Page 1

Uniwersytet Jagielloński Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej Studia stacjonarne

Ocena:

INSTYTUT INFORMACJI NAUKOWEJ I BIBLIOTEKOZNAWSTWA

Nr albumu:

Klaudia Kulig

DZIAŁALNOŚĆ INFORMACYJNA INSTYTUCJI NAUKOWYCH, MUZEÓW I BIBLIOTEK W PROMOWANIU KULTURY JAPONII I CHIN

Opiekun pracy licencjackiej: dr Barbara Mauer-Górska

Opracowano zgodnie z Ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych z dnia 4 lutego 1994 r. (Dz.U. 1994 nr 24 poz. 83) wraz z nowelizacją z dnia 25 lipca 2003 r. (Dz.U. 2003 nr 166 poz. 1610) oraz z dnia 1 kwietnia 2004 r. (Dz.U. 2004 nr 91 poz. 869)

Kraków 2010


Klaudia Kulig

Grade:

Krakow 2010

Prepared according to the Copyright Law (Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych) from 4 February 1994 (Dz. U. 1994 nr 24 poz. 83) with amendments from 25 July 2003 (Dz. U. 2003 nr 166 poz. 1610) and 1 April 2004 (Dz. U. 2004 nr 91 poz. 869)

dr Barbara Mauer-G贸rska

Supervisor:

THE INFORMATIVE ACTIVITY OF THE RESEARCH INSTITUTIONS, MUSEUMS AND LIBRARIES FOR PROMOTING THE CULTURE OF JAPAN AND CHINA

Index number:

Full-time studies

INSTITUTE OF INFORMATION AND LIBRARY SCIENCE

Jagiellonian University Faculty of Management and Social Communication


COLA GATJI

Kulig, Klaudia (2010). Działalność informacyjna instytucji naukowych, muzeów i bibliotek w promowaniu kultury Japonii i Chin. Praca licencjacka pod kierunkiem dr Barbary Mauer-Górskiej, Kraków Instytut INIB UJ, 52 s., 46 poz. bibl.

ABSTRAKT Omówiono działalność informacyjną instytucji naukowych, muzeów i bibliotek polskich, promujących kulturę Chin i Japonii. Przedstawiono historię i dokonania

polskich towarzystw naukowych Polskiej Akademii Nauk oraz instytutów japonistyki i sinologii polskich uczelni. Opisano pochodzenie zbiorów sztuki chińskiej i japońskiej znajdujących się w Muzeum Narodowym w Krakowie, Muzeum Narodowym w Warszawie, Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie, Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie. W charakterystyce działalności muzeów i bibliotek dokonano wyboru tych polskich instytucji kultury, które w polityce informacyjnej uwzględniają tworzenie zbiorów tematycznie dotyczących Dalekiego Wschodu. Słowa kluczowe: Biblioteki – Chiny - Działalność informacyjna - Instytucje naukowe – Japonia – Muzea

Kulig, Klaudia (2010). The informative activity of the research institutions, museums and libraries for promoting the culture of Japan and China. Supervisor: dr Barbara Mauer-Górska, Krakow Institute of INIB UJ, 52 p., 46 bibl.

ABSTRACT The thesis discusses the information activities of the Polish scientific institutions, museums and libraries witch promoting of the culture of China and Japan. It was presented the history and achievements of the Polish scientific societies, and also the departments of Japanese and Sinology at the Polish universities. They were described museums and libraries (public, academic, national) selected on account of their informative and exhibiting activity to promoting the Chinese and Japanese culture. Keywords: China - Information activity – Japan – Libraries - Museums - Scientific

institution


COLA GATJI

Spis treści: Wstęp 1. Krótki zarys historii kontaktów Polski z Chinami i Japonią 1.1. Stosunki polsko-chińskie 1.2. Stosunki polsko-japońskie 2. Instytucje naukowe 2.1. Polskie Towarzystwo Orientalistyczne PAN 2.2. Komitet Nauk Orientalistycznych PAN 2.3. Zakład Krajów Pozaeuropejskich PAN 2.4. Centrum Badań Azji Wschodniej PAN 2.5.1. Zakład Sinologii Wydziału Orientalistycznego Uniwersytetu Warszawskiego 2.5.2. Zakład Japonistyki i Koreanistyki Wydziału Orientalistycznego Uniwersytetu Warszawskiego 2.6. Zakład Japonistyki i Sinologii Instytut Filologii Orientalnej na Wydziale Filologicznym UJ 2.7. Zakład Japonistyki i Zakład Literatury i Kultury Chin Instytut

3. Muzea 3.1. Muzeum Narodowe w Warszawie 3.2. Muzeum Narodowe w Krakowie 3.3. Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie 3.4. Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie

4. Biblioteki 4.1. Książnica Pomorska w Szczecinie 4.2. Biblioteka Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie 4.3. Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego 4.4. Biblioteka Narodowa w Warszawie

Zakończenie Spis wykorzystanych źródeł i opracowań Indeks nazwisk


WSTĘP Działalność informacyjna instytucji kulturalnych w Polsce uwzględnia zagadnienia innych narodów, w tym państw Dalekiego Wschodu. Promowanie kultury Chin i Japonii jest obecnie realizowane przez: 1. instytucje naukowe, 2. muzea, 3. biblioteki. W każdej z tych instytucji występuje inny aspekt prowadzonej polityki informacyjno-wystawienniczej. Dla instytucji naukowych najważniejsza jest działalność naukowo-wydawnicza, dla muzeów - wystawiennicza, zaś dla bibliotek - informacyjna. Należy wyjaśnić termin działalność informacyjna, która jest: „Zespołem czynności, wykonywanych na rzecz użytkowników przez instytucje,

jednostki organizacyjne i osoby” [Kokocińska-Kurek, 2004]. Autorka zaznacza, że rozumienie znaczenia tej formy aktywności bibliotek i innych innych ośrodków naukowych, podlegało wielu zmianom w ciągu lat i nadal rozwija się. Nie jest to tylko pojęcie powiązane z bibliotekoznawstwem i informacją naukową. Obejmuje również działania archiwów, muzeów oraz innych wyspecjalizowanych instytucji [KokocińskaKurek, 2004]. Definicję działalności informacyjnej należy dostosować do zadań muzeów i instytucji naukowych. Do tworzenia tej pracy wykorzystane zostały bazy bibliograficzne Biblioteki Narodowej, katalogi elektroniczne i tradycyjne Muzeum Narodowego, oraz katalog stron internetowych znajdujący się na stroni internetowej Polskiego Towarzystwa Orientalistycznego PAN. W pracy uwzględniono publikacje wydane w ostatnim dziesięcioleciu XXI

wieku.

Odbyło

się

w

tym

czasie

wiele

imprez

kulturalnych

zorganizowanych przez polskie instytucje, na przykład w celu uczczenia pięćdziesiątej rocznicy nawiązania stosunków politycznych między Polską


i Japonią oraz sześćdziesiątej rocznicy nawiązania stosunków między Chinami a Polską. W tym miejscu warto wyjaśnić dlaczego akurat tylko te dwa państwa zostały uwzględnione w czasie opracowywania tej pracy. Niewątpliwie oba narody, chiński i japoński, łączy nie tylko bliskość położenia geograficznego, ale też i podobieństwo kulturowe oraz historyczne. Jednak różni je w sposób bardzo znaczący zarówno język, współczesna polityka, gospodarka jak i mentalność społeczna. Polskie społeczeństwo nieświadome owych głębokich rozbieżności, często łączy te dwa państwa jako pokrewne kraje azjatyckie. Być może z tego faktu wynika częste organizowanie instytucji naukowych z zakresu zagadnień Chin oraz Japonii jako jednej jednostki akademickiej. W pracy zostaną opisane wybrane uczelnie, towarzystwa naukowe, muzea i biblioteki, które prowadzą działalność informacyjną na temat własnych dokonań naukowo badawczych lub promujących kulturę, piśmiennictwo, język krajów Dalekiego Wschodu. Będzie to osiem instytucji naukowych, cztery muzea i cztery biblioteki. Oczywiście nie są to wszystkie tego typu organizacje w Polsce. Zostały wybrane na podstawie ich opisu w książkach, artykułach i materiałach informacyjnych wydanych w latach 1999-2009. Wykorzystano kilka opracowań opisujących stosunki historyczne i polityczne pomiędzy Polską, a Japonią. Przytoczyć tu można prace Ewy Rutkowskiej i Andrzeja Romera pt. Historia Stosunków Polsko-Japońskich, czy Arkadiusza Tarnowskiego pt. Polska i Japonia 1989-2004, Stosunki polityczne, gospodarcze i kulturalne [Rutkowska, Romer 2009 ; Tarnowski 2009]. Artykuł Elżbiety Potockiej pt. 80 lat stosunków Polsko-Japońskich jest historycznym opracowaniem współpracy politycznej Polski i Japonii [Potocka 1999]. W 2009 roku ukazało się specjalne wydawnictwo pod redakcją Ewy Rutkowskiej pt. Polska i Japonia - W 50. rocznicę wznowienia stosunków oficjalnych [Rutkowska 2009]. O potrzebie całościowego opisania stosunków kulturalnych pisze Leszek Cyrzyk w artykule pt. Przyczynki do dziejów polsko-japonskich stosunków kulturalnych [Cyrzyk 2008.]. Zwraca on uwagę na fakt, że nie ukazało się dotychczas pełne, syntetyczne opracowanie na ten temat, mimo że był on


podejmowany częściowo w kilku publikacjach poświęconych stosunkom polskojapońskim. Opisania stosunków polsko-chińskich podjęli się Justyna Szczudlik i Jan Rowiński w artykule pt. Z historii kontaktów polsko-chińskich (do 1945 roku) oraz Marceli Burdelski w artykule pt. 50 lat stosunków Polski z ChRl – rys historyczny [Szczudlik, Rowiński 2001 ; Burdelski 1999]. Krótkiej syntezy stosunków kulturalnych z Polską dokonał Filip Grzegorzewski w artykule pt. Stosunki polsko-chińskie po 1989 roku [Grzegorzewski 2003]. W 2009 roku ukazała się praca pod redakcją Bogdana Góralczyka pt. Polska-Chiny. Wczoraj, dziś i jutro ( w 60-lecie stosunków) [Góralczyk, red. 2009]. Jest zbiorem prac najwybitniejszych polskich sinologów na temat stosunków polsko-chińskich z ostatnich sześćdziesięciu lat oraz perspektywy współpracy gospodarczej miedzy tymi krajami. Brak

jest

monografii

charakteryzujących

działalność

instytucji

naukowych, muzeów i bibliotek w obrębie promowania kultur Dalekiego Wschodu. Do opisania ich historii oraz działalności posłużyły aktualne strony internetowe, które są najlepszą formą promowania. Niejednokrotnie jest to jedyna informacja przeznaczona dla szerszej publiczności. Praca składa się z czterech rozdziałów. W rozdziale pierwszym, pt. Krótki zarys historii kontaktów Polski z Chinami i Japonią, opisano historię kontaktów społeczno-politycznych Polski z Chinami, oraz Polski z Japonią. Ukazano w jaki sposób na przestrzeni lat kształtowały się formy współpracy naukowej i kulturalnej pomiędzy tymi państwami. W drugim rozdziale pt. Instytucje Naukowe, omówiono osiem największych państwowych ośrodków naukowych zrzeszających polskich naukowców, badających zagadnienia badawcze kultury Chin i Japonii. Uwzględniono w nim charakterystykę towarzystw naukowych, które także realizują zagadnienia naukowe, np. Polskie Towarzystwo Orientalistyczne PAN. W rozdziale trzecim pt. Muzea, przedstawiono największe skupiska

zbiorów sztuki japońskiej i chińskiej istniejące w polskich muzeach. Największe zbiory znajdują się w Muzeum Narodowym w Warszawie oraz w Muzeum Sztuki Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie. W tym rozdziale opisano także działalność informacyjną i wystawienniczą Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie. Nie są to jedyne muzea, które posiadają tego typu kolekcje, jednak tylko one stale je powiększają i promują, dzięki organizowaniu licznych wystaw. W ostatnim rozdziale pt. Biblioteki, zaprezentowano ciekawe zbiory i inicjatywy bibliotek prowadzone w celu promocji Chin i Japonii. Zbiory dokumentów

dalekowschodnich

znajdują

się

w

Książnicy

Pomorskiej

w Szczecinie oraz w Bibliotece Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie. Są one stale powiększane. W Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego znajduje się unikalny, w skali kraju japoński pawilon herbaciany. Biblioteka Narodowa w Warszawie szczyci się organizowaniem licznych wystaw, spotkań, prelekcji tematycznych poświęconych umacnianiu stosunków kulturalnych między Polską, Chinami i Japonią. Na końcu pracy zamieszczono Spis wykorzystanych źródeł i opracowań, zawierający sześćdziesiąt sześć opisów bibliograficznych w podziale na: źródła, opracowania bezpośrednio związane z tematem, opracowania uzupełniające.


1. KRÓTKI ZARYS HISTORII KONTAKTÓW POLSKI Z CHINAMI I JAPONIĄ W rozdziale tym zostanie przedstawiona historia kontaktów pomiędzy narodem polskim, a narodami Chin i Japonii. Opracowaniami o Chinach wykorzystanymi podczas pisania tego rozdziału są najnowsze publikacje Justyny Szczudlik i Jana Rowińskiego pt. Z historii kontaktów polsko-chińskich (do 1945 roku) oraz Marcelego Burdelskiego pt. 50 lat stosunków Polski z ChRl – rys historyczny [Szczudlik, Rowiński 2001 ; Burdelski 1999]. Publikacjami o Japonii zawierającymi pełny zakres tematyczny i dotyczący międzynarodowego obszaru współpracy są prace, Ewy Rutkowskiej i Andrzeja Romera pt. Historia Stosunków Polsko-Japońskich, Arkadiusza Tarnowskiego pt. Polska i Japonia 1989-2004, Stosunki polityczne, gospodarcze i kulturalne oraz artykuł Elżbiety Potockiej pt. 80 lat stosunków PolskoJapońskich [Rutkowska, Romer 2009 ; Tarnowski 2009 ; Potocka 1999]. W zagadnieniach historycznych kontaktów Polsko z Chinami i Japonią należy usystematyzować analizę problemów według podziału na: 1. Stosunki polsko-chińskie, 2. Stosunki polsko-japońskie.

Omówienie tych problemów jest potrzebne, aby w następnych rozdziałach pracy wykazać współczesną współprace z udziałem instytucji naukowych i społecznych.


1.1. STOSUNKI POLSKO-CHIŃSKIE Historia nawiązania oficjalnych stosunków polsko-chińskich rozpoczyna się dopiero w 1933 roku [Szczudlik, Rowiński 2001, s.9]. Wiadomo jednak, że pierwsze kontakty obu kultur miały miejsce już około 1200 roku podczas wyprawy misjonarza Benedykta Polaka w rejon, który zajmują dziś współczesne Chiny. Później przez okres około 350 lat nie istnieją żadne informacje dotyczące pobyty Polaków w Chinach. Dopiero w XVI wieku swoją misje w Azji rozpoczynają jezuici. Zajmują się oni nie tylko krzewieniem chrześcijaństwa pośród ludów państwa środka ale tez zdobywają informacje o historii, kulturze, tradycji Chin. Najwybitniejszym Polskim jezuitą, który przyczynił się do promowania kultury Chin był Michał Boym (1612-1659). Podczas swojego pobytu badał historię początków chrześcijaństwa w Chinach, opisał tamtejszą florę, sporządził atlas Chin, który opisuje nie tylko geografię terenu, ale i chińską kulturę, filozofię i historię. Boym odegrał również bardzo ważna rolę polityczną. Został oficjalnym wysłannikiem cesarza Chińskiego do Europy, miał skłonić papieża i państwa europejskie do udzielenia pomocy aktualnie panującej dynastii. W późniejszych latach Chiny odwiedzali polscy podróżnicy, badacze, dyplomaci i wojskowi tacy jak, Marian Dubiecki (1838-1926), Faustyn Ciecierski (1760-1832). Byli pośród nich również polityczni uciekinierzy, uczestnicy powstań, m.in. Maurycy Beniowski (1746-1786). Polacy brali także udział w zagranicznych poselstwach zmierzających do Chin, byli to między innymi Jan Potocki (1761-1815), Bronisław Piłsudski (1866-1918), a także Paweł Edmund Strzelecki (1797-1873)[Szczudlik, Rowiński 2001, s.18-22]. Wszyscy oni mieli wielkie zasługi dla promowania Chin w świecie, publikowali prace naukowe, wspomnienia, jednak tylko niewielka cześć z nich zachowała się do naszych czasów. Liczna Polonia (około 10-20tys.) mieszkała na przełomie XIX i XX wieku w Mandżurii w Harbienie. Byli to inżynierowie ich rodziny, budujący rosyjską cześć kolei transsyberyjskich, która biegła przez Chiny. Przez większą


cześć okresu współpraca pomiędzy ludnością chińską,a polską układała się poprawnie, powstawały polskie szkoły, wydawano polskie gazety. Jednak w wyniku zawirowań politycznych, większa cześć Polonii opuściła Harbin. Pozostałości po ich pobycie w Chinach w pozostałości różnorakich dokumentów, można dziś obecnie znaleźć, między innymi w Książnicy Pomorskiej w Szczecinie [Szczudlik, Rowiński 2001, s.24]. Ostatecznie nawiązanie oficjalnych stosunków nastąpiło dopiero w chwili ustabilizowania się sytuacji politycznej w Polsce po odzyskaniu niepodległości w 1933 roku. Szczególnie zasłużyli się w tym okresie przebywający w Chinach m.in. Ludwik Witold Rajcham (1891-1965), Mieczysław Szczęsny-Okęcki (1882-1952), Marian Falski (1881-1974), oraz wybitny polski sinolog Witold Jabłoński (1901-1957), który jest autorem wielu prac naukowych. Wniósł on ogromny wkład w rozwój polskiej sinologii. Inni znani i zasłużeni sinologowie oraz pisarze, Franciszek Białas (1900-1970), Aleksander JantaPołczyński (1908-1974), którzy pozostawili po sobie wiele publikowanych w Polsce prac, książek, dzienników przybliżających kulturę Chin publiczności polskiej [Szczudlik, Rowiński 2001, s.33-37]. W czasie drugiej wojny światowej w Chinach przebywali polscy żołnierze, który brali udział w kampanii anty japońskiej, oraz polscy lekarze i pielęgniarki pracujący w szpitalach wojskowych. Po zakończeniu wojny władze chińskie oficjalnie uznały powstanie Polskiej Republiki Ludowej, wycofując swoje poparcie dla rządu RP na emigracji, który wspierały wcześniej. Ożywienie i zacieśnieni stosunków nastąpiło po zakończeniu wojny. W 1954 roku oba państwa podpisały o współpracy naukowo-technicznej, w wyniku której polscy studenci sinologii mogli wyjeżdżać do Chin [Burdelski 1999, s.89]. W 1964 roku została podpisana umowa o współpracy kulturalnej, naukowej i technicznej [Burdelski 1999, s.90]. Do tego czasu współpraca obu państw na wszystkich tych polach rozwijała się bardzo pomyślnie. To właśnie z tego okresu pochodzi większa cześć polskich tłumaczeń dzieł Mao innych politycznie poprawnych chińskich dzieł literackich. Chwilowe zawieszeni stosunków nastąpiło w czasie chińskiej „rewolucji kulturalnej”. Po 1980 roku


miały miejsce liczne wizyty polskich władz w Pekinie, mające odnowić współpracę gospodarczą i polityczną [Burdelski 1999, s.91]. W 1989 roku w czasie pierwszych wolnych wyborów w Polsce od czasów zakończenia wojny, w Chinach miała miejsce demonstracja studentów na placu Tananmen, która zostało krwawo rozpędzona [Burdelski 1999, s.91]. Wydarzenia te miały wpływ na ówczesne relacje między oboma państwami. Polska potępiła władze Chańskiej Republiki Ludowej, ograniczając z nimi wszystkie kontakty. W Chinach zaś zaczęto postrzegać Polskę jako kraj politycznie i gospodarczo nieistotny, z racji swego położenia i znaczenia w Europie. Obecnie następuje powolna zmiana tego stanu rzeczy. Przede wszystkim dzieje się tak dlatego, iż Chińska Republika Ludowa, po przeprowadzeniu licznych reform gospodarczych w latach dziewięćdziesiątych XX wieku, stała się mocarstwem globalnym, z którym trzeba się liczyć. Mimo, że w ostatnim okresie czasu Chiny starają się zmienić swój wizerunek i stają się państwem nowoczesnym, w świadomości Polaków wciąż kładzie się cieniem sprawa z 1989 roku. By zmienić ten stan rzeczy potrzebna jest nie tylko współpraca polityczna, gospodarcza, ale działalność informacyjna , która pomogłaby zapoznać polskie społeczeństwo z kulturą Chin.

1.2. STOSUNKI POLSKO-JAPOŃSKIE Zupełnie inny przebieg ma historia kontaktów polsko-japońskich. Pierwszy oficjalny kontakt Polaka z Japończykiem miał miejsce w 1595 roku w Watykanie [Ambasada Polska w Tokyo, dok.elektr.]. Posłańcy shoguna spotkali się wtedy z papieżem Grzegorzem XIII, a później z Sykstusem V. Podczas swojego pobytu odwiedzili grób Stanisława Kostki. Zapoznali się z jego historią, która wywarła na nich ogromne wrażenie. Na prośbę biskupa Bernarda Maciejowskiego dokonali tłumaczenia na język japoński fragmentu jednego z Psalmów Dawida. Tekst ten obecnie znajduje się w archiwach Biblioteki


Jagiellońskiej i jest prawdopodobnie najstarszym zabytkiem kaligrafii japońskiej stworzonej z myślą o Polsce. Jednak więcej o Japonii Polacy dowiedzieli się dopiero kilka lat później z dzieła napisanego przez Marco Polo, zaś pierwsze wzmianki o tym kraju można znaleźć dopiero w żywotach świętych oraz Kazaniach Sejmowych Piotra Skargi-Pawęskiego [Rutkowska, Romer 2009, s. 10-14]. Dalsze kontakty pomiędzy oboma krajami zostały utrudnione. Pod koniec XVI w Japonia rozpoczęła proces izolowania od świata. Przyjmuje się, że od 1638 roku wszystkie kontakty tego państwa z innymi krajami zostały przerwane. Dopiero blisko dwieście lat później w 1854 roku, angielskie statki wpłynęły do portu w Nagasaki. Japończycy zostali zmuszeni przez Anglików do podpisania umowy handlowej, na mocy której musieli otworzyć swój kraj na inne państwa. Od tego czasu, aż do wybuchu drugiej wojny światowej rozpoczął się w Japonii okres Mei, w którym nastąpił gwałtowny rozwój społeczny i gospodarczy. Japończycy wysyłali liczne misje polityczne do Europy, w ten sposób kultura japońska przenikała do świadomości coraz większej liczby europejczyków. W tym czasie Japonię odwiedzali także Polacy, m.in podróżnik Paweł Edmund Strzelecki (1797-1878), badacz Mikronezji Jan Kubary (1846-1896), malarz Julian Fałat (1853-1929), podróżnik Karol Lanckoroński (1848-1933) [Rutkowska, Romer 2009, s. 10-14]. Pierwszym Japończykiem, który odwiedził Polskę był major Fukushima Yasumasa (1852-1919). Przybył on do naszego kraju na początku 1893 roku podróżując z Berlina do Władywostoku [Rutkowska, Romer 2009, s.16]. Na polecenie japońskiego rządu zbierał on informacje na temat organizacji arami europejskiej, a przede wszystkim rosyjskiej. Spotkał się on w Polsce z bardzo życzliwy przyjęciem. Dzięki jego raportom Japończycy zapoznali się z sytuacją Polaków żyjących pod zaborami. Wybitnymi polskimi badaczami Japonii na przełomie XIX i XX wieku byli, etnolog Bronisław Piłsudski (1866-1918) oraz pisarz Wacław Sieroszewski (1858-1945). Obaj przyczynili się, poprzez liczne publikacje naukowe i literackie, do promowania wiedzy o Japonii w Polsce.


W

trakcie

wojny

japońsko-rosyjskiej

(1904-1905)

doszło

do

nieoficjalnych wizyt działaczy Ligi Narodowej i Polskiej Partii Socjalistycznej z japońskimi władzami. Tokyo odwiedzili Józef Piłsudski (1867-1935) i Roman Dmowski (1864-1939) [Rutkowska, Romer 2009, s.27]. Widzieli oni w Japonii sojusznika w walce z Rosją. Relacje z tych spotkań zamieszczano w prasie polskiej. Mimo starań czynionych z obu stron, do współpracy jednak nie doszło. Wizyta ta miała jednak inny pozytywny skutek. Doszło do spotkania obu narodów, które mimo, że tak odległe od siebie, są tak samo zdeterminowane w walce z przeciwnikiem. Od tej pory w Polsce zaczęła narastać do Japonii sympatia, której nie przerwały nawet zawirowania polityczne drugiej wojny światowej. W Japonii zaczęto odnosić się pozytywnie do Polski, jako kraju walecznego, uwięzionego pod panowaniem okupantów. Od razu po zakończeniu pierwszej wojny światowej Japonia uznała niepodległą Polskę, mimo, że kontakty pomiędzy oboma krajami były sporadyczne, pozostawały one w przyjaznych stosunkach. W Japonii przebywało około osiemset polskich sierot, repatriantów z Syberii, zaś rząd Polski odznaczył orderami Virtuti Militari japońskich oficerów zasłużonych podczas walki z Rosją [Rutkowska, Romer 2009, s. 29]. W Polsce w latach dwudziestych ubiegłego stulecia, można zauważyć znaczący wzrost zainteresowania kulturą japońską. To właśnie wtedy powstały m.in. Towarzystwa Polsko-Japońskie i Japońsko-Polskie. Na Uniwersytecie Warszawskim można było nauczyć się języka japońskiego, powstawały też tłumaczenia z literatury pięknej, oraz liczne publikacje naukowe. Nie można zapomnieć, że w tym okresie czasu w Warszawie, a później w Krakowie żył i działał Feliks Jasieński (1861-1929), najsławniejszy miłośnik Japonii w okresie Młodej Polsce. Kolekcja obiektów pochodzących z Japonii, którą zebrał, a później ofiarował Muzeum Narodowemu w Krakowie, do tej pory uznawana jest za najcenniejszy tego typu zbiór w kraju. Współpraca między oboma państwami była kontynuowana nawet pomimo wypowiedzenia przez Polskę wojny Japonii w grudniu 1941 roku


[Potocka 1999 s.9]. W Japonii działali czynnie franciszkanie, a japoński konsul w Kownie uratował około sześć tysięcy polskich Żydów. Wznowienie oficjalnych stosunków pomiędzy Polską a Japonią miało miejsce w 1957 roku [Potocka 1999 s.9]. W latach sześćdziesiątych XX wieku Polska była pierwszym partnerem handlowym Japonii wśród państw socjalistycznych. W latach siedemdziesiątych rozwijała się współpraca naukowa i kulturalna. W 1978 roku zawarto o współpracy kulturalnej i naukowotechnicznej [Potocka 1999 s.10]. Po dokonaniu się zmiany ustrojowej w Polsce, w 1992 roku, podpisano nowe porozumienie i na jego mocy rząd japoński objął Polskę programem pomocy kulturalnej [Potocka 1999 s.11]. Wiele polskich instytucji kulturalnych i naukowych mogło rozszerzyć swoją działalność. Znaczne granty pieniężne otrzymały m.in. Biblioteka Jagiellońska, Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu, Akademia Muzyczna w Warszawie. Obecnie polsko-japońska współpraca naukowa rozwija się bardzo dynamicznie. W 1994 roku w Warszawie powstała Polsko-Japońska Wyższa Szkoła Technik Komputerowych [Tarnowski 2009, s33]. Jej absolwenci mogą znaleźć prace w jednej z licznych japońskich firm działających w naszym kraju. Wymiana kulturalna pomiędzy oboma państwami, stała się w ostatnich latach bardzo intensywna. Historia i działalność naukowa największych państwowych instytucji naukowych promujących kulturę Chin i Japonii zostanie przedstawiona w następnym, drugim rozdziale.


2. INSTYTUCJE NAUKOWE W Polsce instytucji naukowych skupiających naukowców, którzy zajmują się badaniami nad kulturami dalekowschodnimi, jest niewiele. Są to towarzystwa naukowe i instytuty naukowe uniwersytetów. Nie ma jednego wzorca ich powstawania. Nie istnieje też osobne towarzystwo, lub też instytucja państwowa, zajmująca się tylko i wyłącznie promowaniem kultury Japonii i Chin. W tym rozdziale zaprezentowane zostaną cztery ośrodki naukowe Polskiej Akadami Nauk skupiające najwybitniejszych polskich japonistów i sinologów, oraz trzy państwowe ośrodki akademickie, prowadzące zajęcia z zakresu nauki o narodach chińskich i japońskich. Na początku zostanie przedstawiona krótka historia powstania i działalności każdej jednostki, następnie będą omówione działania informacyjno-promocyjne. Towarzystwa naukowe i instytuty zostały uporządkowane według kolejności ich powstawania: 2.1. Polskie Towarzystwo Orientalistyczne PAN, 2.2. Komitet Nauk Orientalistycznych PAN, 2.3. Zakład Krajów Pozaeuropejskich PAN, 2.4. Centrum Badań Azji Wschodniej PAN, 2.5.1. Zakład Sinologii Wydziału Orientalistycznego Uniwersytetu Warszawskiego, 2.5.2. Zakład Japonistyki i Koreanistyki Wydziału Orientalistycznego Uniwersytetu Warszawskiego, 2.6. Zakład Japonistyki i Sinologii Instytut Filologii Orientalnej na Wydziale Filologicznym UJ, 2.7. Zakład Japonistyki i Zakład Literatury i Kultury Chin Instytut Orientalistyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Nie istnieje jedno źródło informacji na temat tych instytucji. Ostatnie


opracowanie na temat ośrodków sinologicznych w Polsce napisał Józef Pawłowski pt. Z dziejów badań nad Chinami w Polsce, studiów polonistycznych w Chinach oraz polsko-chińskich kontaktów naukowych [Pawłowski 2009]. Zostało wydane w specjalnym wydawnictwie opracowanym z okazji sześćdziesiątej rocznicy nawiązania stosunków dyplomatycznych między Chinami a Polską [Góralczyk red. 2009]. Nie opisuje ono jednak dokładnie wszystkich aspektów działalności i historii opisywanych ośrodków, dlatego też głównym źródłem informacji stają się ich strony internetowe, które jednocześnie są jednym z przejawów działalności informacyjno-promocyjnej. W 2009 roku ukazała się publikacją Arkadiusza Tarnowskiego pt. Polska i Japonia 1989-2004 Stosunki polityczne, gospodarcze i kulturalne [Tarnowski 2009]. Autor opisuje genezę powstania studiów japonistycznych w Polsce. W omówieniu instytucji powiązanych z Chinami, głównym i najpełniejszym źródłem informacji pozostają strony internetowe ośrodków naukowych.

2.1. POLSKIE TOWARZYSTWO ORIENTALISTYCZNE PAN Towarzystwo naukowe orientalistów polskich powstało w 1922 roku we Lwowie. Założycielami zostali profesorowie Uniwersytetu Jana Kazimierza; Jan Czekanowski, Andrzej Gawroński, Zygmunt Smogrzewski [Góralczyk red. 2009, s. 378]. Pierwszym prezesem został Władysław Kotowicz. Od 2003 roku funkcję tę pełni Marek Mejor, a siedziba towarzystwa znajduje się w Warszawie przy ulicy Krakowskie Przedmieście 26/28, przy Wydziale Orientalistycznym Uniwersytetu Warszawskiego [Polskie Towarzystwo Orientalistyczne, dok. elektr.]. Polskie Towarzystwo Orientalistyczne, aż do 1952 roku kiedy to powstał Komitet Orientalistyczny przy Polskiej Akademii Nauk, było jedyną organizacją w Polsce skupiająca wszystkich orientalistów polskich. Obecnie stanowią oni większość członków organizacji, pozostali to przede wszystkim językoznawcy, historycy, bibliści, teolodzy, socjolodzy, prawnicy a nawet lekarze. W 2009 roku PTO liczyło 130 osób [Polskie Towarzystwo Orientalistyczne, dok. elektr.]. Od początku powstania, głównym celem działalności PTO jest popularyzowanie wiedzy o Bliskim i Dalekim Wschodzie oraz wspieranie


rozwoju orientalistyki polskiej. Co roku organizowane są w Warszawie spotkania naukowe, a co trzy lata zjazdy naukowe członków. Ich celem jest pogłębienie i upowszechnienie wiedzy o Wschodzie. Ostatni, trzydziesty trzeci z kolei zjazd, miał miejsce w 2009 roku [Polskie Towarzystwo Orientalistyczne, dok. elektr.]. Tematyka spotkań dotyczy wszystkich dziedzin orientalistyki badanych w Polsce, w tym także poruszane są tematy związane z kulturami Japonii i Chin. Odbywają się również liczne konferencje naukowe, na których prezentowany jest dorobek współczesnej orientalistyki polskiej. Ważnym kierunkiem działalności PTO są imprezy kulturalne i popularnonaukowe, współorganizowane z innymi instytucjami, o tematyce orientalistycznej. Są to min. wykłady, prelekcje, spotkania autorskie, wieczory literackie, pogadanki, wystawy, projekcje filmów oraz kursy języków orientalnych. W przeszłości każdego miesiąca odbywały się spotkania członków w klubie przyjaźni PolskoChińskiej i PTO. Na podstawie tego samego źródła wiadomo, że w latach 1925-1953 PTO wydawało Rocznik Orientalistyczny. Od 1925 do 1988 roku powstawało wydawnictwo seryjne Biblioteka Wschodnia oraz publikacje przekładów klasyków Wschodu. W 1949 roku rozpoczęto wydawanie kwartalnika Przegląd Orientalistyczny. popularnonaukowe

Jest

to

pierwsze

zajmujące

się

w

Polsce

tematyką

orientalistyczne

kultur

pismo

dalekowschodnich

i stosunkach Polski z krajami Wschodu [Przegląd Orientalistyczny 2009]. Pierwszym

redaktorem

był

Jan Reychman,

następnie

Stanisław

Kałużyński, a od 2003 roku, funkcję ta pełni Danuta Stasik. W czasopiśmie tym, od początku działalności, można znaleźć liczne publikacje polskich badaczy i uczonych w sposób bezpośredni odnoszące się do kultur Japonii i Chin. Są to między innymi prace z zakresu językoznawstwa, obyczajów, historii, stosunków politycznych i kulturalnych z naszym krajem. Można uznać ze względu na szeroki zakres tematyczny, że jest to najlepsze źródło informacji z tej dziedziny wiedzy wydawane w Polsce, przeznaczone nie tylko dla naukowców, ale też dla wszystkich zainteresowanych problematyką kultury Dalekiego Wschodu. Dlatego też można także stwierdzić, że w sposób istotny przyczynia się do jej


promowania.

2.2. KOMITET NAUK ORIENTALISTYCZNYCH PAN Komitet Nauk Orientalistycznych PAN powstał w 1952 roku jako Komitet Orientalistyczny, później przekształcony w Sekcje Orientalistyczną Komitetu Nauk Filologicznych [Góralczyk red. 2009, s. 377]. Pierwszym przewodniczącym był Ananiasz Zajączkowski, następnie Tadeusz Lewicki, Witold Tyloch, Maciej Popko, a od 1993 do dzisiaj urząd tej sprawuje Mieczysław J. Künstler, wybitny polski sinolog. Obecnie organizacja skupia trzydzieści

dziewięć

osób,

głównie

najwybitniejszych

przedstawicieli

orientalistyki polskiej [Komitet Nauk Orientalistycznych, dok. elektr.]. Komitet powstał w celu koordynowania, integrowania, inicjowania i wspierania prac orientalistyki polskiej. Głównym polem zainteresowań organizacji są nauki o Azji i Afryce. Poprzez organizowanie sesji, konferencji, spotkań, wykładów, współpracy z innymi ośrodkami orientalistycznymi w Polsce i zagranicą oraz działalność wydawniczą przyczynia się do rozwoju orientalistyki polskiej oraz badań nad językami i kulturami Azji i Afryki. KNO działał aktywnie przy ocenianiu polskich pism orientalistycznych tj. Rocznika Orientalistycznego, Przeglądu Orientalistycznego, Folia Orientalia, Africana Bulletin oraz działalności Polskiego Towarzystwa Orientalistycznego. Rekomendował też wybitniejsze prace orientalistyczne do nagród naukowych PAN [Komitet Nauk Orientalistycznych, dok. elektr.]. Działalność wydawnicza komitetu skupiła się na wydawanej od 1954 roku serii monografii pt. Prace Orientalistyczne. W tym samym roku nastąpiło przejęcie od Polskiego Towarzystwa Orientalistycznego wydawania Rocznika Orientalistycznego [Komitet Nauk Orientalistycznych, dok. elektr.]. W roczniku tym, są publikowane najważniejsze prace z zakresu orientalistyki światowej [Rocznik Orientalistyczny 2009]. Znajdują się w nim publikacje naukowe dotyczące problematyki językowej, historycznej, społecznej i kulturalnej związanej z krajami Chin oraz Japonii.


Oprócz działalności wydawniczej, równie ważne w pracach KNO, jest organizowanie wspólnie z PTO i innymi instytucjami, krajowych oraz międzynarodowych spotkań naukowych. Poświęcone są one problematyce literatury orientalnej, językoznawstwie, najważniejszym osiągnięciom badań polskiej orientalistyki. Odbywają się również sesje naukowe, poświęcone w całości ważniejszym postaciom orientalistyki polskiej jak Marian Lewicki, Włodzimierz

Zajączkowski,

oraz

rocznicom

np.

sesja

naukowa

w dziewięćdziesiąta rocznicę nawiązania stosunków Polsko-Japońskich, czy sesja

poświęconą

stosunkom

Polsko-Chińskim

[Komitet

Nauk

Orientalistycznych, dok. elektr.].

2.3. ZAKŁAD KRAJÓW POZAEUROPEJSKICH PAN W 1962 roku powstała Pracownia Zagadnień Społecznych i Kulturowych Afryki Współczesnej w Warszawie, której założycielem był pierwszy dyrektor Józef Chałasiński. Swoją obecną nazwę, Zakład Krajów Pozaeuropejskich PAN, instytucja uzyskała w 1976 roku, gdy stwierdzono, że zakres podejmowanych tematów

przez

członków,

jest

znacznie

szerszy,

niż

tylko

wiedza

o współczesnych przemianach zachodzących w państwach afrykańskich [Góralczyk red. 2009, s. 378]. Obecnie zakład zajmuje się prowadzeniem badań interdyscyplinarnych nad rozwojem krajów Azji, Afryki i Ameryki Łacińskiej. Problemami badawczymi są głównie zagadnienia dotyczące kultury, rozwoju społeczeństwa, religii, komunikacji i wymiany międzykulturowej [Zakład Krajów Pozaeuropejskich, dok. elektr.]. Zakład prowadzi własną działalność wydawniczą. W dwóch rocznikach zakładowych: Hemispheres. Studies on Cultures and Societies (wyd. od 1984r.) oraz

Acta

Asiatica

Varsoviensia

(wyd.

od

1988)

[Zakład

Krajów

Pozaeuropejskich, dok. elektr.]. Prace w językach kongresowych publikują znakomici sinolodzy polscy, członkowie zakładu, tacy jak Roman Sławiński i Karin Tomala [Góralczyk red. 2009, s. 378]. Oprócz tego publikowane są dwie


serie książkowe: Materiały i Studia Zakładu Krajów Pozaeuropejskich PAN i Prace monograficzne Zakładu Krajów Pozaeuropejskich PAN. Pod patronatem instytucji powstała pierwsza w Polsce historiografia chińskich prac o historii Chin w dziewiętnastym i dwudziestym wieku oraz pierwsza w Europie Środkowej historia Tajwanu [Zakład Krajów Pozaeuropejskich, dok. elektr.]. Obie prace zostały opublikowane w wymienionych wcześniej seriach książkowych. W 2005 roku w zakładzie zostało uruchomione podyplomowe studium z zakresu współczesnych stosunków międzynarodowych pt. Polityka i kultura w krajach Azji i Afryki [Zakład Krajów Pozaeuropejskich, dok. elektr.]. Zajęcia prowadzone przez czołowych polskich znawców problematyki rozwoju Azji i Afryki, obejmują tematyką zagadnienia związane ze współczesnym rozwojem, kulturą i polityką Chin oraz Tajwanu.

2.4. CENTRUM BADAŃ AZJI WSCHODNIEJ PAN Centrum Badań Azji Wschodniej przy Instytucie Studiów Politycznych PAN powstało w 1999 roku z inicjatywy Krzysztofa Gawlikowskiego [Centrum Badań Azji Wschodniej, dok. elektr.]. badacza myśli chińskiej. Powstanie Centrum, jako oddzielnej jednostki badawczej skupiającej, organizującej i rozwijającej wiedzę o Azji wschodniej, było wynikiem prowadzenia rozległych prac badawczych przez Instytut Studiów Politycznych PAN od początku lat dziewięćdziesiątych. Wszyscy obecni członkowie instytucji zajmują się problematyką bezpośrednio związaną z Chinami lub Japonią. Tematy podejmowane przez centrum to min. Społeczeństwo i jego przemiany w Azji Wschodniej,

problematyka

praw

człowieka

w

Chinach,

stosunki

międzynarodowe Polski z Chinami i Japonią [Góralczyk red. 2009, s. 377-378]. Badania prowadzone w centrum są publikowane. Najznakomitszymi dziełami wydanymi do tej pory, były dwa obszerne tomy monograficzne poświęcone Chinom współczesnym, Chiny – Rozwój społeczeństwa i państwa


na przełomie XX i XXI w. (Warszawa 2002), Chiny - Przemiany państwa i społeczeństwa w okresie reform, 1978-2000 (Warszawa 2003). Redakcji tych tomów podjęli się wybitni polscy sinolodzy Krzysztof Gawlikowski oraz Karin Tomala. Pod tą samą redakcją ukazały się również dwa inne tomy również zbierające najwybitniejsze prace polskich badaczy Chin, Azja Wschodnia na przełomie XX i XXI wieku. Przemiany polityczne i społeczne., Azja Wschodnia na przełomie XX i XXI wieku. Stosunki międzynarodowe i gospodarcze. (Warszawa 2004) [Góralczyk red. 2009, s. 377-378]. Dzieła te nie tylko przedstawiają wynik badań prowadzonych w centrum, ale dzięki zaangażowaniu twórców artykułów oraz redaktorów, w sposób przystępny i kompleksowy przyczyniają się do promocji kultury Chin w Polsce. Ważnym kierunkiem w działalności centrum jest inicjowanie oraz współorganizowanie krajowych i międzynarodowych konferencji i spotkań naukowych poświęconych Azji. Konferencja międzynarodowa zorganizowana w 1999 roku (ze współudziałem Polskiej Rady Azji i Pacyfiku) w całości poświęcona była Chinom [Centrum Badań Azji Wschodniej dok. elektr.]. Zaś w 2007 z okazji 50-lecia wznowienia stosunków dyplomatycznych Polski z Japonią, Centrum Badań Azji Wschodniej przy współpracy Wyższej Szkoły Psychologii

Społecznej

w

Warszawie,

zorganizowało

międzynarodową

konferencję. Warto również zauważyć na bardzo prężnie rozwijającą się współpracę pomiędzy Centrum a Towarzystwem Azji i Pacyfiku powstałym w 1996 roku w Toruniu. Skupia ono polskich badaczy zagadnień politycznych i społecznych regionu oraz osoby zawodowo zajmujące się obszarem Azji i Pacyfiku. Celem towarzystwa jest promowanie wiedzy o Azji Wschodniej i rozwijanie współpracy polsko-azjatyckiej w rozmaitych dziedzinach [Góralczyk red. 2009, s. 379]. W 1998 roku ukazał się pierwszy tom rocznika Azja-Pacyfik. Społeczeństwo-Polityka-Gospodarka, który wydawany jest nadal z inicjatywy pierwszego prezesa towarzystwa, a później pierwszego przewodniczącego Centrum Badań Azji Wschodniej Krzysztofa Gawlikowskiego oraz Adama Marszałka [Towarzystwo Azji i Pacyfiku dok. Elektr.]. Jest to jedno


z najważniejszych czasopism odnoszących się do współczesnych przemian społecznych, politycznych i kulturalnych zachodzących na terenie Azji Wschodnie. W przeciwieństwie do innych naukowych wydawnictw z tego zakresu, jest ono przeznaczone dla szerokiego typu odbiorcy, gdyż publikują w nim nie tylko polscy i zagraniczni uczeni, ale także osoby bezpośrednio związane z tematyką azjatycką, pracownicy polskiej służby dyplomatycznej, dziennikarze [Towarzystwo Azji i Pacyfiku dok. elektr.].

2.5.1.

ZAKŁAD

ORIENTALISTYCZNEGO

SINOLOGII

WYDZIAŁU UNIWERSYTETU

WARSZAWSKIEGO Pierwszym polskim ośrodkiem badań sinologicznych w Polsce, a także najstarszym kierunkiem dalekowschodnim na Uniwersytecie Warszawskim, jest Katedra Sinologii powstała w 1933 roku [Góralczyk red. 2009, s. 369-372]. Swoją działalność początkowo prowadziła w Instytucie Orientalistycznym w ramach Wydziału Humanistycznego, w latach dziewięćdziesiątych Katedra zmieniła nazwę na Zakład Sinologii. Obecnie (od 2008 roku) pod tą nazwą działa w ramach Wydziału Orientalistycznego [Góralczyk red. 2009, s. 369-372]. Polscy sinolodzy od początków powstania studiów sinologicznych byli uznanymi w świecie badaczami. Profesor Jan Godzimir Jaworski publikował wybitne prace z zakresu chińskiego buddyzmu i literatury ludowej, a jego rozważania na temat buddyzmu drukowane były, między innymi w pekińskim czasopiśmie Monumenta Serica [Zakład Sinologii UW, dok. elektr.]. Doradcą do spraw reformy oświaty z ramienia Ligi Narodów, a później wykładowcą uniwersytecie Qinghua w Pekinie był inny znany polski sinolog Witold Jabłoński. Był on wybitnym znawcą chińskiej literatury, etnografii, historii sztuki, religii i filozofii, autorem wielu prac naukowych i przekładów literatury chińskiej. Autorem licznych prac z językoznawstwa chińskiego był Janusz Chmielewski, zaś znanym językoznawcą i tłumaczem, Olgierd Wojtasiewicz.


Promotorami kultury chińskiej byli Mieczysław Jerzy Künstler, Zbigniew Słupski oraz Lidia Kasarełło [Zakład Sinologii UW, dok. elektr.]. Wszyscy wielce przysłużyli się rozwojowi sinologi polskiej, zwłaszcza w okresie lat sześćdziesiątych, w czasie tak zwanej "rewolucji kulturowej" w Chinach, kiedy to kontakty Polsko – Chińskie były znacząco utrudnione. Mimo to ukazały się wtedy liczne przekłady literatury, poezji, dzieł religijnych oraz opracowania na temat sztuki, kultury i historii chińskiej. Najstarszy w Polsce ośrodek akademicki zajmujący się kształceniem nowych pokoleń sinologów, obecnie zmienił profil kształcenia z filologicznego na kulturoznawczy. Jednak nie zmieniło to jakości nauczana języka, wprowadzono nowoczesny i nowatorski system nauki chińskiego, za który w 2003 roku przyznano Zakładowi Sinologii Nagrodę Europejską (European Label) przyznawaną przez komisarza Unii Europejskiej ds. Edukacji i Kultury [European Commision, dok. elektr.]. Obecnie, co roku przyjmowanych jest dwunastu nowych studentów na studia licencjackie i magisterskie w trybie dziennym oraz dwudziestu na studia zaoczne [Zakład Sinologii UW, dok. elektr.]. Program dydaktyczny oferuje kształcenie z zakresu literatury, języka, historii, sztuki, kultury, religii, etnografii przede wszystkim Chin, ale także całej Azji

Wschodniej.

Prowadzona

jest

intensywna

współpraca

naukowa

z europejskimi ośrodkami naukowymi np. Uniwersytetem w Bonn, Zakładem Sinologii Uniwersytetu Karola w Pradze oraz Zakładem Sprache und Literatur China na Ruhr Universität w Bochum [Zakład Sinologii UW, dok. elektr.]. Co roku przyjmowanych jest około dwunastu studentów na studia stacjonarne, a w związku z wrastającym zainteresowaniem kulturą i językiem chińskim, stworzono możliwość studiowania w trybie zaocznym dla kilkunastu osób. Oprócz tytułu magistra istnieje możliwość ukończenia studiów doktoranckich. W ramach umów międzynarodowych studenci mają możliwość wyjazdu na roczny kurs językowy do ChRL w ramach rządowego stypendium [Zakład Sinologii UW, dok. elektr.].


2.5.2. ZAKŁAD JAPONISTYKI I WYDZIAŁU ORIENTALISTYCZNEGO WARSZAWSKIEGO

KOREANISTYKI UNIWERSYTETU

Możliwość nauki języka japońskiego na Uniwersytecie Warszawskim pojawiła się w 1919 roku na wydziale orientalistycznym za sprawą absolwenta tego wydziału Bogdana Richtera, wykładowcy literatury japońskiej [Tarnowski 2009, s. 94-95]. Jednak aż do 1956 roku studia japonistyczne nie były oddzielnym kierunkiem studiów, lecz stanowiły część bazy dydaktycznej oferowanej przez Katedrę Sinologii. Wtedy to, dzięki staraniom wybitnego japonisty Wiesława Kotańskiego, utworzono oddzielny Zakład Japonistyki. Obecnie w ramach zakładu działa sekcja japonistyki, wraz z sekcją koreanistyki [Zakład Japonistyki UW, dok. elektr.]. Do roku 1987 roku Warszawa była jedynym miejscem w Polsce, w którym można było studiować japonistykę. Z tego powodu większa część osób związanych z nauczaniem akademickim japonistyki w innych ośrodkach naukowych jest absolwentami tego zakładu [Zakład Japonistki UW, dok. elektr.]. Co roku przyjmowanych jest dwudziestu stacjonarnych i ok czterdziestu zaocznych studentów [Zakład Japonistki UW, dok. elektr.]. Tak duża liczba studentów zaocznych związana jest z wielką popularnością tego kierunku. Mogą oni zdobyć tytuł licencjata lub magistra. Celem nauczania jest głównie poznanie i opanowanie w krótkim czasie umiejętności czytania, tłumaczenia, pisania oraz konwersacji w języku japońskim. Ponadto w toku nauczania przekazana zostają podstawowe informacje na temat historii, estetyki, kultury oraz religii i filozofii Japonii [Zakład Japonistki UW, dok. elektr.]. Najbardziej zasłużonym dla rozwoju współpracy międzynarodowej wydziału japonistyki był profesor Uniwersytetu Tokijskiego, Shozo Yoshigami [Zakład Japonistki UW, dok. elektr.]. W 1976 roku zainicjował on zawarcie umowy między uczelnią w Tokyo, a Uniwersytetem Warszawskim w sprawie wymiany naukowej i kulturalnej między tymi instytucjami. Dzięki niej studenci i pracownicy z Polski mogą wyjeżdżać na stypendium do Tokyo, zaś kadra


japońska posiada możliwość pracy badawczej w Polsce. Zazwyczaj w trakcie swojego pobytu zagraniczni goście uczą języka japońskiego. W ten sposób studenci posiadają stały kontakt z kulturą i żywym językiem, co znacząco podnosi poziom studiów japonistycznych w Polsce. Ważnym wydarzeniem promującym kulturę Japonii, które co roku organizowane jest przez tą instytucję naukową, są Dni Japonii na Uniwersytecie Warszawskim. Ostatnio w dniach od 3 do 5 listopada 2009 roku odbyły się III Dni Japonii, które zorganizowane zostały z okazji 90. rocznicy nawiązania oficjalnych stosunków polsko-japońskich [Zakład Japonistki UW, dok. elektr.]. W ciągu tych trzech dni odbyło się kilkanaście prelekcji poświęconych stosunkom obydwu

krajów,

kulturze

japońskiej

oraz

kilka

wydarzeń

kulturalnych. Instytucja aktywnie uczestniczy również we współorganizowaniu i promowaniu innych wydarzeń kulturalnych. Do nich należy Międzynarodowa Konferencja Japonistyki (International Conference on Japanese Studies Wiesław Kotński in memoriam.), która odbyła się w 2006 roku w Warszawie. Japoniści dyskutowali na tematy związane z praktycznymi aspektami nauką japońskiego oraz rozwojem japonistyki na świecie [Conference on Japanese Studies, dok. elektr.].

2.6. ZAKŁAD JAPONISTYKI I SINOLOGII INSTYTUTU FILOLOGII

ORIENTALNEJ

NA

WYDZIALE

FILOLOLGICZNYM UJ Drugi w Polsce ośrodek naukowy zajmujący się nauczaniem japonistyki powstał w 1987 roku na Uniwersytecie Jagielońskim [Tarnowski 2009, s. 94-95]. Należy stwierdzić na podstawie książki Tarnowskiego, że już w okresie międzywojennym (lata 1930-1932) na uniwersytecie istniała możliwość nauki


japońskiego. Natomiast nowy kierunek studiów połączony z działalnością badawczą, został utworzony między innymi dzięki ustaleniom zawartym w 1987 roku, pomiędzy rządem Japonii a Polską [Tarnowski 2009, s. 81]. Ogromny wkład w obecny kształt i strukturę Instytutu miał Andrzej Czapkiewicz ówczesny dyrektor Instytutu Filologii Orientalnej, znany i ceniony arabista. Kierownikiem zakładu został wtedy Mikołaj Mielanowicz z Uniwersytetu Warszawskiego. Od 2004 roku funkcję tę pełni Romuald Huszcza [Zakład Japonistki i Sinologii, dok. elektr.]. Co roku na studia stacjonarne przyjmowanych jest dwadzieścia osób, zaś liczba chętnych na jedno miejsce wynosi ok piętnastu [Zakład Japonistyki i Sinologii UJ, dok. elektr.]. Najwięcej czasu poświęcane jest praktycznej nauce pisma japońskiego oraz nauce języka japońskiego. Każdy student poznaje gramatykę historyczna i opisową współczesnego języka, lekturę tekstów, klasyczną i współczesną literaturę, kulturę i geografię Japonii, a także elementy literatury chińskiej i koreańskiej. Na trzecim roku studiów studenci rozpoczynają naukę drugiego języka dalekowschodniego, chińskiego. Nauka tego języka możliwa jest od 2001 roku, kiedy do programu studiów wprowadzono przedmioty sinologiczne, literaturę, kulturę i język Chin. Dzięki temu zabiegowi w 2003 roku została dokonana zmiana nazwy z Zakładu Japonistyki, na Zakład Japonistyki i Sinologii UJ [Zakład Japonistyki i Sinologii UJ, dok. elektr.]. W przyszłości planowane jest rozdzielenie obu kierunków na dwa oddzielne instytuty. [Góralczyk red. 2009, s. 374] Zakład

aktywnie

wpiera

promowanie

kultury

Japonii

poprzez

organizowanie licznych konferencji i spotkań naukowych. W 2007 roku współpracował wraz z Polskim Stowarzyszeniem Badań Japonistycznych, Uniwersytetem Adama Mickiewicza i Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej „Manggha", przy organizacji międzynarodowej jubileuszowej konferencji pt.:"Cywilizacja ewolucji. Cywilizacja rewolucji. Metamorfozy Japonii 19002000" z okazji XX-lecia Japonistyki w Krakowie i Poznaniu [Zakład Japonistyki i Sinologii UJ, dok.elektr.].


2.7. ZAKŁAD JAPONISTYKI ORAZ ZAKŁAD LITERATURY I

KULTURY

CHIN

UNIWERSYTETU

IM.

INSTYTUTU ADAMA

ORIENTALISTYKI MICKIEWICZA

W

POZNANIU W latach 1920-1933 istniała w Poznaniu Katedra Języków Starożytnego Wschodu założona i prowadzona przez Antoniego Śmieszka, która jednak na mocy rozporządzenia Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, została zamknięta z powodu nikłego zainteresowania studentów tym kierunkiem. Dopiero w 1973 roku powołano do życia nowy Instytut Językoznawstwa i studia orientalistyczne zostały wznowione. Podjęto wówczas badania nad językami japońskim i chińskim za sprawą Alfreda Majewicza [Góralczyk red. 2009, s. 373]. Został on w 1986 roku kierownikiem Zakładu Języków Azji i Afryki. Rok po powstaniu otwarta została możliwość nauki japońskiego i chińskiego. Ostatecznie po licznych zmianach nazwy w 2005 roku powstał Instytut Orientalistyki Uniwersytetu Adama Mickiewicza, którego częściami są Zakład Japonistyki i Zakład Literatury i Kultury Chin [Zakład Literatury i Kultury Chin, dok. elektr.]. W 2007 roku powstał Zakład Literatury i Kultury Chin Katedry Studiów Azjatyckich Instytutu Orientalistyki UAM. Kierownikiem zakładu została Izabella Łabędzka [Zakład Literatury i Kultury Chin, dok. elektr.]. Poza nauką języka, student uczęszcza na zajęcia z kultury, historii, literatury. Szczególnie podejmowane są zagadnienia dotyczące mniejszości narodowych Chin. Co roku przyjmowanych jest piętnastu studentów na studia stacjonarne [Zakład Literatury i Kultury Chin, dok. elektr.]. Posiadają oni możliwość zdobycia stopnia licencjata lub magistra. W toku studiów dostępne są wyjazdy na stypendia zagraniczne do Chińskiej Republiki Ludowej, lub na Tajwan. Dzięki ustaleniom gospodarczo-politycznych zawartym przez Polskę w 1987 roku z rządem Japonii, oprócz Zakładu Japonistyki na Uniwersytecie Jagiellońskim utworzony został kierunek studiów japońskich na Uniwersytecie


Adama Mickiewicza w Poznaniu [Tarnowski 2009, s. 94-95]. Obecnym kierownikiem zakładu jest Estera Żeromska. Każdego roku przyjmowanych jest również piętnastu nowych adeptów na studia stacjonarne licencjackie, które mogą być kontynuowane w celu uzyskania tytułu magistra. W toku studiów najwięcej zajęć ujętych w programie ma na celu opanowanie pisowni i gramatyki japońskiej. Dodatkowo przekazywana jest wiedza na temat historii, kultury, filozofii japońskiej [Zakład Literatury i Kultury Chin, dok. elektr.]. Bardzo dużą aktywność przejawia studenckie japonistyczne koło naukowe. Organizuje ono cotygodniowe spotkania tematyczne, w których udział brać mogą nie tylko studenci Japonistyki, ale też wszystkie zainteresowane osoby. Członkowie współdziałają w organizacji imprez związanych z Japonią. Odbywają się one na terenie Poznania i są współorganizowane z Kołem Naukowym

Orientalistów

oraz

pracownikami

naukowymi

Instytutu

Orientalistycznego. Do tego rodzaju spotkań należała dyskusja pt. „Współczesne konflikty pomiędzy Koreą, Japonią i Chinami" w 2005 roku [Japonica Creativa, dok. elektr.]. Pracownicy Japonistyki UAM wraz z pracownikami tegoż kierunku z Uniwersytetu Warszawskiego od 2004 redagują i wydają czasopismo Silva Iaponicarum [Silva Iaponicarum dok. elektr.]. Kwartalnik ten w całości poświęcony jest zagadnieniom związanym z japonologią. Znajdują się w nim prace polskich uczonych, ale także publikacje osób z zagranicy. Pierwsze zeszyty w całości dostępne są dla wszystkich zainteresowanych na stronie internetowej czasopisma. Na podstawie omówienia ośrodków naukowych z zakresu badań kultury Japonii i Chin należy stwierdzić, że w Polsce nie istnieje jedna organizacja naukowa, skupiająca wszystkich badaczy związanych, zarówno z japonistyką, jak i z sinologią. Te dwie dziedziny nauki zazwyczaj są promowane jako część szeroko pojmowanej orientalistyki, do której przynależą nauki związane zarówno z rejonem azjatyckim, jak i afrykańskim. Sekcje naukowe zrzeszające japonistów i sinologów powstają w sposób nieskoordynowany w różnych


instytucjach takich, jak Komitet Nauk Orientalistycznych PAN, Polskie Towarzystwo Orientalistyczne PAN, Zakład Krajów Pozaeuropejskich PAN. Często są to nieformalne grupy kilkuosobowe, lub też bardziej formalne koła, jak klub przyjaźni Polsko-Chińskiej i Polskie Towarzystwo Orientalistyczne. Trudno jest oddzielić działalność tylko naukową, od popularno-naukowej. Tego typu powiązania występują w działalności Centrum Badań Azji Wschodniej przy Instytucie Studiów Politycznych PAN oraz Towarzystwo Azji i Pacyfiku. W tym przypadku członkowie Centrum przynależą też do Towarzystwa, zaś ich prace promowane i wydawane są przez obie instytucje, które ściśle ze sobą współpracują, także w organizowaniu różnych imprez, czy konferencji. Przejawy działalności informacyjnej promującej kulturę obu państw są dla wszystkich przedstawionych ośrodków podobne. Są to: 1. organizowanie i współorganizowanie konferencji, zjazdów, spotkań, promocji,

wydarzeń kulturalnych, 2. działalność wydawnicza; w formie czasopism, książek, prac naukowych,

informatorów, 3. nauczanie akademickie.

Zadania te realizowane są z różnym natężeniem, w każdym omówionym w tym rozdziale ośrodku informacji inaczej. Uniwersytety realizują studia językoznawcze z zakresu sinologii i japonistyki oraz organizują konferencje naukowe. Instytuty naukowo-badawcze Polskiej Akademii Nauk najczęściej prowadzą działalność wydawniczą, głównie czasopism. W rozdziale następnym zostanie omówiona działalność informacyjna prowadzona przez muzea posiadające w swoich zbiorach sztukę japońską i/lub chińską.


kulig  

pdf kpop ola

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you