Page 1

No. 4

September 2016

perfecte landing luidt nieuw tijdperk in

Eerste mens op de maan Buzz Aldrin

Michael Collins

Exclusieve reportage over maanlanding

Neil Armstrong

Maandag 21 juli 1969 - "WE FEEL SAFE". Nooit hebben drie simpele woorden uit de mond van een ruimtevaarder een in geladen spanning wachtende wereld zo als muziek in de oren geklonken als dat korte, sobere zinnetje uit de mond van NEIL A. ARMSTRONG, 38 jaar, afgezant van de planeet Aarde, geboren te Wapakoneta, Ohio, Verenigde Staten van Amerika. Even na acht uur had Armstrong de landing van de rond de maan cirkelende maanlander (ook wel de "Adelaar" genoemd) ingeleid met de symbolische woorden: "De Adelaar heeft vleugels gekregen". Daarop werden de twaalf koppelgrendels opzij gedrukt, waardoor de krachtige stalen veren de Adelaar van het moederschip Columbia weg persten. Vanaf dat moment ging de groteske metalen ruimtevogel

met zijn twee inzittenden een zelfstandig leven leiden.

Vlekkeloos De landingsoperatie verliep "gladder dan tijdens de training". Armstrong zegt: "Ik weet wel dat veel mensen op aarde over onze eerste minuten op de maan denken dat we vooral rond zullen kijken hoe de maan er van dichtbij uitziet. Maar het eerste dat ons zal bezighouden is de vraag of de Adelaar in goede staat is gebleven om ons ook weer terug te brengen. Direct na de landing zullen wij alles gaan controleren. Als er ook maar iets fout gaat, enig gevaar aanwezig is voor de Adelaar of bijvoorbeeld voor de brandstoftanks, dan is het mogelijk dat we meteen beslissen weer te starten."

Maar toen Armstrong en Aldrin twee uur op de maanbodem hadden doorgebracht en de maanlander, na een grondige inspectie van alle systemen en hulpapparaten in magnifieke conditie bleek te verkeren, richtten de astronauten het verzoek tot de vluchtleiding in Houston hun uitstapje op de maan reeds kort voor twee uur vanmorgen te mogen beginnen, waarop Houston ten ant-

Maanlanding in uitvindingen Vliegen

Topsnelheid

Meer dan zestig jaar voor de maanlanding lukte het de gebroeders Wright het eerste gemotoriseerde vliegtuig op te laten stijgen (in 1903). De vlucht duurde 12 seconden, een enorme mijlpaal! Pas in 1927 lukte het om een vliegtuig te bouwen dat in staat was om echt lang in de lucht te blijven. Het werd een vlucht van New York naar Parijs in 35 uur, een doorbraak! En daarna gaat het snel: want het kostte dan wel 20 jaar om een vliegtuig uit te vinden dat 6000 kilometer kon overbruggen, na nog eens 40 jaar vloog de Columbia bijna 400.000 naar de maan!

Tot op dit moment was het snelste voertuig de straaljager die werd gebruikt in het trainingsprogramma van Neil Armstrong. Deze straaljager vloog maar liefst 7.274 kilometer per uur. Maar de raket waarmee Armstrong, Aldrin en Collins naar de maan vlogen ging bijna 5,5 keer zo snel, met een topsnelheid van 40.000 kilometer per uur. Dat is zelfs tien keer sneller dan een geweerkogel!

woord gaf "op elk gewenst tijdstip medewerking te zullen verlenen". Neil Armstrong klom van de ladder af naar beneden en stapte tenslotte op de voet van de landingspoot, een schijf van bijna een meter middellijn, om vervolgens uiterst voorzichtig als eerste mens een voet op de maan te zetten. In Houston was het zondag 20 juli 1969, 21.56 uur (in Nederland inmiddels maandag 21 juli, 03:56 uur) toen Armstrong vanaf de maanbodem zei: "Dit is slechts een kleine stap voor een man, maar een enorme stap vooruit voor de mensheid".

Wist je dat?  Neil Armstrong verstuurde zijn sollicitatiebrief voor het Apollo­p rogramma eigenlijk veel te laat. Gelukkig kende hij iemand bij de NASA, anders was misschien wel heel iemand anders de eerste man op de maan geweest.  Buzz Aldrin heet eigenlijk Edwin. Buzz is zijn bijnaam omdat zijn zus het woord 'brother' niet goed uit kon spreken, waardoor het eerder klonk als 'buzzer' en dat werd snel ingekort tot 'buzz'. In 1988 veranderde Aldrin zijn eerste voornaam officieel in Buzz.

Advertentie

Nu in uw platenwinkel ABBEY ROAD van THE BEATLES: de nummer 1 in de album toptien . . . FL. 25,LET IT BLEED van THE ROLLING STONES . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . FL. 22,95 SPACE ODDITY van DAVID BOWIE: vinyl single FL. 7,50

Computertechniek En over snelheid gesproken: vanaf de grond hield de NASA contact met de astronauten via een computer met een snelheid van 2Mhz. Nog geen vijftig jaar later lopen de meeste mensen rond met een computertje op zak dat ruim 650 keer zo snel is (1300Mhz) en waar je ook nog eens mee kan bellen! (Maar dat wist men toen natuurlijk nog niet…)

Hiermede geven wij kennis van de geboorte van onze zoon. En we noemen hem

DJ Tiësto Zoon van dhr. en mevr. Verwest Breda, 1969

Uitgever:

 nieke Zaken U Pettemerstraat 35-37 1823 CW Alkmaar, Nederland Contact: +31 (0)72 5 111 442 post@uniekezaken.nl www.uniekezaken.nl Teksten: Annelies Rensink Redactie: Peter Bolten, Mirjam Morsch Vormgeving: De Wilde Muis Oplage: 5.000 exemplaren


ONS ZONNESTELSEL De zon is het middelpunt van ons zonnestelsel: alle planeten draaien om de zon. De tijd die een planeet nodig heeft om een rondje om de zon te draaien, heet een jaar. Maar voor sommige planeten duurt een jaar veel langer dan voor anderen…

o n b e ma n d e v l u c h

tb er

ei

198

1

ee

e rst

kt

ISS

Satu r n us ( A m e

Zestien landen bouwden in 1998 samen het International Space Station: een ruimtestation met maar liefst 7 verdiepingen, dat sinds het jaar 2000 wordt bewoond door astronauten.

rik

a)

Saturnus

Rondje om de zon: 10.757,73 dagen. Kun je uitrekenen hoeveel jaren er op aarde voorbij gaan tot er op Saturnus een jaar voorbij is? …........ Afstand tot de zon: 1400.000.000 kilometer.

800

20.000.000 Dollar betaalde de Amerikaan Dennis Tito voor een all inclusive verblijf in het ISS. De eerste ruimtetourist!

dagen verbleef de Rus Sergei Kirkalev in de ruimte: het huidige ruimterecord!

Maan

Naast planeten zijn er ook andere hemellichamen, zoals de maan. Manen (er zijn er veel meer dan alleen de onze) draaien niet om de zon, maar om een planeet, zoals onze maan om de aarde draait. Rondje om de aarde: 27 1/3 dagen. Hoe vaak draait de maan rond de aarde in een “aards” jaar? …........ Afstand tot de aarde: 384.400 kilometer.

Venus

Rondje om de zon: 225 dagen. Stel dat er een rechte weg was tussen Venus en de zon, waar jij met 100 kilometer per uur overheen rijdt. Hoe lang doe je dan over die rit? …… uur = …… dagen = …….. jaar

Aarde

Afstand tot de zon: 100.000.000 kilometer.

Rondje om de zon: 365 1/4 dagen. Hoeveel dagen ben jij al op aarde? …........ Afstand tot de zon: 150.000.000 kilometer.

ZON Mercurius Rondje om de zon: 88 dagen. Als je weet hoe veel dagen je al op aarde bent, kun je dan jouw leeftijd uitrekenen in jaren van Mercurius? …........ Afstand tot de zon: 57.000.000 kilometer. onbem

an

Rondje om de zon: 687 dagen.

cht land

1 971

jaar na de maanlanding maakte Buzz Aldrin met Snoop Dog het nummer “Rocket Experience”, om deze mijlpaal te vieren.

Mars

vlu

En stel dat je op Mars geboren was, hoe oud was je daar dan nu? …........

to

p

rste

de

ee

40

Afstand tot de zon: 225.000.000 kilometer.

Planeten en de afstand tot de zon

Omdat elke planeet een andere baan om de zon draait, en deze niet altijd exact rond zijn, maar soms bijvoorbeeld ei-vormig, kan de afstand tussen de zon en een planeet van dag tot dag verschillen.

Ma

rs (Ruslan

d)


RUIMTERACE In de tijd van de Koude Oorlog wilden Rusland en Amerika allebei de machtigste zijn. Ze raakten

uur waren Neil Armstrong en Buzz Aldrin op de maan.

c

daarom verwikkeld in een ware ruimterace. Want wie de ruimte kon verkennen, kon alles!

be

reik t Neptunus

De eerste ronde: als eerste een man op de maan.

(A

1895

m

er

ik

a)

Neptunus

Een Russische ontwerper tekent eerste raket.

1923

eerste onb 6 em 8 an 19

Rondje om de zon: 60.190 dagen.

de

Kun je uitrekenen hoe ver de afstand is tussen Neptunus en de Aarde? …........

vlu er e i k t U cht b ran

Afstand tot de zon: 4500.000.000 kilometer.

us

rika

)

1

me

onbemande

vlu

ch

Hoeveel rondjes draait de aarde om de zon, in de tijd dat Uranus één rondje maakt? …........

tb ei

kt

Afstand tot de zon: 2.875.000.000 kilometer.

Jup

Amerika) iter (

50.000.000 mensen over de hele wereld keken op de televisie naar de maanlanding. Deze missie was zó bijzonder, dat men zelfs even vergat dat het (de koude) oorlog was.

Jupiter

1957 Eerste raketlancering met een levend wezen aan boord: de Russische hond Laika.

1959 Eerste onbemande raket landt (eigenlijk: slaat in) op de maan (Rusland).

Rondje om de zon: 30.687,15 dagen.

er

2 97

ste eer

(A

Uranus

Een Amerikaanse uitvinder lanceert de eerste raket. Duur van de vlucht: 2 seconden. Hoogte: 12,5 meter.

WA ARS CHU WIN G: niet de ech te!

198

ht

9

e

onbemande vlu ste er

21

1961 April: Eerste man in de ruimte (de Rus Yuri Gagarin). Hoogte: 300 kilometer. Mei: Eerste Amerikaan in de ruimte. Hoogte: 100 kilometer.

1963 Eerste vrouw in de ruimte: een Russische.

1965 Duurrecord bemande vlucht in de ruimte verbroken door Amerika. Duur: bijna 8 dagen.

1969

Rondje om de zon: 4.332,71 dagen.

Apollo 11 (Amerika) – De eerste man op de maan!

Hoeveel “aardse” jaren doet Jupiter over zijn rondje? …........

Maar de ruimterace ging door. Zie illustratie voor

Afstand tot de zon: 740.000.000 kilometer.

meer records. Wie vind jij dat er gewonnen heeft?

10 rondjes vloog Michael Collins om de maan in de tijd die Aldrin en Armstrong op de maan doorbrachten.

NEDERLANDSE RUIMTERECORDS

Naar de maan en terug

1963 Lancering eerste raket vanaf Texel.

Landingsplaats maanlander

Terugkeer in de dampkring van de aarde

Hoogte: 10 kilometer. Maanlander koppelt los van moederschip Columbia

Lancering Apollo 11

1985 Eerste Nederlander (Wubbo Ockels) maakt een vlucht door de ruimte.

2004

Splashdown

Eerste Nederlander (André Kuipers) verblijft in het ISS.

Heenreis Terugreis

Vertrek uit de baan om de aarde met de tweede raketmotor

Baan om de maan van Columbia


September 2016

Maanlanding nep?

3. Buzz Aldrin staat hier in de schaduw van de maanlander, maar zijn pak staat vol in het licht en is duidelijk zichtbaar. Het lijkt wel alsof er een schijnwerper op hem is gericht. Hoe kan dat? Maar als de NASA al deze moeite had gedaan om de maanlanding te faken... dan hadden ze nu inmiddels toch wel weer iets nieuws in scène gezet? Kijk op: www.uniekezaken.nl/BUZZIV voor de uitleg.

Leven in een Space Station Overdag houden de astronauten zich vooral bezig met onderzoek in de speciale onderzoeksruimte. Maar natuurlijk hebben ze tussendoor ook vrije tijd: http://bit.ly/1leh9Cy

Eten en drinken zit in zakjes en pakjes, want kruimels zijn heel gevaarlijk. Stel je voor dat een broodkruimel in een besturingsmachine komt en de raket daardoor niet meer functioneert! http://bit.ly/2aR4Jj5

Astronauten slapen tijdens ruimtereizen in een slaapzak aan de muur. http://bit.ly/2aHaZg2

Astronauten dragen vaak wegwerpkleding aan boord. Er is namelijk geen was­ machine.

Er is wel een WC: een soort stofzuigertje (want geen zwaartekracht betekent dat ook uitwerpselen door de ruimte zullen zweven) die als je klaar bent alles samenperst en met een speciale ruimtemachine verbrand in de dampkring.

Bouw je eigen Space Station: www.uniekezaken.nl/BUZZIV

Meer lezen en weten? Ga eens naar het Planetarium van Eise Eisinga in Friesland, of naar de Space Expo in Noordwijk. Daar kun je alles leren over ons zonnestelsel en de ruimtevaart. Op www.ruimtevaartindeklas.nl vind je allerlei proefjes en opdrachten waarmee je verder onderzoek kunt doen naar de ruimte.

Op www.uniekezaken.nl/ BUZZIV vind je ook meer informatie en opdrachten over de eerste maanlanding. Of zoek eens naar filmpjes over astronauten, raket­ lanceringen of het heelal op YouTube, zoals deze: http://bit.ly/1GVdWlH, deze: http://bit.ly/2bmCpHV, of deze: http://bit.ly/2aQ0cyw.

Er zijn natuurlijk ook enorm veel boeken verschenen over (fantasierijke) ruimtereizen: Reis naar de maan in 28 dagen en 12 uren van Jules Verne, Raket Naar De Maan uit De Avonturen van Kuifje en Echt Gigantisch; Dat Heelal uit de Waanzinnig Om Te Weten reeks.

3 e trap 2 e trap ut

2. Waarom zijn er geen sterren te zien op deze ruimtefoto's?

BUZZ IV - NAAR DE MAAN is de vierde productie in de tot theater omgebouwde vrachtwagen van Unieke Zaken. Voor alle scholen is een workshop bij de voorstelling inbegrepen, verzorgd door een ervaren workshopdocent in de klas. En elke bezoeker ontvangt deze bijbehorende BUZZkrant vol informatie, wetenswaardigheden, fijne feitjes en schandalen over de tijd van Apollo 11.

1 e trap

1. Er is geen lucht in de ruimte (daarom dragen de astronauten een speciaal ruimtepak met zuurstof om te kunnen ademen), dus is er ook geen wind. Hoe kan de Amerikaanse vlag dan wapperen?

3.

In BUZZ IV - NAAR DE MAAN volgt het publiek dit immense avontuur op de voet. Met schaalmodellen, muziek, kostuums en ooggetuigen wordt de geschiedenis tot leven gebracht. Een ontdekkingsreis langs interessante wetenswaardigheden en smeuïge gebeurtenissen die af en toe met een flinke korrel zout genomen moeten worden.

na

Het is 16 juli 1969. Miljoenen mensen over de hele wereld zien de lancering van de Apollo 11. Aan boord drie man­n en: Neil Armstrong, Michael Collins en Buzz (sic) Aldrin. In drie dagen leggen ze ruim 384.400 kilometer af en komen in een baan om de maan. Slechts een paar uur later zet Neil Armstrong als eerste mens voet op de maan en spreekt de memorabele woorden: "That's one small step for a man, one giant leap for mankind".

2.

tro

1.

As

Sommige mensen geloven dat de maanlanding in scène is gezet. Kun jij hun ideeën weerleggen?

Apollo

De voorstelling NAAR DE MAAN (BUZZ IV)

Unieke Zaken Sinds 2013 reist theatergroep Unieke Zaken uit Alkmaar met een tot theater omgebouwde vrachtwagen langs de scholen in Noord-Holland. In het kleinste theater van Nederland spelen we de grootste avonturen. Op het schoolplein wordt de vrachtwagen uitgeklapt tot een heus minitheater met plek voor precies een klas. Elk jaar maken we een nieuwe productie voor een andere leeftijdscategorie. Altijd zijn het ontdekkingsreizen vol helden­d aden, doorzettingsvermogen, grote uitdagingen en over het geloof in eigen kunnen. Naast dit BUZZ-project maken en spelen we elk seizoen

diverse andere theaterproducties, zowel op scholen als in theaters. Inmiddels hebben we al 35 producties gemaakt, en we zijn nog lang niet uitgespeeld! In al onze voorstellingen zijn muziek, beweging, objecten, tekst en decor even belangrijk. Dat levert fantasieprik­ kelende producties op die de kijkers aanzetten tot nadenken over zichzelf, de anderen en de wereld. We hopen ons publiek te verrassen, ontroeren, prikkelen, te laten lachen en uit te dagen. Is dat gelukt? Laat het ons weten via een brief, een tekening, een mailtje of een Facebook-bericht. Unieke Zaken Pettemerstraat 35-37 1823 CW Alkmaar www.uniekezaken.nl post@uniekezaken.nl facebook.com/unieke.zaken

COLOFON Spel en idee . . . . . . . . Regie . . . . . . . . . . . . . Toneelbeeld . . . . . . . . Poppenmaker . . . . . . . Techniek . . . . . . . . . . PR . . . . . . . . . . . . . . . Kantoor . . . . . . . . . . . Workshops . . . . . . . . . Ontwerp drukwerk . .

Peter Bolten en Mirjam Morsch Herman Bolten Thierry van Raay Jochen Lange Gijs Steenbergen Annelies Rensink Linda Scholtens Merel van Gaalen Arjan Hes / De Wilde Muis

Met dank aan:

De voorstelling is vanaf oktober 2016 te zien op scholen en festivals in onder andere Alkmaar, Opmeer, Amstelveen en Heerhugowaard. Première: 19 oktober 2016, Jeugdtheatervestival, TAQA Theater De Vest.

Buzzkrant  
Buzzkrant  
Advertisement