەش پ��روژە یاسای‬ ‫ب��ەرەن��گ��ارب��وون��ەوەی توندوتیژیی خێزانی ب��وو تاكوو‬ ‫بتوانین لە چوارچێوەی ئەو یاسایەدا چەند ماددە و‬ ‫بەندێك پەسەند بكەین هەتا رادەی ئەو توندوتیژییانەی‬ ‫كە لە هەرێمدا هەیە بەرەنگاریان ببینەوە و بتوانین‬ ‫رۆڵمان هەبێت لە چۆنیەتیی رێگری لەو توندوتیژییانە‬ ‫كە دەكرێت‪ .‬هەرچەندە ئەو پ��رۆژە یاسایە لە خولی‬ ‫دووهەمدا بۆ ماوەی ‪ 2‬ساڵ كاری بۆ كرابوو‪ ،‬بەاڵم‬ ‫لەبەر چەند هۆكارێك نەمانتوانی لە خولی دووهەمدا‬ ‫ئ��ەو یاسایە وەك خ��ۆی پەسەند بكەین‪ .‬زۆربەی‬ ‫زۆری رێكخراوەكان‪ ،‬سەنتەرەكانی تایبەت بە ژنان‪،‬‬ ‫سەنتەرەكانی كۆمەڵگای مەدەنی زۆر بە پەرۆش‬ ‫بوون بۆ ئەوەی كە ئەو پرۆژە یاسایە بكرێت بە یاسا‪،‬‬ ‫بۆیە لە خولی سێهەمی پارلماندا ئێمە بۆ ماوەی ‪2‬‬ ‫ساڵ كارمان بۆ ئەو پ��رۆژە یاسایە ك��رد‪ ،‬ب��ەوەی كە‬

‫وەكوو لێژنەیەكی تایبەتی بەم پرۆژە یاسایە لە كاتی‬ ‫خوێندنەوەی یەكەمی بۆ كرابوو لە سەرۆكایەتیی‬ ‫پارلمان ئاراستەی لێژنەكەی ئێمە ك��را و ئێمە لە‬ ‫لێژنەكەی خۆمان نزیكەی ‪ 10‬كۆبوونەوەمان كرد بۆ‬ ‫ئەوەی بتوانین گفتوگۆ لەگەڵ ئەو كەسانە بكەین‬ ‫كە پسپۆڕن و شارەزاییان لەو بارەیەوە هەیە‪ .‬خەڵكانی‬ ‫یاساناس و خەڵكانێك كە لە كۆمەڵی مەدەنی كار‬ ‫دەكەن و هەروەها ئەو رێكخراوانە كە تایبەتن بە پرسی‬ ‫ژن��ان بانگ ك��راون و كۆبوونەوەمان لەگەأل گرتوون‬ ‫بۆ ئ��ەوەی ئەو بەند و ماددانە كە لەو یاسایەدا بوو‬ ‫شرۆڤە بكەین و یاسایێك دابڕێژین كە سەدلەسەد لە‬ ‫بەرژەوەندیی كۆمەڵگادا بێت»‪.‬‬ ‫لە ئاكامدا بە هاودەنگیی هەموو ئەو فراكسیۆنانەی‬ ‫پ��ارل��م��ان و ه��اودەن��گ��ی و پ��ێ��داگ��ری��ی ئ���ەوان لەسەر‬ ‫دەرچوونی یاسایەكی مودێرن و پێشكەوتوو‪ ،‬توانیویانە‬ ‫لە ‪ 2011/6/21‬ئەو یاسایە لە پارلمانی كوردستان‬

‫پەسەند بكەن‪.‬‬ ‫یاسای بەرنگاربوونەوەی توندوتیژیی خێزانی بەو‬ ‫شێوەیەیە‪:‬‬ ‫پێناسەی توندوتیژیی خێزانی‪ :‬هەر كردارێك یان‬ ‫وت��ە و ی��ان هەڕەشەیەك كە دەكرێت لەسەر بنەمای‬ ‫جۆری كۆمەاڵیەتی لە چوارچێوەی پێوەندیی خێزانیدا‬ ‫كە لەسەر بنەمای هاوسەرگیری یان خزمایەتی تا‬ ‫پلەی چوارەم بنیات بنرێت‪.‬‬ ‫ئەو توندوتیژییانە كە لە نێو خێزاندا دەكرێت و لە‬ ‫ئاكامدا بە پێی یاسای بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی‬ ‫سزا دەدرێن‪:‬‬ ‫ـ هاوسەرگیری بە زۆر‬ ‫ـ هاسەرگیری ژن بە ژن‬ ‫ـ منداڵ بە شوودان‬ ‫ـ بەشوودان لە جیاتی خوێن‬ ‫ـ جیاكردنەوەی بە زۆر‬ ‫ـ بڕینی پێوەندیی كۆمەاڵیەتی‬ ‫ـ مێرد بە زۆر ژنی خۆی ناچار بە بەدرەوشتی‬ ‫بكات‬ ‫ـ خەتەنەكردنی مێینە‬ ‫ـ ناچاركردنی تاكەكانی خێزان بۆ بەجێهێشتنی‬ ‫فەرمانبەرایەتی بە ناڕەزایەتیی خۆیان‬ ‫ـ ناچاركردنی منداأل بۆ كار كردن و سواڵ كردن‬ ‫ـ خۆكوشتن لە ئەنجامی توندوتیژیی خێزانی‬ ‫ـ لەباربردن لە ئەنجامی توندوتیژیدا‬ ‫ـ لێدانی تاكەكانی خێزان و منداأل بە هەر بیانوویەك‬ ‫بێت‬ ‫ـ سووكایەتی پێكردن و جنێودان بە كەسوكار‪ ،‬بە‬ ‫كەم سەیركردن و ئازاردان و گوشارهێنانی دەروونی و‬ ‫پێشێلكردنی مافەكانی و بە زۆر سەرجێی كردن‪.‬‬ ‫«ئ����ەو ك��ێ��ش��ان��ە زی��ات��ر ل��ەب��ەر ئ����ەوەی كێشەی‬ ‫توندوتیژیی خێزانین و لە كابینەی پێنجمەوە چەند‬ ‫بەڕێوەبەرایەتییەك بۆ بە دواداچوونی توندوتیژیی دژ‬ ‫بە ژنان لە هەرێمی كوردستان دام��ەزراون و ئێستاش‬ ‫لە كارەكانیان ب��ەردەوام��ن‪ .‬ئێمە بە پێویستمان زانی‬ ‫ل��ەو ی��اس��ای��ەدا ئ���ەوەش جێگیر بكەین ك��ە چ��ۆن ئەو‬ ‫بەڕێوەبەرایەتییانە ئەو كێشانەی توندوتیژی یەكسەر‬ ‫پێوەندی بەوانەوە بدرێت‪ .‬واتە كاتێك كەسێك توندوتیژی‬ ‫لێدەكرێت بتوانێ لە رێگای ئەو بەڕێوەبەرایەتییانە‬ ‫بتوانن ئ��ەو سكااڵنە كە ئ��ەوان هەیانە پێوەندی بە‬ ‫دادگاكانەوە بگیرێت»‪.‬‬


‫ژمارە ‪ 570‬ـ ‪6‬ی دێسامبری ‪2011‬‬

‫ناسر ساڵحی ئەسڵ‬ ‫ب��زووت��ن��ەوەی خوێندكاری لە ئێراندا هەوراز‬ ‫و نشێوی زۆری بڕیوە‪ .‬لە سەرەتاوە تا ئێستا‪،‬‬ ‫گ��ەش��ەك��ردن‪ ،‬هەڵكشان و داكشانی زۆری بە‬ ‫خۆوە دی��وە‪ ،‬لەم رێگا پڕ ئەزموونەدا‪ ،‬چەندین‬ ‫الپەڕەی زێڕینی خستۆتە سەر مێژووی خەباتی‬ ‫ئازادیخوازیی ئێران‪.‬‬ ‫بە چاوخشاندنێك بە سەر مێژووی بزووتنەوەی‬ ‫خوێندكاری لە ئێراندا‪ ،‬دەردەك���ەوێ كە چ لە‬ ‫سەردەمی دەسەاڵتی رێژیمی پاشایەتیدا و چ‬ ‫لە سەردەمی رێژیمی كۆماری ئیسالمیدا‪ ،‬بە‬ ‫دژی ناعەداڵەتی‪ ،‬زوڵم‪ ،‬چەوسانەوە‪ ،‬ئیستبداد و‬ ‫دەسەاڵتی سەرەڕۆ راپەڕیوە‪.‬‬ ‫ل��ە واڵت��ان��ی پێشكەوتوو و دێموكراتیكدا‪،‬‬ ‫بزووتنەوەی خوێندكاری بۆ وەدەستهێنانی مافە‬ ‫سینفی و كۆمەاڵیەتییەكان هەوڵ دەدەن‪ ،‬كە چین‬ ‫و توێژەكانی ناو كۆمەڵگا پێویستی پێی هەیە‪.‬‬ ‫ب��ەاڵم لە واڵت��ە تۆتالیتێر و پاوانخوازەكاندا كە‬ ‫سیستمگەلی دواكەوتوو و داخراویان بە سەردا‬ ‫حاكمە‪ ،‬ئامانجەكانی بزووتنەوەی خوێندكاری‪،‬‬ ‫راس���ت ل��ە ب��ەرام��ب��ەر ك�����رداری ح��اك��م��ی��ی��ەت و‬ ‫دەسەاڵتی سەرەڕۆی رێژیمە دیكتاتۆرەكاندایە‪.‬‬ ‫وات���ا هەڵوێست و ه��ەن��گ��اوەك��ان��ی بزووتنەوەی‬ ‫خوێندكاری دەرەنجامی كێشە و ناكۆكییە سیاسی‬ ‫و كۆمەاڵیەتییەكانن كە تەقیونەتەوە بەرەوڕووی‬ ‫دەس��ەاڵت��ی س����ەرەڕۆدا‪ .‬ه��ەر بۆیە بزووتنەوەی‬ ‫خوێندكاری زایەڵەی ئەو تەنگژە و لەمپەرانەیە‬ ‫كە تەقیونەتەوە و وەك گرێمانەیەكی خنكێندراون‬ ‫كە دەكەونە بەر چاو دەسەاڵتدارانەوە‪.‬‬ ‫ل��ەو روان��گ��ەوە دەب��ێ بڵێین كە لە سیستمی‬ ‫دەس���ەاڵت���داری���ی ئ��ێ��ران��دا چ��وون��ك��ە تەنگژە‪،‬‬ ‫خەفەقان و ئیستبدادی تێدا زۆرە‪ ،‬بزووتنەوەی‬ ‫خوێندكارییەكەشی بەرچاوتر و بەهێزترە‪.‬‬ ‫لە دوای كودیتای ‪28‬ی گەالوێژی ‪1332‬ی‬ ‫هەتاویدا‪ ،‬پاش رووخانی حكوومەتی میللیی‬ ‫دوك��ت��ور موحەممەدی م��وس��ەدی��ق‪ ،‬بڵێسەكانی‬ ‫ئاگری بەرخۆدانی بزووتنەوەی خوێندكاری لە‬ ‫زانستگاكانی ئێراندا دانەمركابوو و لە حاڵی‬ ‫گەشانەوەدا بوو‪ ،‬كە لەگەڵ سەفەری ریچارد‬

‫هاوپێوەندیی زانستگا و كۆمەڵگا‬

‫نیكسۆن‪ ،‬جێگری سەركۆماری ئەوكاتی ئامریكا‬ ‫ب��ۆ ئ��ێ��ران ئ��ەو بڵێسەیە‪ ،‬هەرچەند ل��ە راستیدا‬ ‫بیانوویەك ب��وو ب��ۆ دەرب��ڕی��ن��ی رق و تووڕەیی‬ ‫خوێندكارانی ئ��ازادی��خ��واز بە دژی دەسەاڵتی‬ ‫ن��ای��اس��ای��ی دەوڵ��ەت��ی ك��ودی��ت��ا‪ ،‬پ���ەرەی س��ەن��د و‬ ‫راپەڕینێكی خوێندكاری لە زانستگای تاراندا‬ ‫بەرهەم هێنا‪ .‬لە ئاكامدا لە ‪16‬ی سەرماوەزی‬ ‫‪1332‬ی هەتاویدا تراژێدیی لە خوێن وەردانی‬ ‫زانستگای تاران و شەهیدبوونی ‪ 3‬خوێندكاری‬ ‫ئازادیخواز و مافویستی لێكەوتەوە‪ .‬بەم شێوەیە‬ ‫بزووتنەوەی خوێندكاری بۆ جارێكی دیكەش‬ ‫هاوپێوەندی و هاودەنگیی زانستگا و كۆمەڵگا‬ ‫لە الیەك و لە الیەكی دیكە هاوڕێیەتی لەگەڵ‬ ‫بزووتنەوەی نەتەوەیی و گەلی وەدیهێنا‪.‬‬ ‫ل��ە قۆناغەكانی دی��ك��ەی خ��ەب��ات ب��ە دژی‬ ‫دەسەاڵتی سەرەڕۆ لە ئێراندا‪ ،‬راپەڕینەگەلییەكان‪،‬‬ ‫ل��ە فۆرمێكی س��ەردەم��ی��ان��ە و ئ��ەوڕۆی��ی��دا لە‬ ‫زانستگاكاندا سەریان هەڵداوەتەوە‪ .‬هاوپێوەندی‬ ‫و ه��اودەن��گ��ی��ی خ��وێ��ن��دك��اران��ی ك���ورد لەگەڵ‬ ‫راپەڕینی چەكداریی رۆڵەكانی نەتەوەی كورد لە‬

‫ساڵەكانی ‪47‬ـ‪1346‬ی هەتاوی لە كوردستانی‬ ‫ئێران‪ ،‬هاوپێوەندیی خوێندكاران لەگەڵ راپەڕینی‬ ‫«سیاهكل» و چاالكییەكانی رێكخراوە چەپەكان‬ ‫لە دەیەی ‪1350‬ی هەتاوید�� بۆ جارێكی دیكەش‬ ‫هاوپێوەندیی زانستگا و كۆمەڵگای دەرخستووە‪.‬‬ ‫هەروەها لە شۆڕشی ‪57‬ی گەالنی ئێراندا‪،‬‬ ‫زانستگاكان وەك ی��ەك��ەم خ��اك��ری��زی ش��ۆڕش و‬ ‫شۆڕشگێڕان ب��ە دژی دەس��ەاڵت��ی پاشایەتی‪،‬‬ ‫نمونەی بەرچاوی هاوپێوەندی و هاوخەباتیی‬ ‫زانستگا و كۆمەڵگا دەردەخات‪ .‬بە سەرنجدان بە‬ ‫مێژووی بزووتنەوەی خوێندكاری و هاوپێوەندیی‬ ‫زانستگا و كۆمەڵگا لە ئێراندا‪ ،‬ئەمڕۆ ئەو‬ ‫بزووتنەوەیە ئەركێكی زۆر گرنگی لەسەر شانە‬ ‫كە رێژیمی كۆماری ئیسالمیش هەستی بەو‬ ‫ئەركە گرینگەی خوێندكاران ك���ردووە‪ .‬ئەگەر‬ ‫ئاوڕێك لە دەستپێكی ناڕەزایەتییەكانی خەڵك پاش‬ ‫شانۆی هەڵبژاردنی دەوری دەیەمی سەركۆماری‬ ‫ب��دەی��ن��ەوە‪ ،‬دەبینین ك��ە رێ��ژی��م زۆر دەرح���ەق بە‬ ‫خوێندكار و ب��زووت��ن��ەوەی خوێندكاری لەسەر‬ ‫هەست بووە و هەر لە سەرەتای ناڕەزایەتییەكانی‬

‫خەڵك پاش ‪22‬ی جۆزەردانی ‪1388‬ی هەتاوی‬ ‫یەكەمین ئ��ەو شوێنانەی ك��ە هێرشیان كرایە‬ ‫س��ەر‪ ،‬زانستگاكان و خەوتنگەی خوێندكاران‬ ‫لە شارە جۆراوجۆرەكانی ئێران بوو‪ .‬لە راستیدا‬ ‫رێژیمی كۆماری ئیسالمی باش لە هاوپێوەندیی‬ ‫زانستگا و كۆمەڵگا ئ��اگ��ادارە و دەزان��ێ��ت كە‬ ‫خوێندكار و بزووتنەوەی خوێندكاری ه��ەر دەم‬ ‫بە دوای دەرفەتێكدا دەگەڕێن تا ناڕەزایەتیی‬ ‫خۆیان دەرحەق بە تەواویەتی حاكمییەتی رێژیمی‬ ‫كۆماری ئیسالمی دەربڕن‪.‬‬ ‫ئەمساڵ لە پەنجاوهەشتەمین ساڵیادی رۆژی‬ ‫‪16‬ی سەرماوەز و رۆژی خوێندكار لە ئێراندا‪،‬‬ ‫بە سەرنجدان بە ب��ارودۆخ��ی ئێستای رێژیمی‬ ‫ك��ۆم��اری ئیسالمی و ئیزۆلەبوونی رێژیم لە‬ ‫ئاستی نێونەتەوەیی و نەمانی رەوایی رێژیم لە‬ ‫نێوخۆی واڵت��دا لە الیەك و لە الیەكی دیكەوە‬ ‫گ��ۆڕان و رووخانی سیستمە دیكتاتۆرەكان لە‬ ‫رۆژه��ەاڵت��ی نێوەڕاست و ب��اك��ووری ئافریقا و‬ ‫جێگرتنەوەیان لە الیەن سیستمگەلی دڵخوازی‬ ‫خەڵك‪ ،‬لەسەر بنەماكانی مافی مرۆڤ و ئازادیی‬ ‫بەیان‪ ،‬لە وەها بارودۆخێكدا ئەركی خوێندكار و‬ ‫بزووتنەوەی خوێندكاری تا رادەیەكی زۆر قورستر‬ ‫دەبێت‪ .‬ه��ەر بۆیە ب��زووت��ن��ەوەی خوێندكاری بە‬ ‫هەموو الی��ەن و بیر و ه��زرە جیاكانیەوە دەبێ‬ ‫خ��ۆی ب��ۆ خەباتێكی چ��ڕوپ��ڕ و پ��ت��ەو ل��ە پاڵ‬ ‫باقی بزووتنەوە كۆمەاڵیەتییەكان و كۆمەاڵنی‬ ‫خەڵك بۆ دامەزراندنی سیستمێكی دێموكراتیك‬ ‫و گەلی و وەدەستهێنانی ئازادی ئامادە بكات‬ ‫و زانستگاكان هەروا بە مەتەرێزی بەرخۆدان و‬ ‫خەبات بە دژی تەواویەتی حاكمییەتی رێژیمی‬ ‫كۆماری ئیسالمی خۆی دەربخاتەوە‪.‬‬ ‫پێویستە ب��زووت��ن��ەوەی خ��وێ��ن��دك��اری��ی ئێران‬ ‫ببێتە كۆلكە زێ��ڕی��ن��ەی��ەك ل��ە رەن���گ و بیر و‬ ‫داخوازییەجیاكان لە هەمان كاتدا پێكەوە بۆ‬ ‫وەدەستهێنانی ئ���ازادی‪ ،‬دێموكراسی و مافی‬ ‫نەتەوایەتی‪ ،‬لە ئێرانێكی دێموكراتیك و فیدراڵدا‬ ‫تێبكۆشن‪.‬‬

‫سیاسەتی تیرۆر‪ ،‬هەوڵی نەزۆكانەی كۆماری ئیسالمی‬ ‫دارا ناتق‬

‫رێژیمی دیكتاتۆر و مرۆڤكوژی كۆماری‬ ‫ئیسالمیی ئ��ێ��ران‪ ،‬لە درێ���ژەی رەوت��ی سەركوت‬ ‫و تیرۆركردنی نیشتمانپەروەران و ئازادیخوازانی‬ ‫واڵتەكەمان لە ‪1‬ی سەرماوەزی ساڵی ‪1377‬ی‬ ‫ه��ەت��اوی‪ ،‬داری���ووش ف��رووه��ەر‪ ،‬رێ��ب��ەری حیزبی‬ ‫میللی ئ��ێ��ران و پ��ەروان��ە ف���رووه���ەر‪ ،‬هاوژینی‬ ‫ناوبراویان لە ماڵی خۆیدا كوشت‪ .‬هەر لە دوای‬ ‫ئەم كردەوەیە‪ ،‬ماشینی تیرۆریزمی رێژیم كۆمەڵێك‬ ‫لە رووناكبیر و نووسەرانی واڵت وەك‪ ،‬محەمەد‬ ‫موختاری و محەمەدجەعفەری پوویەندە و مەجید‬ ‫شەریف و پیروز دوانی و ‪ ..‬هتدی‪ ،‬كردە ئامانجی‬ ‫بیری داخراو و ئازادیكوژانەی خۆیان و تیرۆری‬ ‫ك��ردن‪ .‬پەرەسەندنی دی��اردەی تیرۆر و كوشتنی‬ ‫ئازادیخوازان و تێكۆشەرانی واڵتەكەمان كە دواتر‬ ‫بە قەتڵی زنجیرەیی ناودێر ك��را‪ ،‬ب��وو بە هۆی‬ ‫نیگەرانی و ناڕەزایەتیی بیرورای گشتی و ئێران‬ ‫جارێكی دیكە بە هۆی پەرەپێدان بە سیاسەتی‬ ‫تیرۆر و پێشێلكردنی مافی م��رۆڤ لە ئاست‬ ‫كۆمەڵگای نێونەتەوەییدا بە توندی مەحكووم‬ ‫كرا‪.‬‬ ‫ك��ەڵ��ك��وەرگ��رت��ن ل��ە ش��ێ��وازەك��ان��ی سەرەڕۆیی‬ ‫بۆ كۆنترۆڵی سیاسی و كۆمەاڵیەتی وەكوو‪،‬‬ ‫پ��روپ��اگ��ەن��دە‪ ،‬پێكهێنانی ت��رس و دڵەڕاوەكێ‪،‬‬ ‫پ��ێ��ڕەوی زۆرەم��ل��ێ و ن��اچ��اری‪ ،‬پ��اوان��خ��وازی و‬ ‫س��ڕی��ن��ەوەی غ��ەی��ری خ��ودی��ی��ەك��ان‪ ،‬هەڵوەشاندن‬ ‫و بەرتەسككردنەوەی ئازادییە مەدەنییەكان و‬ ‫شێوازەكانی تۆقاندن و ت��رس‪ ،‬گرتن‪ ،‬كوشتن‪،‬‬ ‫ئ��ێ��ع��دام‪ ،‬م��ی��ل��ی��ت��اری��زەك��ردن��ی واڵت‪ ،‬سەركوتی‬ ‫ب��زووت��ن��ەوە دێموكراسیخوازەكان و لە هەموویان‬

‫گرینگتر ت��ی��رۆری ئ��ازادی��خ��وازان و رێبەرانی‬ ‫سیاسیی واڵتەكەمان‪ ،‬لە ستراتیژی و سیاسەتە‬ ‫هۆڤانە و مرۆڤكوژانەكانی كۆماری ئیسالمیی‬ ‫ئ��ێ��ران��ن ك��ە رای���ەداران���ی رێ��ژی��م ه���ەر ل��ە یەكەم‬ ‫رۆژی بە تااڵنبردنی دەستكەوتەكانی شۆڕش و‬ ‫هاتنەسەركارییەوە‪ ،‬لە پێناو پاراستن و درێژەدان بە‬ ‫دەسەاڵتی نگریسی خۆیان‪ ،‬درێژەی پێ دەدەن‪.‬‬ ‫رێژیم بە خەیاڵی خاوی خۆی‪ ،‬بۆ لەنێوبردنی‬ ‫ب��زووت��ن��ەوەی م��اف��خ��وازان��ەی گ��ەالن��ی ئ��ێ��ران و‬ ‫كپكردنی هەر جۆرە دەنگێكی ئازادیخوازانە‪ ،‬بە‬ ‫فەرمانی ویالیەتیی موتڵەقەی فەقیهی‪ ،‬ناوەندە‬ ‫سەركوتكەرەكانی خ��ۆی راس��پ��ارد بۆ داڕشتنی‬ ‫پالنی تیرۆركردنی نیشتمانپەروەران و رێبەرانی‬ ‫سیاسی و ئ��ازادی��خ��وازی واڵت��ەك��ەم��ان‪ ،‬ك��ە لە‬ ‫م��اوەی زیاتر لە سێ دەیە لە دەسەاڵتداری ئەو‬ ‫رێژیمە دا‪ ،‬ب��ە دەی���ان ك��ەس ل��ە‪ ،‬روون��اك��ب��ی��ران و‬

‫رێبەرانی ئوپۆزيسیۆنی واڵتەكەمان بە تایبەتی‬ ‫رێبەرانی ئازادیخوازی نەتەوەكەمان‪ ،‬د‪ .‬قاسملوو‬ ‫و د‪ .‬شەرەفكەندی‪ ،‬لە نێوخۆ و دەرەوەی واڵت‬ ‫تیرۆر ك��ران‪ .‬رێژیم تەنانەت خۆی لە كوشتن و‬ ‫تیرۆری مامۆستایانی ئایینی واڵتیش نەبوارد و‬ ‫لە دوا هەوڵە تیرۆریستييەكانی خۆیدا‪ ،‬مامۆستا‬ ‫محەمەد رەبیعی‪ ،‬تێكۆشەر و مامۆستای ئایینی‬ ‫كورد‪ ،‬بە شێوەیەكی زۆر ناجوامێرانە تیرۆر كرد‪.‬‬ ‫بێگۆمان ئ��ەوەی كە ل��ێ��رەدا روون و ئاشكرایە‪،‬‬ ‫سیاسەتی سەركوت و تیرۆری نیشتمانپەروەرانی‬ ‫واڵتەكەمان لە الیەن رێژیمی تیرۆریستپەروەری‬ ‫كۆماری ئیسالمییەوە‪ ،‬نەتەنیا نەیتوانی پێش‬ ‫بە ئیرادەی مافخوازانەی نەتەوەكەمان بگرێت‪،‬‬ ‫بەڵكوو بزووتنەوەی دێمۆكراسیخوازی لە ئێراندا‬ ‫رۆژ لە رۆژ پەرەدەستێنێت و گەالنی مافخوازی‬ ‫واڵتەكەمان لە هەر دەرفەتێك بۆ دەڕبرینی دەنگی‬

‫ناڕەزایەتی خۆیان بە دژی رێژیمی تیرۆریست و‬ ‫دیكتاتۆری كۆماری ئیسالمی كەڵك وەردەگرن‪.‬‬ ‫ت��ی��رۆری��زم��ی ك��ۆم��اری ئ��ی��س�لام��ی‪ ،‬ئەمڕۆ‬ ‫رەهەندگەلێكی جیهانی بە خۆوە گرتووە و بۆتە‬ ‫كێشەیەكی مەترسیداری نێونەتەوەیی بۆ سەر‬ ‫تەناهی جیهانی‪ .‬پووچەڵكردن و ئاشكرابوونی‬ ‫پیالنی تیرۆری باڵوێزی عەرەبستانی سعودی لە‬ ‫ئامریكا‪ ،‬كە نارەزایەتی و مەحكوومییەتی جیهانی‬ ‫لێكەوتەوە‪ ،‬لە دوایین هەوڵە تیرۆریستیيەكانی‬ ‫رێژیمی كۆماری ئیسالمیی ئێران لە مانگی‬ ‫رابردوودا بوو كە بێگۆمان لە هەلومەرجی ئەمرۆی‬ ‫جیهان و ناوچە و لە ڕەوت��ی خەبات بە دژی‬ ‫تیرۆریزمدا‪ ،‬پێویستی بە رووبەڕووبووونەوەیەكی‬ ‫رادیكاڵتر و بنچینەیتر هەیە كە ئەركی كۆمەڵگای‬ ‫مرۆڤایەتی قورستر دەكا‪.‬‬

‫‪9‬‬

‫جووت حەوت‬ ‫هەوراز‬

‫ئایەتوڵاڵ سەید ئەحمەد عەلەمولهودا‪،‬‬ ‫نوێنەری خامنەیی لە مەشهەد دەڵێت‪:‬‬ ‫ئێمە س��اڵ��ی راب����ردوو و ل��ە مەجلیسی‬ ‫خوبرەگاندا رامانگەیاند‪ ،‬خامنەیی تەنیا‬ ‫رێبەری لێوەشاوە لەسەر گۆی زەوییە‪ .‬ئەم‬ ‫وتەیە بە چەند جۆر دەبێ لێك بدرێتەوە‪:‬‬ ‫ئا‪ :‬خامنەیی تەنیا لەسەر گۆی زەوی‬ ‫رێ��ب��ەرە و هیچ مافێكی بەسەر گۆی‬ ‫ئاسمانەوە نیە‪.‬‬ ‫ب‪ :‬ئەگەر خامنەیی بە دەردی خوایی‬ ‫بچێت‪ ،‬زەوی بۆ هەمیشە بێوەلی فەقیه‬ ‫دەكەوێت‪ ،‬واتە فینیش‪.‬‬ ‫پ‪ :‬بەشار ئەسەد‪ ،‬كاسترۆ‪ ،‬چاوز‪ ،‬كیم‬ ‫یۆنگ ئیل‪ ،‬پووتین و حەسەن نەسروڵاڵ‬ ‫نە رێبەرن‪ ،‬نە لێوەشاوەن‪ ،‬نە لەسەر گۆی‬ ‫زەوی جێگایان دەبێتەوە‪ ،‬واتە خوا بێكەسی‬ ‫بگرێ دەنا ئەمانە نیوەكەسیش نین ئێمە‬ ‫(مولهودا) كردوونمان بە كەس‪.‬‬ ‫ج‪ :‬مەجلیسی خوبرەگان بۆی هەیە بیر‬ ‫ل��ەوەش بكاتەوە ك��ە‪ :‬ئەگەر خامنەیی‬ ‫نەبێت‪ ،‬چی دەبێت؟‬ ‫د‪ :‬ئایەتوڵاڵ خامنەیی كە ماوەیەكە دیار‬ ‫نیە‪ ،‬هێشتا لەسەر گۆی زەوی ماوە و‬ ‫بنچاڤ نەكراوە‪.‬‬ ‫خ‪ :‬مەجلیسی خوبرەگان ه��ەر م��اوە بە‬ ‫ڕاستی‪ ،‬بە ڕاستی لە ك��اری خۆیاندا‬ ‫خوبرەن‪ ،‬ماندوو نەبن!‬ ‫ف‪ :‬خوایە شوكور! ئاخوندێك قبووڵی كرد‬ ‫كە زەوی خڕە‪.‬‬ ‫و‪ :‬ئەگەر چاوێك بە پێكهاتەی خوبرەگاندا‬ ‫بخشێنین‪ ،‬دەبینین كە شێوازیان زیاتر لە‬ ‫رێبەرانی لێوەشاوەی بن‪‎‬زەوی دەچێت‪،‬‬ ‫بۆیە نازانن لەسەر زەوی چ باسە؟‬ ‫ر‪ :‬شووتی بە شەرتی چەقۆ‪ ،‬دەیخۆی‬ ‫بیخۆ‪ ،‬نایخۆی ئ��ەوە نان و دۆ (باشتر‬ ‫وایە سارد بێت)‬ ‫ــ پاش ئەوەی كە بریار بوو پارەی نەوتەكە‬ ‫بخرێتە سەرخوانی هەژارانی ئێران و كزە‬ ‫كەبابێك بكەن‪ ،‬ئێستا بڕیار دراوە‪ ،‬خەڵك‬ ‫نەوتەكە لە دەوڵەت بكڕن‪.‬‬ ‫كارمان ب��ەوەی نیە كە خەڵكی برسی‪،‬‬ ‫نەوتی خاوی بۆ چییە و چی لێ دەكات‪.‬‬ ‫بەاڵم بە راستی بە راستی‪ ،‬سفرەیەكی‬ ‫جوانیان ب��ۆ رازان��دی��ن��ەوە‪ .‬دەس��ت خۆش‬ ‫ئاسەید مەحموود و برایانی قاچاخچی!‬ ‫ئەگەر ج��اران دەتانگوت پ��ارەی نەوت‬ ‫ب��درێ��ت��ەوە خ��ەڵ��ك‪ ،‬ب���ەو وات��ای��ە ب���وو كە‬ ‫نەوتەكەش هیی خەڵكە‪ .‬كەواتە ئێستا‬ ‫خەڵك دەب��ێ ب��ۆ كڕینی ماڵی خۆی‪،‬‬ ‫ل��ە گیرفانی خ��ۆی پ��ارە ب���دات‪ .‬پێتان‬ ‫وایە خەڵك‪ ،‬مێشكی كام گیان لەبەری‬ ‫خ�����واردووە ك��ە ب��ۆ ك��ڕی��ن��ی كلیلەكانی‬ ‫جەهەننەم‪ ،‬شوقەكانی گوندی عیلمانی‬ ‫لە تاریكە بازاڕی بەهەشتتان پێشكەش‬ ‫كەن؟‬ ‫ـ ح���ەس���ەن ع��ەب��ب��اس��ی ك���ە ب���ۆ خۆی‬ ‫دەڵێت‪ ،‬ئەگەر ئامریكاییەكان پێی دەڵێن‬ ‫«كیسینجری ئ��ی��س���ام»‪ ،‬گوتوویە‪:‬‬ ‫رۆژئاواییەكان بە مرۆڤ دەڵێن «حەیوانی‬ ‫ناتق»‪ ،‬كەواتە علوومی ئینسانی واتە‬ ‫علوومی حەیوانی‪.‬‬ ‫«كسینجراالسالم» و المسلمین عباسی»‬ ‫پێی وای���ە ك��ە ئ��ەگ��ەر ئینسان حەیوان‬ ‫بێت‪ ،‬ئەو نایهەوێ ئینسان بێت‪ .‬كەواتە‬ ‫نایهەوێ فێری عیلم بێت‪.‬‬ ‫سەیر ئەوەیە بە خۆی دەڵێت «كیسینجر»‪،‬‬ ‫كە لووتكەی علوومی حەیوانییە‪ .‬بە‬ ‫ناشوكریی خوای ناڵێم‪ ،‬ئەگەر كیسینجری‬ ‫ك��ۆم��اری ئیسالمی ئەمە بێت‪ ،‬دەبێ‬ ‫بسینجر و مسینجریان چۆن بێت‪.‬‬


‫‪10‬‬

‫ژمارە ‪ 570‬ـ ‪15‬ی سەرماوەزی ‪1390‬‬

‫وەرگێڕان‪ :‬رێبوار فانی‬ ‫وەرگێڕان بۆ كوردی‪ :‬كوردستان‬ ‫بەپێی راپۆرتەكانی ئەم دواییانە لە بارەی بەرنامەی‬ ‫ناوكیی ئێران‪ ،‬رێژیمی كۆماری ئیسالمی خەریكە‬ ‫دەستی بە چەكی ناوكی رادەگا‪ .‬بەم پێیە دەتوانین‬ ‫ب���ەو ئ��اك��ام��ە ب��گ��ەی��ن ك��ە ن��ە گ��ەم��ارۆك��ان و نە‬ ‫هاندەرەكان ناتوانن بەرزەفڕییە ناوكییەكانی ئێران‬ ‫رابگرن‪ .‬تەنانەت هێرشی نیزامیش بە ئەگەری‬ ‫زۆرەوە كۆتایی بە وەها رەوتێك ناهێنێ‪ .‬لەم رووەوە‬ ‫وادێتە بەرچاو كە گۆڕینی رێژیم لە ئێراندا دەتوانێ‬ ‫تەنیا بەربژێرێك بێ كە رۆڵی بەرگێڕەوە لە بوونی‬ ‫ئێران بە دەسەاڵتێكی ناوكی بگێڕێ‪.‬‬ ‫دەتوانین بڵێین بە رووخ��ان��ی قەزافی لە لیبیدا‪،‬‬ ‫ئاخوونەكانی زاڵ بە سەر ئێراندا هیچكات ئامادە‬ ‫نابن بە ویستی خۆیان و بە شێوەی دڵخوازانە دەست‬ ‫لە بەرنامەی ناوكیی خۆیان هەڵبگرن‪ .‬كاتێك‬ ‫قەزافی ب��ەرەو راگرتنی بەرنامەی دەستگەیشتن‬ ‫بە چەكە كۆمەڵكوژەكان هەنگاوی نا‪ ،‬لە الیەن‬ ‫ئامریكا و كۆمەڵگای جیهانییەوە پێشوازی زۆری‬ ‫لێكرا‪ .‬بەاڵم وەها هەنگاوێك لە الیەن قەزافییەوە‬ ‫خۆی توانی ب��واری رووخانی ناوبراو بڕەخسێنێ‬ ‫چوونكە ئەگەر قەزافی بە چەكی ناوكی تەیار‬ ‫بایە ناتۆ هیچكات لە هێزی نیزامی دژی ئەو‬ ‫كەڵكی وەرنەدەگرت‪ .‬رێبەرانی رێژیمی ئێران ئێستا‬ ‫شایەتی ئەو راستییەن كە ك��وورەی باكوور پاش‬ ‫دەستڕاگەیشتن بە چەكی ناوكی جۆرێك پارێزراوی‬ ‫بەدەست هێناوە‪ .‬مەرگی قەزافی پەیامێكی روون‬ ‫بوو بۆ دیكتاتۆرەكانی جیهان كە تەنیا قەڵغانێك كە‬ ‫بتوانێ ئێوە لە هێرشی نیزامیی واڵتانی رۆژئاوایی‬ ‫بپارێزێ دەستڕاگەیشتن بە چەكی ناوكی دەبێ‪.‬‬ ‫هەروا كە راپۆرتی ئەم دواییانەی رێكخراوی وزەی‬ ‫ئەتۆمی (‪ )IAEA‬روونی كردەوە رێژیمی ئێران‬ ‫رێگایەكی ئەوتۆی تا بەرهەمهێنانی چەكی ناوكی‬ ‫و بەدوای ئەودا پارێزراومان لە هەر چەشنە هێرشێك‬ ‫لە الیەن واڵتانی رۆژئاواییەوە نەماوە‪.‬‬ ‫ئێرانێكی ناوكی دەتوانێ وەك مەترسییەكی خێرا بۆ‬ ‫ئامریكا و جیهان بێ‪ .‬لە ئەگەری دەستڕاگەیشتن‬ ‫ب��ە چ��ەك��ی ن��اوك��ی‪ ،‬ئ��ێ��ران بوێرییەكی زی��ات��ر لە‬ ‫خۆی لە پێوەندی لەگەڵ پشتیوانی لە چاالكییە‬ ‫تێرۆریستییەكان لە سەرانسەری رۆژهەاڵتی ناڤیندا‬ ‫نیشان دەدا و لە پوانی ناوكیی خۆی وەك كارتی‬ ‫گ��وش��ار ل��ە ن��اوچ��ەدا كەڵك وەردەگ����رێ‪ .‬ل��ە وەها‬

‫سەالم ئیسماعیل‏پوور‬ ‫لە بەرەبەری هەڵبژاردنی خولی نوێی مەجلیسی‬ ‫ش����وورای ئیسالمیی رێ��ژی��م و ل��ە ح��اڵ��ێ��ك��دا كە‬ ‫ئیستراتژیی بایكۆت باڵی بە س��ەر كەشو‏هەوای‬ ‫سیاسیی مانگەكانی پێش ب��ەڕێ��وەچ��وون��ی ئەم‬ ‫ش��ان��ۆگ��ەری��ی��ەدا ك��ێ��ش��اوە‪ ،‬ب��اڵ��ە جۆراوجۆرەكانی‬ ‫بەستراوە بە تاقمەكانی نێوخۆی دەس��ەاڵت‪ ،‬هێشتا‬ ‫لە گێژاوی ناكۆكییەكانی نێو خۆیاندا پەلەقاژە‬ ‫دەك��ەن و گۆڕەپانی ئەم كێبڕكێ ساختەكارانە و‬ ‫كۆنترۆڵكراوەیان كردۆتە شوێنێك بۆ پاكانەحسێبی‬ ‫ت��اك��ەك��ەس��ی و گ��رووپ��ی��ی خ��ۆی��ان و سڕینەوەی‬ ‫ركەبەرەكانیان لە دەسەاڵت‪.‬‬ ‫خەسڵەتی توتالیتێری سیستمی سیاسیی زاڵ بە‬ ‫سەر ئێران‪ ،‬وێڕای هێندێك تایبەتمەندیی ئەو سیستمە‬ ‫وەكوو كۆگایەكی ئاڵۆز لە تاقمە مافیاییە سیاسی‪،‬‬ ‫ئابوورییەكان و بەرژەوەندییە لێكتەنراوەكانی هێندێك‬ ‫دام���ەزراوەی نەریتی وەك��وو رووحانییەت و تاقمە‬ ‫نیزامی و ئەمنیەتییەكان‪ ،‬بۆتە هۆی ئەوەی كە بە‬ ‫تێپەڕبوونی زیاتر لە سێ دەیە لە پاكتاوە نێوخۆییە‬ ‫توندوتیژ و بێ‏وچانەكانی نێو بەدەنەی دەسەاڵت‪،‬‬ ‫گەیشتن بە كەناری تەناهی و سەقامگیری بۆ‬ ‫رێبەرانی ئەم رێژیمە هەر وەك خەونێكی مەحاڵ‬ ‫بێت و دڵەڕاوكێی یەكدەستكردنی هەرچی زیاتری‬ ‫پێكهاتەی دەسەاڵت هێشتا سەرچاوەیەكی بژێو بۆ‬ ‫رانتخۆرەكانی سواربوو لەسەر پشتی ئەم دێوەزمە‬ ‫سەركێش و زێدەخوازە بێت‪.‬‬ ‫ه��ەر لە راس��ت��ای ئ��ەم ش��ەڕ و ه��ەرای��ەدا لەسەر‬ ‫پاشماوەی میراتی سیاسیی كۆماری ئیسالمی‪،‬‬ ‫حەیدەر موسلیحی‪ ،‬وەزی��ری ئیتالعاتی رێژیم‪ ،‬لە‬ ‫كونفرانسێكی رۆژنامەوانیدا‪ ،‬ئیستراتژیی سڕینەوە و‬ ‫مۆرك‏لكاندن بە تاقمەكانی ركەبەریانی راگەیاند كە‬

‫«گۆڕینی رێژیم‪ ،‬شیاوترین رێگەچارە»‬ ‫بارودۆخێكدا ئەو هێرشانەی كە دژی ئامریكا و‬ ‫هاوپەیمانەكانی بن رێبەری و پشتگیریی ماڵی‬ ‫دەك��ات‪ .‬ئێرانی ناوكی دەتوانێ دەسپێكی رەوتی‬ ‫كێبەركێی دەستگەیشتن بە چەكوچۆڵ لە ناوچەی‬ ‫رۆژه��ەاڵت��ی ناڤیندا و ه��ەروەه��ا ب�ڵاوب��وون��ەوە و‬ ‫پەرەگرتنی وەه��ا تێكنۆلۆژییەك بۆ حكوومەتە‬ ‫دیكتاتۆرەكان بێ‪.‬‬ ‫ئەگەر وەه��ا زانستێك بخرێتە دەس��ت گرووپێكی‬ ‫ت��ێ��رۆری��س��ت��ی ی���ان ب��دزرێ��ت دەت���وان���ێ ب��ە واتای‬ ‫م��ۆت��ەك��ەی��ەك��ی ت��رس��ن��اك ب��ۆ گشت واڵت���ان بێ‪.‬‬ ‫رێبەرانی جیهان بەردەوام رایدەگەیەنن كە رێژیمی‬ ‫ئێران نابێ مۆڵەتی دەستڕاگەیشتن و بەرهەمهێنانی‬ ‫چەكی ناوكی هەبێ‪ ،‬بەاڵم راستییەكەی ئەوەیە‬ ‫كە هەنگاوێكیان نەگرتۆتە بەر كە بتوانێ پێش‬ ‫لە ئێران بگرێ‪ .‬بەم پێیە ئەگەر ئێران بە چەكی‬ ‫ناوكی دەستی رابگات پەیامێكی روون دەبێ كە‬ ‫كۆمەڵگای جیهانی ناتوانێ ئەوەی كە بانگەشەی‬ ‫بۆ دەكات لە كردەوەدا بەڕێوە ببات‪ .‬پرسیارێك كە‬ ‫دێتە ئاراوە ئەوەیە كە چ هەنگاو و بەربژارگەلێك‬ ‫دەت��وان��ێ ئ��ێ��ران��ی ت��ەی��ارك��راو ب��ە چ��ەك��ی ناوكی‬ ‫رابگرێ؟ ئەوەی كە ئێستا پێشنیار دەكرێ گەمارۆ‬ ‫و هێرشی نیزامییە كە ئەم دوو رێكارە بەربەستی‬ ‫تایبەت بە خۆیان هەیە و لە راستیدا ئ��ەوەی كە‬ ‫جێگای مەبەستە وەدی نایەت‪ .‬تەنیا رێگەچارە لە‬ ‫بارەی كێشەی ناوكیی ئێران گۆڕینی رێژيمە‪.‬‬ ‫ئ��ەس��ت��ەم دێ��ت��ە ب��ەرچ��او ك��ە گ��ەم��ارۆك��ان بتوانن‬ ‫شوێندانەر بن‪ ،‬چوونكە لە كاتێكدا دەتوانین بە‬ ‫كاریگەریی گەمارۆكان هیوادار بین كە رێككەوتن‬ ‫و یەكگرتووییەكی جیهانی وەدی ب��ێ‪ .‬ئەمە‬ ‫لەكاتێكدایە كە واڵتگەلێك وەك چین و رووسیە بە‬ ‫هۆی قازانجێكی زۆر كە بە هۆی پێوەندی لەگەڵ‬ ‫ئێراندا دەیبەن لەگەڵ دانانی گەمارۆی توند دژی‬ ‫ئێران هاوڕا نین‪.‬‬ ‫هەنگاوی نیزامی دژی ئ��ێ��ران ب��ەو ه��ۆی��ەوە كە‬ ‫لەوانەیە تەنیا بەرنامەی ناوكیی ئەم واڵتە دوابخات‪،‬‬ ‫دەتوانێ بە رێگەچارەیەكی ناشیاو بزانرێ و دووهەم‬ ‫ئ��ەوە ك��ە وەه��ا هەنگاوێك دەت��وان��ێ ببێتە هۆی‬ ‫كاردانەوەی توندی نیزامی یان هێرشی تێرۆریستی‬ ‫دژی ئامریكا و هاوپەیمانەكانی لە الیەن ئێرانەوە‪.‬‬ ‫بەم پێیە ئاكامی وەه��ا ك��ردەوەی��ەك دەتوانێ ببێتە‬

‫ه���ۆی زیادبوونی‬ ‫پ����ش����ت����ی����وان����ی����ی‬ ‫ن����ێ����وخ����ۆی����ی لە‬ ‫رێ��ژی��م و هەروەها‬ ‫تینوویەتی و مەیلی‬ ‫زی��ات��ری ئ��ێ��ران بۆ‬ ‫دەس��ت��گ��ەی��ش��ت��ن بە‬ ‫چەكی ناوكی‪.‬‬ ‫ئ��ەگ��ەر هەنگاوی‬ ‫ن�����ی�����زام�����ی وەك‬ ‫ئ������ەوە دەب�����ێ كە‬ ‫ئیسرائیل لە ساڵی‬ ‫‪1981‬دا لە بارەی‬ ‫عێراقەوە بەڕێوەی‬ ‫ب������رد‪ ،‬دەت���وان���ی���ن‬ ‫ب���ە ئاكامەكانی‬ ‫ه��ی��وادار بین بەاڵم‬ ‫مەسەلە ئەوەیە كە‬ ‫كۆماری ئیسالمی‬ ‫بەپێی ئەزموونێك كە لەم رووداوە وەری گرتووە‪،‬‬ ‫دام��ەزراوە ناوكییەكانی خۆی لە یەك شوێندا كۆ‬ ‫نەكردۆتەوە و بە شێوەی بەرباڵو و پەرتەوازە درێژە‬ ‫بە چاالكیی ناوكیی خۆی دەدا‪ .‬بەم پێیە تەنیا‬ ‫ل��ە ئ��ەگ��ەری هەنگاوێكی نیزامیی دوورودرێ���ژ‬ ‫و چڕوپڕدایە كە ئیمكانی لەنێوبردنی دامەزراوە‬ ‫ناوكییەكان ئێران دەستەبەر دەبێ‪.‬‬ ‫رێژیمی هەنووكە لە ئێراندا چەكی ناوكی وەك تەنیا‬ ‫رێگەی پاراستنی دەسەاڵت چاو لێدەكات و وادێتە‬ ‫بەرچاو كە هیچ گەمارۆیەكی ئابووری ناتوانێ‬ ‫ئەوان لەم رێگەیە البدا‪.‬‬ ‫كاتێك دەتوانین بە كاریگەریی گەمارۆكان هیوادار‬ ‫بین كە وەه��ا گوشارێكی ئ��اب��ووری تاقەتپڕوكێن‬ ‫بخاتە سەر خەڵكی ئێران كە لە كۆتاییدا ببێتە‬ ‫هۆی راپەڕین و ناڕەزایەتیی گشتی و رووخانی‬ ‫رێژیمی ئاخووندی‪.‬‬ ‫ه��ەن��گ��اوی ن��ی��زام��ی دژی رێ��ژی��م و دواخستنی‬ ‫بەرنامەی ناوكی تەنیا كاتێك دەتوانێ بە ئاكام‬ ‫بگات كە لە ماوەی دواكەتن و هەڵپەساردنەكەدا‬ ‫ببێتە هۆی گۆڕینی رێژیم‪ .‬جیا لەمە رێژیم دیسان‬ ‫سەرلەنوێ بەدوای دەرفەتێكەوە دەبێ كە بەرنامەی‬ ‫ناوكیی خ��ۆی درێ��ژە پێبدا و وەه��ا هەنگاوێكی‬

‫نیزامی نە تەنیا نابێتە هۆی الوازب��وون��ی رێژیم‬ ‫بەڵكوو بە بەهێزبوونی حكوومەتی مەزهەبیی‬ ‫كۆماری ئیسالمی یارمەتی دەدات‪.‬‬ ‫تا ئەو كاتەی كە رێژیمی ئاخووندی لەسەر دەسەاڵت‬ ‫بێ درێژە بە بەرنامەی دەستڕاگەیشتن بە چەكى‬ ‫ناوكی دەدات‪ .‬بەڵگەیەك كە رەخنەگرانی گۆڕینی‬ ‫رێژیم لە ئێران پێی پشتئەستوورن ئەوەیە كە لە‬ ‫ئەگەری گۆڕینی رێژیمدا‪ ،‬حكوومەتی دواتریش‬ ‫لەوانەیە بەرنامەی چەكی ناوكی درێژە پێبدا‪ .‬وەها‬ ‫روانگەیەك دەتوانێ درووست یان هەڵە بێت‪ .‬بەاڵم‬ ‫مەیل و تامەزرۆییەك كە رێژیمی هەنووكەی ئێران‬ ‫بۆ دەستڕاگەیشتن بە چەكی ناوكی هەیەتی بە‬ ‫دڵنیاییەوە لە حكوومەتی دوای ئ��ەودا نابێ‪ .‬لە‬ ‫هەر ئەگەر و بارودۆخێكدا جیهان و خودی واڵتی‬ ‫ئێران بێ هەبوونی رێژیمی ئاخووندی رۆژگەلێكی‬ ‫باشتر و هیوابەخشتریان دەب��ێ‪ .‬ب��ەاڵم گۆڕینی‬ ‫رێژیم چۆن و بە چ شێوەیەك؟ لە هاوینی ساڵی‬ ‫‪2009‬دا بەدوای ناڕەزایەتیی بەرباڵوی خەڵك لە‬ ‫ساختەكاری لە هەڵبژاردنی سەركۆماری لە ئێراندا‬ ‫دەرفەتێكی زۆر شیاو بۆ ئەم مەبەستە رەخسا بەاڵم‬ ‫بە هۆی خاوی لە كردەوەدا و كاردانەوەی بەتەواوی‬ ‫ناشیاو لە الیەن ویالیەتە یەكگرتووەكانی ئامریكا‬

‫و كۆمەڵگای جیهانییەوە‪ ،‬رێبەرانی رێژیم توانییان‬ ‫راپەڕینەكان سەركوت بكەن‪ .‬بەاڵم بەهاری عەرەبی‬ ‫دەرفەتێكی دووبارەی رەخساندووە كە جوواڵنەوەی‬ ‫سەركوتكراوی خەڵكی ئێران چ بە شێوەی ئاشكرا‬ ‫و چ بە شێوەی نهێنی پشتیوانی لێبكرێ تا بۆ‬ ‫رێگای خۆی بگەڕێتەوە‪.‬‬ ‫رێژیمی كۆماری ئیسالمیی ئێران دوژمنی ئازادیی‬ ‫رادەرب��ڕی��ن و ج��وواڵن��ەوە دێموكراسیخوازانەكان لە‬ ‫واڵتانی عەرەبیدایە‪ .‬ب��ەم پێیە دەب��ێ بە شێوەی‬ ‫چاالك لە جوواڵنەوە ناڕەزایەتییەكان لە نێوخۆی‬ ‫ئێران و گرووپەكانی دژب��ەری رێژیم پشتگیری‬ ‫لێبكرێ‪.‬‬ ‫گۆڕینی رێژیم باشترین ب��ەرب��ژار و هەنگاوە بۆ‬ ‫كۆتاییهێنان بە بەرنامەی ناوكیی ئێران و بەرلەوەی‬ ‫دێر بی نابێ دەرفەت لە دەست بدرێ‪.‬‬ ‫سەرچاوە‪:‬‬ ‫‪The Daily caller‬‬ ‫‪By: David Meyers‬‬

‫شەڕەگورگی مانەوە و خەونی سندووقی خوێنین‬ ‫ناوبراو وەكوو «هێڵی بەربەرەكانێ لەگەڵ خامنەیی‬ ‫لە كەشوهەوای سیاسیی واڵتدا» باسیان دەكات‪.‬‬ ‫موسلیحی لە سێ رەوت��ی فیتنە‪ ،‬الدەران���ە و‬ ‫ئیسالحاتی ئەمریكایی وەك��وو گرینگترینی ئەو‬ ‫رەوتانە ناو دەبات كە دەیانهەوێ بە هەر شێوەیەك كە‬ ‫بۆیان بكرێت‪ ،‬لە رێگەی كۆنترۆڵ بە سەر وەزارەتی‬ ‫نێوخۆدا‪ ،‬دابەشكردنی پارەیەكی زۆر‪ ،‬خۆحەشاردان‬ ‫لە ژێر ئااڵی تاقمی بەیتی رێبەریدا و كەڵكوەرگرتن‬ ‫لە پشتیوانییەكانی هێندێك لە كەسایەتییە تایبەتەكان‬ ‫( خ��واص)‪ ،‬مەجلیسی داهاتوو بكەنە گۆڕەپانی‬ ‫بەربەرەكانێ لەگەڵ خامنەیی‪.‬‬ ‫پێویست بە گوتن ناكات كە ئ��ەم پێناسەگەلە‬ ‫بۆ ناساندنی رەوتی ئیسالحخوازانی حكوومەتی‪،‬‬ ‫تاقمی ئەحمەدی‏نژاد‪-‬مەشایی و كەسانێك وەكوو‬ ‫هاشمی رەفسەنجانی بەكار دێن كە لە خولگەی‬ ‫دوژمنسازیی بێ‏‏كۆتایی رێژیمدا‪ ،‬هەنووكە هەوڵ‬ ‫دەدرێت نكۆڵی لە رۆڵی ئەوان لە بنیاتنانی كۆشكی‬ ‫ستەمی ویالیەتی فەقیهدا بكرێت و وەكوو كەسانێك‬ ‫بە پێشینەی خودی بەاڵم ئێكسپایر و وادە بەسەرچوو‬ ‫هەڵسوكەوتیان لەگەڵ بكرێت‪.‬‬ ‫لەم نێوانەدا سەرنجڕاكێش ئەوەیە كە تەواوی ئەم‬ ‫رەوتانە‪ ،‬بە سەردەست و ژێردەستەوە‪ ،‬یەكتر بە الدان‬ ‫لە رێباز و بنەما راستەقینەكانی شۆڕش (رێژیم)‬ ‫و دام��ەزرێ��ن��ەرەك��ەی تاوانبار دەك��ەن و خۆیان بە‬ ‫تاقە ئااڵهەڵگری كۆماری ئیسالمیی راستەقینە‬ ‫دەزانن‪.‬‬ ‫لە هێرشی هێزە ئەمنییەتی و ئینتیزامییەكاندا‬ ‫ب��ۆ س��ەر دام������ەزراوەی چاپەمەنیی « ای���ران»‪،‬‬ ‫ب��ە مەبەستی دەس��ت��ب��ەس��ەرك��ردن��ی عەلی‏ئەكبەر‬

‫جەوانفكر‪ ،‬راوێ��ژك��اری ئەحمەدی‏نژاد و بەرپرسی‬ ‫ئەم دام��ەزراوەی��ە‪ ،‬پێكدادانێك لە نێوان الیەنگرانی‬ ‫ئەحمەدی‏نژاد و هێزە ئەمنیەتییەكاندا رووی دا‬ ‫و سەرنجراكێش ئەوەیە كە تاقمی ئەحمەدی‏نژاد‬ ‫لە درووشمەكانیاندا‪ ،‬گۆپاڵ بەدەستانی تاقمی‬ ‫وەلی فەقیهیان بە درووشمی «مردن بۆ نەیارانی‬ ‫ویالیەتی فەقیه» بەڕێ كرد‪.‬‬ ‫س��ەرن��ەك��ەوت��ن��ی ه���ێ���زە ئ��ەم��ن��ی��ەت��ی��ی��ەك��ان لە‬ ‫دەستبەسەركردنی جەوانفكردا دەربڕی ئەم راستییە‬ ‫ب��وو كە دوو ركابەر هێشتا نەیانتوانیوە یەكتر بە‬ ‫ت��ەواوەت��ی لە گ��ۆڕەپ��ان وەدەر بنێن و تاقمەكانی‬ ‫پشتیوانیی ئەحمەدی‏نژاد توانای شوێندانان لەسەر‬ ‫بڕیارەكانی وەلی فەقیه و رەتكردنەوەی داخوازەكانی‬ ‫ئەو هەیە و دژایەتییەكانی ئەحمەدی‏نژاد لەگەڵ‬ ‫هێندێك لە بڕیارەكانی خامنەیی كە جارجار كار‬ ‫دەگەیەنێتە دانوستانی سیاسی‪ ،‬لە سەر الوازبوونی‬ ‫رادەی كاریگەری و هێزی بڕیاردانی خامنەیی‪،‬‬ ‫ت��ەن��ان��ەت ل��ە ن��ێ��وان دەستوپێوەندییەكانی خۆیدا‪،‬‬ ‫بێ‏كاریگەری نەبووە‪.‬‬ ‫دەرب���ڕی���ن���ەك���ان���ی ب���ەرپ���رس���ان���ی دام���������ەزراوە‬ ‫جۆراوجۆرەكانی رێژیم لەمەڕ هەڵبژاردنی داهاتوو‬ ‫نیشان دەدات كە ئەم هەڵبژاردنە زیاتر لە جاران‪،‬‬ ‫بۆتە گۆڕەپانی رمبازێنی دوو تاقمی سەرەكیی‬ ‫هەنووكەی رێژیم و لەم نێوانەدا تەنانەت كەمترین‬ ‫دەرەتانێكیش بۆ خۆدەرخستنی هێندێك روخساری‬ ‫روو لە ك��زی‪ ،‬وەك ئیسالحخوازانی حكوومەتی‬ ‫نەماوەتەوە‪.‬‬ ‫بۆ نموونە‪ ،‬لە دەربڕینێكی كەم‏ وێنە لەم پێوەندییەدا‪،‬‬ ‫ساڵی راب��ردوو ساالر ئابنووش‪ ،‬فەرماندە‏ی سپای‬

‫«صاحب‏ا‏المر» ی ئوستانی قەزوین لە كۆڕێكی‬ ‫هێزەكانی سپای پاسداراندا گوتبووی‪« :‬ئەگەر‬ ‫مەجلیسی داهاتوو‪ ،‬مەجلیسێكی دڵخواز نەبێت‪،‬‬ ‫ساڵی ‪ 91‬ساڵێكی زۆر مەترسیدار و خوێنین دەبێت‪،‬‬ ‫چوونكە لەگەڵ یەكتر بە شەر دێین»‪.‬‬ ‫ئەم دەربڕينانە و كۆمەڵێك قسەی دیكەی لەم‬ ‫بابەتە كە رۆژانە لە كۆبوونەوە تایبەتی و تەنانەت‬ ‫ئاشكراكانی دەستوپێوەندییەكانی بەیتی خامنەییدا‬ ‫دێنە ئاراوە‪ ،‬ئەگەر لە بەرانبەر هەڕەشە و وەاڵمدانەوە‬ ‫ت��ون��دەك��ان��ی ئەحمەدی‏نژاد و كەسایەتییەكانی‬ ‫دەوروب����ەری����دا داب��ن��ێ��ی��ن‪ ،‬ب��ۆم��ان دەردەك���ەوێ���ت كە‬ ‫ه��ەڵ��ب��ژاردن��ی ئ��ەم��ج��ارەی مەجلیسی رێ��ژی��م لە‬ ‫كەشوهەوایەكی تەنانەت جیاواز لە شانۆگەرییە‬ ‫پێشووەكانی رێ��ژی��م ب��ەڕێ��وە دەچ��ێ��ت و كەمترین‬ ‫لێكچوونی لەگەڵ هەڵبژاردنێكی ئاسایی دەبێت‪.‬‬ ‫سەرەڕای ئەوەش‪ ،‬هێندێك دەنگۆ لەمەڕ هەڕەشەی‬ ‫تیرۆری خامنەیی و سەردارەكانی دەوروب��ەری لە‬ ‫الیەن تاقمی ئەحمەدی‏نژادەوە كە تەنانەت بوو بە‬ ‫هۆی ئامادەنەبوونی خامنەیی لە ریوڕەسمی جێژنی‬ ‫غەدیری خ��وم و ه��ەروەه��ا هاتنەگۆڕی ئەگەری‬ ‫رۆڵگێڕانی ئەم تاقمە لە رووداوی تەقینەوە لە سایتی‬ ‫«مالرد» ی سپای پاسداراندا دەربڕی ئەوەیە كە‬ ‫باڵی ناسراو بە ئوسوولگەرایان‪ ،‬لە بارودۆخێكی‬ ‫ناوخۆیی قەیراناوی و ئ��ام��ادەی تەقینەوەدایە و‬ ‫ئەگەری دەستپێكردنی پاكتاوە خوێنینەكان لە نێوان‬ ‫تاقمە گەندەڵەكانی رێژیمدا رۆژ لە دوای رۆژ پەرە‬ ‫دەستێنێ‪.‬‬ ‫ب���ەدەر ل��ە ه��ەر ج��ۆرە دەرئەنجامێك ك��ە رەنگە‬ ‫ل���ەم ن��اك��ۆك��ی��ی��ە چ��ارەس��ەره��ەڵ��ن��ەگ��ران��ە ل��ە نێوان‬

‫چاوبرسییەكانی دەس���ەاڵت و زێ��دەخ��وازەك��ان��ی نێو‬ ‫باڵەكانی رێژیم بكەوێتەوە و بە بێ لە بەرچاوگرتنی‬ ‫دروستبوون یان نادروستبوونی ئەم راپۆرتانە‪ ،‬ئەوەی‬ ‫كە مایەی سەرسوڕمان و جێگەی سەرنجە‪ ،‬ئەوەیە‬ ‫كە ئەم پەتی داڕزاوی هەڵبژاردنە هێشتا لە بەرچاوی‬ ‫هێندێك لە هیوابڕاوانی سیاسیی دەرەوەی واڵت و‬ ‫تاقمە بێ‏ئۆمێدە پەراوێزخراوەكانی نێوخۆی رێژیم‬ ‫هێندە پتەو و جێی متمانەیە كە لە مێژوو فێر نابن‬ ‫و لە ئانوساتێكدا كە تاقمەكانی رێژیم بە راشكاوی‬ ‫ب��اس ل��ە لەشكەركێشی ب��ۆ پێی س��ن��دووق��ەك��ان و‬ ‫دەستچنكردنی ئەندازیارانەی پێكهاتەی مەجلیسی‬ ‫داهاتوو دەك��ەن‪ ،‬ئەم كەسانە هێشتا لە نێو وەهم و‬ ‫خەیاڵی خۆیاندا دەسووڕێنەوە و باس لە سیناریۆ‬ ‫جۆربەجۆرەكان و ت��وان��ای شوێندانانی خۆیان لە‬ ‫ئەگەری بەشداربوون یان نەبوون لەم گوریسكێشییە‬ ‫نێوخۆییەی حكوومەتدا دەكەن‪ ،‬بێ‏ئاگا لەوەی كە‬ ‫زۆر پێشتر لەوان‪ ،‬كەسانێك هەر لە خودییەكانی ئەم‬ ‫رێژیمە بە گوریسی داڕزاوی هەڵبژاردندا شۆڕ‬ ‫بوونەوە و بە سەرەوە كەوتنە بن چاڵی دۆڕان‪ .‬كەسانێك‬ ‫كە تەنانەت رێژیم مۆڵەتی بەشداری لە كایەی‬ ‫گوریسكێشیی خۆی پێ دەدان‪ ،‬بەاڵم لە ئاكامدا‬ ‫كەوتنە ژێر دەست و پێ و پێشێل كران‪ .‬رەنگە هێشتا‬ ‫دەبێ چ��اوەڕوان بین و بزانین كە ئایا تراویلكەی‬ ‫دەنگدان لە پێی سندووقگەلێكدا كە بۆنی خوێنیان‬ ‫لێوە دێت‪ ،‬بۆ ئەوانەی كە ئاڵزایمێری سیاسی بۆتە‬ ‫نیشاندەری سەرەكیی كرداری سیاسییان‪ ،‬كۆتایی‬ ‫پێ دێت‪ ،‬یان دەنگی داڕمانی رێژیم لە نێوخۆیەوە‪،‬‬ ‫ئەوانیش لە خەو رادەچڵەكێنێت و دەیانگەڕێنێتەوە بۆ‬ ‫دنیای كەتوارە سیاسییەكان‪.‬‬


‫ژمارە ‪ 570‬ـ ‪6‬ی دێسامبری ‪2011‬‬

‫ئاوات‬ ‫دێموكراسیزاسیۆن یا تێپەڕبوون ب��ەرەو دێموكراسی‬ ‫یەكێك لەو باسە گرینگانەیە كە پاش هاتنەئارای هەر‬ ‫كەشوهەوایەكی لەبار بۆ دامەزراندنی دێموكراسی لە‬ ‫ناوچەدا دێتە بەرباس‪ .‬بەپێی ئ��ەوەی كە لە دونیای‬ ‫ئ���ەم���ڕۆك سیستمی دەس��ەاڵت��دارێ��ت��ی دێموكراسی‬ ‫پەسەند‌ترین شێوەی دەسەاڵتدارێتیە كە لە جیەاندایە‬ ‫و كاری پێكراوە‪ ،‬پاش هەر گۆڕانێكی دەس��ەاڵت كە‬ ‫لە واڵتێكدا دێتەكایەوە‪ ،‬گشت هێزەكانی ناوخۆیی‬ ‫و دەرەك����ی ن��وس��خ��ەی حكوومەتێكی دێ��م��وك��رات بۆ‬ ‫رێژیمی ت��ازە پێشنیار دەك��ەن و هەوڵی هاتنەئارای‬ ‫وەه��ا سیستمێك ل��ە مەیدانی ك����ردەوەدا دەدەن‪ .‬بەاڵم‬ ‫بۆچی سیستمی دەسەاڵتدارێتی دێموكراسی جێگای‬ ‫خۆی لە نێو بیروڕای سیاسی و ئاكادێمیكی جیەاندا‬ ‫كردۆتەوە و متمانەی خەڵكی بۆ الی خۆی ڕاكێشاوە‪.‬‬ ‫پاش ئاوڕدانە‌وە‌‌یەكی ك��ورت لە شێوازی دێموكراسی‬ ‫بەسەرنجدان ب��ەو ئ��اڵ��وگ��ۆڕان��ەی ك��ە ل��ە ڕۆژهەاڵتی‬ ‫ن��اوەڕاس��ت��ی ن��وێ��دا ه��ات��ۆت��ە ئ���ارا‪ ،‬گ��رف��ت و كێشەی‬ ‫واڵتانی رزگاربوو لە چنگ دەسەاڵتە دیكتاتۆرەكان‬ ‫بۆ دابەزاندنی دێموكراسی دەخەینە بەرباس‪ .‬ئەگەرچی‬ ‫لە پێوەندی لەگەڵ ناسین و پێناسەكردنی دێموكراسی‬ ‫زۆر بابەت و كتێب نوسراون و زۆر بیرمەند قسەیان‬ ‫لەسەر ك��ردووە‪ ،‬بەاڵم بە هۆی ئەوەی كە دێموكراسی‬ ‫واتایەكی ئینتزاعی و فەلسەفەیەكی پێوەندیدار لەگەڵ‬ ‫ژیانی مرۆڤە‪ ،‬هەردەم پێناسە و شیكردنەوەی جیاجیا‬ ‫و ه��ەم��ەڕەن��گ ه��ەڵ��دەگ��رێ��ت‪ ،‬ب��ەاڵم ل��ە زۆرب���ەی ئەم‬ ‫پێناسانەدا چەمكێكی سەرەكی دەبێ لە پێناسەكردنی‬ ‫ئەم وشە قووڵ و پڕمانایەدا وەبەرچاو بگیرێت‪ ،‬ئەویش‬ ‫ناسینی مافی مرۆڤەكان بەگشتییە‪ ،‬بەو مانایە كە‬ ‫لە هەر پێناسەیەك لەسەر دێموكراسی دەبێ مرۆڤەكان‬ ‫هۆكار و هێمای سەرەكی بن‪ .‬بۆ وێنە لە سادەترین‬ ‫پێناسە لە دێموكراسی كە یەكێك لە بەپێزترین وتەكانیشە‬ ‫كە لەو پێوەندییەدا گوتراوە‪ ،‬دێموكراسی و حكوومەتی‬ ‫دێموكرات فەرمانڕەوایی خەڵك بەسەر خەڵك دایە‪،‬‬ ‫كۆمەاڵنی خەڵك رۆڵ��ی سەرەكییان هەیە‪ ،‬چوونكە‬ ‫لەم شێوازە لە دەسەاڵتدارێتیدا بە پێچەوانەی باقی‬ ‫شێوازەكانی وەك پاشایەتی‪ ،‬سەرەڕۆیی و ‪ ..‬هەر كارێك‬ ‫كە دەكرێت لە الیەن بەشێك لە ماقواڵن و رووناكبیرانی‬ ‫خەڵكەوە و بە خاتری باقی كۆمەاڵنی خەڵك و كۆمەڵگا‬ ‫بەڕێوە دەچێت‪ ،‬چەمكی دێموكراسی گەلێك خەسڵەت‬ ‫و تایبە‌تمەندی لەخۆ دەگرێت كە زۆربەیان هەر بەهادان‬ ‫بە وشەی خەڵك و بۆ خەڵكە كە لێرەدا بە كورتی ئاماژە‬ ‫بە چەندانەیان دەكەین‪.‬‬ ‫ئا‪ -‬وەبەرچاوگرتنی حورمەت و كەرامەتی مرۆڤ‪:‬‬ ‫لە دێموكراسیدا بە هۆی ئەوەی كە وەك پێشتر باسمان‬ ‫كرد ئامانج بەهرەمەندیی مرۆڤەكانی ئەو كۆمەڵگایە‬ ‫لە بارودۆخێكی باشتری شیاوی مرۆڤە‪ ،‬رێزگرتن لە‬ ‫مرۆڤەكان بێ وەبەرچاوگرتنی جیاوازییە رواڵەتییەكانی‬ ‫نێوانیان یەكێك لە سەرەكیترین تایبە‌تمەندییەكانی‬ ‫دێ��م��وك��راس��ی��ی��ە‪ ،‬ب���ەو م��ان��ای��ە ك��ە دێ��م��وك��راس��ی بەبێ‬ ‫وەبەرچاوگرتنی هەر چەشنە جیاوازییەك‪ ،‬مرۆڤەكان‬ ‫تەنیا بە هۆی جەوهەری مرۆڤبوونیانەوە بە شایانی‬ ‫ح��ورم��ەت و ك��ەرام��ەت دەزان��ێ��ت ك��ە دەب��ێ وەبەرچاو‬ ‫بگیرێت‪ ،‬تەنانەت ئەگەر كەسانێك بە دژی زۆر بەهای‬ ‫مرۆڤایەتی هەڵسوكەوتیان كرد دیسان دەبێ حورمەت‬ ‫و كەرامەتیان لە جێگای‌ خۆی پارێزراو بێت‪ ،‬پاشان‬ ‫خەتاو سەرپێچییان بخرێتە بەر ناڕەزایەتی و لێپرسینەوە‪.‬‬ ‫تایبەتمەندییەك كە لە باقی شێوازگەلی دەسەاڵتدارێتیدا‬ ‫یان بوونی نیە یا زۆر بەكاڵی وەبەرچاو دەكەوێت‪ ،‬هەر‬ ‫لەمڕوەشەوەیە كە دێموكراسی بۆتە باشترین چەمكی‬ ‫سەردەم بۆ بەڕێوەبردنی جیهانی ئە‌مڕۆكە ‪.‬‬ ‫ب‪ -‬فرەچەشنی و پۆلۆرالیسم‪ :‬لە دێموكراسیدا‬ ‫بیروڕای جیاواز و تەنانەت دژبەیەك ئیمكانی دەربڕینی‬ ‫بۆ هەموو الیەك لەئارادایە‪ ،‬لە ڕاستیدا ئەگەرچی لە‬ ‫دێموكراسیدا تەك بە تەكی مرۆڤەكان رێزیان لێگیراوە‪،‬‬ ‫بەاڵم سەر‌‌ەڕای ئەوەش بوونی هەمەڕەنگی لە كردار و‬ ‫بیرو بۆچوونی نێوان مرۆڤەكانی نێو كۆمەڵگایەكدا وەك‬ ‫بەهایكی سەرەكی لەبەرچاو گیراوە و دەربڕینی ڕای‬ ‫جیاواز‪ ،‬تەنانەت جیاواز لەگەڵ زۆرینەی كۆمەڵگا‬ ‫دژایەتی لەگەڵ ناكرێت و مافی هەر تاقم و گروپێكە‬ ‫كە بە وەبەرچاوگرتنی ئوسول و پڕنسیپە بنەڕەتییەكان‬ ‫ڕاو بیرۆكەی خۆیان باڵو بكەنەوە و بۆ دابە‌زاندنی لە‬

‫‪11‬‬

‫كێشەی سەقامگیربوونی دێموكراسی‬ ‫لە رۆژهەاڵتی ناوەڕاستی نوێدا‬ ‫نێو كۆمەڵگادا هەوڵ بدە‪.‬ن بوونی وەها تایبەتمەندییەك‬ ‫نەتەنیا نابێتە ه��ۆی تێكچوونی كۆمەڵگا‪ ،‬بەڵكوو‬ ‫بەپێچەوانە رەوت���ی ه��ەڵ��ب��ژاردن��ی ش��ێ��وەازی ڕاس��ت و‬ ‫دروست بۆ كۆمەڵگا دێنێتە پێش كە لە نێو بوونی بیری‬ ‫جیاوازدا بە ئازادییەوە كام شێواز كە بە دروستی دەزانن‬ ‫هەڵیبژێرن ‌و لە كۆمەڵگادا پیادەی بكەن‪ ،‬لە الیەكی‬ ‫دیكەوە بەالڕێداچوونی كۆمەڵگا كەم دەكاتەوە چوونكە‬ ‫لە نێو كۆمەڵگای دێموكراتدا هەموو الیەنەكانی ژیانی‬ ‫خەڵك دەخرێتە بەرباس و لێكۆڵینەوە و باشترین و كەم‬ ‫هەڵەترین شێواز پەسە‌ند دەكرێت‪.‬‬ ‫ج‪ -‬ئ���ازادی���ی پێكهێنانی رێ��ك��خ��راو و بوونی‬ ‫ئ��ۆپ��ۆزی��س��ی��ۆن ل��ە ك��ۆم��ەڵ��گ��ادا‪ :‬یەكێكی دی��ك��ە لە‬ ‫بنەماكانی دێموكراسی ئ��ازادی��ی پێكهێنانی ك��ۆڕ و‬ ‫كۆمەڵی جۆراوجۆر و سەربە‌خۆیە تەنانەت ئەگەر ئەو‬ ‫رێكخراوانە دژ بە دەس��ەاڵت��ی حاكم چاالكی بكەن‪.‬‬ ‫ل��ە ڕاستیدا ئ��ازای��دی دام��ەزران��دن��ی حیزب و بوونی‬ ‫ئۆپۆزیسیۆنی چاالك نیشاندەری پابەندبوونی دەسەاڵتی‬ ‫حاكمە بە دێموكراسی و جیاكەرە‌‌وەی لەو دەسەاڵتانەیە‬ ‫كە تەنیا بە رواڵ���ەت خۆیان بە دێموكرات دەزان���ن و‬ ‫لە بەرامبەر بوونی دێموكراسیی راستەقینە لە نێو‬ ‫دەسەاڵتێكدایە‪ .‬هەر بۆیە لە نێو سیستمە سیاسییەكانی‬ ‫ئەمڕۆكەشدا ئەگەرچی زۆر واڵت هەن كە ئیدیعای‬ ‫پابەندبوون بە بنەما دێموكراتیكەكان دەكەن‪ ،‬بەاڵم هەر‬ ‫بە وردبوونەوە لە بازنەی دەسەاڵتیا‌ن و گەڕان بە نێو‬ ‫بنەماكانی دێموكراسیدا دەتوانین بە ئاسانی ڕاستبوون‬ ‫یا پووچەڵبوونی ئیدیعاكەیان بسەلمێنین‪ ،‬بۆ وێنە‪،‬‬ ‫ئێران‪ .‬سەردە‌‌مدارانی ئێران هەمیشە جاڕیان داوە كە‬ ‫ئێمە ئازادترین واڵت و دێموكراتترین واڵتین لە جیهاندا‪،‬‬ ‫بەاڵم ئەگەر هەر ئەم بڕگەیە لە نێو دەسەاڵتی حاكمدا‬ ‫سەیر بكەین پێویست ناكات كە زیاتر خۆ ماندوو بكەین‬ ‫و دەبینین كە تەنانەت یەك رێكخراوە و گرووپی نەیار‬ ‫لەگەڵ بیر و بۆچوونی دەسەاڵت ئیزنی بوونی نیە چ‬ ‫بگات بەوەی كە ئۆپۆزیسیۆنی سیاسی بوونی هەبێت‬ ‫و چاالكی بكات و دژ بە دەسەاڵتی حاكم هەڵوێست‬ ‫بگرێت‪ ،‬ه��ەر ل��ەم رووەوە ئیدیعای واڵتێك وەك ئێران‬ ‫جگە لە ئیدیعایەكی پڕوپوچ‪ ،‬بنەمایەكی دیكەی نیە‪.‬‬ ‫تایبەتمەندییەكانی دێموكراسی گەلێك زیاتر لەوەن كە‬ ‫بكرێت لە وتارێكی چەند الپەڕەییدا ئاماژەیان پێبكەین‪.‬‬ ‫هەر لەمڕووەوە پاش هێنانە بەرباسی ئەم چەند دێڕە‬ ‫لە بارەی دێموكراسی‪ ،‬دەچینە سەر بەشی سەر‌‌كی لە‬ ‫پێو‌‌ندی لەگەڵ ئەو گرفتانەی كە واڵتانی ئازادبووی‬ ‫باكوری ئەفریقا و رۆژهەاڵت ناوەڕاست بۆ دامەزراندنی‬ ‫سیستمێكی دێموكرات لەگەڵیان بەرەوڕوون‪.‬‬

‫ه���ەروەك دەزان��ی��ن رۆژه��ەاڵت��ی ن��ێ��وەڕاس��ت ئەگەر‬ ‫گرینگترین ناوچەی ژئۆپۆلۆتیكی سەر رووی زەوی‬ ‫نەبێت‪ ،‬ب��ە دڵنیاییەوە یەكێك ل��ە گرینگترینی ئەو‬ ‫ناوچانەیە‪ ،‬هەر بۆیە هەر رووداوێك كە لەو ناوچەیەدا‬ ‫روو بدات كارتێكەری دەخاتە سەر باقیی جیهان‪ .‬بوونی‬ ‫زیاتر له ‪ ٦٠‬لەسەدی نەوتی جیهان لەو ناوچەیە و‬ ‫ئیستراتیژیكبوونی هەر یەك لە واڵتانی ناوچە لە باری‬ ‫سیاسییەوە هەمیشە ئەم ناوچەیەی كردۆتە سەردێڕی‬ ‫سەرنج و تەماعی زلهێزانی جیهان لە رۆژئاواوە بگرە تا‬ ‫دەگاتە رۆژهەاڵت‪ .‬هەر لەمڕووەوەیە كە زلهێزانی جیهان‬ ‫بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەكانیان لە ناوچە هیچكات‬ ‫خۆیان لە گۆڕانكارییەكانی ناوچە بەدوور نەگرتوە و‬ ‫هەردەم رۆڵیان تێدا گێڕاوە و لە هەر قۆناخێك لە ژیانی‬ ‫سیاسی ئەم واڵتانەدا بەجۆرێك هەڵوێستیان گرتووە‪ .‬پاش‬ ‫شەڕی دووهەمی جیهانی و سەربەخۆبوونی زۆربەی‬ ‫واڵتانی ناوچە لە ژێر چەپۆكی زلهێزانی رۆژئاوا‪،‬‬ ‫كۆمەڵێك دەسەاڵتی پاوانخواز و سەرەڕۆ جڵەوی ژیانی‬ ‫كۆمەاڵنی ئەم واڵتانەیان گرتەدەست و دەستیان كرد بە‬ ‫راووڕووت و چەوسانەوەی گەالنی ژێرچەپۆكیان‪ ،‬لەو‬ ‫نێوەدا زلهێزانی جیهانیش كە حاكمانی حەڵقەبەگوێیان‬ ‫بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەكانیان لە ناوچەدا د‌‌ویست‬ ‫چاویان لە زۆربەی پێشێلكارییەكانی مافی مرۆڤ و‬ ‫ئەو زوڵم و زۆران��ەی كە دەرح��ە‌ق خەڵكانی ناوچە لە‬ ‫الیەن حاكمانی زۆردار بە‌‌ڕێوە دەچوو‪ ،‬بەستبوو‪ .‬بەاڵم‬ ‫سە‌رە‌تای ساڵی ‪٢٠١١‬ی زایینی دەسپێكی خاڵێكی‬ ‫وەرچەرخان لە بارودۆخی ناوچەی رۆژهەاڵتی ناوەڕاست‬ ‫و ژیانی پڕ لە چەرمەسەریی كۆمەاڵنی خەڵكی ئەم‬ ‫ناوچەیە ب��وو‪ .‬گەالنی وەزاڵەهاتووی ناوچە بێزار لە‬ ‫چەوسانەوە و سە‌رە‌ڕۆیی دیكتاتۆران دژ بە بێدادی و‬ ‫ژیانی نامرۆڤانەی خۆیان راپەڕینێكیان دەست پێكرد كە‬ ‫تەواوی دونیای خستە جۆش و خرۆشەوە و ئێستاكەش‬ ‫پاش تێپەڕینی ساڵێك بە‌سەر ئەم دەسپێكەدا بڵێسەكانی‬ ‫ه��ەروا داوێ��ن��ی دیكتاتۆرانی د‌‌ەوروب���ەر دەگ��رێ��ت��ەوە و‬ ‫بۆتە خ��ۆرەی گیانی دەسەاڵتی پاوانخوازانی گشت‬ ‫رۆژه��ەاڵت��ی ن��اوەڕاس��ت‪ .‬راپەڕینێك كە لە توونێسەوە‬ ‫چەخماغەی لێدرا و زۆری پێنەچوو كە تەخت و بەختی‬ ‫دیكتاتۆرانی میسر و لیبیشی تێكەوەپێچا و كۆڵەكەی‬ ‫زوڵمی زۆر لە مڵهوڕانی ‌دیكەی ناوچەیشی خستۆتە‬ ‫لەرزەوە‪ .‬بە هاتنەئارای ئەم گۆڕانكارییانە و دەسپێكی‬ ‫كەشەوهەوایەكی نوێ چاوەڕوانی بەسەرچوونی رۆژانی‬ ‫پڕ لە تاریكی دیكتاتۆرییەت لە ناوچە لە نێو دڵی‬ ‫گشت گەالنی رۆژهەاڵتی ناوەڕاستدا چرۆی كردووە‪،‬‬ ‫بەم پێیە بەرچاوترین ئاڵترناتیو بۆ داهاتووی ئەم واڵتانە‬

‫مێتۆدی دێموكراسییە كە لە واڵتانی دیكەی ئازاد‬ ‫متمانەی خەڵكی بەناو سیستمێكی كەم هەڵە وەد‌‌ست‬ ‫هێناوە‪ .‬بەاڵم هەروەك دەزانین دێموكراسی لە رۆژئاوا‬ ‫ل��ە مێژساڵە چ ل��ە ب��اری فەلسەفی و چ ل��ە باری‬ ‫ك��ردەوەدا سەقامگیر بووە و دژوارییەكانی تێپەڕاندووە‬ ‫و دامەزاندنی دێموكراسی لە والتانێكدا كە سااڵنیكی‬ ‫دوورودرێژ لەسەر بنەمای فكری و كردەوەیی تەكڕەوانە‬ ‫راهاتوون لەگەڵ گەلێك تەنگ و چەڵەمە بەر‌ە‌وڕوویە‬ ‫كە لێرەدا بە كورتی ئاماژەیان پێدەكەین‪.‬‬ ‫ئا‪ -‬بنەما فكرییەكان‪ :‬بۆ بە‌كردەوەدەرهێنانی هەر‬ ‫مێتۆدێك سەرەتا پێویستە لە ب��اری فكری و هزری‬ ‫ئامادەكاری تەواوی بۆ بكرێت‪ ،‬بە واتایەكی دیكە دەبێ‬ ‫بیر و هزری كۆمەڵگا بۆ هاتنی فەلسەفەیەكی نوێ‬ ‫لە ژیان و كاروباری رۆژانەیان ئامادە بكرێت‪ ،‬پاشان‬ ‫ئاڵترناتیوی خوازیار بخرێتە مەیدانی كردەوە و كاری‬ ‫پێبكرێت‪ ،‬پێویستییەك كە بەهۆی زاڵبوونی چەندین‬ ‫دەیە سەرەڕۆیی و یەكدەنگی لە واڵتانی ئازادبوو لە‬ ‫چنگاڵی دیكتاتۆران بەداخەوە بوونی نییە یان زۆر ب‌ە‬ ‫كزی دەبیندرێت‪ ،‬واڵتانی ئازادبووی توونێس و میسر و‬ ‫لیبی و لەوانەیە چەندین واڵتی دیكەیش لە داهاتوویەكی‬ ‫نیزیكدا لە باری تێۆریزەكردنی بنەماكانی دێموكراسی‬ ‫لەگەڵ گرفتی زۆر بەرەوڕوو دەبنەوە‪ .‬لە واڵتانێك كە‬ ‫دەسەاڵتدارێتی سەرەڕۆ تەنیا بیركردنەوە لە یەك هزر و‬ ‫شێوازی دەسەاڵتدارێتی بەسەر خەڵكدا سەپاندووە ناكرێت‬ ‫چاوەڕوانی ئەوە بكەین كە بە نەمانی دەسەالتدارێتی‬ ‫دی��ك��ت��ات��ۆران بیری ئ��ەو كۆمەڵگایەش ل��ە ڕۆژێكدا‬ ‫گۆڕانی بەسەردا بێت و ببێت بە هزرێكی دێموكراتیك‪،‬‬ ‫هەر بۆیە جێگیركردنی چەمكی دێموكراسی لە نێو‬ ‫تاكەكانی كۆمەڵگایەك كە بە تازەیی تیشكی هزری‬ ‫ئازاد ڕووی تێكردوون ماوەیەكی دەخایەنێت لەم رووەوە‬ ‫پێویستە بۆ پەرەگرتنی وەها بیرێك هەوڵێكی بێوچان‬ ‫لە الی��ەن روناكبیرانی ئ��ەم واڵت��ان��ەوە بدرێت چوونكە‬ ‫بەدڵنیاییەوە ئەگەرچی رزگاربوون لە دەست دیكتاتۆران‬ ‫سەركەوتنێكی مەزنە بۆ گەالنی ئەم واڵتانە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫سەركەوتنی یەكجارەكی ئەوكاتە بەدەست دێت كە بیر‬ ‫و بۆچونی دیكتاتۆرییەت و تەكڕەوی بۆ هەمیشە لە‬ ‫نێو هزری ئەو كۆمەڵگایانە بنبڕ بكرێت و بە جێگای‬ ‫ئەو هزری لێبوردەیی و قەبووڵی جیاوازییەكانی نێوان‬ ‫تاكەكان سەقامگیر بێت و روح��ی لێبوردەیی ببێتە‬ ‫بنەمای ژیانی كۆمەڵگا‪.‬‬ ‫ب‪ -‬بەهێزبوونی پێگەی هێزە نیزامییەكان لە نێو‬ ‫سیاسەت‪ :‬گرفتێكی دیكەی ئەم واڵتانە بەهێزبوونی‬ ‫پێگەی هێزە چەكدارەكان لە نێو دەسەاڵتی سیاسی و‬

‫دەستێوەردانی لەڕادەبەدەریان لە كاروباری دەوڵەتدایە‪،‬‬ ‫ئەگەر ئاوڕێك لە مێژووی چەند ساڵەی ئەم واڵتانە‬ ‫ب��ەینەوە لە هەموویاندا دیكتاتۆرانی لەناوچوو گەورەی‬ ‫سەربازی بوون كە یان بە كودێتایەكی سەربازی یا بە‬ ‫زۆری سەرەنێزە هاتوونە‌تە سەر كار‪ ،‬پاشانیش دە‌‌سەاڵتیان‬ ‫بۆ هەمیشە پ��اوان ك��ردووە و د‌‌ستیان داوەت��ە پاكسازی‬ ‫نەیاران و دژبەرانی خۆیان‪ .‬ب‌ە سەرنجدان بەو مێژووە‬ ‫تاڵەی كە لە دەستێوەردانی نیزامییەكان لە دەسەاڵت‬ ‫لەم واڵتانەدا هەیە بە دڵنیاییەوە یەكێك لە گەورەترین‬ ‫لەمپەرەكانی هاتنەئارای دەسەاڵتێكی تەواو خەڵكی و‬ ‫دێموكرات‪ ،‬ژنڕاڵە نیزامییەكانی ئەم واڵتانەن كە رێگرتن‬ ‫لە رخنە‌ی دووبارەی ئەم توێژە بۆ نێو د‌ەسەاڵتی سیاسی‬ ‫ئەركێكی سەرەكی حكوومەتی دێموكراتیكە‪.‬‬ ‫ج‪ -‬بوونی كۆمەڵگایەكی خێڵەكی و عەشیر‌‌یی‪:‬‬ ‫یەكێكی دیكە لەو گرفتانەی كە لە واڵتانی ئازادبوو بەر‬ ‫بە سەقامگیربوونی دێموكراسی دەگرێت‪ ،‬خێڵەكیبوونی‬ ‫كۆمەڵگایە‪ .‬لە نێو دەسەاڵتی دێموكراتیكدا تەواوی‬ ‫ب��ەڕێ��وەب��ەران��ی واڵت بەپێی ت��وان��ای��ی و لیهاتووییان‬ ‫ل��ەو ئ��ەرك��ەی ك��ە پێیان س��پ��ێ��ردراوە ه��ەڵ��دەب��ژێ��ردرێ��ن و‬ ‫ئ��ەرك��دار دەك��رێ��ن‪ ،‬ب��ەاڵم لە كۆمەڵگایەك كە هێشتا‬ ‫روح��ی خێڵگەری و تایفەپەرەستی بوونی هەیە زۆر‬ ‫بە د‌ە‌گمەن ئیمكانی ئەوه هەیە كە كەسێكی بەتوانا‬ ‫بەبێ وەبە‌رچاوگرتنی ئ��ەوەی كە سەر بە چ تایفە و‬ ‫عەشیر‌‌ەتێكە هەڵبژێردرێت كە ئەم كێشەیەش بنەماكانی‬ ‫دێموكراسی پێشێل دەكات‪ ،‬هەر بۆیە یەكێك لە ئەركە‬ ‫گرینگەكانی دەسەاڵتە تازەكانی ئەم واڵتانە هەوڵدان بۆ‬ ‫نەهێشتنی ئەم دیاردە نادێموكراتیكەیە كە ئەگەر لە نێو‬ ‫واڵتێكدا بمێنێتەوە بەدڵنیاییەوە كێشەی زۆر بۆ تەبایی و‬ ‫سە‌قامگیربوونی دێموكراسیی راستەقینە پێكدێنێت‪ .‬لەو‬ ‫پێوەندییەدا دەتوانین ئێڕاقی پاش رووخانی سەدام حوسێن‬ ‫بە نموونە بێنینەوە كە لە هەڵبژاردنێكی ئازادیشدا بەهۆی‬ ‫تایفەخوازیی خەڵكانی ئێڕاق هیچكات كەسانی پسپۆر‬ ‫و لیهاتووی سەربەخۆ بەتایبەت لە نێو عەرەبەكاندا‬ ‫توانایی هەڵبژاردنیان بۆ نەڕەخساوە و ئەگەر سەیرێكی‬ ‫بازنەی دەسەاڵت و پارلمانی ئەم واڵتە بكەین زیاتر وەك‬ ‫دەسەاڵتێكی چەند خێڵی و تایفەیی دێتە بەرچاو تاكوو‬ ‫وەك دەسەاڵتێكی دێموكرات‪.‬‬ ‫د‪ -‬ب��وون��ی ه��ێ��زە ئیسالمییە بناژۆخوازەكان‪:‬‬ ‫الیەنگرانی ئیسالمیی ئەلقاعیدەیی لە هەر دەرفەتێك‬ ‫كەڵك وەردەگرن تا بیرۆكەی خۆیان پەرە پێبدەن و ئەگەر‬ ‫هەلومەرجی لەبار بۆیان رەخسا‪ ،‬پیادەی بكەن‪ ،‬لەم‬ ‫ڕووەوە یەكێكی دیكە لە كێشەكانی واڵتانی ئازادبوو‬ ‫لە چنگاڵی دیكتاتۆرانە‪ ،‬هەر بۆیە ئەركی گرینگی‬ ‫دەسەاڵتی تازەی ئەو واڵتانە روونكردنەوەی ئامانجی‬ ‫ئەم گروپانەیە بۆ خەڵك تا گەالنی ئەم واڵتانە پاش‬ ‫رەزگاربوون لە دەستی دیكتاتۆرانی نیزامی نەكەونە‬ ‫داوێنی دیكتاتۆرانێكی مێزەر بەسەر و پاوانخوازیی‬ ‫ئایینی‪.‬‬ ‫لە كۆتاییدا پێویستە بڵێین كە ئەگەرچی واڵتانی‬ ‫ت��ازە رزگ��ارب��ووی ب��اك��ووری ئەفریقا و رۆژهەاڵتی‬ ‫ناوەڕاست گەلێك تایبەتمەندیی هاوشێوەیان هەیە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫لە هەمان كاتیشدا جیاوایگە‌لێكیشیان هەیە كە ناتوانین‬ ‫هەموویان بخەینە یەك خانەوە‪ ،‬بۆ نموونە لە واڵتێكی‬ ‫وەك توونێس ئەگەرچی دیكتاتۆریەتی تێدا حاكم بوو‬ ‫بەاڵم بە هەوڵی خەڵكی ئازادیخوازی ئەو واڵتە چەندین‬ ‫‪NGO‬ی سەربەخۆ و مەدەنی كارو چاالكییان كردووە‬ ‫و تا رادەیەك خەڵكیان لەگەڵ مافەكانی خۆیان ئاشنا‬ ‫كردووە‪ ،‬هەر بۆیەش دەبینین كە پاش ئازادی ئەو واڵتە‬ ‫و لە هەوەڵین هەڵبژاردنی ئازاددا لە مانگی ئۆكتۆبر‪،‬‬ ‫خەڵك بە شێوەیەكی زۆر سەردەمیانە بەشداری دەكەن و‬ ‫الیەنەكانی نێو هەڵبژاردنیش بە روحێكی دێموكراتیك‬ ‫قەبووڵی رەوتەكە دەكەن‪ .‬بەاڵم دەبێ چ��اوەڕوان بین و‬ ‫ببینین كە ئایا گۆڕانكارییەكانی ناوچە تا چ ئاستێك‬ ‫بەرەو سەقامگیربوونی یەكجارەكیی دێموكراسی هەنگاو‬ ‫دەنێت و خەڵكی ناوچە بەرهەمی هەوڵ و تێكۆشانی‬ ‫خۆیان دەبیننەوە یان نا!؟‬

‫بۆ هاوكاریی زیاتری هێزە دێموكرات و پێشكەوتووەكانی ئێران تێبكۆشین‬


‫رۆژنامەی «كوردستان» و ماڵپەڕەكانی حیزبی دێموكراتی كوردستانی ئێران‬ ‫لە تۆڕی جیهانیی ئینتێرنێتدا‪:‬‬ ‫‪http://www.pdki.org‬‬ ‫‪pdkiran@club-internet.fr‬‬

‫‪www.kurdistanmedia.com‬‬ ‫‪info@kurdistanmedia.com‬‬

‫‪Organ of the Central Committee of Democratic Party of Iranian Kurdistan‬‬ ‫‪No: 570 6 Dec 2011‬‬

‫ئینتێرنێت دەكرێتە دژەسانسۆر‬

‫ژمارەیەك لە پسپۆڕانی بواری تێكنۆلۆژیی‬ ‫زان��ی��اری و داكۆكیكارانی ئ��ازادی��ی ئینتێرنێت‬ ‫دەی��ان��ه��ەوێ رووب������ەڕووی چالێشگەلێك وەك‬ ‫سانسۆری ئانالین و فیلتێرینگ ببنەوە‪ .‬بەپێی‬ ‫راپۆرتی دۆیچەوێلە‪ ،‬ئەم پسپۆڕ و داكیكارانەی‬

‫ئازادیی گۆڕەپانی ئانالین‪ ،‬دەیانهەوێ ئەم كارە بە‬ ‫سەرمایەدانانی زیاتر لەسەر متمانە و یەكیەتیی‬ ‫بەكارهێنەرانی ئینتێرنێت و لە رێگەی رێگەچارە‬ ‫«چڕنەبووەكان»ەوە جێبەجێ بكەن‪.‬‬ ‫هەوڵە دژەسانسۆرەكان لە كاتێكدا زیاتر دەبن‬

‫كە ب��اس لە سانسۆری ئینتێرنێت لە ئامریكا‬ ‫پەرەی سەندووە‪ ،‬ئەمەش بە هۆی پێشكەشكردنی‬ ‫گەاڵڵەیەكی ناسراو بە «پێشگرتن بە قاچاخی‬ ‫ئانالین» (‪)Stop Online Piracy Act‬‬ ‫بە كۆنگرەی ئەو واڵتە‪ .‬بەپێی راپۆرتی هەمان‬

‫لە دوایین راپۆرتی رێكخراوی‬ ‫شەفافییەتی نێونەتەوەییدا‪،‬‬ ‫لە ئێران وەكوو یەكێك‬ ‫ل���ە گەندەڵترین‬ ‫واڵت������ان������ی‬

‫راپۆرتێك‪ ،‬رادەی گەندەڵی لە واڵتانی جیهانی‬ ‫راگەیاند و ئێران كەوتنە پلەی سەدوبیستەمەوە‪.‬‬ ‫بەپێی راپ��ۆرت��ەك��ە‪ ،‬زێالندێ نۆ و دانمارك‪،‬‬ ‫«پ��اك��ت��ری��ن» و ك����ورەی ب���اك���وور و س����وودان‪،‬‬ ‫«گەندەڵترین» واڵتانی جیهانن‪.‬‬ ‫بەپێی راپۆرتی ‪ ،DW‬رێكخراوی شەفافییەتی‬ ‫گە ند ە ڵی‬ ‫ن��ێ��ون��ەت��ەوەی��ی‪ ،‬رادەی‬

‫گەندەڵی بە‬

‫س��ەرچ��اوە‪ ،‬مەبەستێكی خ��ێ��رخ��وازان��ە ل��ە پشت‬ ‫پێشكەشكردنی وەه��ا گەاڵڵەیەك بە كۆنگرەی‬ ‫ئامریكاوەیە و ئ��ەو م��اڵ��پ��ەڕان��ە دەگ��رێ��ت��ەوە كە‬ ‫بێگوێدان بە مافی خاوەندارێتی‪ ،‬نێوەڕۆكەكان لە‬ ‫شێوەگەلی جۆراوجۆردا باڵو دەكەنەوە‪ .‬ئامریكا لە‬ ‫بەراورد لەگەڵ واڵتانی دیكەدا‪« ،‬سیاسەتگەلێكی‬ ‫كراوەتری بەنیسبەت فەزای مەجازی و ئینتێرنێت‬ ‫ل��ەپ��ێ��ش گ���رت���ووە»‪ .‬داك��ۆك��ی��ك��اران��ی ئازادیی‬ ‫ئینتێرنێت لەو باوەڕەدان كە هەر جۆرە هەنگاوێكی‬ ‫كونترۆڵكەرانە و بەرتەسككەرانە لەم ب��وارەدا لە‬ ‫الی��ەن ئامریكاوە‪ ،‬دەتوانێ لە پێناو پەرەپێدانی‬ ‫فیلتێرینگ و س��ان��س��ۆردا بیانوو ب��دات��ە دەست‬ ‫سەركوتكەرانی گ��ەورەی دیجیتاڵ لە جیهاندا‪،‬‬ ‫وەك ئێران و چین و رووسیە و هتد‪.‬‬ ‫بەپێی هەمان راپۆرت‪ ،‬گرووپێك لە پسپۆڕان‬ ‫خەریكی ك��ارك��ردن ل��ەس��ەر پەرەپێدانی دامینە‬ ‫ئاست ب��ەرزە (‪)Top Level Domains‬‬ ‫دژەس���ان���س���ۆرەك���ان���ن‪ .‬ئ�����ەوان دەی���ان���ه���ەوێ لە‬ ‫تێكنۆلۆژییەك كەڵك وەربگرن كە دەرەتانێك بۆ‬ ‫دۆزینەوەی سەرچاوەكەی نەمێنێ و بەم پێیەش‬ ‫دەوڵەتەكان نەتوانن كونترۆڵ و سانسۆری خۆیان‬ ‫جێبەجێ بكەن‪ ،‬تێكنۆلۆژییەك كە ه��ەر ئێستا‬ ‫ك��اری پێ دەك��رێ و تەنیا ماوەتەوە پ��ەرەی پێ‬ ‫بدرێ‪.‬‬

‫ئێران‪ ،‬یەكێك لە گەندەڵترین واڵتانی جیهانە‬

‫جیها ن‬ ‫ر ێكخر ا و ی‬ ‫ن��ێ��ون��ەت��ەوەی��ی بە‬

‫ناو براوە‪.‬‬ ‫شەفافییەتی‬ ‫ب��ڵ��اوك�����ردن�����ەوەی‬

‫بەپێی هەڵسوكەوت و كردەوەی‬ ‫ك��ارم��ەن��دان��ی دەوڵ��ەت��ی و كەڵكی‬ ‫نابەجێی سیاسەتڤانان لە پلەوپایەی خۆیان‬ ‫لە واڵتە جیاجیاكاندا مەزندە دەكا‪ .‬كەمترین رادەی‬

‫ئیمتیازی ‪ 10‬و زۆرترین‬ ‫بە ئیمتیازی سیفر دیاری‬ ‫دەكرێ‪.‬‬ ‫ئ����ێ����ران ب����ۆ ساڵی‬ ‫‪ ،2011‬ب��ە ئیمتیازی‬ ‫‪ 2/7‬كەوتووەتە پلەی‬ ‫سەدوبیستەمەوە و لە نێو‬ ‫گەندەڵترین واڵتانی جیهاندا‬ ‫ناوی هاتووە‪ .‬لەقاودرانی ئیختالسە‬ ‫م���ی���ل���ی���اردی���ی���ەك���ان ل����ە الی����ەن‬ ‫دام����ەزراوە فەرمییەكانی‬ ‫ئ���ێ���ران و پەرەگرتنی‬ ‫ب��ەرت��ی��ل��خ��واردن ل��ە نێو‬ ‫كاربەدەستانی دەوڵ��ەت��ی و‬ ‫سیاسەتڤانانی كۆماری ئیسالمیدا‪،‬‬ ‫جێی گومانی بۆ رێكخراوی شەفافییەتی‬ ‫نێونەتەوەیی نەهێشتووەتەوە كە ئێران یەكێك لە‬

‫گەندەڵترین واڵتانی جیهانە‪.‬‬ ‫زێالندێ نۆ بە ئیمتیازی ‪ 9/5‬و‬ ‫دانمارك‬

‫ئ����ی����م����ت����ی����ازی‬ ‫ب������ە‬ ‫‪ 9/4‬ب��ە ن��ۆرە ك��ەوت��وون��ەت��ە پلەكانی‬ ‫یەكەم و دووه��ەم��ەوە‪ .‬فەنالند‪ ،‬سوئێد‪،‬‬ ‫سەنگاپوور لە پلەكانی دوات��ری «پاكترین‬ ‫واڵتانی جیهان»دا هەڵكەوتوون‪ .‬بەپێی راپۆرتی‬ ‫رێكخراوی شەفافییەتی نێونەتەوەیی‪ ،‬سیاسەتڤانان‬ ‫و كاربەدەستانی دەوڵەتی لەو واڵتانە‪ ،‬لە پێوەندی‬ ‫ل��ەگ��ەڵ گەندەڵيی م��اڵ��ی��دا‪ ،‬زۆر رووڕاس����ت و‬ ‫بەئەخالقن‪.‬‬

‫ئامریكا لەمەڕ عێراق‪ ،‬هۆشداری بە ئێران دا‬ ‫جۆ بایدێن‪ ،‬جێگری سەركۆماری ئامریكا‬ ‫ه���ۆش���داری ب��ە ئ��ێ��ران دا ل��ە چ���وون���ەدەرەوەی‬ ‫هێزەكانی ئامریكا لە عێراق‪ ،‬كەڵكی نابەجێ‬ ‫وەرن��ەگ��رێ‪ .‬بایدێن لە دی��داری خۆی لەگەڵ‬ ‫ن��ووری مالیكی‪ ،‬س��ەرۆك وەزیرانی عێراق لە‬ ‫رەوت��ی سەفەری حەوتووی راب��ردووی بۆ ئەو‬ ‫واڵت���ە‪ ،‬وێ���ڕای ئ��ام��اژە ب��ە چ���وون���ەدەرەوەی بە‬ ‫ت��ەواوی هێزەكانی ئامریكا لە خاكی عێراق‬ ‫ت��ا ك��ۆت��ای��ی ئەمساڵی زای��ی��ن��ی‪ ،‬ب��ە ئ��ێ��ران و‬ ‫واڵت��ان��ی دراوس��ێ��ی ع��ێ��راق ه��ۆش��داری دا كە‬ ‫ئەوە بە دەرەتانێك بۆ كەڵكی نابەجێی خۆیان‬ ‫لەقەڵەم نەدەن‪ .‬رادیۆ فەردا لە زار واشینگتۆن‬ ‫پۆستەوە راپۆرتی داوە كە بایدێن لە دیداری‬ ‫رۆژی پێنجشەممەی ح��ەوت��ووی راب���ردووی‬ ‫خ��ۆی��دا‪ ،‬ب��ە ئ��ام��اژە ب��ە ك��ۆم��اری ئیسالمی‪،‬‬ ‫وتوویەتی كە بڕوای بەوەیە كە بەغدا نایهەوێ‬ ‫بە چوونەدەرەوەی هێزەكانی ئامریكا لە خاكی‬

‫عێراق‪ ،‬هێزگەلێكی جێگرەوەی دیكە هەوڵی‬ ‫زاڵبوون بەسەر ئەم واڵتەدا بدەن‪ .‬ئەو لە كۆڕی‬ ‫بەرپرسانی پایەبەرز و یاسادانەرانی عێراق و‬ ‫هەروەها هێزە سەربازییەكانی ئامریكا و عێراقدا‬ ‫وتی‪« :‬خەڵكی عێراق ‪. . .‬بۆ جارێكی دیكە‬ ‫ملكەچی هیچ زاڵبوونێكی دەرەك��ی��ی دیكە‬ ‫نابن و هیچكات لەگەڵ ئەوە هەڵ ناكەن كە‬ ‫حكوومەتگەلێكی دیكە یەكیەتیی خاكیان پێشێل‬ ‫بكەن»‪ .‬ئەو درێژەی دا‪ :‬خەڵكی عێراق ئیزن‬ ‫نادەن واڵتانی دیكە «بە پشتیوانییە ماڵییەكانی‬ ‫خۆیان لە میلیشیاكان و رێكخستنیان‪ ،‬لە خاكی‬ ‫عێراق بە قازانجی شەڕی ناڕاستەوخۆی خۆیان‬ ‫كەڵك وەرگرن و گیانی شارۆمەندانی بێتاوانی‬ ‫عێراق بخەنە مەترسییەوە»‪.‬‬ ‫ئامریكا تا ئێستا زۆر جار ئێرانی بە پشتیوانی‬ ‫لە میلیشیاكانی عێراق تۆمەتبار كردووە و لەم‬ ‫پێوەندییەدا بەڵگەی زۆری خستووەتە ڕوو‪.‬‬

‫زایـــــەڵــــــــە‬ ‫باران‬

‫خێرێك كە بۆنی شەڕی لێ دێ‬ ‫هەواڵێكی پێوەندیدار بە سووریە چەند رۆژ‬ ‫لەمەوبەر باڵو بووەوە كە ئەگەر سووریە لەم‬ ‫دۆخە شۆڕشلێدراو و ئاڵۆزەدا نەبوایە و بۆنی‬ ‫ب��ارووت و خوێن لە شەقامەكانی شارەكانی‬ ‫نەهاتبایە‪ ،‬وێنەدەچوو هێندە گرینگی پێ‬ ‫ب��درای��ە و ل��ەوان��ەب��وو تەنیا لە چوارچێوەی‬ ‫هەوڵێكی ئ��اب��ووری ی��ان خ��ێ��رخ��وازان��ە لێك‬ ‫بدرایەتەوە‪ .‬هەواڵە سەیروسەمەرەكە ئەوەیە‬ ‫كە كۆماری ئیسالمی رایگەیاند كە پەنجا‬ ‫ه��ەزار یەكەی نیشتەجێبوون لە سووریە بۆ‬ ‫خەڵكی كەمداهات درووست دەكات‪ .‬ئەگەر‬ ‫كەسێك ئاگاداری رووداوەكانی سووریە و ئەو‬ ‫كوشتوبڕەی چەند مانگە رۆژ نیە قوربانی‬ ‫نەستێنێ‪ ،‬ببێ‪ ،‬بەاڵم لە هەڵوێستی كۆماری‬ ‫ئیسالمی بەنیسبەت ئەم رووداوان���ە بێئاگا‬ ‫بێ‪ ،‬لەوانەیە الی خۆی وا بیر بكاتەوە كە‬ ‫كۆماری ئیسالمی چەندە خێرخوازە كە لەم‬ ‫ئان و ساتە ناسكەدا كە هیچ الیەنێك بیر لە‬ ‫وەها خێرخوازییەك ناكاتەوە‪ ،‬ئەو رێژیمە وەها‬ ‫هەوڵێك دەدا‪.‬‬ ‫بەپێی دوایین ئاماری رێكخراوی نەتەوە‬ ‫یەكگرتووەكان لە دەستپێكی سەرهەڵدانی خەڵك‬ ‫لە سووریە تا هەنووكە نزیك بە چوارهەزار كەس‬ ‫لە الیەن هێزە سەركوتكەرەكانی حكوومەتی‬ ‫بەشار ئەسەدەوە ك��وژراون و ش��وورای مافی‬ ‫مرۆڤی ئەو رێكخراوەیش چەند رۆژ پێش‪،‬‬ ‫دەوڵەتی سووریەی لە بواری جینایەت دژی‬ ‫مرۆڤایەتی و پێشێلكردنی مافی مرۆڤەوە‬ ‫مەحكووم ك��رد‪ .‬زی��ات��ر ل��ە دووس���ەد منداڵ‬ ‫لە نێو قوربانییەكاندان و چەندین شار هەر‬ ‫بە ت��ەواوی ك��اول ب��وون و دەوری���ان بە تۆپ‬ ‫و تانگ تەنراوە و ئەوەی دەنگی هەڵبێنێ‪،‬‬ ‫تۆپێكی پێوە دەنێن و بەگشتی كۆمەڵكوژی‬ ‫و جینایەت دژی مرۆڤایەتی لەگۆڕێدایە‪.‬‬ ‫ل��ە وەه���ا دۆخ��ێ��ك��دا‪ ،‬ك��ۆم��اری ئیسالمی‬ ‫تەنیا بە ناردنی چەكوچۆڵ و ئامرازەكانی‬ ‫سەركوت بۆ دەوڵ��ەت و پاڵپشتیی تیۆریك‬ ‫لەو رێژیمە ناوەستێ‪ ،‬بەڵكوو ئاوڕێكیش لە‬ ‫خەڵك دەداتەوە و خانوویان بۆ دروست دەكات!‪.‬‬ ‫ئەم یارییە سەیرە لەگەڵ خێر و شەڕدا تەنیا‬ ‫لە كۆماری ئیسالمی دەوەشێتەوە‪ .‬تۆ بڵێی‬ ‫كۆماری ئیسالمی ویژدانی هەژابێ و ئەم‬ ‫خانووسازییانە لە بنەڕەتڕا بۆ منداڵەكانی‬ ‫ئەو كەسانە بێ كە بە هۆی چەكوچۆڵەكانی‬ ‫كۆماری ئیسالمییەوە لەسەر شەقامەكان و‬ ‫لە نێو كۆاڵنەكانی ئەو واڵتەدا شەاڵڵی خوێن‬ ‫و مندااڵنیان بێسەرپەرەست كراون‪ .‬تۆ بڵێی‬ ‫خامنەیی لە خەو راچڵەكابێ و لە كاتێكدا‬ ‫بە هۆی ترس و تۆقینەوە شەاڵڵی ئارەقە‬ ‫بووە و تەرمی شەاڵڵی خوێنكراوی باوكێك‬ ‫یان دایكێكی ئازادیخوازیی سووری بە بەر‬ ‫چاویدا ه��ات��ووەوچ��ووە‪ ،‬پێوەندی بە وەزیری‬ ‫رێگەوشارسازیی دەوڵەتەوە گرتبێ و داوای‬ ‫ل��ێ ك��ردب��ێ ئ��ەم پ��ڕۆژەی��ە رابگەیەنێ‪ .‬تۆ‬ ‫بڵێی وەها گۆڕانێكی یەكشەوە و لە ناكاو‬ ‫رووی داب��ێ و دێ��وەزم��ەی ماڵوێرانكەری‬ ‫پاڵپشتیكەری دەوڵەتی سووریە بۆ خەڵكی‬ ‫ئەو واڵتە گۆڕابێ بە فریشتەی ئاوەدانی و‬ ‫خێروبەرەكەت‪.‬‬ ‫ئ��ەوەی راستییە‪ ،‬ئەوەیە كە نە كۆماری‬ ‫ئیسالمی خێرخوازە و نە گۆڕانێك بەسەر‬ ‫ج��ەوه��ەری شەڕخوازانەیدا ه��ات��ووە‪ ،‬بەڵكوو‬ ‫ئەو خانووسازییە هەوڵێكی نەزۆكە لە پێناو‬ ‫ك��ەم��ك��ردن��ەوەی كاتیی ناڕەزایەتییەكان و‬ ‫درێ��ژك��ردن��ەوەی م��اوەی دەسەاڵتی تاریك و‬ ‫سەركوتكەرانەی بەشار ئەسەد‪ ،‬واتە خێرێكە‬ ‫كە بۆنی شەڕی لێ دێ‪.‬‬


Kurdistan Nwe 570.Kurdi