Page 1


01_KUCUKCEKMECE_GIRIS

1/24/11

9:51 PM

Page 1

Dünden Bugüne Küçükçekmece


01_KUCUKCEKMECE_GIRIS

1/24/11

9:51 PM

Page 2


01_KUCUKCEKMECE_GIRIS

1/24/11

9:51 PM

Page 3


01_KUCUKCEKMECE_GIRIS

1/24/11

9:51 PM

Page 4

Dan›flma Kurulu Prof. Dr. ‹lber Ortayl› Beflir Ayvazo¤lu Prof. Dr. Ümit Meriç Prfo. Dr. Orhan ‹nce Prof. Dr. Muhammet Yelten Prof. Dr. Muhsin Hesapç›o¤lu Doç. Dr. Ertan E¤ribel

Redaksiyon Tashih Dr. Ferhat Aslan

Editör Mehmet Yalç›n Y›lmaz

Foto¤raflar Aras Nefçi fiahin Uzma Aziz Kaya Küçükçekmece Belediyesi Arflivi

Yazarlar Salih fiahin Küçükçekmece Tarihi Doç. Dr. Deniz Ekinci, Burhan Ekinci Küçükçekmece’de Co¤rafi Özellikler Dr. Aras Nefçi Küçükçekmece’de Mimari Eserler Yrd. Doç. Dr. fiengül Ayd›ngül Küçükçekmece Gölü’nde Arkeolojik Araflt›rmalar Prof. Dr. Aynur Koçak Efsaneden Gerçe¤e: Küçükçekmece Gölü Efsanesi ve Garip Dede Doç. Dr. Ali fiükrü Çoruk Küçükçekmece ve Mehmet Akif Ersoy Mahmut Çavufl Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Prof. Dr. Halis Yunus Ersöz Küçükçekmece’de ‹ktisadî Hayat Ak›n Kurto¤lu Küçükçekmece’de Ulafl›m›n Tarihçesi Abdülkadir Yeler Küçükçekmece’de Toplumsal Bütünleflme Yrd. Doç. Dr. Ertu¤rul Ayd›n Küçükçekmece’de Spor Ayhan Metin Küçükçekmece’de Fiziksel Aktivite Alanlar› ve Yerel Yönetim Organizasyonlar› Mehmet Yalç›n Y›lmaz 9. Kalk›nma Plan›nda Kültür Politikalar› ve Küçükçekmece Örne¤i

Küçükçekmece Belediyesi Bas›n Yay›n ve Halkla ‹liflkiler Müdürlü¤ü - ‹stanbul 2010

www.kucukcekmece.bel.tr

Çeviri Nalan Özsoy Foto¤raf Editörü fiahin Uzma

Bilgi-Belge Araflt›rma Salih fiahin Aras Nefçi Tunca Özgifli Abdülkadir Yeler Yap›m A-Z Reklam Grafik Tasar›m ve Uygulama Kemal Kara ‹llustrasyon Turan Dertli ISBN: 978-975-00234-7-7 Bask› Kültür Bas›m


01_KUCUKCEKMECE_GIRIS

1/24/11

9:51 PM

Page 5


01_KUCUKCEKMECE_GIRIS

1/24/11

9:51 PM

Page 6


01_KUCUKCEKMECE_GIRIS

1/24/11

9:51 PM

Page 7

‹çindekiler 8

Takdim Aziz Yeniay / Küçükçekmece Belediye Baflkan›

11

Takriz Prof Dr. ‹lber Ortayl› / Topkap› Saray› Müzesi Baflkan›

13

Önsöz Mehmet Yalç›n Y›lmaz / Editör

15-169

I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

170-223

II. Küçükçekmece’de Co¤rafî Özellikler Doç Dr. Deniz Ekinci, Burhan Ekinci

224-241

III. Küçükçekmece Gölü’nde Arkeolojik Araflt›rmalar Yrd. Doç. Dr. fiengül Ayd›ngül

242-255

IV. Efsaneden Gerçe¤e: Küçükçekmece Gölü Efsanesi ve Garip Dede Doç Dr. Aynur Koçak

256-273

V. Küçükçekmece ve Mehmet Akif Ersoy Doç. Dr. Ali fiükrü Çoruk

274-327

VI. Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Mahmut Çavufl

328-371

VII. Küçükçekmece’de ‹ktisadî Hayat Prof. Dr. Halis Yunus Ersöz

372-393

VIII. Küçükçekmece’de Ulafl›m›n Tarihçesi Ak›n Kurto¤lu

394-401

IX. Küçükçekmece’de Toplumsal Bütünleflme Abdülkadir Yeler

402-411

X. Küçükçekmece’de Spor Yrd. Doç. Dr. Ertu¤rul Ayd›n

412-443

XI. Küçükçekmece’de Fiziksel Aktivite Alanlar› ve Yerel Yönetim Organizasyonlar› Ayhan Metin

444-459

XII. 9. Kalk›nma Plan›nda Kültür Politikalar› ve Küçükçekmece Örne¤i Mehmet Yalç›n Y›lmaz


01_KUCUKCEKMECE_GIRIS

1/29/11

11:41 PM

Page 8

Takdim Dünden Bugüne Küçükçekmece

K

öklü bir geçmifle sahip olan ‹stanbulumuz, gerek tarihi gerekse kültürel özellikleriyle dünyada ön

planda yer alan flehirlerden biridir. Tarih boyunca dünya tarihine yön veren iki devlete, Bizans ve Osmanl› ‹mparatorluklar›na baflkentlik yapm›flt›r. Özellikle Osmanl› tecrübesiyle farkl› inanç ve kültürlerin bir arada huzurlu bir flekilde yaflanabilece¤ini göstermesi bak›m›ndan günümüz dünyas›n›n “birlikte yaflama” problemine çözüm sunabilecek tarihi birikime sahiptir. Bu yönüyle ‹stanbul, Do¤u ile Bat› aras›nda kültürel ve co¤rafi zeminde geçmiflten günümüze bir buluflma noktas› vazifesi görmüfl ve görmeye devam etmektedir. ‹stanbul’un bir imparatorluk baflkenti olmas› Türk ve ‹slam düflüncesi merkezli yeni bir medeniyet anlay›fl›n›n ortaya ç›kmas›na sebep olmufltur. Farkl›l›klara müsamaha ve hayat›n› devam ettirme imkan›

Aziz YEN‹AY Küçükçekmece Belediye Baflkan›

veren bu medeniyet anlay›fl› kendisini gelifltirmek yolunda bu farkl›l›klardan yararlanmay› bilmifltir. Genifl bir sahaya yay›lan imparatorluk do¤udan bat›ya kuzeyden güneye s›n›rlar› içinde yaflayan ve ço¤u kere çeflit-

Hedefimiz, ilçemizin, geçmiflten günümüze uzanan tarihi, kültürel ve sosyal miras›na sahip ç›karak, korumak ve bu yolda sürdürülebilir projeleri hayata geçirmektir.

li yönleriyle birbirinden ayr›lan kültürlerden renkler tafl›yan rafine bir medeniyet terkibi oluflturmufltur. Özellikle günlük hayattaki yans›malar›n› günümüzde bile müflahede etti¤imiz bu medeniyet anlay›fl›n› mimariden fliire kadar her alanda görmek mümkündür. Bu medeniyetin ‹mparatorluk co¤rafyas›nda en bariz bir flekilde yafland›¤› yer ise ‹stanbul olmufltur. ‹stanbul’un Türk ve ‹slam dünyas›nda medeniyet noktainazar›ndan sembol bir flehir misyonu ka-

8

Önsöz Aziz Yeniay


01_KUCUKCEKMECE_GIRIS

1/30/11

12:06 AM

Page 9

zanmas› ve bu misyonu devam ettirmesi onun üzerin-

Bu çal›flma biz yerel yöneticilere, yöneticisi ol-

de derinlikli ve çok yönlü düflünmeyi gerektiren bir

du¤umuz ilçeyi daha iyi tan›ma ve gelece¤ini do¤ru

durumdur. ‹çinde ‹stanbul ad›n›n geçti¤i her konu

planlama imkan› sunacakt›r. Bilimsel bir pencereden

bafll›¤› öncelikle bu flehrin yöneticilerini ve insanlar›-

bak›lan makalelerde noksanlar›m›z› da görerek hare-

n› heyecanland›rmal›d›r. Çünkü tarih, bu flehirde ya-

ket etme bilincindeyiz.

flayan bizleri böyle bir vazifeyle yükümlü k›lmaktad›r.

Küçükçekmece, ‹stanbulumuzun bir parças›,

‹stanbul hakk›nda gerek yurt içinde gerekse

‹stanbul’un bütün de¤erleri ve renkleri burada mev-

yurt d›fl›nda pek çok araflt›rma yap›lm›flt›r. Hemen

cut. Bu sebeple “Küçük ‹stanbul” dedik ve yola koyul-

belirtelim tarihten günlük hayata, yemek kültürün-

duk. 360º belediyecilik vizyonuyla halk›m›z›n bütün

den sanata kadar genifl bir yelpazede yap›lan bu arafl-

gereksinimlerini karfl›lamaya yönelik bir gayretle yo-

t›rmalar ‹stanbul’u tan›ma ve bilme noktas›nda

rulmadan çal›flt›k.

önemli bir bofllu¤u dolduracak niteliktedir. Günü-

Küçük ‹stanbul’da kültür yat›r›mlar›n› gerçek-

müzde ‹stanbul ile ilgili yap›lan her yay›n bu flehir

lefltirirken en büyük hedefimiz insan›m›za kentli ol-

hakk›ndaki bilgimizi daha da geniflletmekte, nas›l

ma bilincini kazand›rmak; böylelikle yaflanabilir bir

bir flehirde yaflad›¤›m›z› bize hat›rlatmaktad›r. ‹s-

kent vücuda getirmektir.

tanbul’u ilgilendiren bu tür yay›nlar›n öncelikle ye-

Ne mutlu ki ‹stanbul’un en köklü ilçelerin-

rel yönetimler ve kurulufllar taraf›ndan ele al›nmas›

den birinde yafl›yoruz. ‹nsanl›k tarihinin ilk izlerini

gerekmektedir.

gördü¤ümüz Bathonea Antik Kenti, Yar›mburgaz Ma¤aralar›, Küçükçekmece Köprüsü, sanayileflme-

Ömrüm oldukça gönül taht›ma keyfince kurul!

nin ilk örneklerinden olan Kibrit Fabrikas›, Meh-

Sâde bir semtini sevmek bile bir ömre de¤er

met Akif’in fikri teflekkülünde rol oynayan Halkal› Ziraat ve Baytar Mektebi ve daha birçok k›ymetli

diyen Yahya Kemal Beyatl›’n›n m›sralar›nda iflaret et-

eser ilçemizdedir.

ti¤i gibi ‹stanbul’u bütünüyle tan›mak ve anlamak

Hedefimiz,ilçemizin, geçmiflten günümüze

için semtlerini, ilçelerini tan›mak gerekti¤ine inan›-

uzanan tarihi,kültürel ve sosyal miras›na sahip ç›ka-

yoruz. Çünkü tan›d›kça sever, sevdikçe korur, sahip-

rak, korumak ve bu yolda sürdürülebilir projeleri ha-

lenir ve özen gösterir insano¤lu. Elinizdeki bu k›y-

yata geçirmektir.

metli çal›flma ‹stanbul’un çok önemli bir ilçesi olan

Bu kitaba eme¤i geçen araflt›rmac›lar›m›za, ça-

Küçükçekmece’yi eski ça¤lardan günümüze kadar

l›flmalara yön veren dan›flma kurulumuza ve birlikte

kapsaml› bir flekilde ortaya koymaktad›r.

çal›flt›¤›m arkadafllar›ma teflekkür ederim.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

9


01_KUCUKCEKMECE_GIRIS

10

1/24/11

Takriz ‹lber Ortayl›

9:51 PM

Page 10


01_KUCUKCEKMECE_GIRIS

1/24/11

9:51 PM

Page 11

Takriz

stanbul, yap›lan araflt›rmalarla her geçen gün yeni bilgilere ulaflt›¤›m›z bir flehir. Bu flehri meydana getiren

tüm de¤erleri ele almak ve dünyada pek az flehrin sahip oldu¤u tarihini, binlerce y›lda teflekkül etmifl olan kültürel birikimini ortaya koymak gerçekten uzun ve meflakkatli bir ifl. fiehir tarihi ve araflt›rmalar›nda ilçelerden yola ç›karak daha kapsaml› incelemelerde bulunmak herhalde ‹stanbul’u anlamay› da kolaylaflt›racakt›r. Küçükçekmece hakk›nda ilk kez ortaya konan

Prof. Dr. ‹lber ORTAYLI

bu kapsaml› çal›flman›n geniflletilmesi ve farkl› disiplinleri de dahil edilmesi yerel yöneticilerin çal›flmalar›na destek olacakt›r. Bu kapsaml› çal›flmada bilhassa arfliv belgelerini gün yüzüne ç›karan Salih fiahin’e, editör Mehmet Yalç›n Y›lmaz’a ve kitab›n ortaya ç›kmas›n› sa¤layan Küçükçekmece Belediye Baflkan› Aziz Yeniay’a

fiehir tarihi ve araflt›rmalar›nda ilçelerden yola ç›karak daha kapsaml› incelemelerde bulunmak herhalde ‹stanbul’u anlamay› da kolaylaflt›racakt›r.

teflekkür ederim.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

11


01_KUCUKCEKMECE_GIRIS

12

1/24/11

9:51 PM

Önsöz Mehmet Yalç›n Y›lmaz

Page 12


01_KUCUKCEKMECE_GIRIS

1/24/11

9:51 PM

Page 13

Önsöz Mehmet Yalç›n YILMAZ Editör

Küçükçekmecelilerin kentine ve kendine faydal› ad›mlar atmas› için dünü ve bugünü ile ilçeyi tan›mas› gerekir. Bu çal›flma; gerçeklefltirdi¤i uygulamalarla model olmaya çal›flan bir yerel yönetimin hikâyesidir asl›nda.

çinde bulundu¤umuz ça¤›n öne ç›kan

s›nda yer almal›d›r. Bu görev yerine getirildi¤inde

özelliklerinden biri de küreselleflme

flehirde yaflayanlar sadece flehrin fiziksel dokusuyla

olgusudur. Küreselleflme süreci içinde

de¤il flehrin binlerce y›ll›k birikimiyle oluflan ruhuy-

giderek artan teknolojik geliflmelerle birlikte dünya-

la da bütünleflme sa¤layabileceklerdir.

da art›k s›n›rlar esnek hale gelmifl ve birbiriyle sü-

‹flte Küçükçekmecelilerin kentine ve kendine

rekli bir iletiflim ve etkileflim halinde olan bir a¤lar

faydal› ad›mlar atmas› için dünü ve bugünü ile ilçeyi

toplumu ortaya ç›km›flt›r.

tan›mas› gerekir. Bu çal›flma; gerçeklefltirdi¤i uygu-

Bu dönüflüm içerisindeki toplumlar, bilhassa bizim toplumumuz, bir geçifl süreci yaflamaktad›r. Bu

lamalarla ‹stanbul’a model olmaya çal›flan bir yerel yönetimin hikâyesidir asl›nda.

dönüflüm süreci içinde sa¤l›kl› bir de¤erlendirme ya-

Kitapta araflt›rmac›lar›m›z›n bilimsel yaz›m

pabilmek, geçiflin topluma katma de¤er üretecek fle-

üslubuna müdahale edilmemifl, bulgular› nispetinde

kilde tamamlanmas›n› sa¤layacak en önemli unsur-

sayfa imkân› tan›nm›flt›r. ‹statistiksel verilerde en

dur. Geleneklerin ça¤dafl dünyan›n gereklerine uy-

son bilgiler dikkate al›nm›fl, görsel temininde foto¤-

gun flekilde yeniden tasarlanmas› ile anlam kazand›¤›

raf editörümüz araflt›rmalar yapm›flt›r. Yeni bulgular

bu süreçte do¤ru ad›mlar atarak topluma olumlu bir

ve farkl› disiplinlerin de yer almas› ile bu çal›flma ge-

yön vermek gerekecektir.

lecek y›llarda iki cilt halinde yay›nlanabilecek bir

Bu nedenle içinde bulundu¤umuz dönemde ça¤-

hacme ulaflacakt›r.

dafl dünyan›n gereklerine uygun, gündeme gelen yeni

Bu çal›flma sürecinde bizlere yol gösteren da-

ihtiyaçlarla örtüflen bir kültür anlay›fl›n›n gelifltirilerek

n›flma kurulu üyelerimize, her bölümü sab›rla ve ti-

toplumlar›n istifadesine sunulmas› gerekmektedir.

tizlikle sonuçland›ran araflt›rmac›lar›m›za, arfliv ça-

Toplumu yeniden infla edecek bir kültür ise e¤i-

l›flmas›nda büyük gayret göstererek ilçenin tarihini

timli ve flehirli olmaktan geçer. ‹flte bu noktada kentin

yazan Salih fiahin’e, ilçenin tarihi eserlerini tespit

kuruluflundan günümüze kadar geçen zaman içerisinde

edip görsel malzemelerle zenginlefltiren Dr. Mimar

oluflan maddi manevi tüm kültürel de¤erlerini, içinde

Aras Neftçi’ye, redaksiyon ve tashihleri titizlikle ya-

yaflayanlara benimsetmek temel amaç olmal›d›r.

pan Dr. Ferhat Aslan’a, araflt›rmam›za maddi manevi

Kentin sadece fiziksel bir ihtiyac› gideren ya-

destek vererek kitab›n sizlere ulaflmas›n› sa¤layan

flam alan› olmaktan ziyade, sosyal bütünleflmenin,

Küçükçekmece Belediye Baflkan› Say›n Aziz Yeniay’a

dayan›flman›n ve benzeri pozitif olanaklar›n alan› ol-

ve ekibine flükranlar›m› arz ediyorum.

du¤u vurgusu, bir yerel yönetimin asli görevleri ara-

Dünden Bügüne Küçükçekmece

13


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:16 PM

Page 14


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 15

I Küçükçekmece Tarihi Antik Ça¤, Region Küçükçekmece Önlerinde Türkler Osmanl› Döneminde Küçükçekmece Mesire ve Avlak Yeri Küçükçekmece Küçükçekmece’de Tarihî Yap›lar Cumhuriyet Dönemi


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 16

Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

Özet

Abstract

‹stanbul ve civar›nda ilk yaflam belirtilerinin bu co¤-

That the first signs of human settlements around ‹stanbul

rafyada oldu¤u ve binlerce y›ll›k bir tarihe uzand›¤› bi-

are in this geography and they date back to over a thousand

limsel bir gerçektir. Yar›mburgaz Ma¤aras›, Küçükçek-

years is a scientific fact. Archaeological excavations in

mece Gölü ve çevresinde yap›lan arkeolojik kaz›larda

Yar›mburgaz Cave, Küçükçekmece Lake and the environs

ortaya ç›kan bulgular, Küçükçekmece'ye Paleolitik dö-

unearthed findings which indicate that Küçükçekmece was

nemde yerleflildi¤ini ve buraya yerleflen insanlar›n ba-

settled in the Paleolithic Age and the dwellers of the region

l›kç›l›k, avc›l›k ve tar›mla u¤raflt›klar›n› ortaya koy-

engaged in fishery, hunting and agriculture.

maktad›r.

Küçükçekmece was a significant settlement region

Region, Bizans'›, ‹mparatorlu¤un bat›daki top-

even in the Roman Age, and was called RhegionlRegium

raklar›na ve Avrupa'ya ba¤layan Via Egnetia ad› veri-

then. Region had a strategic position as it was on the main

len ana yol üzerinde bulunmas› nedeniyle stratejik bir

road called Via Egnetia that connected the East Roman

konuma sahip idi. Bu konumu nedeniyle Region, tarih

Empire-Byzantine to western lands and Europe. Owing to

boyunca ‹stanbul'a yap›lan ak›nlarda hedef haline gel-

this strategic position, Küçükçekmece became a target of

mifl, Hunlar›n, Avarlar›n, Peçeneklerin, Bulgarlar›n ve

the attacks to ‹stanbul; and it was attacked by Hun Turks,

Haçl›lar›n sald›r›lar›na maruz kalm›flt›r.

Avars, Pecheneks, Bulgars and the Crusaders respectively.

Küçükçekmece, ‹stanbul'un fethinden hemen

Küçükçekmece had gone under Turkish dominance

önce Türk hakimiyeti alt›na girmifl ve fetihten sonra

shortly before the conquest of ‹stanbul and after the con-

Fatih Sultan Mehmet taraf›ndan yollar› ve köprüsü ta-

quest it was reconstructed by Sultan Muhammed II who

mir ettirilerek imar edilmifltir.

ordered the roads and the bridges to be restored

‹stanbul'un fethinden sonra Küçükçekmece'nin

In the wake of the conquest, with its new name,

ad›yla birlikte talihi de de¤iflmifltir. Çekme-i Küçük

gekme-i Sagir ( Küçükçekmece), its fortune changed as

(Küçük-çekme) ad›n› alan kasaba, camiler, medreseler,

well. The town of gekmei Sagir ( Küçükçekmece) became

hanlar, hamamlar ve çeflmeleriyle önemli bir konakla-

an outstanding layover centre with its mosques,

ma yeri olmufltur. ‹dari olarak Haslar kazas›na ba¤l› bir

madrasahs (Moslem school), hans (inns), hammams (bath-

kasaba olan Küçükçekmece, Yavuz Sultan Selim ve

house) and çesmes (public fountains). Küçükçekmece,

16 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 17

Kanuni Sultan Süleyman'›n Bafldefterdar› (Maliye Ba-

which was under Haslar district administratively, flour-

kan›) Abdüsselam Çelebi taraf›ndan mamur ve bay›n-

ished thanks to Abdusselam Çelebi, Bafldefterdar (secre-

d›r bir hale getirilmifltir.

tary of finance and treasury in Otoman Empire) of Yavuz

Küçükçekmece'ye 1796 y›l›nda yap›lan Azatl›

Sultan Selim and Suleyman the Magnificent.

Baruthanesi, bölgenin stratejik konumunu güçlendir-

Azatl› Baruthanesi (Azatl› gunpowder factory),

mifltir. 1852 y›l›nda Nevahi-i Erbaa (dört kaza)'ya

built in 1796, increased the strategic significance of the

ba¤l› bir kaza olan Küçükçekmece, Edirne vilayetine

region. In 1852, Küçükçekmece, which was under the

ba¤lanm›flt›r.

administration Nevahi-i Erbaa (four districts), was includ-

‹stanbul'un çevresindeki en önemli çiftlik arazi-

ed in the administration of Edirne.

leri ve mand›ralar›n ba¤l› bulundu¤u Küçükçekmece,

Küçükçekmece, which had the most fertile farm lands

ülkemizde modern tar›ma geçiflin de öncülü¤ünü yap-

and productive dairies near ‹stanbul, also pioneered on the

m›flt›r. 1846 y›l›nda Ayamama Çifti¤i'nde kurulan Zi-

road to modern agriculture in Turkey. Ziraat Talimhanesi,

raat Talimhanesi, ayn› zamanda Ziraat Fakültelerinin

(Agriculture Practising Centre) established in 1846 within

de temelini oluflturmufltur. 1892 y›l›nda aç›lan Halkal›

Ayamama Farm, set the basis for the future Faculties of

Ziraat Mektebi ve oluflturulan numune çiftliklerinde

Agriculture. Applied agriculture training in practice farms and

uygulamal› ziraat e¤itimi verilerek, modern ziraatç›l›-

in Halkall Agriculture School, which was launched in 1892,

¤›n tüm ülkede yayg›nlaflmas› sa¤lanm›flt›r.

helped modern agriculture to become widespread in Turkey.

1865 y›l›nda Bab-› Zabtiye idaresine ba¤lanan

In 1865, Küçükçekmece was under the rule of Bab-›

Küçükçekmece, 1878 y›l›nda da fiehremaneti (‹stanbul

Zabtiye and in 1878, it became part of fiehremaneti

Belediyesi)'ne ba¤lanm›flt›r. Küçükçekmece, tarihindeki

(‹stanbul Municipality).

en a¤›r tahribatlardan birini de 1877-78 Osmanl›-Rus

The most destructive ruin that the town had ever

Savafl›'nda görmüfltür. Rus iflgali sonras›nda tamamen

experienced was due to Turko-Russian War in 1877-1878.

tahrip edilen kasabada 10 hanenin kalmas› üzerine,

After the Russian invasion, only 10 houses survived and

kaza merkezi Bak›rköy'e tafl›nm›fl ve 1910 y›l›ndan iti-

the town moved to Bak›rköy. After 1910, Küçükçekmece

baren bu kazaya ba¤l› bir köy haline gelmifltir.

was turned into a village under the administration of

Cumhuriyetin ilk y›llar›nda Yeflilköy nahiyesi-

Bak›rköy county.

nin bir köyü statüsünde bulunan Küçükçekmece, 1956

Küçükçekmece , which was a village of Yeflilköy

y›l›nda nahiye merkezi olmufltur. 1986 y›l›nda ise Ba-

through the first years of the Republican era, became a

k›rköy ilçesinden ayr›larak ilçe haline gelen Küçükçek-

town centre in 1956. Küçükçekmece seceded from Bak›rköy

mece, günümüzde 785.000 kiflinin yaflad›¤› büyük ve

and became a separate district in 1986, and is now a mod-

modern bir ilçedir.

ern and a big district with a population of 785.000.

Anahtar Kelimeler: Küçükçekmece, tarih, Osmanl› ‹mparatorlu¤u, Halkal›, ‹stanbul, flehir

Key Words: Küçükçekmece, history, Ottoman Empire, Halkall, ‹stanbul, city

Dünden Bügüne Küçükçekmece 17


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

K

1/25/11

8:17 PM

Page 18

üçükçekmece; ‹stanbul'da yaflam

ri olan Küçükçekmece, ilk insan topluluklar›n›n ya-

izlerinin

flam yuvas›, ilk avc› ve bal›kç›lar›n bar›na¤› ve ilk ta-

bafllangݍ

noktas›d›r.

‹stanbul'da insan yaflam›n›n tarihi

r›m toplumunun üretim alan› olmufltur.

Küçükçekmece'den bafllar. Küçükçekmece'de birçok

Roma Ça¤›’nda Küçükçekmece'nin eski ismi

jeolog ve antropolog taraf›ndan yap›lan araflt›rma ve

"Region" köyüdür. Burada önemli bir yerleflim böl-

incelemeler, bölgenin oldukça eski bir geçmifle sahip

gesinin bulundu¤u göl ve çevresinde yap›lan arke-

oldu¤unu ve burada tarih öncesinde insanlar›n yafla-

olojik kaz›larda ortaya ç›kan MÖ II.-MS II. yüzy›lla-

d›¤›n› göstermektedir. Küçükçekmece Gölü'nün ku-

ra ait kitabeler ve mezar stellerinden anlafl›lmakta-

zeyindeki kayal›k bir yamaçta bulunan Yar›mburgaz

d›r. Ne yaz›k ki bu kitabelerin hiçbirinde yerin ad›

Ma¤aras›'nda rastlanan buluntular, ‹stanbul'da tarih

verilmemifltir. Fakat bu dönemde imparatorluk

öncesi ça¤da, Paleolitik dönemde yerleflildi¤ini ve

içindeki yollar›n mesafelerini, ordular›n savafla gi-

buraya ilk yerleflen insanlar›n bal›kç›l›k ve avc›l›kla

difl yollar›n›, ticaret merkezlerini ve flifal› su kay-

1

Eski tafl ça¤› da denilen bu ça¤, insanl›¤›n ilk ortaya ç›k›fl›ndan, MÖ yaklafl›k 10.000 y›l öncesinde Neolitik Ça¤'›n bafllamas›na kadar süren arkeolojik ça¤d›r. 2

K›l›ç Kökten, "‹stanbul Bat›s›nda Eskitafl (Paleolitik) Devrine Ait Yeni Buluntular", Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Co¤rafya Fakültesi Dergisi, XX, 1962, s. 227-278; Alpay Kabacal›, Geçmiflten Günümüze ‹stanbul, Denizbank Yay›nlar›, ‹stanbul 2003, s. 10. 3

1

geçinmekte olduklar›n› ortaya koymaktad›r. Asya ve

naklar›n› gösteren bir harita olan Tabula Peutinge-

Avrupa kültürlerinin kesiflme noktas› olarak kabul

riana'da Byzantion'un 12 mil (18 km) kadar bat›s›n-

edilen bu bölgede bulunan fosiller, kaba yontma tafl

da Region kasabas› da yeralmaktad›r. Region, Roma

aletler, çakmaktafl› uçlar, kemik bizler, el de¤irmeni

‹mparatorlu¤u'nun en önemli yollar›ndan biri olan

tafllar› ve çanak çömlek kal›nt›lar›, burada Anadolu

ve Bizans'› imparatorlu¤un bat›daki topraklar›na ve

medeniyetinden farkl› bir medeniyetin yaflam›fl ol-

Avrupa'ya ba¤layan "Via Egnetia" ad› verilen "Ana

du¤unu göstermektedir.2 ‹stanbul'un ilk yerleflim ye-

yol" üzerinde bulunmaktayd›.3

Tarihî Roma Yolu'nun iri kaba tafllarla döfleli kald›r›m› yak›n tarihlere kadar Küçükçekmece dolaylar›nda görülebilmekteydi. Bu yolun ‹stanbul'a ulaflan ucunun buras› baflkent yap›ld›¤›nda 330'a do¤ru Konstantin taraf›ndan yapt›r›ld›¤› söylenir; Semavi Eyice: "Tarihte Küçükçekmece", Güney-Do¤u Avrupa Araflt›rmalar› Dergisi, Y›l: 1977/78, Say›: 6-7, s. 60.

Yar›mburgaz Ma¤aras›

18 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 19

Yar›mburgaz Ma¤aras›

Bizans'›n merkezi say›lan ve Bizans'tan d›flar›-

co¤rafyac›lar›ndan Strabon, Silivri'den sonra Athyras

ya ç›kan bütün yollar›n bafllang›c› olarak kabul edilen

ve Bathynias Derelerine rastlad›¤›n› ve oradan geçe-

Ayasofya önündeki Augusteion Meydan›'nda bulunan

rek Bizantion'a ulaflt›¤›n› bildirir. Romal› yazar Pli-

an›tsal Million Tafl›'ndan bafllayan bu ana yol, Heb-

nius da MS I. yüzy›lda buray› Bathynias olarak adlan-

domon'u (Bak›rköy) geçerek Region'a ulaflmakta ve

d›r›r. XI. yüzy›l sonlar›nda flehrin d›fl›nda ve az öte-

mesafesi 18 kilometre tutmaktayd›. Böylece gerçek

sinde olan Batheos-rhyax'›n da yine Küçükçekmece

ad› Region olan bu menzil yerinin Roma döneminde

civar› oldu¤u söylenebilir. Derindere anlam›na gelen

bir yerleflim yeri oldu¤u kesinlik kazanmaktad›r.

bu ad, göle dökülen derenin çukur vadi içinden ak-

Region'da yazl›k saraylar, bahçeler, hanlar, ha-

mas›ndan dolay› verilebilece¤i gibi, Yar›mburgaz

mamlar ve bir de kilise yap›lm›flt›. Region'un önemli

Ma¤aralar› ete¤indeki kaynaklar da olabilir. Nitekim

bir özelli¤i de sefere giden ve seferden dönen impara-

bu Ma¤aralar›n eteklerinden iki kaynak f›flk›rmakta-

torlar ve ordular›n›n burada yap›lan törenlerle u¤ur-

d›r ki, buna Tuna Suyu denmekteydi.4

4

Semavi Eyice, agm., s. 58.

lan›p karfl›land›klar› yer olmas›d›r. Ayr›ca Bizans'a gelen önemli konuklar, flehre girmeden önce Region’da karfl›lanarak bir süre burada bulunan sarayda dinlenirlerdi. Baz› kaynaklara göre V. yüzy›lda yapt›r›lan bu saray, Konstantinopolis'i kuflatan Araplar taraf›ndan karargâh olarak da kullan›lm›flt›r. Tarihte Küçükçekmece'nin izlerini sürdü¤ümüzde birçok bulgu ve bilgi ile karfl›lafl›r›z. ‹lk ça¤

Küçükçekmece Gölü’nün kuzeyindeki kayal›k bir yamaçta bulununan Yar›mburgaz Ma¤aras›’nda rastlanan buluntular, ‹stanbul’da tarih öncesi ça¤da, Paleolitik Dönemde yerleflildi¤ini ve buraya ilk yerleflen insanlar›n bal›kç›l›k ve avc›l›kla geçinmekte olduklar›n› ortaya koymaktad›r.

Dünden Bügüne Küçükçekmece 19


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 20

Region kasabas› hakk›nda en genifl bilgi VI.

makta idi. Bu yüzden de ya¤mur ya¤d›¤›nda arazi ba-

yüzy›l yazarlar›ndan Prokopios taraf›ndan verilmifl-

tak oluyor ve yolcular›n buray› aflmas›n› büyük ölçüde

tir. Prokopios, Region mevkiini tarif ederken flehrin

engelliyordu. Fakat flimdi ‹mparator bu yolu her biri

‹stanbul'dan Trakya ve Makedonya'ya giden A¤natiya

bir araba geniflli¤i ölçüsünde tafl bloklar› ile kaplata-

yolu üzerinde ve tamamen gölün kenar›nda oldu¤unu

rak onu daha kullan›fll› ve daha rahat yapm›flt›r. Bu

söylemekte ve flöyle devam etmektedir: "A¤natiya yo-

yol Region'a kadar uzanmakta ve geniflli¤i aksi yön-

lu, flehirdeki yald›zl› kap›dan ç›karak flehrin varoflla-

lerde giden iki araban›n rahatça geçifline imkan ver-

r›nda biçimi yuvarlak oldu¤u için Strongylon denilen

mektedir. Döfleme tafllar› özellikle iri seçilmifl olup

hisardan geçip Regium'a ulaflmaktayd›. Bu yol, hükü-

adeta de¤irmen tafllar›n› and›r›r. Dolay›s› ile her biri

met merkezinin en önemli yollar›ndan olup denize

genifl bir toprak parças›n› örter ve yerden hayli yük-

çok uzaklaflmadan birçok defalar Çavuflpafla Deresi,

sektir. Bunlar özenle ifllenmifl olduklar›ndan düz ve

Bak›rköy ile Yeflilköy aras›ndaki Ayamama Deresi gi-

eflit bir sat›h meydana getirirler. O kadar ki aralar›

bi çamurlu ve çukur araziden geçerdi. Region'a kadar

sanki birbirine bitiflmifl de¤il adeta kaynam›fl gibidir.

uzanan yol, büyük k›sm› düz olmayan bir araziyi afl-

Region denilen bu yerin hemen yan›nda çevredeki

Küçükçekmece’de Bal›kç› Adas›

20 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 21

yüksek araziden c›l›z derelerin içine akt›¤› bir gölün

gion denilen yerde Aziz Theodoros ad›na bir de kilise

varl›¤› büyük bir talih eseridir. Bu göl denize do¤ru o

yapt›rd›¤›n›" söyler. Bu kilisenin Yar›mburgaz Ma¤a-

surette uzan›r ki, onunla deniz aras›nda kalan ince

ras›'ndaki oyma kilise olabilece¤i gibi son y›llarda yol

bir toprak parças› üzerinde müflterek k›y›lar› vard›r.

yap›m› s›ras›nda ma¤aran›n önünde ç›kan yap› kal›n-

Deniz ve göl, rüzgar esti¤inde karfl›l›kl› olarak dalga-

t›s› kilise harabesi de olabilir.6 X. yüzy›l›n ikinci yar›-

lar›n› bu k›y› fleridi üzerinde çarp›flt›r›rlar. Böylece

s›nda yaflayan Symeon Metaphrastes de büyük kilise-

her ikisi de devaml› bu müflterek k›y› fleridine hücum

nin rahibi Aziz Markianos'un Region'daki Stratonikos

ederler. Birbirlerine çok yaklaflt›klar›nda sanki s›-

Kilisesi'ni yeniden yapt›rd›¤›n›, fakat bu kilisenin 558

n›rlar›n› biliyorlarm›fl gibi sular›n› geri çekerler.

y›l›nda depremden y›k›ld›¤›n› kaydetmektedir.

Birbirlerine kar›flt›klar› bu yerde aralar›nda bir kanal

Bizansl› tarihçi Theophanes (752-818)'in bil-

vard›r. Fakat bu kanal›n içindeki suyun hangisinin

dirdi¤ine göre; "557 veya 558'de ‹stanbul'da meydana

oldu¤u anlafl›lamaz. Çünkü ne deniz tamamen göle

gelen çok büyük bir depremde surlar ve kiliselerin y›-

geçer, ne de göl suyunu tamam› ile denize ak›t›r. An-

k›lmas›ndan baflka en fazla zarar Region'da meydana

cak büyük ya¤murlar bafllad›ktan sonra ve güney rüz-

gelmifltir. Kasaba fliddetli deprem sonucunda yerle

gar› da fliddetle esti¤inde kanal gölün suyunu d›flar›

bir olmufltur. Aziz Stratonikos ve Kallinikos kiliseleri

ak›t›r; rüzgar kuzeyden esti¤inde ise deniz göle akar

de temellerine kadar y›k›lm›flt›r."7 demektedir.

gibi görünür. Fakat burada deniz oldukça genifl bir

Region, ikinci y›k›m› 9. yy'›n bafllar›nda yafla-

çevrede s›¤l›kt›r. Yaln›z küçük bir yerde derinlik çok

d›. Bizans imparatoru V. Leon (813-820) döneminde

fazlad›r. Burada o kadar dar bir toprak parças› vard›r

Bulgar Kral› Krum (803-814) komutas›ndaki Bulgar-

ki buna Myrmex (kar›nca) denilmifltir. Denizi ve gö-

lar, yollar› üzerinde bulunan Region'u yak›p y›karak

lü birlefltiren bu bo¤azdan evvelce söyledi¤imiz gibi

‹stanbul surlar› önüne kadar ilerlediler. Bizansl›lar›n

eski ça¤larda a¤açtan bir köprü sayesinde geçiliyor-

ihanetine u¤rayan Krum, Silivri, Ere¤li ve Tekirda¤'›

du. Köprü a¤açlar›n çürümesi ile s›k s›k bozuldu¤un-

ele geçirmifl, intikam için bütün Marmara k›yalar›n›

dan buradan geçifl büyük ölçüde tehlikeli oluyordu.

talan etmifltir. Hagios Mamas Saray›'n› ya¤ma eden

Fakat flimdi imparator Jüstinyen tafllardan kurulmufl

Krum, Büyükçekmece ve köprüsünü de tahrip etmifl-

genifl bir kemer üstüne köprüyü oturtmak suretiyle

tir. Sald›r›lar imparator I. Basileos (867-886)'un ba-

buradan geçiflin tehlikesini ortadan kald›rm›flt›r. Re-

fla geçmesi ile son buldu. I. Basileos kendine ait kay-

gion'un ötesinde Athyras (Büyükçekmece) denilen

naklarla Region kasabas›n› tamam› ile yeniden infla

bir kasaba vard›r ...”

5

etmifl, daha önceleri k›smen tafl olarak yap›lan köp-

Bizans tarihçisi Prokopios (545-550)'un ver-

rüyü de kagir olarak yeniden yapt›rm›flt›r. Ayr›ca da-

mifl oldu¤u bu bilgilerden ‹mparator Jüstinyen (527-

ha önceleri y›k›lan Hagios Petros Kilisesi ile Kallini-

565) döneminde, Küçükçekmece Gölü k›y›s›nda bu-

kos Kilisesi'ni de yeniden infla ettirmifltir.

günkü Küçükçekmece ‹lçesi’nin ilk yerleflim merkezi

‹stanbul'un tarih boyunca birçok defa kuflat›l-

olan Region ad›nda bir kasaban›n ve bir de köprünün

m›fl ve varofllar›n›n tahrip edilmifl oldu¤unu görmek-

bulundu¤unu anl›yoruz.

teyiz. XI. yüzy›l sonlar›nda (1096-1230) Haçl› Seferle-

Yine ayn› yazar, kitab›nda imparatorun yapt›r-

ri ve Peçenek ak›nlar› sonucu da Region büyük zarar

m›fl oldu¤u kiliseleri sayarken, “... flehrin d›fl›nda Re-

gördü. XIII. yüzy›lda IV. Haçl› Seferi sonucunda ‹stan-

Dünden Bügüne Küçükçekmece 21

5

Aziz Ongan, "Regium Hafriyat›", Belleten, C. III. Say›: 1112, s. 438.

6

Ernest Mamboury, ‹stanbul Touristique, ‹stanbul 1951, s. 573. 7

Semavi Eyice, agm., s. 63.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 22

bul zabtedilerek topraklar› flövalyeler aras›nda payla-

¤›n› görmekteyiz. 1432 y›l›nda bütün Anadolu'yu ge-

fl›lm›flt›r. 1204 y›l›ndaki bu paylafl›mda Latin ‹mpara-

zen Bertrandon de La Broquiere, 23 Ocak 1433 y›l›n-

torlu¤u dönemi bafllay›nca Küçükçekmece bölgesi de

da ‹stanbul'dan yola ç›kt›¤›n› ve Rigory dedi¤i Regi-

bu ‹mparatorlu¤un bir parças› haline gelmifltir.

on'a ilk menzil olarak ulaflt›¤›n› bildirerek Küçük-

X. yüzy›lda Türklerin Rumeli'ye geçifllerine

çekmece'nin o günkü durumunu flu flekilde izah eder:

kadar bütün Trakya ve Küçükçekmece, Bulgarlar›n

" ... Burada deniz çok içerilere girer. Evvelce çok iyi

ak›n›na u¤rad›. Bu ak›nlar sonucunda kasaba tahri-

tahkim edilmifl olan bu yerde bir köprü ile bir kule

bata u¤rayarak büyük zararlar gördü. 1206 y›l›nda Ef-

vard›r. Fakat Türkler bu kuleyi y›km›fllard›r. Burada

lak ve Bulgar Kral› Johannitza, Latinlere karfl› büyük

uzun bir kald›r›m ile bir Rum köyü bulunmaktad›r.

bir harekata giriflti¤inde ‹stanbul'un çevresinde bu-

‹stanbul'a kara yoluyla gelenler ya buradan geçmek

lunan Vize ve Silivri d›fl›ndaki bütün yerleflim yerle-

veya yukar›daki bir dere üzerinden geçen yoldan git-

rini iflgal ederek insanlar› k›l›çtan geçirdi; yerleflim

mek zorundad›rlar.

yerlerini tahrip etti. Bizans ‹mparatorlu¤u'nun son

Az ötedeki Athyras (Büyükçekmece) ise güzel

devrinde, dede ile torun iki Andronikos'lar aras›nda-

bir flehir imifl. Fakat Türkler onu da tahrip etmifller-

ki iktidar mücadelesinde de Region'un önemli bir rol

dir. Kara parças› üzerindeki köprüsünün iki bafl›nda

üstlendi¤ini görmekteyiz. ‹stanbul üzerine yürüyen

kuleler var ise de bunlar da tahrip edilmifllerdir.”9

torun III. Andronikos'un kuvvetleri, Region önlerin-

Bu y›llarda ‹stanbul'u çember içine alan Türk

de durmufl ve 6 Haziran 1321 tarihinde yap›lan anlafl-

kuvvetlerinin çemberi giderek daraltt›klar› ve bölge-

mada daha do¤uya ilerlenmemesi ve Silivri'ye kadar

deki a¤›rl›klar›n› sürekli artt›rd›klar› bilinmektedir.

8 9

olan yerlerin dede IL. Andronikos'un elinde kalmas›

Daha önceleri haçl› ak›nlar› ve sonra da Türk ak›nla-

kabul edilmiflti.8

r› sonucu yol üzerinde bulunan Region'un tamamen

Bizans ‹mparatorlu¤u'nun son yüzy›l›nda Region kasabas›n›n art›k önemini kaybetmeye bafllad›-

22 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

boflalm›fl oldu¤unu tahmin etmekteyiz.

Semavi Eyice, agm., s. 66.

Semavi Eyice, "Bertrandon de La Broquiere ve Seyahatnamesi (1432-1433)", islam Tetkikleri Enstitüsü Dergisi, iV (1975), s. 104.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 23

ANT‹K ÇA⁄DA KÜÇÜKÇEKMECE

Yine Küçükçekmece civar›nda eski eser aramakta olan Markar isimli arkeologun da, 28 Mart

‹stanbul'un en eski yerleflim yerinin Küçükçekmece

1876 tarihinde süresi biten ruhsat›n›n yenilenmesi

Gölü'nün kuzeyinde bulunan Yar›mburgaz Ma¤aras›

amac›yla Maarif Meclisi’ne bir dilekçe vermifl oldu-

oldu¤u kabul edilmektedir. Bu çok önemli ve tarih ba-

¤unu görmekteyiz.11

k›m›ndan birinci derecede yerleflim ma¤aras›, Kü-

Markar, 10 fiubat 1878 tarihli dilekçesinde

çükçekmece'nin yüksek kesimlerinde bulunmakta,

de "Küçükçekmece kazas›n›n Yar›mburgaz köyünde

Roma, Geç Antik ve Bizans dönemlerinde yerleflim

Ali Bey Çiftli¤i demekle bilinen çiftlikte asar-› ati-

yeri olarak bilinen bu bölgeye Regium ya da Region ad›

ka (eski eser) aramas› için kendisine ruhsat veril-

verilmektedir. Region'a iliflkin en eski bilgilere MÖ.

di¤ini, fakat buras›n›n saraya ba¤l› bir çiftlik olma-

10

BOA. ‹. D H 164/8602 (19 Safer 1264/26 Ocak 1848).

11

BOA. MF. MKT. 34/56 (16 Mart 1292/28 Mart 1876).

II. yüzy›la ait kaynaklarda rastlanmaktad›r. Bu yüzy›lda gerçeklefltirilen seyahatnamelerde Region' un Bizantion'un 12 mil bat›s›nda yer alan bir "mansio" yani geceleri konaklanan bir "yol istasyonu" oldu¤u kaydedilmektedir. Birinci derecede antik ça¤›n izlerini bulmak amac›yla Küçükçekmece’de, Osmanl› ve Cumhuri-

Küçükçekmece’de Antik Ça¤›n izlerini bulmak amac›yla Osmanl› ve Cumhuriyet Dönemleri’nde bir çok kaz› yap›lm›fl ve bu kaz›larda çok önemli bulgulara rastlanm›flt›r. Bu arkeolojik kaz› çal›flmalar› günümüzde de devam etmektedir.

yet dönemlerinde birçok kaz›lar yap›lm›fl ve bu kaz›larda birtak›m bulgular elde edilmifltir. Arkeolojik kaz› çal›flmalar› halen günümüzde de devam etmektedir. Burada ortaya ç›kar›lan tarihi eserler, ‹stanbul Arkeoloji Müzesi’nin en önemli buluntular› aras›nda yer almaktad›r. Bu eserler ve antik bulgular, insanl›¤›n ilk yerleflim yerlerinden biri olan Küçükçekmece'nin geçmiflten günümüze önemi, stratejik konumu ve tarihî geçmifli hakk›nda bilimsel veriler ortaya koymaktad›r. Osmanl› döneminde Pavli Maskoviç Nemçe isimli flah›s ve yedi arkadafl›n›n 26 Ocak 1848 tarihinde vermifl oldu¤u kaz› dilekçesinden, burada kaz› çal›flmalar›na bu dönemde bafllanm›fl oldu¤unu görmekteyiz. Söz konusu dilekçede Pavli Maskoviç: "Bo¤aziçi'nde, Anadolu taraflar›nda ve ‹stanbul'un Büyükçekmece civar›nda masraflar›n› kendileri karfl›layarak kaz› yapmak istedikleri ve ç›kacak tarihi eserleri hazineKüçükçekmece’de geçmiflte yap›lan kaz› çal›flmalar›ndan bir görünüm.

ye teslim etmek üzere de yanlar›na Darphane-i Amire'den bir memur görevlendirilmesini" istemektedir.10

Dünden Bügüne Küçükçekmece 23


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 24

Küçükçekmece Gölü-Marmara Denizi ba¤lant›s›

s› nedeniyle arama yapmas›na izin verilmedi¤ini"

Mamboury, 1937 y›l›nda Küçükçekmece'ye hakim te-

belirtmektedir.

pe üzerinde birtak›m duvar kal›nt›lar› görmesi üzeri-

Bu dilekçeden Markar'›n daha önce de Yar›m-

ne 1938 y›l›nda kaz› çal›flmalar› yapmaya bafllam›flt›r.

burgaz, Tafldere, Menekfle ve K›rkkavak isimli yerler-

Bölgede yap›lan bu kaz› çal›flmalar›n› Aziz Ongan,

12

de eski eser aram›fl oldu¤unu ö¤renmekteyiz.

flöyle kaydetmektedir:

25 A¤ustos 1907 tarihinde de Küçükçekmece'de

"Küçükçekmece Köyü, kendi ad› ile an›lan gö-

bulunan Florya Çiftli¤i civar›nda bofl olan bir arazide 21

lün güney do¤u ucunda ve ‹stanbul'un 19 km bat›s› me-

ayak uzunlu¤unda ve bir insan›n kucaklayabilece¤i bü-

safesindedir. Seksene yak›n haneye sahip olan bu köy,

yüklükte bir çift eski eser tafl dire¤in, Rus manast›r›

‹stanbul-Edirne turistik yolu üzerinde bulundu¤u için

adamlar› taraf›ndan çok büyük paralar vaad edilerek ge-

oldukça ifllektir. Her yerde oldu¤u gibi burada da imar

celeyin kaç›racaklar›n› belgeli olarak haber ald›¤›n› bil-

ve güzellefltirme hareketleri göze çarpar. Yeni yap›l-

diren Elbise Ambar› Evrak Memuru Yüzbafl› Seyyid Ah-

makta olan ilkokul binas› ve giriflte düzenlemesine

met'in ihbar› da bu bölgenin antik materyaller bak›-

bafllan›lan park› bu imar faaliyetlerinin öncüsü olarak

m›ndan son derece zengin oldu¤unu göstermektedir.13

görülebilir. Küçükçekmece istasyonu, bölgeye giden

Osmanl› Dönemi’nde oldu¤u gibi Cumhuriyet

trenlerin en son noktas› olup ‹stanbul'dan itibaren 21.

Dönemi’nde de bölgede kaz› çal›flmalar›na devam

kilometrede bulunmaktad›r. Demiryolu köyün içinden

edildi¤ini görmekteyiz. ‹sviçreli Arkeolog Ernest

geçerse de trenler durmaz. Florya'daki istasyonlar ile

24 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

12

BOA. MF. MKT. 49/18 (1293. May›s 14); MF. MKT. 53/11/23 Kanunisani 1293/10 fiubat 1878) 13

BOA. YPRK. ASK. 249/95 (16 Recep 1325/7 A¤ustos 1876).


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 25

14

Aziz Ongan, "Regium Hafriyat›", Belleten, C. III, Say›: 1112, Türk Tarih Kurumu Bas›mevi, Ankara 1939, s. 437-445.

Antik Fener kal›nt›s›na ait düzgün kesimli mermer bloklar.

köyaras›nda düzenli araba seferleri vard›r. ‹stanbul'dan gelen tren seferleri sonras›nda köyün çarfl›s› hareketli bir hal alm›flt›r. Pazar günleri bu hareketlilik daha da belirgin bir durumdad›r. Av zamanlar›nda ise avc›lar›n u¤rak yeridir. Regium harabesinin yeri son araflt›rmalara göre bugünkü Çekmece'nin tam do¤usuna düflmektedir. fiehir anfi fleklinde bir tepenin güney s›rtlar›na kurulmufltur. Göle ve Marmara denizine karfl› ola¤anüstü bir manzaraya sahip bulunmaktad›r. Küçükçekmece Köyü halk›n›n, tafl ç›karmak maksad›yla meydana ç›kartt›klar› eski bir duvar parças›n› tesadüfen gören Galatasaray Lisesi ö¤retmenlerinden aziz dostum Mamboury, 1937 Haziran›'nda nazar› dikkatimizi çekti. Daha sonra da bu durumdan Tarih Kurumu'nun da haberdar olmas› üzerine, Müzeler müdür muavini Arif Mansel ve Mamboury ile birlikte Küçükçekmece'ye gittik."14

Dünden Bügüne Küçükçekmece 25


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 26

Bölgede yap›lan kaz› çal›flmalar›nda Akropol'a15 ait oldu¤u anlafl›lan bir sur parças›, sivri toprak testiler, sekiz köfleli havuzu olan bir hamam enkaz›, kilise kal›nt›s›, nak›fli› fresk kal›nt›lar›, Hellenistik devrine ait insan ve hayvan portreleri çeflitli devirlere ait sikkeler ve mühürler bulunmufltur. Bu kaz› çal›flmalar› ‹stanbul Arkeoloji Müdürlü¤ü taraf›ndan 1940’ta bafllat›larak 1948 y›l›na kadar sürdürülmüfltür. Yap›lan bu çal›flmalarda befl bin m2’lik bir saha temizlenerek büyük bir Bizans Kompleksi ortaya ç›kar›lm›flt›r. Ayr›ca bu bölgenin Geç Antik dönemden itibaren yerleflim ve konaklama yeri oldu¤u ortaya ç›km›fl, bölgede surlar, bina kal›nt›lar›, odalar, salonlar, flapel, kilise ve bir de hamam kal›nt›s›yla su yollar› bulunmufltur. Bu binalar›n zeminleYar›mburgaz Ma¤aralar›’nda araflt›rma yap›ld›¤›na dair bir belge.

rinin ise mozaikle kapl› oldu¤u görülmüfltür. Prof. Arif Müfid Mansel, MS V. ve VI. yüzy›llara ait olarak tarihlenen fakat sonralar› çok tamir gördü¤ü anlafl›lan bu kompleksin bir saray olabilece¤ini iddia etmektedir. Fakat bu kesinlik kazanm›fl de¤il-

bildiren kitabeleri de bulunmaktad›r. Bütün bu stel-

dir. E. Mamboury ise bu kal›nt›lar›n seyahatnameler-

ler Küçükçekmece'de Roma ça¤›nda önemli bir yer-

de ve baz› kaynaklarda ad› geçen Region kasabas›na

leflmenin varl›¤›n›n delilleridir. Yine bu stellerden

ait oldu¤una inanmakta ve burada iki adet saray›n bu-

anlafl›ld›¤› kadar›yla Region, bu tarihlerde müstakil

lundu¤unu ileri sürmektedir. Region kasabas› çevre-

bir flehir de¤il Byzantion'a ba¤l› bir kasaba veya köy-

sinde yap›lan kaz›larda ortaya ç›kar›lan bu antik yer-

dür. ‹stanbul Arkeoloji Müzesi’nde bulunan iki sütun

leflim bölgesinin ayr›ca surlarla çevrili oldu¤u ve sur-

bafll›¤› ise üzerinde görülen haç kabartmalardan da

Yüksekte ve korunmas› kolay bir yerde yap›lan iç kaleye verilen ad.

lar›n bat› istikametine uzanarak göle kadar indi¤i de

anlafl›ld›¤› gibi Hristiyan ça¤›na ait olup V. yüzy›la ait

16

16

oldu¤u tahmin edilmektedir.

ortaya ç›kar›lm›flt›r.

Bu durum da Küçükçekmece'nin öncüsü Regi-

Yar›mburgaz Ma¤aras›'nda 1964 y›l› kaz› mev-

on kasabas›n›n ‹lk Ça¤’daki varl›¤›n›n bir delilidir.

siminde fi. Aziz Kansu baflkanl›¤›nda ve Prof. Dr. ‹.

Ayr›ca Küçükçekmece civar›nda MS I. yüzy›la ait ol-

K›l›ç Kökten ve ‹stanbul Müzeleri Müdürü Necati Do-

duklar› tahmin olunan alt› parça kitabeli tebcil ste-

lunay'›n ifltiraki ile yap›lan kaz› çal›flmalar›nda üzeri

linden baflka Yar›mburgaz, Halkal›, Safraköy ve Fi-

tonoz örtülü dikdörtgen biçiminde bir mezar odas›

ruzköy'de MÖ II. ve MS II. yüzy›llara ait birçok mezar

bulunmufltur. Bu mezar odas›nda morfolojik karak-

17

stelleri de bulunmufltur. Bunlar›n hepsinin yüzle-

terleri ve antropometrik ölçüleri Alpin tipe uyan ve

rinde kabartma resimlerinden baflka, ölenin ve baba-

Bizans devrine ait oldu¤u kuvvetle muhtemel bir is-

s›n›n adlar›n›n yaz›ld›¤› ve kaç yafl›nda öldüklerini

kelet ç›kar›lm›flt›r.18

26 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

15

A.M. Mansel, Aziz Ongan, "Rhegion-Küçükçekmece Hafriyat›", Belleten, C. Vi, Say›: 2122, Türk Tarih Kurumu Bas›mevi, Ankara 1942, s. 1-16. 17

Zafer Tafll›kl›o¤lu, Belleten C. XXIII, Say›: 92, s. 545-574; Söz konusu alt› adet stel Akif So¤uksu Çiftli¤i'nde bulunarak Arkeoloji Müzesine konulmufltur. 18

Refakat Çiner, "Yar›mburgaz Ma¤aras›nda Ç›kan iskelet Kal›nt›lar›n›n Tetkiki", Cumhuriyetin 50. Y›ldönümü Anma Kitab›, Ankara Üniversitesi Bas›mevi, Ankara 1974, s. 475-500.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 27

Küçükçekmece'nin Yar›mburgaz Ma¤aras›'yla ilgili çal›flmalar günümüzde de devam etmektedir. Prof. Dr. Semavi Eyice'nin tespitine göre bu ma¤ara "1989 y›l›nda ‹stanbul ve California Üniversiteleri mensuplar› taraf›ndan da incelenmifltir. Bu çal›flmada ma¤aran›n ve çevresinin jeolojik oluflumu hakk›nda önemli bir tak›m bilgilere ulafl›lm›flt›r. Ülkemizin bugün için en eski yerleflim yeri olan bu ma¤aran›n çevresinde yap›lan ilk gözlemlerde, Sazl›dere Vadisi’nin jeolojik anlamda gerçek taban›n›n bugünkü seviyesinden 90-100 metre derinde olabilece¤i görülmüfltür. Ayr›ca ma¤aran›n 1 km uza¤›nda bir köprüyol temel sondaj›nda vadi taban›n›n 30 m kadar derinde olabilece¤i, denizsel kökenli bir kil tabakas›n›n varl›-

Florya’dan Rus Manast›r› adamlar› taraf›ndan kaç›r›lmak istenen tarihi eserle ilgili Yüzbafl› Seyyid Ahmed’in ihbarnamesi.

¤›yla saptanm›flt›r. Afla¤› ve yukar› ma¤ara olmak üzere ikiye ayr›lan Yar›mburgaz'da yap›lan bu kaz› çal›flmalar›nda burada yaflayan canl› türlerinin varl›¤›n› kan›tlayan bulgulara da rastlanm›flt›r. Daha önce bilinen kufl, yarasagiller, böcekçiller, kemirgenler ve tavflan›ms›lar gibi türlerin yan›nda, daha farkl› öl-

üzerleri kaz›ma, oyma yöntemi ile yap›lm›fl, girift

çekli elekler kullan›lmak suretiyle bal›k kal›nt›lar›na

geometrik bezekler ile bezenmifl çanak çömlek par-

da rastlanm›flt›r. Yukar›da s›ralanan mikro fauna tür-

çalar› bulunmufltur. Di¤er ilgi çekici bir taraf› da tari-

lerinin yan›nda makro fauna türlerine giren ay›lar,

hin karanl›klar›nda kalan bu ma¤aran›n tarih ça¤lar›

köpekgiller, kedigiller, s›rtlangiller ve sansargiller

içerisinde kutsal bir yer durumuna girmifl olmas› ve

gibi yeni türler bu çal›flmada ortaya ç›kar›lm›flt›r.

bu yüzden Helenistik Ça¤da büyük ihtimalle önünde

Ma¤aran›n içinde Jeolojik dönemlere ait bu-

bir mabet veya s›¤›nak yeri yap›lmas›, Hristiyanl›k

luntulardan baflka, MÖ 5000 y›llar› dolaylar›nda bu-

zuhur ettikten sonra da bir kilise yap›larak herhalde

rada insanlar›n yaflad›¤›na iflaret eden izler ile de

bir manast›ra dönüfltürülmüfl olmas›d›r ... "19

karfl›lafl›lm›flt›r. Bu eski kültür varl›¤› bir baflka görü-

Küçükçekmece Gölü çevresinde A¤ustos 2008

fle göre de 130.000 y›l›na kadar inmektedir. Bu ma-

tarihinde Kocaeli Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Ö¤-

¤aran›n gerek Türkiye'nin gerek Avrupa'n›n en eski

retim Üyesi Yrd. Doç. Dr. fiengül Ayd›ngün öncülü-

kültür varl›klar›n›n bafl›nda gelen bir yer oldu¤u ka-

¤ünde yap›lan araflt›rmalarda da Neolitik ça¤a (MÖ

bul edilmektedir. Yar›mburgaz Ma¤aras›, ‹stanbul

6000-5500) ait oldu¤u tahmin edilen çanak, çömlek

yak›n›nda tarih öncesi en eski yaflant›n›n kal›nt›lar›-

parçalar› ile gölün do¤u ucunda bat›k bir liman kal›n-

n› ortaya koyarken, burada kaya yüzeylerinde ilk in-

t›s› bulunmufltur. Bu buluntular üzerine yap›lan de-

sanlar›n b›rakt›¤› resimlere de rastlanmaktad›r. Yine

¤erlendirmelere göre; Küçükçekmece'nin tar›m›n ilk

ma¤arada MÖ 6800 y›llar›na tarihlenen tabakada

yap›ld›¤› co¤rafya ve gölde bulunan liman kal›nt›lar›-

Dünden Bügüne Küçükçekmece 27

19

Semavi Eyice, Tarih Boyunca ‹stanbul, Etkileflim Yay›nlar›, ‹stanbul 2006, s.17-19.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 28

Küçükçekmece Tren ‹stasyonu

n›n da M.Ö. 7. yüzy›lda kurulmufl olan kay›p kent Bat-

da derinlefltirilmesi neticesinde, çok de¤erli keflifler

honea olabilece¤i tezini güçlendirmektedir. Bu çal›fl-

yap›labilece¤i gözükmektedir.

malarla ilgili daha genifl ve detayl› bilgileri "Küçük-

Fakat ne yaz›k ki Küçükçekmece ve civar›nda

çekmece Gölü'nde Arkeolojik Araflt›rmalar" bafll›¤›

1970’lerden sonra artan yap›laflma, toprak üzerinde

alt›nda bulabilirsiniz.

görülebilecek hemen hemen hiçbir fley b›rakmam›flt›r.

Bölgede yap›lan arkeolojik araflt›rmalar ve ka-

Küçükçekmece'de Antik Ça¤dan günümüze

z› çal›flmalar›ndan da anlafl›laca¤› üzere Region, Av-

›fl›k tutan ve tarihin dile geldi¤i bu mekanlar ne yaz›k

rupa yolunun hemen kenar›nda bulunmakta ve ‹m-

ki tamamen tahrip edilmifl, insan yaflam tarihinin

paratorluk maiyetine mensup kiflilere sayfiye görevi

belgeleri niteli¤indeki yerleflim alanlar› gecekondu-

yaparak zenginler için kurulmufl bir yerleflim bölge-

larla iflgal edilmifltir. ‹nsanl›k tarihi bak›m›ndan çok

sinin izlerini tafl›maktad›r. Ayr›ca ‹mparator ve kur-

önemli bir yerleflim yeri olan bölgenin üzerine örtü-

maylar›n›n sefer dönüfllerinde flehir ileri gelenleri

len bu karanl›k yap›lar›n kald›r›larak, bölgenin tek-

taraf›ndan karfl›lan›p a¤›rland›klar› bir mevkidir.

rar ayd›nlat›lmas› dile¤imizdir.

Dolay›s›yla bu bölgede yap›lacak araflt›rmalar›n daha

28 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 29

KÜÇÜKÇEKMECE ÖNLER‹NDE

yapt› ve Çekmece'ye kadar geldiyse de Bizans'a hücum

TÜRKLER

etmedi. Böylece Hunlar bundan 1635 y›l önce Küçükçekmece topraklar›na ayak basan ilk Türkler oldu.

‹lk Türk kuvvetlerinin Küçükçekmece'yi geçerek ‹stanbul surlar› önünde görülmesi bundan 1635 y›l

II. Avarlar: Bizans üzerine ilk ciddi ak›n› yapanlar

öncesine rastlar. Bu tarihten sonra ‹stanbul fethedi-

Avar Türkleridir. Avarlar VII. yüzy›l›n bafllar›nda

lene kadar Türklerin Bizans'la birçok temas› olmufl-

‹stanbul topraklar›na ayak basm›fl, 626 Haziran'›nda

tur. Osmanl› Türklerinden önce ‹stanbul topraklar›-

flehri fethetmek amac›yla çok s›k› bir kuflatma alt›na

na giren ve Bizans'a sefer yapan Türkler; Hunlar,

alm›fllard›. 12 A¤ustos'a kadar süren çok fliddetli sa-

Avarlar, Bulgarlar ve Peçeneklerdir.

vafllarda bir sonuç al›namay›nca Avar han› kuflatmay› kald›rarak geri çekilmifltir.

I. Hunlar: 374-375 y›llar›nda Got Devleti'ni y›kan Hunlar›n kurdu¤u imparatorluk, bir taraftan Baykal

III. Bulgarlar: Bulgar Türkleri 679 y›l›nda Tuna

Gölü'ne, di¤er taraftan Fransa'ya dayan›yordu. Büyük

Havzas›'nda bir devlet kurmufltu. Zamanla kuvvetle-

Hun ‹mparatoru Attila, daha güneye do¤ru da seferler

nerek güneye do¤ru inmeye bafllad›lar. Bu genç dev-

Türklerin ana yurdu ve göç yollar›

Dünden Bügüne Küçükçekmece 29


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 30

letin gittikçe kuvvetlenmesi IX. yüzy›l›n bafllar›nda

IV. Peçenekler: XI. yüzy›lda Avrupa'ya yap›lan Türk

Bizansl›lar› iyice endifleye düflürdü. Bizansl›lar 811

ak›nlar›n›n öncüsü olan Peçenekler 1090 y›llar›nda

y›l›nda Bulgarlar›n üzerine yürüdülerse de Trakya'da

Çekmece'ye kadar geldiler. Daha sonra Bizans'a kar-

ma¤lup oldular. 812 y›l›nda yap›lan yeni bir Bizans

fl› fliddetli bir sald›r›ya haz›rland›lar. Durumun cid-

seferinin de baflar›s›zl›kla sonuçlanmas› üzerine

diyetini gören Bizansl›lar, siyasi bir taktik kullana-

Bulgarlar›n hükümdar› Kurum Han, Bizans'a hücum

rak baflka bir Türk kavmi olan Kumanlarla anlafl›p

etmeye ve flehri almaya karar verdi. 813 y›l›n›n yaz

Peçeneklere arkadan sald›r›lmas›n› sa¤lad›lar. Ku-

aylar›nda yap›lan kuflatma, Kurum Han'a flehri zapt

manlar›n sald›r›s› sadece Bizans'› tehlikeden kur-

etme ümidini vermiflti. Ancak umulmad›k bir s›rada

tarmakla kalmad›, Peçenekleri de tarih sayfalar›n-

ölümü, kuflatman›n kalkmas›na yol açt›.

dan silmifl oldu.2o

30 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

20

Nebil Faz›l Alsan, fiair Edip ve Tarihçi Kalemiyle ‹stanbul, ‹stanbul 1973, s. 10-11.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 31

TÜRKLER‹N KÜÇÜKÇEKMECE

Süleyman Pafla komutas›ndaki Türk kuvvetleri saye-

BÖLGES‹N‹ FETH‹

sinde Kantakuzen, Edirne'de muhasara alt›nda bulunan o¤lu Mateo'yu kurtarm›fl ve Dimetoka'da da S›rp

Bizans ‹mparatorlu¤u'nun taht ve mezhep kavgalar›

ve Bulgarlara karfl› önemli bir baflar› elde etmiflti.

sonucu giderek zay›flamas›, ‹stanbul'un Haçl› ordula-

Türklerin bu yard›m›na mukabil Kantakuzen, Geli-

r› taraf›ndan istilas›yla neticelenmiflti. Yönetim zaafi-

bolu Yar›madas›'nda bulunan Çimpe Kalesi'ne Os-

yeti içerisinde sosyal ve ekonomik bak›mdan da çare-

manl› askerlerinin yerleflmesine müsaade etmiflti.

siz bir durumda bulunmakta, bu durum ‹mparatorlu-

1353 tarihinde gerçekleflen bu olayla Rumeli toprak-

¤a karfl› çevresinde bulunan devletlerin ilgisini gide-

lar› Türklerin yerleflimine aç›lm›fl oluyordu. Bu ta-

rek art›rmaktayd›. Sö¤üt'te kurulan genç Osmanl›

rihten itibaren Süleyman Pafla komutas›ndaki Gazi

Beyli¤i, ‹znik'ten sonra Bursa'ya tafl›narak devlet olma

Faz›l, Ece Bey ve Gazi Evronos da komutas›ndaki as-

yolunda henüz yeni ad›mlar›n› atarken, gaza ve cihat

kerlerle Gelibolu Kalesi'ni, Bolay›r ve Tekirda¤›'na

ruhuyla yönünü bat›ya çevirmifl olan bu genç devlet,

kadar Marmara k›y›lar›n› emirleri alt›na alm›fllard›.

Balkanlar'› takip alt›na alm›fl ve Bizans'›n baflkenti ‹stanbul'da olup bitenleri de gözlemlemekteydi.

Süleyman Pafla, Rumeli sahiline yerlefltikten sonra fetih faaliyetlerine devam ederek Çorlu'yu da

Bu dönemde ‹stanbul halk›, Anadolu'da Os-

ald›. Osmanl›, fethettikleri yerlerin halk›na dokun-

manl› Türklerinin ve Balkanlar'da S›rplar›n tehdidi-

mayarak iyi muamelede bulundu. Bununla beraber

ni art›k kap›lar›nda hissetmeye bafllad›. ‹stanbul taht

Anadolu'dan buralara Türk unsurlardan Türkmen

kavgalar›na sahne olurken S›rp ve Osmanl› Devleti

ve Yörükler getirilerek iskanlar› sa¤land›. Trak-

aras›nda s›k›fl›p kalan Bizans, varl›¤›n› sürdürebil-

ya'n›n genifl ve verimli topraklar› Türklere da¤›t›l-

mek için bu devletlerin deste¤ine muhtaç hale düfltü.

mak suretiyle, buraya göç teflvik edildi. Türklerin

Di¤er taraftan Osmanl›lar›n deste¤iyle tahta ç›kan

buralarda yerleflerek ço¤almas›, daha bat›ya gitmek

Kantakuzen, Osmanl› Türklerinin Balkanlar'a ve ni-

için kap›lar›n zorlanmas›na ve yeni fetih hareketle-

hayetinde ‹stanbul'a göz dikmifl olduklar›n› tahmin

riyle bütün Balkanlar›n Türklerin hakimiyeti alt›na

ediyordu. ‹mparator, Türklerin askeri gücünden fay-

girmesine neden oldu.22

dalanmak için k›z›n› Orhan Gazi'ye vererek, kendi hükümranl›¤›n› koruma alt›na almak istiyordu.21

Süleyman Pafla, 1360 y›l›nda Bolay›r kasabas› ile yar›madan›n do¤usunda bulunan Kavak Köyü ya-

Orhan Gazi, S›rp tehdidine karfl› ‹stanbul'un

k›nlar›nda bir av esnas›nda at›ndan düflerek 43 yafl›n-

korunmas› amac›yla kay›npederi Kantakuzen'e alt›

da flehit oldu. Yerine kardefli Murat Bey tayin edildi.

bin kiflilik bir kuvvet verdi. Orhan Gazi'nin o¤ullar›

Süleyman Pafla'n›n vefat›ndan iki ay sonra babas› Or-

Süleyman, Murat ve ‹brahim Beyler'in komutas› al-

han Gazi'nin de vefat etmesi üzerine yerine I. Murat

t›nda bulunan bu kuvvetler S›rplar› bozguna u¤rata-

Hüdavendigar geçti. I. Murat, 1362 y›l›nda Çandarl›

rak ‹mparator’un taht›n› kurtarm›fl oldular.

Kara Halil, Lala fiahin Pafla, Hac› ‹lbeyi, Timurtafl Pa-

21

‹mparator V. Yuvan ile Kantakuzen aras›nda

fla ve Evronos Bey gibi komutanlar›n komutas› alt›nda

‹.H Uzunçarfl›l›, Osmanl› Tarihi, Türk Tarih Kurumu Bas›mevi, Ankara 1988, s. 135.

bafllayan taht kavgas›nda S›rplar, Bulgarlar ve Vene-

bulunan ordusuyla Keflan ve Lüleburgaz dolaylar›n› al-

22

dikliler Yuvan'›, Cenevizlilerle Orhan Bey de Kanta-

d›ktan sonra, Edirne Tekfuru olan Adriyan ile Edir-

kuzen'in taraf›n› tuttular. Orhan Bey'in büyük o¤lu

ne'nin güney do¤usunda bulunan Sazl›dere mevkiin-

Dünden Bügüne Küçükçekmece 31

M. Tayyip Gökbilgin, Rumeli'de Yörükler, Tatarlar ve Evlad-› Fatihan, Osman Yalç›n Matbaas›, ‹stanbul 1957, s. 9.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

‹lhami Atalay’›n Bat›ya seferler düzenleyen Türkleri resmetti¤i tablo

32 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

Page 32


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 33

de savafla tutufltu. Savafl sonucunda Adriyan ordusu bozguna u¤rat›ld›. Adriyan ailesi ve k›ymetli eflyalar›yla birlikte Meriç Nehri'ni geçerek Enez'e kaçt›. Edirne flehri de Osmanl› ordusuna teslim oldu. Edirne'nin fethinden sonra Osmanl› ordular›n›n Trakya'da ilerlemesini durdurmak isteyen S›rp, Ulah ve Macar ordular› 60 bin kiflilik bir ordu toplayarak 1363 y›l›nda Edirne'nin kuzeyinde bulunan Cisr-i Mustafa Pafla ile Meriç Nehri aras›ndaki batakl›k mevki de Hac› ‹lbey'in on bin kiflilik ordusuyla karfl›laflt›lar. S›rps›nd›¤› ad›yla an›lan bu muharebe sonucunda bozguna u¤rad›lar. S›rps›nd›¤› Zaferi, Osmanl›lar›n Trakya'daki varl›klar›n› pekifltirmifl ve fetih hareketleri Sofya ve Nifl'e kadar ilerlemifltir. S›rp Beyi Osmanl›'ya ba¤l›l›¤›n› ve vergi vermeyi kabul ederek varl›¤›n› ancak koruyabilmifltir. Osmanl› Devleti'nin Balkanlar'da göstermifl oldu¤u baflar›lar ve fetih hareketlerinin bu kadar ilerlemesi üzerine, Sultan Murat Hüdavendigar, Balkanlar'daki stratejik önemini de dikkate alarak Edirne'yi baflkent yapmaya karar verdi ve 1365 y›l›nda baflflehri Bursa'dan Edirne'ye naklettirdi.23 Osmanl›lar, Balkanlar'da sürekli yerleflme siyasetini takip ettiklerinden, 1363 tarihinde Sultan Murat taraf›ndan Cenevizlilere altm›fl bin alt›n navlun verilmek suretiyle kalabal›k bir Türk göçmeni Anadolu'dan Trakya'ya naklettirildi. Osmanl›lar›n Balkanlar'a yerleflmesi Balkan devletlerinin ileri gelenlerinden S›rplar, Bulgarlar, Ulahlar ve bunlar›n kuzey komflular› Macarlar› harekete geçirdi. Macarlar, Türkler taraf›ndan yap›lan fetihleri, kendi gelecekleri için büyük bir tehlike olarak görüyorlard›. Fakat Türklere karfl› yaln›z bafl edilemeyece¤ini bildiklerinden Avrupa devletlerinin bu 23

hususta kendileriyle beraber hareket etmelerini istiyorlard›. Macar Kral› Sigismund'un yapt›¤› teklif kabul görerek Frans›z, Alman, Belçika, Flemenk, ‹sviçre

Dünden Bügüne Küçükçekmece 33

‹. H. Uzunçarfl›l›, Osmanl› Tarihi, C. I, TTKB, Ankara 1988, s. 135; Abidin Özmen, Trakya, ‹çiflleri Bakanl›¤› Yay›nlar›, Ankara 1948, s.18-23.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 34

flövalyeleriyle ingiltere haçl›lar› ‹skoçya, Lombardi-

yüz flövalye ve piyade ile ‹stanbul'un yard›m›na kofl-

ye, Rodos flövalyeleri ve Ulahlardan oluflan yaklafl›k

tular. Yolda bu birliklere Ceneviz ve Venedik kad›rga-

yüz yirmi bin kiflilik bir ordu Belgrad, Demirkap› ve

lar› da kat›ld›lar. Busiko tam zaman›nda ‹stanbul'a

Orsova yoluyla Tuna kenar›ndan ilerleyerek Vidin

gelerek ‹zmit, Marmara ve Bo¤aziçi'nde baz› baflar›lar

önlerine kadar geldiler. Vidin Kalesi'nde bulunan

elde etti.

Osmanl› muhaf›zlar›yla Rahova'daki Türk muhaf›z

Busiko, imparatora, Silivri'de bulunan ye¤eni

kuvvetlerini flehit ettiler. Nihayet 1396 Eylül'ünde

Yuannis ile bar›flmas›n› söyledi. ‹mparator Busi-

Ni¤bolu Kalesi'ni kuflatma alt›na ald›lar.

ko'nun bu önerisini kabul ederek ye¤eni Yuannis'i

Haçl›lar›n kuflatma haberini alan Y›ld›r›m Ba-

Silivri'den ‹stanbul'a getirip taht›na ortak etti. Bu

yezid, befl y›ld›r sürdürdü¤ü ‹stanbul muhasaras›n›

durum Bayezid'in de siyasetine uygun düflmekteydi.

k›smen kald›rarak kuvvetlerini Edirne'de toplad› ve

Bayezid'in amac› ‹stanbul'u Yuannis'ten almakt›.

buradan hemen düflman üzerine yürüdü. ‹ki ordu

1399 y›l›nda Manuel, imparatorlu¤u ye¤enine

aras›nda yap›lan çetin bir muharebe neticesinde 28

b›rakarak kiliselerin birlefltirilmesi ve yard›m topla-

Eylül 1396 tarihinde haçl›lar yenilerek büyük bir he-

mak amac›yla Avrupa'ya gitti. Bayezid, Yuannis'e

zimete u¤rad›lar.

‹stanbul'u teslim etmesini buna karfl›l›k kendisine

Bayezid, Ni¤bolu Seferi'nden sonra Silivri Beyi

Mora'y› verece¤ini teklif etti ise de red cevab› ald›.

Yuannis'den kasabay› teslim etmesini istedi. Fakat

Anadolu'da Timur tehlikesinin bafl göstermesi üzeri-

Yuannis, imparatorluk babas›n›n hakk› iken verilme-

ne Bayezid, 1401 senesi ortalar›nda Yuannis'le bir

yerek Silivri'de kald›¤›n› ve bu defa kendisinden bu-

anlaflma yaparak ‹stanbul kuflatmas›n› kald›rd›. Bu

ras› da al›nacak olursa büyük haks›zl›¤a u¤rayaca¤›n›

anlaflmaya göre; her sene Osmanl› hazinesine verilen

bildirdi. Bunun üzerine Bayezid, bu teklifinden vazge-

harc›n art›r›lmas›, ‹stanbul'da bir Türk mahallesi ku-

çerek Yuannis'in imparator olmas›n›n siyasetine daha

rularak bir cami yap›lmas›, ‹stanbul'daki Müslüman-

uygun olaca¤›n› düflündü. ‹mparatora elçi göndererek

larla Rumlar aras›nda meydana gelecek ihtilaflar›n

‹stanbul'un teslimini istedi. ‹mparator Manuel buna

‹slam hukukuna göre halledilmesi için bir kad› tayini

cevap bile vermedi. Bunun üzerine flehir fliddetli bir

ve Silivri de dahil olmak üzere bu bölgede bulunan

muhasaraya tabi tutuldu. Bayezid, Manuel'e: "fiehir-

topraklar›n Osmanl›lara terki istenmekteydi.24

den ç›karak taht›n› imparatorlu¤un varisi Yuannis'e b›rak›rsa kuflatmay› kald›raca¤›n›" söyledi.

Daha sonraki y›llarda Y›ld›r›m Bayezid'in 1402 y›l›nda Ankara Meydan Muharebesi'nde Timur'a ye-

Busiko komutas›ndaki kuvvetler, o tarihlerde

nilmesi ve Osmanl› Devleti'nin içine düflmüfl oldu¤u

Fransa'n›n nüfuzu alt›nda bulunan Cenevizlilerin

kargafla nedeniyle tarihi bir f›rsat yakalayan Manuel,

Galata ve Beyo¤lu'ndaki menfaatlerini korumak için

‹stanbul'daki Türkleri flehirden ç›kararak Tekirda¤'a

1399 yaz›nda dört gemi, iki z›rhl› kad›rga ve bin iki

sürdü ve Sirkeci'de yap›lm›fl olan camiyi de y›kt›.

34 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

24

‹. H Uzunçarfl›l›, age., s. 292.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 35

‹STANBUL'UN FETH‹ Osmanl› ordusu ilk defa 1359 y›l›nda ‹stanbul Surlar› önünde göründü¤ünde halk büyük bir pani¤e kap›lm›flt›. ‹stanbul hem bundan hem de 1391 ve 1400 y›llar›nda I. Bayezid, 1422 y›l›nda da II. Murat taraf›ndan gerçeklefltirilen Osmanl› kuflatmalar›ndan kurtuldu. XI. Konstantinos da kendisinden önceki imparatorlar gibi kiliselerin birlefltirilmesi konusunu son umut olarak ele ald› ve böylece Avrupa'dan yard›m sa¤lamaya çal›flt›. Papa'n›n elçisi ‹stanbul'a gelerek 12 Aral›k 1452'de Ayasofya'da Kilise Birli¤i'ni ilan etti ve ilk defa Roma usulünde ayin yapt›. Ancak bu durum Bizans halk›nda büyük infial yaratt› ve Roma'ya ba¤lanmaktansa Türk hakimiyetine taraftar olanlar›n say›s› artt›.25 ‹stanbul üzerindeki hakimiyetlerini gün geçtikçe artt›ran Türk kuvvetleri, Marmara k›y›s›nda bulunan ve Çekmecelere çok yak›n olup henüz Bizans'›n elinde kalm›fl olan Marmara Ere¤lisi, Kumburgaz ve Bigados (Selimpafla)'u alm›fllar, Silivri'yi ise ancak ‹stanbul'un fethinden sonra alabilmifllerdi. Bir rivayete göre Makro Hori (Bak›rköy)'nin ‹stanbul'un fethinden bir as›r kadar evvel Osmanl›lar›n eline geçti¤i söylenmektedir.26 Yine baflka bir rivayette de Küçükçekmece ve çevresinin fethin hemen öncesinde Nisan 1453'te Fatih Sultan Mehmet'in Rumeli Beylerbeyi Karaca Bey taraf›ndan fethedildi¤i 27

söylenmektedir.

Nitekim fethin hemen öncesinde Ayastefanos (Yeflilköy) aç›klar›nda Osmanl› ve Bizans donanma-

25

Ifl›n Demirkent, "‹stanbul Maddesi" TDV ‹slam Ansiklopedisi, C. XXIII. ‹stanbul 2001, s. 205-212; Do¤an Kuban, ‹stanbul Bir Kent Tarihi, ‹stanbul 2000, s. 16-179. 26

lar› aras›nda yap›lan deniz savafl›nda, Osmanl› donanmas›n›n zor anlar yaflad›¤›n› ö¤renen Sultan II.

Murat Akan, Ruhunu Arayan fiehir ‹stanbul, ‹BB. Yay›nlar›, ‹stanbul, 2000. 27

Mehmet'in Zeytinburnu sahili aç›klar›nda gemilerin muharebelerini izledi¤i ve durumun aleyhte geliflmesine sinirlenerek, Amirali'ne; "Bre Baltac›! Bafl›n baltalara gele!" diye seslenerek at›n› denize sürdü¤ü nakledilmektedir.28

Dünden Bügüne Küçükçekmece 35

Dünden Bugüne ‹stanbul Ansiklopedisi, C. 5, Kültür Bakanl›¤› ve Tarih Vakf› Yay›nlar›, ‹stanbul 1994, s. 157. 28

L. Panos Daba¤yan, fiehr-i ‹stanbul'un Seyir Defteri, Karada¤ Yay›nlar›, ‹stanbul 2006, s. 227.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 36

Fatih'in ‹stanbul'un fethinde kullanm›fl oldu¤u

nanmalar aras› k›yas›ya bir savafl yaflan›yordu. Fakat

toplar›n bir k›sm›n›n Küçükçekmece'de döktürüldü¤ü

Bizans donanmas› Türk donanmas›n› yararak Haliç'e

rivayetleri de bulunmaktad›r. Nakledilen bu riva-

girmeyi baflarm›flt›. Türk gemileri ise gerilmifl olan

yetlere göre Küçükçekmece'nin ‹stanbul'un fethinden

zincirler nedeniyle Haliç'e girip deniz surlar›n› bu-

önce Türklerin eline geçmifl oldu¤unu söyleyebiliriz.

radan dövmelerini engelliyordu. Bunun üzerine Sul-

Sultan II. Mehmet ‹stanbul'un fethi haz›rl›k-

tan II. Mehmet, gemileri ahflap kaz›klarla Dolma-

lar›na 1451 y›l› k›fl›nda bafllam›flt›r. I. Bayezid döne-

bahçe'den Kas›mpafla'ya tafl›yarak karadan Haliç'e

minde yap›lan Anadolu Hisar›'n›n karfl›s›na yap›lan

indirilmesini emretti.

Rumeli Hisar›, A¤ustos 1452 tarihinde bitirildi. II.

Bizansl›lar 22 Nisan 1453'te Türk gemilerini

Mehmet fetih haz›rl›klar›n› Gelibolu bölgesinde

Haliç'te görünce pani¤e kap›ld›lar. Türk gemilerini

yapmaktayd›. Burada farkl› türde 35 kad›rga, 72 uzun

atefle verme giriflimleri de baflar›s›zl›kla sonuçland›.

tekne, büyük nakliye mavnalar› ile 80 bin asker ko-

Haliç yönünden yap›lan sald›r›larla Bizans savunma-

nufllanm›flt›. Türk ordusunun en büyük üstünlü¤ü

s› çökertilmifl; Sultan II. Mehmet'in 29 May›s Sal› gü-

ise döktürülen dev toplardan ileri gelmekteydi. Top-

nü yapm›fl oldu¤u son hücumla da ‹stanbul flehri fet-

kap› surlar› önüne yerlefltirilen toplar 6 Nisan

hedilerek, Bizans hakimiyetine son verilmifl oldu.

1453'te bombard›mana bafllam›flt›. Denizde ise do-

36 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 37

OSMANLI DÖNEM‹NDE

Karaman, Aksaray, Ere¤li, Sivas, Tokat, Trabzon ve

KÜÇÜKÇEKMECE

Bursa'dan, Rumeli'nin muhtelif flehirleri Filibe, Edirne, Gelibolu ve Silivri'den, Foça, Mora, Ege Ada-

Bizans döneminde iç kar›fl›kl›klar ve Haçl› ak›nlar› so-

lar› ve E¤riboz Adalar›'ndan birçok halk ve sanat ehli

nucu harabe haline gelen Küçükçekmece'nin ma’kûs

insanlar getirerek ‹stanbul'da evler ve çevresinde

talihinin ‹stanbul'un fethiyle birlikte döndü¤ünü ve

ba¤lar, bahçeler ve çiftlikler verdi. Böylece hem

Osmanl› döneminde çok geliflmifl bir kasaba konumu-

‹stanbul'un hem de çevresindeki bofl arazilerin flen-

na geldi¤ini görmekteyiz. Küçükçekmece'nin önemli

lendirilmesini sa¤lad›.29 Fatih Sultan Mehmet, ‹stan-

bir geçifl güzergah›nda bulundu¤unu bilen Sultan II.

bul'un fethinden sonra 1455 y›l›nda Çekmece köprü-

Mehmet, ‹stanbul'un fethi esnas›nda ve fethin ilk y›l-

lerinin tamirini ve yollar›n yeniden yap›lmas›n› em-

lar›nda Küçükçekmece yollar›n›n ve köprüsünün tamir

retti. Burada d›flar›dan gelecek yolculann bar›nabile-

edilmesiyle ilgili emirler vermifltir. Yine Sultan II.

cekleri ve geceyi geçirebilecekleri han ve kervansa-

Mehmet, fetihten hemen sonra Anadolu'dan ve Rume-

raylar yap›lmas›na önem verdi.

li'den insanlar getirerek, Küçükçekmece bölgesinde

‹stanbul'un fethiyle birlikte yeniden kurulan

bofl durumda bulunan ba¤, bahçe ve çiftliklerin iflletil-

baflflehre giden flehirler aras› yol üstünde bulunan

mesi amac›yla iskan ettirdi¤ini görmekteyiz.

Küçükçekmece, önemli bir Türk kasabas› olarak do¤-

Fetihten sonra Fatih ünvan›n› alan Sultan II.

mufl bulunuyordu. Kasaba eski yerinden kayarak da-

Mehmet, ‹stanbul'u yeni bir baflkente dönüfltürmek

ha afla¤›larda göle yak›n bir yere indi. Region ismi bu

istiyordu. fiehrin ve çevresinde bulunan bofl arazile-

dönemde "Çekme-i Küçük" yani "Küçükçekmece"

rin yeniden iskan› ve imar› için Anadolu'daki Konya,

olarak de¤ifltirildi.

29

Do¤an Kuban, ‹stanbul Bir Kent Tarihi, Tarih Vakf› Yurt Yay›nlar›, ‹stanbuI2000, s. 175188.

Vormser’in Küçükçekmece’de bir kervansaray adl› gravürü.

Dünden Bügüne Küçükçekmece 37


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 38

KÜÇÜKÇEKMECE ADINI

miyle ilgili yukar›da belirtti¤imiz görüflleri destekleyen

NEREDEN ALMIfiTIR?

bilgiler bulundu¤u gibi çok farkl› de¤erlendirmeler de yap›lmaktad›r. O görüfllerden bir k›sm› flöyledir:

Küçükçekmece ad›n›n kayna¤› konusunda çeflitli gö-

Bu görüfllerden birisinde: " ... bata¤a gayet ka-

rüfller bulunmaktad›r. Bu görüfllerin ortak noktas›, ke-

l›n kaz›klar çak›lm›fl ve aralar›na halatlar gerilmiflti.

nar›nda kuruldu¤u göl ve burada bulunan köprüyle il-

Yolcular büyük bir sala, sal›n alabildi¤i kadar binip

gili olmas›d›r. Nitekim "çekmece" olarak an›lan iki gö-

dolar, salc›lar da o halatlara yap›fl›p, çeke çeke sal›

lün boyutlar›yla adlar› uygunluk göstermemektedir.

kanal›n bir yakas›ndan öte yakas›na yüzdürür götü-

Küçükçekmece Gölü, Büyükçekmece Gölü'nden daha

rürlerdi; bundan ötürüdür ki, iki gölün geçitlerine

büyük oldu¤u halde, tam tersi bir ad tafl›maktad›r. Bu

Küçükçekmece ve Büyükçekmece ad› verilmifltir."

durumu aç›klayan ve genel kabul gören görüfl, gölün

denilmektedir.30

deniz ba¤lant›s›n› sa¤layan geçit üzerindeki köprünün

Bousquet, iki göle de verilmifl olan "çekmece"

küçüklü¤üdür. Osmanl› döneminde yaz›lm›fl birçok

ad›n›n, bal›k tutmak için denize aç›lan geçitlerde ku-

bat›l› kaynakta bu durumu aç›klayan görüfller bulun-

rulan ve yukar› çekilerek aç›lan kafesli setlerden do-

maktad›r. Söz konusu kaynaklarda Küçükçekmece

lay› verilmifl olabilece¤ini yazar.31

Köprüsü "küçük köprü" anlam›nda "ponte piccolo"

A. Boue, Çekmece ad›n›n, göllerin arazinin

ad›yla, Büyükçekmece Köprüsü de ötekinden daha

içine do¤ru birer "çekmece"yi and›r›r biçimde gir-

uzun oldu¤u için "büyük köprü" anlam›nda "ponte

mesinden dolay› verildi¤ini yazar.32

grande" olarak geçmektedir. Küçükçekmece'nin ismi-

Eremya Çelebi Kömürciyan, on yedinci as›rda

ni söz konusu bu tarih› köprüden alm›fl olmas› çok bü-

‹stanbul'un tarihi hakk›nda genifl bilgiler veren ki-

yük bir ihtimaldir. Bununla birlikte birçok yaz›l› kay-

tab›nda Küçükçekmece ad›yla ilgili flu bilgileri ver-

31

Semavi Eyice, agm., s. 68.

mektedir:

32

Semavi Eyice, agm., s. 81.

naklarda bu isim çok tart›fl›lm›flt›r. Küçükçekmece is-

30

H. Raif Ayy›ld›z, "Büyükçekmece", ‹stanbul Ansiklopedisi, C. VI, ‹stanbul 1963, s. 3220.

Küçükçekmece gravürlerinden

38 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 39

Küçükçekmece’yi resmeden eski bir gravür

"Büyükçekmece'nin eski ad› Athyras ve Paros

bul'un Avrupa yakas›nda 180 köy ve cemaati kapsayan

idi. Orada imparator Justinyen bir köprü yapt›rm›flt›

bu defterde Küçükçekmece'nin ismi "karye-i çekme-i

ki Bulgarlar onu 814 senesinde y›km›fllard›r. Küçük-

küçük" yani "Küçükçekme Köyü" olarak geçmektedir.

çekmece'nin ismi ise, Büyükçekmece'ye nazaran da-

Yine Küçükçekmece'nin önemli tarihi eser-

ha küçük bir köprü olmas›ndan ileri gelmektedir. Es-

lerinden Abdüsselam Bey Zaviye ve Mescidi'nin

ki ad› Regium olan bu köy, Bizans imparatorlar›n›n

1546 (H. 953) tarihli vak›f defterindeki kay›tta da

bir yazl›k yeri idi."33

buradan "Çekme-i Küçük" olarak söz edilmektedir.

Türk yaz›l› kaynaklar›nda "çekmece" ismine ilk

Osmanl› kay›tlar›nda buraya her ne kadar "Çekme-i

defa ‹stanbul'un fethinden 45 sene sonra yap›lan ve

Sagir" denilse de fethin ilk y›llar›ndan itibaren

Sultan II. Bayezid dönemine rastlayan 1498 tarihli

"Çekme-i Küçük" yani “Küçükçekme” olarak an›l-

Haslar Kazas› Tahrir Defteri'nde rastlamaktay›z. ‹stan-

d›¤›n› görmekteyiz.

Dünden Bügüne Küçükçekmece 39

33

Eremya Çelebi Kömürciyan, XVII. As›rda ‹stanbul, Kurtulmufl Bas›mevi, ‹stanbul 1952, s. 205.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 40

KÜÇÜKÇEKMECE'NiN iMARI

Hammer Tarihi'nde 14 Eylül 1509'daki zelzeleden sonra Büyük ve Küçükçekmece Köprüleri'nin

Kanuni Sultan Süleyman döneminde de Küçükçek-

ve Silivri Kalesi'nin tamir edildi¤i yaz›l›d›r. Yine kü-

mece'de çok önemli imar ve bay›nd›rl›k faaliyetleri

çük k›yamet olarak adland›r›lan bu zelzelede ‹stanbul

yap›ld›¤›n› görmekteyiz. Bu dönemde Bafldefterdar

ve civar› 45 gün sürekli sallanm›fl ve fliddetli sars›nt›

Abdüsselam Bey, Göl'e bakan yamaçta cami, medre-

sonucunda 109 cami ve mescit, 1070 ev y›k›lm›flt›r.

se, zaviye ve imaret yapt›rm›flt›r. Bu yap›lara birçok

Bu korkunç depremde befl bin civar›nda insan da ha-

vak›flar kurmufltur. Küçükçekmece'nin imar›nda ve

yat›n› kaybetmifltir. Bu depremin ard›ndan Sultan II.

geliflmesinde en büyük katk›y› Abdüsselam Çele-

Bayezid, Divan› toplayarak ‹stanbul'un maruz kald›¤›

bi'nin yapt›¤›n› tarihî eser kal›nt›lar› ve kay›tlardan

felaketlerin izlerini silmek üzere çok kapsaml› bir

anlamaktay›z. Abdüsselam Bey, 1526-1527 y›l›nda öl-

imar karar› alm›flt›r. Her evden bir kifli alarak Mimar

dü¤ü zaman buradaki zaviyesinin yan›na gömülmüfl

Murat o¤lu Hayrettin'in idaresinde 29 Mart 1510 tari-

ve buraya türbesi yap›lm›flt›r.

hinde bafllayan çal›flmalar, 1 Haziran 1510 tarihinde

Osmanl› döneminde padiflahlar Küçükçekme-

bitirildi. Bu iki ayl›k süre içerisinde Galata Surlar›,

ce yak›nlar›na küçük kas›r ve av köflkleri yapm›fllar ve

Galata Kulesi, Yald›zl› Kap›’daki deniz feneri, Topka-

bölgeden av yeri olarak yararlanm›fllard›r. XVI. ve

p› Saray›, Büyükçekmece ve Küçükçekmece Köprüle-

XVII. yüzy›llarda Küçükçekmece yak›nlar›ndaki Ha-

ri, Rumeli ve Anadolu Hisarlar›, ‹stanbul Surlar›, Si-

ramideresi'nde Sultan IV. Mehmet (1648-1687)'in

livri Hisarlar›, ‹stanbul'da ço¤u cami ve medrese ol-

kasr›, Florya'da Baruthane'nin yerinde Mimar Sinan

mak üzere birçok bina tamir edildi.

taraf›ndan yenilenen meflhur iskender Çelebi Bahçe-

Yine Hammer'e göre ‹stanbul civar›nda 20 Ey-

si ve Kasr›, Halkal›'da yine Mimar Sinan'›n yapt›¤› bir

lül 1560 tarihinde korkunç bir su bask›n› oldu¤u, Kü-

sultan saray› bulunmaktayd›. Yenibosna Köyü’nde de

çükçekmece'ye akan Melas (Karasu) ve Atiras (Bü-

bir Osmanl› kasr› vard›. Küçükçekmece Gölü'nün bat› k›y›s›nda Alibeyköyü Çiftli¤i ile Firuz Köyü aras›ndaki Kelerburnu'nda ise Sultan Köflkleri Harabesi denilen baz› kal›nt›lar bulunmaktad›r. Küçükçekmece, ilk menzil, bir geçifl ve konaklama merkezi olmas› nedeniyle birçok yabanc› ve yerli seyyah›n u¤rak yeri olmufltur. XVI. as›rda buradan geçen seyyahlar evleri, hanlar›, hamamlar›, camileriyle mamur bir kasabadan bahsetmektedirler. ‹stanbul'un girifl kap›s› olan Küçükçekmece'de saraç, demirci, nalbant ve yiyecek satan birçok dükkan da bulunmakta, pek çok han ve ah›r bulunan Küçükçekmece'deki yiyecek dükkanlar›nda bal›k ve et piflirilerek gelip geçen yolculara sat›lmaktayd›.

40 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 41

yükçekmece) Irmaklar›'n›n hiç görülmedik derecede yükselerek etraf› sular›n bast›¤›, Büyük ve Küçükçekmece Köprüleri'nin y›k›ld›¤› ve birçok evin y›ld›r›m düflmesi sonucu yerle bir oldu¤u yaz›l›d›r. Bu felaket üzerine Kanuni Sultan Süleyman bentlerin tamiri ile Çekmece'de kagir bir köprünün yap›lmas› için yar›m milyon alt›n tahsis ederek inflas›n› Mimar Sinan'a emretti¤ini belirtiyor.34 Ünlü Alman Seyyah› Hans Dernschwam, 1555 tarihinde ‹stanbul ve Anadolu'ya gerçeklefltirmifl oldu¤u seyahatinde Çekmece'ye de u¤rar ve burada bir müddet kald›ktan sonra ‹stanbul'a gitmek üzere hareket eder. Rumeli taraf›ndan ‹stanbul'a gidiflte son menzil olan Küçükçekmece, bu tarihlerde kervansaray›, hanlar›, hamamlar› ve medreseleri ile meflhurdur. Hans Dernschwam bu y›llar›n Küçükçekmece'sinden flöyle bahsetmektedir: "24 A¤ustos'ta Silivri'den kalkarak bütün gün hiç mola vermeden 11 saat yol al›p 6 mil uzakl›ktaki bir Türk kasabas› olan Çzekmse (Çekmece)’e35 geldik. Buran›n eski ad›n› sorduksa da kimse bilemedi. Her halde vaktiyle çok bak›ml› ve tan›nm›fl bir yer olsa gerek. Yolda küçük bir tafl köprüden geçtik. Yer yer kald›r›m döfleli eski Romal›lardan kalma yollardan da geçti¤imiz oldu. Ancak bu yollar iyice muhafaza edilmemifl ve kendi haline b›rak›lm›fl. Tekrar küçük bir kasabaya geçtik. Sa¤ tarafta yine denizi gördük ve k›y› boyunca yokufl yukar› yolumuza devam ettik. Bir müddet sonra harap bir kasabadan daha geçtik. Bu kasaban›n nüfusu pek fazla de¤il. Kasaban›n ve bir çok köyünün eski adlar›n› bilen yok. Yine bir eski Ro-

kol içeriye girmifl, bir yamaç üzerinde Budin'e benze-

ma yolu. Bu yol da yer yer bozuk. Oldukça uzun ç›plak

yen kasaban›n alt kenar›na kadar uzan›yor. Bu kasaba-

bir tepe üzerinden geçtik. Burada bir kayadan f›flk›ran

da bizi tafltan yap›lm›fl büyük bir kervansaraya ald›lar.

su ak›yor. Yolcular ve hayvanlar› bu sudan faydalan›yor.

Kervansaray kasaban›n bir ucunda ba¤lar aras›nda bu-

Çekmece'ye36 kadar yer yer kald›r›m döfleli eski bir yo-

lunmakta. Arabalar avluya atlar da ah›rlara al›nd›. Ara-

lu takip ettik. Oldukça uzun ve tamir görmüfl bir köprü-

zi dik oldu¤u için kervansaray bir s›rta yap›lm›fl. Ah›r-

den geçtik. Bu köprünün alt›ndan sa¤dan denizden bir

lar altta odalar üstte. Bina dörtgen fleklinde. Beyaz ve

Dünden Bügüne Küçükçekmece 41

34

Hammer, Büyük Osmanl› Tarihi (haz. Mümin Çevik, Erol K›l›ç), C. V, Üçdal Neflriyat, ‹stanbul 1993, s. 461-63. 35

Büyükçekmece kastedilmektedir. 36

Küçükçekmece kastedilmektedir.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

Küçükçekmece Köprüsü (Foto¤raf: Bahattin Erkol)

8:17 PM

Page 42


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 43


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 44

parlak mermerle döflenmifl büyük bir avlusu var. Avlu-

Polonyal› Simeon ise Seyahatnamesi'nde 11

nun ortas›nda insan boyuna yak›n yükseklikte mer-

Haziran 1611 tarihinde ‹stanbul'dan yola ç›kt›¤›n›

merden yap›lm›fl flad›rvan gördük. Yan taraflardan ba-

"Edirne ile ‹stanbul aras›ndaki alt› günlük yolun ta-

k›r musluklardan su ak›yor. fiad›rvan›n ortas›nda uzun

mamen tafl döfleli oldu¤unu ve insanlar ve hayvanlar›n

bir sütundan havaya su f›flk›r›yor ve tekrar flad›rvan›n

ayaklar› ›slanmadan yürüdüklerini" belirtiyor. Bun-

içine ak›yor, dört taraftaki ince borulardan kald›r›m

dan baflka "her menzilde kargir büyük camiler, han-

döfleli zemine dökülüyor. Böylelikle üst k›s›m daima

lar, hamamlar, odalar, misafirhaneler ve hastaneler

temiz kal›yor. Yerde akan su da tekrar avludaki baflka

vard›. Bahçeler, serviler, çeflmeler ve nefis sular›n bu-

bir çeflmeye gidiyor. Bu çeflmenin alt›nda bir yalak var.

lundu¤u menzillerde günde iki defa pilav, yahni, zer-

Su bu yalakta birikiyor ve buradan zemine dökülen su,

de ve iki fodula ekmekten ibaret yemek ç›kard›. Ker-

yeralt›ndan bir yer bulup binan›n d›fl›nda, kap›n›n he-

van bin kiflilik de olsa buralarda konaklar, herkes hay-

men yak›n›nda bulunan uzunca bir yalakta toplan›yor.

vanlar da dahil olmak üzere yer içer, dinlenir, istedi¤i

Atlar buradan su içiyor. fiad›rvan›n etraf›ndaki büyük

vakit hamamda y›kan›r ve sonra yoluna devam eder.

ve güzel ›hlamur a¤açlar› var.

Yolda genifl ›rmaklar›n üzerinde at›lm›fl, yirmi, k›rk,

T›pk› bizim Viyana Saray›'n›n etraf›ndakilere

hatta yetmifl gözlü kemerili tafl köprüler gördük."38

benziyor. Avludan binaya geçiflte duvar yan›ndaki Vi-

diyerek o günün en önemli menzillerinden biri olan

yana'da oldu¤u gibi iki üç basamakla ç›k›lan bir sa-

Küçükçekmece’nin mamuriyetini anlatmaktad›r.

hanl›k mevcut. Kervansaray›n yan›nda bir de mescit

Evliya Çelebi de meflhur seyahatnamesinde 1651

yap›lm›fl. Burada hocalar oturuyor. Bugün gördü¤ü-

tarihinde Melek Ahmet Pafla'n›n maiyetinde Özü Eya-

müz manzara flöyle idi: Bir tarafta uzan›p giden deniz,

leti'ne giderken yol üzerinde bulunan Küçükçekme-

öbür tarafta genifl ve k›raç bir arazi."

37

ce'ye u¤rad›klar›n› belirterek gözlemlerini flöyle anlat-

37

Hans Dernschwam, ‹stanbul ve Anadolu'ya Seyahat Günlü¤ü (Çeviren: Prof. Dr. Yaflar Önen) Kültür Bakanl›¤› Yay›nlar›, Ankara 1992, s. 49-50. 38

Resul Bozyel, Polonyal› Bir Seyyah›n Gözünden 16. As›r Türkiyesi, Kesit Yay›nlar›, 2007, s. 37-38.

1950’li y›llarda Köprübafl›’nda bulunan çeflme ve ahflap s›ra evler.

44 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 45

maktad›r: " ... Eyüp Mevleviyeti'ne ba¤l› bir kad›l›kt›r. Vak›flar› bulunmakta olup gölü emaneten iflletilmektedir. Denizin kenar›nda kalesi bulunmakta olup harabe bir durumdad›r. Küçükçekmece Kasabas›, deniz ile göl sahilinde bulunmakta olup bir k›sm› düzlükte di¤er bir k›sm› da bay›rlar üzerinde bulunan 600 haneli, ba¤l›k, bahçelik, bol sular› bulunan ve tamam› kiremitlerle kapl› çok güzel evlerden oluflmaktad›r .... Bay›r bafl›nda Tekke ile bir minareli, kurflun kaplamal› camisi vard›r. Burada bulunan imaret ve medreseyi Abdüsselam Bey yapt›rm›flt›r. Kasabada bulunan Çarfl› Camii’nin çok cemaati bulunmakta olup, bir minareli ve kubbesi kurflunla kapl› küçük bir camidir. Bunlardan baflka mescitler de bulunmaktad›r. Bir adet hamam› ve yedi adet de kagir bina hanlar›, çocuk mektepleri ve üç yüz kadar da dükkanlar› vard›r. Ve Sultani Çarfl›lar› büyük yol üzerinde bulundu¤undan bütün anayollar› bafltan sona beyaz tafl kald›r›mlarla döflenmifltir. Küçükçekmece Gölü'ne gelince; ‹stanbul (Marmara) denizinin kenar›nda bulunan küçük bir göldür. Çevresi 7 mil kadard›r, ama o kadar tuzlu de¤ildir. Küçükçekmece Gölü'nün oluflmas›na gelince; evvel zamanda Madyan o¤lu Yanko ‹stanbul Kalesi’ni bina etmeye bafllad›¤›nda, kardefli tarih sahibi Yanvan Kral ki, Hendese ilminde zaman›n›n en üstünlerindendi, Tuna Nehri’ni ‹stanbul'a ak›tmaya niyetlenip befl kere yüz bin (500.000) adam ile Tuna'n›n yerden irtifas›n› hendese ilmi ile al›p Tuna'n›n Demirkap› ve Tahtal› isimli mahallerinden kazarak yedi senede Tuna su yolunu ‹stanbul yak›nlar›nda Azatl› isimli yere getirdi. Kendisi kardefli Madyan o¤lu Yanko 'ya gelerek "‹flte bu mahalle Tuna suyunu getirdiler, iflte avrat gibi saç›ndan tutup getirdiler"

Üst Küçükçekmece Göl kenar›.

deyince Allah'›n emri ile Tuna Nehri ‹stanbul'a girip

Alt Küçükçekmece’yi imar eden Abdüsselam Çelebi Camii ve Türbesi

Yenibahçe içinden akarak, Langa kap›s› yak›nlar›nda denize dökülmüfl iken hemen Azatl› köyünden kaybolup K›rkkilise (K›rklareli) yak›nlar›nda P›narhi-

Dünden Bügüne Küçükçekmece 45


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 46

sar'da ve Pirevadi yak›n›nda Devne De¤irmenle-

ve geliflmifl ba¤lar› ve bahçeli çiftleri bulunmaktad›r.

ri'nde ve bu Küçükçekmece'yle Büyükçekmece'de

Çok meflhur y›lan bal›¤›, pisi bal›¤› ve y›larya bal›¤›

Tuna Nehri'nin bir k›sm› a盤a ç›kar. Çünkü nice

olur ki çok lezzetlidir."39

yerlerde Tuna'dan geldi¤i menfezleri aç›ktad›r. Tuna

‹stanbul'un Rumeli'ye aç›lan tek kap›s› duru-

Nehri'ne özgü Morina, Mersin ve Ç›ka bal›klar› bu

munda olan Küçükçekmece, bu konumu ile önemli

gölden ç›kar. Bir kere Çekmece Gölü sahillerinde

bir geçifl noktas›nda bulunmaktayd›. Bölgesinde bu-

Topkap›l› Mahmut A¤a yal›s›nda otururken, avc›lar

lunan genifl ve verimli araziler, çiftlikler ve mand›ra-

bir küçük Morina bal›¤› avlay›p Sultan ‹brahim

lar bu önemi daha da artt›rmakta idi. Osmanl› döne-

Han'a hediye gönderdiler. Burada da Tuna menfezi

minin saray çiftlikleri ve paflalara ait meflhur çiftlik-

oldu¤u bu flekilde ortaya ç›km›fl oldu. Onun için su-

lerden Ayamama, Safra, Kanarya, Alembergos, Pa-

yu çok ac› de¤ildir. Marmara Denizi ile bu gölün ara-

pazbergos, Alibey, Filyos, Menekfle, Nakkafl, Büyük

s› bir ok menzili kadard›r. K›fl mevsiminde birçok

Halkal›, Alibey, ‹ncirli ve Çavuflbafl› gibi çiftlikler

dereden gelen sular bu göle döküldü¤ünden, aya¤›

Küçükçekmece kazas›na ba¤l› bulunmaktayd›.

daima denize akan büyük bir köprü vard›r.

Yine Küçükçekmece'nin yerleflim yeri olma-

Köprünün yap›lmas›na Kanuni Sultan Süley-

s›ndaki en önemli etkenlerden biri de hemen kena-

man Han'›n zaman›nda bafllanm›fl ise de II. Selim za-

r›nda bulundu¤u göl nedeniyledir. Küçükçekmece

man›nda tamamlanm›flt›r. Buras› ‹stanbul'dan Ru-

Gölü'nde bolca bulunmakta olan çeflitli bal›klar ve

meli diyar›na giden devlet adamlar›n›n güzergah›

yaban ördekleri, buran›n iyi bir bal›kç›l›k ve avc›l›k

olup büyük bir hayratt›r. Bu gölün çevresinde mamur

bölgesi olmas›nda etken olmufltur.

46 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

39

Evliya Çelebi Seyahatnamesi, 3. Kitap (haz., S. Ali Kahraman, Yücel Da¤l›) Yap› Kredi Yay›nlar›, ‹stanbul 1999, s. 168.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 47

MES‹RE ve AVLAK YER‹

saray yapt›rmalar› bir gelenekti. ‹mparatorlar›n bu

KÜÇÜKÇEKMECE

gelene¤ine uygun olarak Küçükçekmece'de de yazl›k bir saray bulunmaktayd›. Konstantin döneminden

Küçükçekmece, tarihin ilk ça¤lar›ndan itibaren bir

beri ç›kar›lan bütün kanun ve nizamnameleri topla-

yerleflim yeri ve meskun mahaldir. Burada bir gölün

yan ve ‹mparator II. Theodosius taraf›ndan 438'de

varl›¤›, etraf›n›n tar›m ve orman alanlar›yla çevrili

yay›nlanan Codex Theodosianus'daki bir kanunun

olmas› insanlar›n yaflam›n› kolaylaflt›ran bir unsur-

yaz›ld›¤› yer olarak da Region'daki bu yazl›k saray

du. Bu nedenle ‹stanbul ve çevresinin ilk yaflam izle-

gösterilmektedir.

rini burada bulmaktay›z. Çünkü Küçükçekmece, or-

‹mparator I. Basileos (867-886) da Region'a

manlar›yla, deniziyle, gölüyle ve bu alanlarda bulu-

büyük ilgi göstermekteydi. Bulgar sald›r›lar› sonucu

nan her türlü av hayvanlar›yla do¤al hayat›n çeflitli ve

harap olan kasabay› kendi flahsi hazinesiyle yeniden

en güzel olanaklar›n› sunmaktayd›. ‹lk ça¤lardan beri

kurmufl, çökmek üzere olan Aziz (Hagios) Petros Ki-

burada yaflayanlar›n Küçükçekmece Gölü'nde avlana-

lisesi'ni temeline kadar y›karak yenilemifl ve Kalleni-

rak kar›nlar›n› doyurduklar› ve bölgenin ekip biçme-

kos Kilisesi'ni yeniden infla ettirmifltir. Ayr›ca tarih-

ye elveriflli olmas› nedeniyle de ilk tar›msal faaliyet-

çiler, Küçükçekmece Köprüsü'nün de as›l yap›s›n› I.

lerin yine burada yap›ld›¤› bilinmektedir.

Basileios'un yapt›rd›¤›n› söylemektedirler. ‹mpara-

Küçükçekmece bu do¤al özellikleriyle impa-

tor, s›k s›k Region'a gelerek her türlü av hayvan›n ya-

ratorlar›n gözde av mekanlar›ndan birisiydi. ‹mpa-

flad›¤› ormanda avlanmakta ve bölgenin hemen yak›-

ratorlar›n sayfiye yerlerinde ve av alanlar›nda yazl›k

n›nda bulunan Apamea'daki av köflkünde kalmaktayd›.

Küçükçekmece Sahili, gezi alanlar›

Dünden Bügüne Küçükçekmece 47


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 48


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 49


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 50

I. Basileios, 20 A¤ustos 886 tarihinde, yine bu bölgede iri bir geyi¤i avlamaya çal›fl›rken at›ndan düflmüfl, avlamaya çal›flt›¤› geyi¤in boynuzlar› kemerine tak›larak Katasyrtae denilen yere kadar sürüklenmifl ve bu kazadan dokuz gün sonra da ölmüfltü.40 Bizans ça¤›nda önemli bir av sahas› olan Küçükçekmece, Osmanl› döneminde de hükümdarlar›n avlanmak için tercih ettikleri bir bölge olmufltur. Osmanl› sultanlar› ve paflalar› Küçükçekmece'ye avlanmak amac›yla gelirler, avland›ktan sonra dinlenmek ve yorgunluklar›n› gidermek üzere burada bulunan köflklere çekilerek dinlenirler, hatta geceyi burada geçirirlerdi. Bu bilgiler bize, çok eski zamanlardan beri hükümdarlar›n avlanmak amac›yla Küçükçekmece bölgesine geldiklerini ve burada av müsabakalar› düzenleyerek bir süre dinlendikten sonra ‹stanbul'a dön-

Sultan II. Mahmud

düklerini göstermektedir. Nitekim Kanuni Sultan Süleyman 20 Eylül 1563 tarihinde Küçükçekmece bölgesinde bulunan

Sultan Abdülaziz'in av seferlerinden birisi de 4

Halkal›'da avlan›rken, korkunç bir f›rt›na ve ya¤mura

Aral›k 1863 tarihinde bafllayarak 20 gün sürmüfl ve 24

yakalanm›flt›. Her fleyi önüne kat›p sürükleyen selden

Aral›k 1863 tarihinde ‹stanbul'a dönmüfltür. Bu süre

ancak ‹skender Çelebi'nin kasr›na s›¤›narak kurtula-

içerisinde maiyetiyle birlikte ava ç›kan Sultan, saraya

bilmiflti. Kanuni Sultan Süleyman, bu afetin arkas›n-

ba¤l› çiftliklerde konaklam›flt›r. Çiftlik kay›tlar›ndan

dan Büyükçekmece Köprüsü’nün yenilenmesi için

Sultan'a yemek yap›lmak üzere pirinç, tuz flekeri, sa-

Mimar Sinan'a emir vermiflti.

de ya¤, so¤an, zeytinya¤›, tuz, yumurta, tavuk, pirinç,

Türk-Rus Savafl› s›ras›nda bir y›l Rami K›flla-

hindi, has ekme¤i, adi ekmek, hurma, dövülmüfl kah-

s›'nda kalan Sultan II. Mahmut, 1829 k›fl›nda, o s›ralar

ve, havyar, tulum peyniri, danil peyniri, tenekede

‹stanbul'a henüz yeni gelmifl olan buharl› vapur ile Bü-

mantar, badem, incir, tütün inciri, çeflitli meyve ve

yükçekmece'ye gelmifl, burada bir müddet avland›ktan

sebzeler haz›rlanm›fl oldu¤unu ö¤renmekteyiz.41

sonra yine ayn› vapur ile Küçükçekmece'ye geçmifl ve geceyi oradaki Barutçubafl› Köflkü'nde geçirmifltir. Sultan Abdülaziz'in de avlanmak amac›yla Küçükçekmece'yi tercih etti¤ini görmekteyiz.

Yine Sultan Abdülaziz, 5 May›s 1869 tarihinde Küçükçekmece'ye bir sefer daha gerçeklefltirmifltir. Sultan'›n bu seferinde mesire alanlar›na u¤rad›¤›, halk›n içerisine girerek sorunlar›n› dinledi¤i ve civar

Sultan, maiyetiyle birlikte burada ava ç›kar,

köylerde bulunan çocuklar›n sünnetini yapt›rarak

40

Semavi Eyice. agm., s. 65.

avland›ktan sonra saraya ba¤l› çiftliklerde bir müddet

onlara pantolon, elbise gibi giysilerle ihsan-› flaha-

41

BOA. HH. d 13857.

dinlenir ve daha sonra da ‹stanbul'a dönerdi.

nede bulundu¤unu görmekteyiz.42

42

BOA. HH. d 24444.

50 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 51

Sultan Abdülaziz. Küçükçekmece’de avlanmak isteyen Avrupal› avc›lar›n güvenli¤inin sa¤lanmas›n› isteyen yaz›.

Sultan Abdülaziz'in bu seferinde sünnet ettir-

yafl›nda), Ahmet o¤lu Kaz›m (6 yafl›nda), Hüseyin o¤lu

mifl oldu¤u çocuklar›n isimleri ve köyleri flu flekilde

Ahmet (8 yafl›nda), Salih o¤lu Ahmet (8 yafl›nda), Hü-

s›ralanmaktad›r:

seyin o¤lu ‹brahim (16 yafl›nda), Tahsin o¤lu Ali (5 ya-

Küçükçekmece Köyü’nden Selim o¤lu Abbas (14

fl›nda), Latif o¤lu Abdurrahman (16 yafl›nda), Latif o¤-

yafl›nda), Seyyid o¤lu ‹smail (14 yafl›nda), Seyyid o¤lu

lu Hasan (4 yafl›nda), Murtaza o¤lu ‹brahim (6 yafl›n-

Rasim (8 yafl›nda), Himmet o¤lu Raflid (18 yafl›nda),

da), Selim o¤lu Bekir (3 yafl›nda), Murat o¤lu ‹smail (11

Abdullah o¤lu Ferhat (17 yafl›nda); Ayastefanos (Yeflil-

yafl›nda), Murat o¤lu Halil (3 yafl›nda), Murat o¤lu Veli

köy) köyünden Osman o¤lu Neflet (14 yafl›nda), Osman

(5 yafl›nda), Hüseyin o¤lu Recep (4 yafl›nda), Arif o¤lu

o¤lu R›za (9 yafl›nda), Osman o¤lu Tevfik (5 yafl›nda);

Salih (20 yafl›nda), Arif o¤lu Osman (15 yafl›nda), Arif

fiamlar köyünden Ahmet o¤lu Rüstem (10 yafl›nda),

o¤lu Abdullah (5 yafl›nda), ‹smail o¤lu Salih (9 yafl›n-

Latif o¤lu Ferhat (5 yafl›nda), Eflref o¤lu Mehmet (7 ya-

da), Melamet o¤lu Hasan (3 yafl›nda).

fl›nda), Ömer o¤lu ‹smail (10 yafl›nda), Ömer o¤lu Salih

Bu listeden de anlafl›laca¤› üzere Küçükçekmece

(5 yafl›nda), Recep o¤lu Faz›l (12 yafl›nda), Recep o¤lu

ve civar köylerde 20 yafl›na gelmifl çocuklar›n bile sün-

fiuayb (8 yafl›nda), ‹brahim o¤lu Bekir (7 yafl›nda), ‹b-

net ettirilemedi¤ini görmekteyiz. Köylülerin belki de

rahim o¤lu Hasan (5 yafl›nda), Emin o¤lu Salih (5 ya-

içerisinde bulunduklar› fakirlik nedeniyle çocuklar›n›

fl›nda), Tevfik o¤lu Arif (10 yafl›nda), Tevfik o¤lu Hasip

sünnet ettiremedikleri ya da fakir aile çocuklar›n›n

(8 yafl›nda), Salih o¤lu Mehmet (7 yafl›nda), ‹brahim

sünnetinin padiflah›n ihsan-› flahanesi ile gerçekleflti-

o¤lu Halil (10 yafl›nda), Haf›z Abdullah o¤lu Ahmet (15

rildi¤ini görmekteyiz.

Dünden Bügüne Küçükçekmece 51


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 52

Küçükçekmece'nin ‹stanbul'a yak›n ve ayn› zamanda geçifl güzergâh›nda bulunmas›, etraf›nda

sinin çay›r›, çimeni ve Göl'ü gibi do¤al güzelli¤i için gidilirdi.

padiflah ve paflalara ait çiftliklerle çevrili olmas›, bu

Mesire flenlikleri ve e¤lenceleri belli bir çer-

bölgenin önemini artt›rm›flt›r. Ormanl›k alanlar

çeve ve e¤lence anlay›fl› içerisinde yap›l›rd›. Örf, adet

içerisinde bulunan çiftlikler ve gölün etraf›n›n sahip

ve zaman›n geleneklerine ayk›r› davrananlar ya uya-

oldu¤u do¤al güzellikler Küçükçekmece'yi mesire

r›l›r ya da mesire alan›ndan d›fllan›rd›. Hatta zama-

için bir cazibe merkezi haline getirmifltir. Küçük-

n›n yetkilileri bu mesire ve e¤lence gününde isten-

çekmece Gölü sahilinde, do¤al ve sakin bir ortamda dinlenmek ve mesire yapmak isteyenler için uygun bir atmosfer bulunuyordu. Kültürümüzde mesire denince, Lale Devri ve bu devirde Ka¤›thane'de yap›lan Sadabat e¤lenceleri akla gelmektedir. Bu devirde yaflanan e¤lence ve gezintilerin ‹stanbul hayat›na önemli katk›lar› olmufltur. Mesire alanlar›nda yaflananlar Türk edebiyat›nda, roman, hikaye ve fliir sanat›na katk›lar sa¤lam›fl, kültür dünyam›z› zenginlefltirmifltir. Bahar›n gelmesiyle birlikte ‹stanbul'un çay›rlar›nda, k›rlar›nda, ba¤, bahçe ve su kenarlar›nda halk gezintiye ç›kar, e¤lenirdi. Burada en önem verilen fley yeme içme olurdu. Mesire yerlerine aileler Küçükçekmece mesire alan›ndan bir görüntü.

yemekleriyle birlikte gelirlerdi. Burada yemekler piflirilir, çay›rda kuzular çevrilir, kebaplar piflirilir, taze yaprak dolmas›, sütlü irmik helvas› yap›l›rd›. Çe-

meyen olaylar olmamas› amac›yla kurallar getirmifl-

flitli ve bol olan yemekler bir halka çevrilerek yenilir-

ler ve bu konuyla ilgili 1861 y›l›nda hükümet taraf›n-

di. Aileler yemeklerini yedikten sonra hizmetçiler ve

dan bir de tembihname yay›nlanm›flt›.44

arabac›lar› da yerdi. Çubuklar, nargileler içilir,

Ahmet Refik'in eski ‹stanbul'un sosyal hayat›-

gölün, derelerin ve çay›rlar›n güzel manzaras› seyre-

n› anlatt›¤› kitab›nda ‹stanbul mesireleri ile ilgili

dilir, flakal› konuflmalar yap›l›r, tavla satranç oyunla-

flunlar› anlatmaktad›r: "Ahalinin gezmelerine mahsus ayr› ayr› mesi-

r› oynanarak hofl vakitler geçirilirdi. Namaz vakti abdestler al›n›r, çay›ra seccadeler

reler vard›. Langa ba¤lar›, Yenikap› mesiresi, Alibey

serilerek topluca namazlar k›l›n›rd›' Han›mlar zarif

Köyü mesiresi, Lalezar mesiresi (Ka¤›thane) Çekme-

çarflaf ve yaflmaklar içerisinde dolafl›rlard›. Çocuklar

ce Gölleri mesiresi de nazar› dikkate al›nmaya flayan-

sal›ncak kurar, uçurtma uçurur, türlü oyunlar oynar-

d›. Çekmece Gölleri Mesiresi IV. Murat zaman›nda da

43

meflhurdu. "‹stanbul'da bî kay›t olan yârânlar, kay›k-

Bu mesire ve gezinti alanlar›n›n her birinin ayr› ayr›

lar› ile bu Çekmece Göllerine gelip pisi bal›¤› flikâr

özellikleri bulunuyordu. Kimisinin suyu için, kimi-

erdeler (avlarlar), terütâze iken tereya¤›yla k›zart›p

lard›. Akflam namaz›ndan evvel dönüfller bafllard›.

52 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

43

Bal›khane Naz›r› Ali R›za Bey, Bir Zamanlar ‹stanbul, (Tarihsiz) s.199-209. 44

Bal›khane Naz›r› Ali R›za Bey, age., s. 218-220.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 53

Küçükçekmece’ye kalkan Av Treni’nin gün ve saatini bildiren belge.

tenâvül iderler (yerlerdi). Rub'u meskunda bu bal›¤›n

caklar›n hal ve hareketlerine dikkat etmesi, Küçük-

naziri yoktur. Yass› müdevver beyaz küçük, bir k›yye

çekmece'den Sinekli'ye kadar avc›lar›n flimendifer

a¤›rl›¤›nda bir mâide-i rabbü'l izzettir ki, asla bal›k

güzergâh› bulunan mahal ve civarlar›nda avlanmala-

rayihas› hissolunmaz.45 Osmanl› Devleti'nin son za-

r›, kendi güvenliklerinin sa¤lanmas› aç›s›ndan laz›m

manlar›nda da Küçükçekmece bölgesi bir av alan›

oldu¤u zabtiye idaresi taraf›ndan bildirilmekte, bu

olarak cazibesini devam ettirmekteydi. Hatta avc›l›¤›

güvenlik tedbirlerine riayet edilir ve güvenlik sa¤la-

özendirmek ve avc›lara kolayl›k olmas› amac›yla, bu-

n›rsa, ecnebi avc›lar›n da buralara gelebilecekleri

raya gelecek avc›lara Sirkeci Gar›'ndan tren tahsis

ifade edilmekteydi.46

edilmiflti. Avc›lar için Sirkeci-Küçükçekmece fii-

Bu belgeden de anlafl›laca¤› üzere Küçükçek-

mendifer Kumpanyas› taraf›ndan mevcut vagonlara

mece bir av bölgesi idi. ‹stanbul'da bulunan konso-

bir vagon ilave edilerek haftada bir olmak üzere pazar

loslar ve konsolosluk görevlileri de bu bölgeye avlan-

günü sabah saatlerinde tren kald›r›lmaktayd›.

mak amac›yla gelirlerdi. Yine Had›mköyü'nde bulu-

Ayr›ca avc›lar için gerekli güvenlik tedbirleri-

nan Çatalca Topçu Livas› Mehmet fievki Pafla'ya çeki-

nin al›nmas› tembihlenmekte idi. Bölgede avlana-

len bir telgrafta ismi belirtilmemekle birlikte "Ev-

Dünden Bügüne Küçükçekmece 53

45

Ahmet Refik, Eski ‹stanbul, Kanaat Matbaas›, ‹stanbul 1931 , s.20. 46

BOA. DH. MKT. 1014/43 (R 16 Eylül 1321/M 29 Eylül 1905).


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 54

Küçükçekmece Sosyal Tesisleri’nden bir görünüm.

velce arz edilen konsolos ve maiyeti göl civar›nda bu-

burada piknik yapmakta ve akflam dönüfllerinde de

lunan Menekfle k›r›, Papaz Burgaz ve Göl'ün sonun-

buradaki aç›k kasaplardan et sat›n alarak evlerine

daki Karasu a¤z›na kadar gidip daha sonra saat 12'ye

dönmekteydiler.

çeyrek kala Büyükçekmece'ye u¤rad›klar› ve sonra da

Küçükçekmece cazibe merkezi olma durumunu

arabalar›na binerek Küçükçekmece'ye gitmifl olduk-

günümüzde de art›rarak devam ettirmektedir. Son y›l-

lar›" belirtilmektedir.47

larda bölgede yaflanan ekonomik ve sosyal hareketlilik

Yine Dahiliye Nezareti (‹çiflleri Bakanl›¤›) ta-

flehrin h›zla geliflmesine neden olmufltur. Bölgenin sa-

raf›ndan Küçükçekmece kazas›na gönderilen bir ya-

nayi alan›nda kaydetti¤i geliflmeler kültürel faaliyet-

z›da "Birtak›m muteber Avrupal›lar›n b›ld›rc›n av›

lerle desteklenerek modern bir kent hüviyetine do¤ru

mevsimi gelmesi nedeniyle avlanmak için Küçük-

h›zl› ad›mlar at›lmaktad›r. Yollar›n geçifl güzergah›nda

çekmece kazas›na ba¤l› köylere gitmekte oldukla-

yer alan Küçükçekmece, sahip oldu¤u stratejik konu-

r›ndan bunlar›n güvenli¤inin sa¤lanmas› amac›yla

mu ve tarihten devrald›¤› antik flehir hüviyetine uygun

bölgeye yeterli miktarda zaptiye gönderilmesi is-

olarak yap›lan imar ve bay›nd›rl›k faaliyetleriyle adeta

tenmekteydi.48

bir y›ld›z gibi parlamaktad›r. Küçükçekmece'de özel-

Cumhuriyet döneminde de önemli sayfiye ve

likle Göl ve çevresinde yap›lan sosyal donat› alanlar›,

gezi yerlerinden biri olma özelli¤ini devam ettiren

tarihteki mesire alanlar› gelene¤inin bir devam› nite-

Küçükçekmece, eti, sütü, yo¤urdu, kasaplar› ve ke-

li¤inde görülmektedir. Günümüzde Küçükçekmece,

bapç› dükkanlar› ile ün kazanm›flt›r. ‹stanbul'da otu-

‹stanbul halk›n›n rahatça gezip, e¤lenebilece¤i ve gön-

ran aileler hafta sonlar› Küçükçekmece'ye gelerek

lünce dinlenebilece¤i bir flehir haline gelmifltir.

54 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

47

BOA. YPRK. ASK 133/75 (H 26 Cemaziye'l evvel 1315/M 23 Ekim 1897). 48

BOA. DH. MKT. 2006/26 (H 6 Rebiü'l evvel 1310/M 26 Kas›m 1892).


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 55

‹STANBUL’UN TEfiR‹FAT KAPISI: KÜÇÜKÇEKMECE

Alman ‹mparatoru ve Prusya Kral› II. Wilhelm (1888- 1918) uzun hükümdarl›k y›llar›nda Türkiye'ye de üç kez gelmifltir. Sultan II. Abdülhamit dönemin-

Avrupa'y› ‹stanbul'a kavuflturan, sefer ve kervan yolu-

de 1889 ve 1898 y›llar›nda yap›lan dostluk ziyaretleri

nun bafl›nda bulunarak ilk menzili teflkil eden ve

sonucunda bugün Sultan Ahmet Meydan›'nda bulu-

önemli bir konaklama yeri olan Küçükçekmece, tari-

nan Alman Çeflmesi'ni yapt›rm›flt›. Kral II. Wilhelm,

hin ilk ça¤lar›ndan itibaren önemli bir geçifl noktas›n-

‹stanbul'a üçüncü ziyaretinide I. Dünya Savafl›'n›n

da bulunmaktad›r. ‹stanbul gibi tarih› bir flehrin ana

sonlar›na do¤ru 1917 y›l›nda Sultan Reflad (1914-

yol güzergah›nda bulunan kasaba, krallar›n ve ordula-

1918) zaman›nda gerçeklefltirmifltir.

r›n›n sefere giderken u¤urland›klar›, sefer dönüflü de karfl›land›klar› ve konaklad›klar› bir bölge olmufltur. fiehrin girifl kap›s› konumunda bulunan Region, bir teflrifat kap›s› oldu¤u gibi zaman zaman da

Kral›n bu gelifli esnas›nda Küçükçekmece'de bir karfl›lama töreni yap›lm›flt›r. Dahiliye Naz›r› (‹çiflleri Bakan›) Talat Pafla'dan Çatalca Mutasarr›f›na:

‹mparatorlar›n siyasi görüflmelerinin yap›ld›¤› bir

‹mparator hazretlerinin arzular› üzerine karfl›la-

yerdi. ‹mparator Fokas, 602 y›l›nda Yeflillerin muha-

ma merasimi Küçükçekmece'de yap›lacakt›r. Bu husus-

fazas› alt›nda ve refakatlerinde buraya gelmiflti. Daha

ta askeriye taraf›na da gerekli tebligat yap›lacakt›r. Ça-

sonralar› Makedonyal› imparatorlar Bizans'›n yüksek

talca mülki ve askeri memurlar› ve eflrafla birlikte zat›-

aristokrasi s›n›f›na mensup olanlarla arhontlar49 ve

n›z›n da trenin gelmesi esnas›nda istasyonda bulunma-

kumandanlar, seferden dönen imparatorlar› burada

s› ve burada karfl›lama merasimi düzenlenmesi.51

49

karfl›lay›p zafer alaylar›yla flehre ve saraya kadar u¤urlamay› bir usul ve gelenek haline getirmifllerdi. XVI. yüzy›ldan itibaren Avrupa'dan, Osmanl› Devleti'ne gelen elçilik heyetlerinin hemen hepsi Küçükçekmece'den geçen yolu kullanm›fllard›r. Birçok elçilik heyetinin ise ‹stanbul'a varmadan önce son geceyi burada konaklamak suretiyle geçirdikleri ve burada karfl›land›klar› bilinir. Bu bilgilerden Küçükçekmece'de kalabal›k elçilik heyetlerini bar›nd›rabilecek bir kervansaray›n bulunmufl oldu¤u anlafl›l›yor. Sultan II. Mustafa döneminde Nemçe (Avusturya) elçisinin de Küçükçekmece'de karfl›lanarak buradan arabalar eflli¤inde ‹stanbul'a kadar getirildi¤ini tarih› belgelerden anlamaktay›z.50 Yine ‹stanbul'a gelecek olan Almanya imparatoru II. Wilhelm için karfl›lama merasimi de Küçükçekmece'de yap›lm›flt›r.

Dünden Bügüne Küçükçekmece 55

En yüksek dokuz devlet görevlisinden her biri. 50

BOA. A.E. II. Mustafa 8/792 (H 28 Zilkade 1111/M 17 May›s 1700).

51

BOA. DH. KMS 45/53.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:17 PM

Page 56

Alman ‹mparatoru II.Wilhelm ve beraberindekiler karayolu ile ‹stanbul’un teflrifat kap›s› olan Küçükçekmece'ye kadar geldiler. Burada Sultan Reflad'›n büyük o¤lu Ziyaeddin Efendi baflkanl›¤›nda eski sadrazamlardan Berlin Büyükelçisi Hakk› Pafla ile Enver Pafla'dan oluflan bir Osmanl› heyeti taraf›ndan karfl›land›lar. Padiflah Sultan Reflad da Dolmabahçe Saray›'ndan ç›karak Sö¤ütlü adl› yat ile Sirkeci'ye geldi. Burada bir karfl›lama merasimi düzenlendi. Merasimde Veliahd Vahdettin Efendi, fiehzadeler, Almanya'da e¤itim görmüfl devlet adamlar›, Sadrazam Talat Pafla, M›s›r Hidivi Abbas Hilmi Pafla, fieyhülislam Musa Kaz›m Efendi, Ayan ve Mebusan Meclisi baflkanlar› ile elçilerden oluflan bir heyet haz›r bulundular. Sirkeci Gar› ile çevresi Türk ve Alman bayraklar› ile donat›ld›. Merasim k›tas›n› "Merhaba Asker!" diyerek selamlayan Sultan Reflad, kendisini karfl›layan üst düzey devlet adamlar›n›n ellerini s›kt›ktan sonra II. Wilhelm'i tafl›yan tren Sirkeci Gar›'na girdi. ‹mparator, burada bandonun çald›¤› marfllar eflli¤inde karfl›land›.52 ‹mparator II. Wilhelm'in bu seyahatinde daha önce yapt›rm›fl oldu¤u çeflmeyi ziyaret etmek istedi-

‹stanbul’a gelecek Nemçe (Avusturya) elçisinin Küçükçekmece’de karfl›lanmas›n› bildiren yaz›.

¤ini de Harbiye Nezareti'nin Dahiliye (‹çiflleri) Nezaretine yazm›fl oldu¤u yaz›dan anlamaktay›z: ‹stanbul'a gelecek olan Alman ‹mparatoru'nun daha önce Sultan Ahmet Meydan›’nda yapt›rm›fl olduklar› yanlar›nda bulunan Padiflah hazretlerinin murah-

lerdi. Bu seyyahlar›n hemen hepsi Küçükçekme-

has› Ferik Zeki Pafla taraf›na da bildirilmifltir. Söz ko-

ce'nin ufak sevimli bir köy oldu¤unu, güzel bir han›n

nusu çeflmenin tamire muhtaç k›s›mlar›n›n tamamlan-

etraf›na servi, dut ve nar a¤açlar›n›n sard›¤›n› yazar-

mas› ve noksanlar›n›n gerekli yerlere bildirilmesi. ..53

lar. Osmanl› döneminde Küçükçekmece art›k flehri

Yine 27 Eylül 1902 tarihinde Almanya askeri

koruyan ön karakol durumundan ç›km›fl bu yüzden

yüzbafl›lar›ndan Von Aschtoner'in fiark Sürat Tre-

de kalesi tamir edilmemifl fakat buna karfl›l›k flehrin

ni'yle Küçükçekmece'ye geldi¤i ve kendisinin burada

d›fl›nda taflran›n bafllang›ç s›n›r› olmufltur.

karfl›land›¤› kaydedilmektedir.54

52

‹lber Ortayl›, Vahdettin Engin, Erhan Afyoncu Payitaht-› Zemin Eminönü, C. II ‹stanbul 2008, s. 544-45 53 54

‹stanbul'a gelen seyyahlar da mutlaka Küçükçekmece'ye u¤rarlar ve burada bir müddet dinlenir-

56 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

BOA. DH. KMS 45/53.

BOA. YPRK-ASK 184/93 (H 23 Cemaziye'l ahir 1320/27 Eylül 1902).


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:18 PM

Page 57

KÜÇÜKÇEKMECE’N‹N TAR‹H‹ YAPILARI

Fatih Sultan Mehmet, ‹stanbul'un fethi s›ras›nda ordunun gerisinde önemli bir nokta olan Küçük ve Büyükçekmece Köprüleri'ni yeniden onartm›flt›r.

KÜÇÜKÇEKMECE KÖPRÜSÜ

Küçükçekmece Köprüsü 14 Eylül 1509 tarihinde mey-

Küçükçekmece Gölü'nün aç›ld›¤› bo¤az üzerinde

dana gelen ve 47 gün süren depremde ve 20 Eylül 1563

bulunup Küçükçekmece ilçesini eski ‹stanbul -

y›l›nda meydana gelen sel bask›n›nda büyük tahribat

Edirne Karayolu'na ba¤layan bir köprüdür. Köp-

görmüfltür. Bu f›rt›nada göllere akan sular taflm›fl, sa-

rü'nün temelleri Roma ça¤›nda at›lm›fl olup ilçenin

hilleri su basm›flt›. Bu sel bask›n›nda ‹stanbul'un ula-

en eski tarihi eserlerinden biridir. Tarihi kay›tlar-

fl›m ve haberleflmesini sa¤layan ve halk›n ihtiyac› olan

dan anlafl›ld›¤›na göre burada Myrmex yani, kar›nca

zahirenin tafl›nd›¤› çok önemi bir geçifl noktas› olan

geçidi ad› verilen ahflap bir köprü bulunmaktayd›. M

Büyük ve Küçükçekmece Köprüleri y›k›lm›flt›.

557 ve 558 tarihlerinde meydana gelen depremlerde

Hammer'in Osmanl› Tarihi'nde anlatt›¤›na

Regium'la birlikte bu köprü tamamen y›k›lm›flt›.

göre, meydana gelen su taflk›n›nda, Halkal›dere Va-

Sonra imparator Justinyen taraf›ndan yerine kagir

disi'nde avlanmakta olan Kanuni Sultan Süleyman da

bir köprü yapt›r›ld›. Miladi 813 tarihinde Bulgar

bu f›rt›naya yakalanm›flt›. Vadiyi kaplayan sel sular›-

Kral› Krum, V. Leon'un ordusunu ma¤lup ederek bu

n›n önünden güçlükle kurtulan Kanuni, ‹skender Çe-

köprüyü de tahrip etmifltir. Makedonyal› Vasil (867-

lebi Saray›'na s›¤›nm›fl ve burada 24 saat süreyle

886) taraf›ndan Regium ve köprüsü yenilenmifl ise

mahsur kalm›flt›. Bu olaydan sonra Sultan Süleyman,

de XI. yüzy›ldan ‹stanbul'un fethine kadar Bulgarlar,

Mimar Sinan'a Çekmece Köprüsü'nün yeniden yap›l-

Haçl›lar ve 1345'de Kantekuze taraf›ndan yeniden

mas›n› emretti.55 16. yüzy›lda 5 gözlü ve 210 m uzun-

tahrip edilmifltir.

lu¤unda yeniden yap›lm›fl olan Küçükçekmece Köp-

55

Hammer, age., s. 463.

Vormser’in Küçükçekmece Köprüsü’nü tasvir eden gravürü.

Dünden Bügüne Küçükçekmece 57


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:18 PM

Page 58

rüsü'nün Mimar Sinan (1490-1588)'›n eseri oldu¤u iddia edilmektedir. Fakat bu iddian›n do¤ruluk derecesi zay›f olup sanat tarihçileri ve ilim adamlar› taraf›ndan Baflmimar Acem Ali'nin56 eseri oldu¤u kabul görmektedir.57 17. yüzy›l›n kaynaklar›nda ise 12 gözlü olarak tan›mlanan Küçükçekmece Köprüsü'nün uzunlu¤u da yaklafl›k olarak 200 metre olarak geçmektedir.58 ‹ki bin y›ld›r Trakya'n›n en önemli geçifl noktas›nda bulunun Küçükçekmece Köprüsü'nün eski ça¤lardan beri çok önemli bir ifllevi bulunmaktayd›. Görmüfl oldu¤u bu ifllevinin yan› s›ra, Köprü'nün tarihi de¤erinin de çok büyük oldu¤u inkar edilemez bir gerçektir. Köprü, ‹stanbul'un fethinden sonra da flehrin girifl ve ç›k›fl›nda ilk ve son konaklama yeri olKüçükçekmece Köprüsü’nün tamiri ve masraf›n› bildiren belge.

mas› nedeniyle bu önemini artt›rarak sürdürmüfltür. Daha fethin ilk y›l›nda Fatih Sultan Mehmet'in Edirne'den k›fl› geçirmek üzere ‹stanbul'a dönerken yol üzerinde bulunan Büyük ve Küçük Çekmece Köprüleri'nin tamirini ve yollar›n yeniden yap›lmas›n› em-

hale gelmifl oldu¤u görülmektedir. Bu tamirlerin ya

retmesi, buran›n ne kadar önemli bir geçifl noktas›

zamanla eskimifl ve y›k›lmaya yüz tutmufl olmas› ne-

oldu¤unu göstermektedir. Nitekim bu bilgileri des-

deniyle ya da ya¤mur ve sel sular›yla Köprü'nün ta-

tekleyen birçok tarihi kay›tlara da rastlamaktay›z.

mamen y›k›lm›fl olmas›ndan kaynaklanmakta oldu-

Bunlardan birisi, ‹stanbul Belediye Kütüphanesi’nde

¤unu görmekteyiz.

Muallim M. Cevdet yazmalar› aras›nda bulunan 1498

Osmanl› Arflivi belgelerine göre Köprü, Miladi

(H 904) tarihli "Kanunname-i Havass-› Konstanti-

1721 (H 1133) tarihinde Baruthane-i Amire Naz›r›

niyye" adl› tahrir defterinde Küçük ve Büyükçekmece

Ahmet A¤a taraf›ndan tamir edilmifltir. 1767 y›l›nda

Köprüleri’nin tamirleri ile görevlendirildi¤i için baz›

ise, Köprü'nün zamanla eskimesi ve bölgede meyda-

vergilerden muaf tutulan alt› tamirci erden (merem-

na gelen sel bask›nlar› sonucu da tamamen y›k›lmas›

metçi) bahsedilmektedir.59

nedeniyle temelden yeniden yap›lacak hale geldi¤ini

56

Acem Ali: Aslen Tebrizli’dir, Mimar Sinan'dan önce baflmimarl›k yapm›fl ve 1539'da vefat etmifltir.

‹stanbul için stratejik bir konumda bulunan

görmekteyiz. Köprü'nün yeni bafltan yap›lmas›n›n

Küçükçekmece Köprüsü, Bizans Devri’nde en az üç

Küçükçekmece kad›s› taraf›ndan ilamla bildirilmesi

defa, Osmanl› Dönemi’nde ise birçok defa ya yeniden

üzerine Saray Baflmimar› Mehmet Tahir A¤a bölgeye

yap›lm›fl ya da tamir edilmifltir. Osmanl› Dönemi’nde

giderek Köprü üzerinde inceleme ve keflif yapm›fl;

yap›lan tamirlerle ilgili olarak tespit etmifl oldu¤u-

Köprü'nün demir kaz›klar› üzerine çifte sekiz kiriflli

muz belgelerde önemli bir geçifl noktas›nda bulunan

sütunlar oturtularak yap›laca¤› ve bunun da 1427 ku-

59

Cevdet Çulpan, age., s.137.

Küçükçekmece Köprüsü'nün s›k s›k tamire muhtaç

rufla malolaca¤› rapor edilmifltir.6o

60

BOA. C.BLD. 603.

58 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

57

Orhan Bozkurt, Koca Sinan'›n Köprüleri, ‹TÜ. Mimarl›k Fakültesi Yay›nlar›, ‹stanbul 1952, s. 8. 58

Dünden Bugüne ‹stanbul Ansiklopedisi, s. 157.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:18 PM

Page 59

Yine Osmanl› arflivlerinde Cevdet maliye tasnifi içerisinde bulunan bir belgede de Köprü'nün tamiriyle ilgili olarak 13 fiubat 1807 tarihinde bir rapor haz›rlayan Seyyid Halil Zihni, Köprü'nün acilen tamir edilmesi gere¤i üzerinde durarak, bir tamir raporu düzenlemifltir: "Küçükçekmece önlerinde bulunan Köprü, zamanla y›k›larak tamire muhtaç hale gelmifltir. Köprü'nün yenilenmesi için yap›lan keflifte, Köprü bitifli¤inde kumluk olarak bilinen yerin uzunlu¤u 630 zira kadard›r. Burada bulunan kald›r›m da tamamen y›k›lm›fl durumdad›r. Buraya bir sel geldi¤inde Köprü'nün ayaklar›n› y›kacak duruma gelmifltir. Köprü'nün tamiri için 5000 kurufla kereste, kireç ve horasan al›nm›flt›r. Tafl t›raflç›lar›, duvarc› ustalar›, amele ve ›rgatlar›n say›s› 100 kifliyi aflmaktad›r. Tafl götüren mavnalarla öküz arabalar›n›n kiras› ise 7000 kuruflu bulmaktad›r. Köprü'nün yap›m› için 10.000 kurufl, kald›r›mlar için 5000 kurufl olmak üzere toplam 15 bin kurufl paraya ihtiyaç duyulmaktad›r.61 Yine ayn› tarihte bölge yollar›n›n ve kald›r›mlar›n›n da tamir edilmesi gere¤i üzerinde duran SeyKüçükçekmece Köprüsü ve yollar›n›n tamiri ve maliyetini bildiren belge.

yid Halil Zihni Efendi, ikinci bir raporunda flöyle demektedir: Küçükçekmece'de Kum Çeflmesi bitifli¤inden

iki taraf›n kald›r›mlar›n›n da tafl ile yap›lmas› gerek-

Küçük Harami Deresi'ne kadar olan yolun kald›r›m-

mektedir. Buran›n geniflli¤i 4 metre, uzunlu¤u ise

lar›n›n tafl döflenerek yap›lmas› ve geniflli¤inin 4

639 metredir. Yine Deveba¤›rtan olarak bilinen yerin

metre, uzunlu¤unun 880 metre kadar olmas›, fierif

de kald›r›mlar› bozuk durumda bulundu¤undan ve

A¤a bitifli¤inden çiftli¤e kadar olan yolun her iki ta-

buras›n›n ayr›ca batakl›k olmas› nedeniyle, buraya

raftan kald›r›mlar›n›n büyük tafllarla yap›lmas›, bu-

yeniden tafl getirilip alt›na toprak ve a¤aç dolgusu ya-

ran›n geniflli¤inin 5 metre, uzunlu¤un da 510 metre

p›larak, her iki taraf› da büyük tafllarla döflenerek,

olmas› kararlaflt›r›lm›flt›r. Çiftlikten Büyük Harami

kald›r›mlar›n›n yap›lmas› gerekmektedir. Buras›n›n

Deresi'ne gelince; burada da Köprü'den tamiri laz›m

geniflli¤i 5 metre, uzunlu¤u 970 metre olacakt›r. Bü-

hale gelen ve koru olarak bilinen yere var›ncaya kadar

yükçekmece Köprüsü'nden yukar›da olan Laleli Çefl-

yol üzerinde bulunan bozuk yerlerin tamirinin yap›l-

mesi'nin iki taraf›nda da bulunan tamirlik yerlerin

mas› gerekmektedir. Buran›n geniflli¤i 5 metre,

yeniden a¤aç döflenerek yap›lmas› gerekmektedir.

uzunlu¤u da 895 metre kadard›r. Söz konusu mahal-

Buran›n geniflli¤i 4 metre, uzunlu¤u 300 metre ola-

de, Afla¤› Çukurbosna Deresi'nde bulunan köprü ve

cakt›r. Yine Kanl›çeflme olarak bilinen yerden, Kum-

Dünden Bügüne Küçükçekmece 59

61

BOA. C. ML 25/79.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:18 PM

Page 60

burgaz'da sahile var›ncaya kadar olan yolun kald›r›mlar›n›n da büyük tafllarla yap›lmas› gerekmektedir. Buran›n geniflli¤i 5 metre, uzunlu¤u 880 metredir. Kumburgaz yan›ndan kumsala kadar olan yerde bulunan ve tamire muhtaç bulunan iki adet köprünün ve kald›r›mlar›n›n da yap›lmas› gerekmektedir. Buran›n da geniflli¤i 5 metre, uzunlu¤u 150 metredir. Derecik mahallinde kumlukta olan tahta köprünün taban kiriflleri ve döflemesinin tamiri için 750 kurufl harcanmas› ve her iki taraf›n kald›r›mlar›n›n yap›lmas› gerekmektedir. Silivri ba¤lar›n›n ortas›nda olan kald›r›mlar›n tamire muhtaç yerlerinin tafl nakledilerek yap›lmas› gerekmektedir. Buran›n da geniflli¤i 4 metre, uzunlu¤u 580 metredir. Silivri mezarlar›ndan kap›ya var›ncaya kadar olan yol üzerinde bulunan kald›r›mlar›n da yeniden yap›lmas› gerekmekteTopkap› ile Küçükçekmece aras›ndaki yollar›n yap›lmas›n› bildiren padiflah›n buyuruldusu.

dir. Buran›n da geniflli¤i 4 metre, uzunlu¤u ise 300 metre kadard›r.62 Bu imar ve tamir raporundan da anlafl›ld›¤› gibi, Küçükçekmece Köprüsü dahil bölgede bulunan tüm yol ve kald›r›mlar›n elden geçirilerek kapsaml›

sa¤lanmas› amac›yla parmakl›k ve kap› yap›lmas›

bir flekilde yenilemesi amac›yla çal›flmalar yap›ld›¤›

iflinin keflif ve muayenesi için bir kalfa göndererek

ve bu imar faaliyetlerinin Silivri'ye kadar uzand›¤›-

gerekli muayeneler yap›lm›fl ve bina yap›lacak yerin

n› görmekteyiz.

ölçümleri tamamlanm›flt›r. Buna göre; Köprü'nün

Bölgede gerçeklefltirilen bu kapsaml› tamirden

sa¤ taraf›nda bofl bulunan arsada alt›nda ah›r bulu-

15 sene sonra ise Küçükçekmece Köprüsü'nün bitifli-

nan iki katl› bir bina yap›lmas› ve gelip geçenleri

¤ine karakol vazifesi görmesi amac›yla iki katl› bir bi-

muhafaza için de Köprü'nün uygun olan yerlerine

nan›n yap›lmas› gündeme gelmifltir. Bu dönemde Ba-

koruyucu ve sa¤lam parmakl›klarla bir kap› ve bir de

ruthaneler Naz›rl›¤›’na ba¤l› olan ve önemli bir yol gü-

yoklamac› odas› yap›lmas› için yerinde gerekli keflif

zergah›nda bulunan Küçükçekmece Köprüsü'nü koru-

ve ölçümler yap›lm›flt›r.

ma ve muhafaza alt›na alacak çal›flmalar yap›lm›flt›r.

Yine, Saray›n Baflmimar› Mehmet Rasim tara-

"Baruthaneler Naz›r› olup ba¤›fl› bol alan

f›ndan kaleme al›nan ayn› tarihli bir baflka raporda da

efendi hazretlerinin ifadeleri üzerine; idari düzeni

Küçükçekmece Köprüsü yan›na yap›lacak karakolla

sa¤lamada önemi büyük olan Küçükçekmece Köprü-

ilgili detayl› bilgiler verilmektedir:

sü, bitifli¤inde memurlara mahsus iki katl› bir bina

Küçükçekmece'de Büyük Köprü bitifli¤inde

infla edilmesi için gerekli izinler al›nm›flt›r. Naz›r

bulunan ve burada görevli memurlar›n kalmas› için

hazretleri, Köprü'den geçen yolcular›n güvenli¤inin

iki katl› bir bina yap›lmas› gerekmektedir. Ayr›ca bu

60 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

62

BOA. C. ML 25/79.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:18 PM

Page 61

Köprü'nün ortas›na muhafaza amac›yla parmakl›k,

Bu çizelgede belirtilen ifl ve fiyatlar› üzerine

bir kuyu ve yoklamac› odas› yap›lmas› da Baruthane-

günümüzde de mevcut olan karakol binas›n›n yap›-

ler naz›r› taraf›ndan ifade olunmufltu. Buran›n keflfi

m›na 1822 y›l›n›n May›s ay›nda bafllanm›flt›r.

hususunda mimar a¤aya flifahen emir ve ferman buy-

Yine bu y›llarda meflhur Halet Efendi'nin ya-

rulmas› üzerine, Mimar A¤a taraf›ndan buraya bir

k›n arkadafllar›ndan oldu¤u için, onun 1822'de göz-

kalfa gönderilerek gerekli ölçümler yap›lm›flt›. Yap›-

den düflerek idam› üzerine Sultan II. Mahmut tara-

lacak bina için Barutçubafl› Simon Usta ile de müza-

f›ndan Keflan'a sürgüne gönderilen Keçecizade ‹zzet

kereler yap›lm›flt›r. Bunun üzerine; Küçükçekmece

Molla (1785-1829) bu sürgün hayat›yla ilgili yazm›fl

Köprüsü'nün sa¤ bitifli¤inde bulunan bofllu¤a alt ta-

oldu¤u manzum hat›rat›nda yol üzerinde bulunan

raf›nda ah›r bulunan iki katl› zab›ta odalar›, mutfak

Küçükçekmece'de bir süre kalm›fl ve "Konaklama Ye-

oca¤›, su kuyusu ve tuvalet yap›lmas› karar› al›nm›fl-

ri Küçükçekmece" ad›yla da bir fliir yazm›flt›r. Bu flii-

t›r. Ayr›ca, Köprü'nün uygun bir yerine gece vaktinde

rinde ‹zzet Molla, Küçükçekmece ve Köprüsü'ne dair

gelip-geçmeyi muhafaza etmek için mükemmel par-

ilginç bilgiler vermektedir.64

makl›k kap›, yoklamac› odas› ve baz› teferruat› infla ve tanzim olunmak üzere mahallinde gerekli araflt›rma-

Dürr-i eflkin etraf›ma ekmece

lar yap›lm›fl, keflif ve ölçüm iflleri tamamlanm›flt›r.

Göründü nihayet Küçükçekmece

Söz konusu binan›n projesi çizilerek uygun olan fiya-

Küçükçekmece bir müferrah mahal

t› hesap edilmifltir.

Havas› iyi olmamak muhtemel

Küçükçekmece Köprüsü yan›na yap›lacak karakol binas›n›n keflif defterinde ise yap›lacak ifller ve

Güzel cami bir imaret de var Dahi nice asâr-› himmet de var Küçük karye amma letâfetli yer

63

fiyatlar› belirtilmektedir:

"Küçükçekmece Köprüsü'nün sa¤ taraf›nda

Beyaz etme¤i var suyu kand-i ter

bulunan bofl arsada yap›lacak olan iki katl› binan›n 12

Kenar›ndaki göl denizden cesim

adet penceresi, iki adet do¤rama kap›s›, tavan ve çat›-

Yap›lm›fl o deryaya cisr-i azim

s›, içerisinde tafl basamakl› tuvaletiyle sahanl›k ve

Gören bâm-› çarh'a san›r bir oluk

kömürlü¤ü bulunacakt›r. Bu binan›n tamam› iki katl›

Kenar›nda var tahtadan korkuluk

olup zaptiye odas› olarak kullan›lacakt›r. Binan›n ya-

Oturdum nifliminde hayran olup

p›lacak iflleri ve fiyatlar› afla¤›da gösterilmifltir:

Görüp anda derbendi flâdan olup Kufl uçmaz mahal görmedinse e¤er

Zabitiye Odas› inflas›:

1003200

Varup eyle derbend-i flâh'a nazar

61440

E¤er tezkiren yok ise dön geri

Pervazl› oturma odas›:

9000

‹stanbul'a avdet edip serseri

Müstahkem parmakl›k kap› inflas›:

7200

Vezîr ol, emir ol ne olursan ol

Odan›n etraf›nda üzeri kiremit ile kapl› saçak inflas›:

Yoklamac› odas› inflas›:

108000

Odan›n üzerinin ve saçaklar›n›n kiremitle örtülmesi:

13500

Kapan›r o demde sa¤ ve sol Bu dünyay› versen bölükbafl›ya 63

Hammaliye, nakliye, kay›k, bargir, araba ve sair ücretler: 125994 Toplam:

Ne mümkün seni öteye tafl›ya

BOA. C.DH. 3491 (H 1 Ramazan 1237/M 22 May›s 1822). 64

1385934 kurufl

Dünden Bügüne Küçükçekmece 61

Semavi Eyice agm., s. 79.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:18 PM

Page 62

Yine Küçükçekmece'ye yolu düflen seyyahlar-

65

dan biri de A. Boue'dir. 1837 y›l›nda Rumeli'den

66

‹stanbul'a giderken yolu Küçükçekmece'ye u¤rayan seyyah, kasaba ile ilgili izlenimlerini aktar›rken; " ... ulu servileri ve güzel incir a¤açlarla kapl› bahçeleriyle ola¤anüstü güzel bir görüntüye sahip olan Küçükçekmece dikkat çekici bir yerdir. Küçükçekmece Köprüsü a¤aç olup tek gözlü antik bir köprüye

Semavi Eyice, agm., s. 81.

BOA. DH. MKT. 2292/91 (Küçükçekmece kazas›nda bulunan göl üzerindeki köprünün y›k›lmaya yüz tutmufl olmas› nedeniyle gelip geçenlerin her türlü tehlikeye maruz kald›klar›ndan bu Köprü'nün bir an evvel tamir edilmesine dair Çatalca Mutasarr›fl›¤›n›n yaz›s›). 67

Semavi Eyice, ege., s. 88.

68

Zafer Önel, age., s. 22.

oturtulmufltur. Köprünün ucunda bir kontrol noktas› ve bir de karakol bulunmaktad›r"65 diyerek o tarihlerde henüz yeni infla edilmifl olan karakola dikkat çekmektedir. Küçükçekmece Köprüsü'nün 1735/36, 1861/62 ve 1899 y›llar›nda tamir edildi¤ine dair belgelere de rastlamaktay›z.66 Küçükçekmece Köprüsü muhtemelen Balkan Harbi'nde de zarar görmüfl olmal› ki, Birinci Dünya Savafl› s›ras›nda yeniden onar›lm›fl ve döfleme k›sm› geniflletilerek 6 metreye ç›kar›lm›flt›r. Görüldü¤ü gibi birçok defalar tamir gören Küçükçekmece Köprüsü'nün tarihi ve sanatsal özellikleri bu tamirler esnas›nda yok edilmifltir. Son yap›lan tamirlerde 1939 y›l›na kadar izlerini gördü¤ümüz Bizans devrine ait parçalar gizlenmifl ve eski köprülerin en büyük özelli¤i olan meyiller doldurularak düz bir hale getirilmifltir.67 Küçükçekmece Köprüsü, Osmanl› tarihinde siyasi bir olaya da sahne olmufltur. 1620-1621 y›llar› aras›nda Osmanl› Devleti ile Lehistan Krall›¤›'n›n savaflt›¤› y›llarda durumun iyiye gitmedi¤ini gören Lehistan krall›¤› bar›fl amac› ile ‹stanbul'a bir elçi gönderir. Elçi 29 Nisan 1621 tarihinde Küçükçekmece'ye gelir. Fakat Osmanl› Devleti bar›fl istememektedir. Kalabal›k bir alayla gelen elçi, Küçükçekmece Köprüsü'nde durdurulmufl ve karfl›ya geçirilmemifltir. Lehliler geldikleri gibi Küçükçekmece Köprüsü'nden geri dönerek ülkelerine gitmifllerdir.68

62 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

1993 y›l›ndaki restorasyondan bir görüntü


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:18 PM

Page 63

Küçükçekmece Kanal› ve Menekfle Deresi

11 Eylül 1967 y›l›nda Köprü'yü ziyaret eden

Tarihî Küçükçekmece Köprüsü, 1950 y›l›nda

Emekli Tümgeneral Cevdet Çulpan izlenimlerini flöy-

yap›lan tadilat neticesinde büyük oranda tarihî olma

le aktarmaktad›r: "Köprünün boyu 260 ad›m, ortala-

özelli¤ini kaybetmifltir. Köprü'nün tek orijinal yeri

ma 156 metredir. Köprüden karfl›l›kl› iki otobüs yan

büyük gözün bulundu¤u k›s›md›r.70 Küçükçekmece

yana geçebilmektedir. Paket tafl kald›r›m döflelidir.

Köprüsü, 1993 y›l›nda yap›lan restorasyon sonucu tra-

Korkuluk olarak demir çubuklar konmufltur. Önce-

fi¤e kapat›larak halk›n yaya ulafl›m›na b›rak›lm›flt›r.

den biraz daha dikçe olan köprünün meyli sonradan azalt›lm›flt›r. Köprünün di¤er gözü muhtemelen bu s›rada kapat›lm›flt›r. Tafl köprünün deniz taraf›nda, cumhuriyet devrinde karayollar› taraf›ndan yap›lan betonarme büyük bir köprü daha vard›r. Ana trafik bu 69

modern köprü üzerindedir. Fakat Küçükçekmece

70

Cevdet Çulpan, age., s. 137.

Gülgün Tunç, Tafl Köprülerimiz, K.G.M. Matbaas›, Ankara 1978, s.129.

içinden gelip geçen araçlar eski köprüden faydalanmaktad›rlar. "69

Dünden Bügüne Küçükçekmece 63


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:18 PM

Page 64

KÜÇÜKÇEKMECE’DE SÜRGÜN B‹R fiA‹R; KEÇEC‹ZÂDE ‹ZZET MOLLA (1785-1829) — Savaflkan Cem Bahad›r

— Keçecizâde ‹zzet Molla ‹stanbul'un Avratpazan semtinde 1786 y›lmda do¤mufltur. ‹zzet Molla'n›n babas› I. Abdülhamit Devri kazaskerlerinden Keçecizâde Salih Efendi, dedesi Konya Toprak Camii ‹mam› Keçeci Süleyman Efendi olup ailesi ad›n› bu zat›n mesle¤inden alm›flt›. ‹zzet Molla’n›n ilk e¤itimi babas› taraf›ndan verilmifl fakat on üç yafl›nda babas›n› kaybetmesiyle zorluk ve yokluk içinde bir ömür sürmeye bafllam›flt›r. Bu s›k›nt› ona intihar etmeyi bile düflündürmüfltür. Bu s›k›nt›l› dönem Hançerli Be¤ ile tan›fl›ncaya kadar sürmüfltür. Hançerli Be¤ vas›tas›yla Sultan II. Mahmut' un gizli müflaviri Halet Efendi'yle tan›fl›r. Halet Efendi, ‹zzet Molla'y› medreseden at›lm›fl oldu¤u için kabul etmek istemez fakat daha sonra k›ymetini anlayarak yan›na al›r. ‹zzet Molla, k›sa süre içinde Sultan II. Mahmut'un huzuruna ç›kacak kadar kendini tan›t›p yetifltirmifl ve 1809'da Bursa müfettiflli¤ine, ard›ndan 1810'da rikab-› hümâyun kethüdal›¤›na getirilmifltir. Merzifonlu Kara Mustafa soyundan gelen ‹smail Mekki Bey'in k›z› Hibetullah Han›m'la evlenir ve bu evlilikten Reflat, Fuat, Sedat ve Murat ad›nda dört çocu¤u olur. 1818 y›l›nda Beylerbeyi'nde bir ev sat›n alarak oraya tafl›n›r, birkaç y›l sonra Galata mevlevîyetine getirilir. Bu y›llarda gözden düflerek 1822'de idam edilen Halet Efendi'nin ‹stanbul’daki bütün mallar› müsadere edilip yak›nlar› sürgüne gönderildi¤i halde ‹zzet Molla'ya dokunulmam›flt›r. Hatta Galata kad›l›¤› görevine de devam etmifltir. Kendisinden himaye ve iyilikler gördü¤ü Halet Efendi için bir mersiye yazan Molla'n›n; "Hâlet'in cân›n› Hak ald› mâlini mîri Kald› ehl-i hasede hâyeleriyle kîri"

64 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

beyti dillerde dolaflmaya bafllar. Hakk›nda bafllayan sadrazam aleyhinde konufltu¤u dedikodusu üzerine 1823'te Keflan'a sürgün olarak gönderilir. Meflhur "Mihnet-keflan" mesnevisini bu sürgün maceras› hakk›nda nazmetmifltir. Yaklafl›k bir y›l sonra affedilerek ‹stanbul’a döner ve Padiflah'›n teveccühünü kazanarak 1825’te Mekke mollas› olur. Bir y›l sonra ‹stanbul pâyesi al›r ve ard›ndan 1827'de Harameyn müftüsü olur. 1828'de ç›kan Mora isyan› üzerine, Ruslara savafl ilan›na karfl› ç›kt›¤› ve bunun için bir layiha haz›rlad›¤›ndan dolay› hakk›nda aç›lan soruflturmada önce idam›na, daha sonrada ba¤›fllanarak Sivas'a sürgününe karar verilir. Sivas sürgününün dokuzuncu ay›nda muhtemelen zehirlenerek henüz 43 yafl›ndayken hayata gözlerini yumar. Savafl›n sonucu ‹zzet Molla’n›n düflündü¤ü gibi olunca aff› için hakk›nda ferman ç›kar›lm›fl fakat ferman ölümünden iki saat sonra ulaflm›flt›r. (Gençlik fliirlerini ''Divan-› Bahâr-› Efkâr" adl› divan›nda toplayan flair, sonraki eserlerini" Divân-› Hazân-› Âsâr" adl› eserinde toplam›flt› (‹brahim Bülbül Keçecizâde ‹zzet Molla ile ilgili bir çal›flma yay›mlam›flt›). Keçecizâde ‹zzet Molla’n›n Küçükçekmece'yle olan ilgisine gelince: ‹zzet Molla, Halet Efendi'nin 1822'de gözden düflerek idam edilmesi üzerine Sultan II. Mahmud taraf›ndan Keflan'a sürgüne gönderilmifltir. Keçecizâde ‹zzet Molla (1785-1829) bu sürgün hayat›yla ilgili yazm›fl oldu¤u manzum hat›rât›nda yol üzerinde bulunan Küçükçekmece'de bir süre kalm›fl ve "Konaklama Yeri Küçükçekmece" ad›yla da bir fliir yazm›flt›. Bu fliirinde ‹zzet Molla, Küçükçekmece'ye ve köprüsüne dair ilginç bilgiler vermektedir. Dürr-i eflkin etraf›ma ekmece Göründü nihayet Küçükçekmece (Ey göz) inci gibi k›ymetli olan gözyafllar›n› etraf›ma tohum gibi saçmay› b›rak, çünkü Küçükçekmece göründü.

Küçükçekmece bir müferrâh mahal Havas› iyi olmamak muhtemel Küçükçekmece insana ferahl›k veren bir yerdir. Havas›yla iyi olmama ihtimali yoktur.

Güzel cami bir imaret de var Dahi nice asâr-› himmet de var Küçükçekmece'de güzel bir cami, aflevi ve birçok emek ürünü eserler vard›r.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:18 PM

Page 65

Küçük karye amma letâfetli yer Beyaz etme¤i var suyu kand-i ter Küçükçekmece küçük ama güzellikleri olan bir köy. Beyaz ekme¤i ve fleker tad›nda sular› vard›r.

Kenar›ndaki göl denizden cesîm Yap›lm›fl o deryaya cisr-i azîm Küçükçekmece'nin kenar›ndaki göl (sanki) Marmara Denizi'nden büyüktür. Küçükçekmece Gölü'ne devasa bir Köprü yap›lm›flt›r.

Gören bâm-› çarha san›r bir oluk Kenar›nda var tahtadan korkuluk (Göl’ün üzerindeki Köprü'yü) gören gökyüzünün çat›s›na tahtadan korkulu¤u olan bir oluk yap›ld›¤›n› san›r.

Oturdum nifliminde hayran olup Görüp anda derbendi flâdan olup Küçükçekmece'deki s›n›r kalesini görüp sevinçli bir hal içine girdim ve (bu sevinçle) kendimden geçerek yere oturdum.

Kufl uçmaz mahal görmedinse e¤er Varup eyle derbend-i flâha nazar E¤er kufl uçmaz (dedikleri kadar s›k› korunan bir) yer görmediysen padiflah›n yapt›rd›¤› s›n›r kalesine gelip flöyle bir bak.

E¤er tezkiren yok ise dön geri ‹stanbul'a avdet edip serseri (Ey) Bafl› bofl gezen, e¤er mürur tezkiren (yol iznin) yok ise ‹stanbul’a geri dön çünkü;

Vezir ol, emîr ol ne olursan ol Kapan›r o demde sa¤ ve sol Vezir ol, emir ol ne olursan ol (e¤er tezkiren yoksa) o zaman sana bu yollar kapan›r.

Bu dünyây› versen bölükbafl›ya Ne mümkün seni öteye tafl›ya Bu dünyay›, s›n›r kalesindeki bölükbafl›na versen de seni s›n›rdan öteki tarafa geçirmesi mümkün de¤ildir.

‹zzet Molla'n›n bu fliirini üç aflamada de¤erlendirebiliriz. ‹lk bölümde flair; Küçükçekmece'yi güzel havas›yla insana ferahl›k veren bir yer olarak tarif etmifl, buran›n küçük bir köy oldu¤unu belirterek, güzel bir camisiyle bir de imaretinin bulundu¤undan söz etmifltir. Ayr›ca Küçükçekmece'nin ekme¤inin

beyaz oldu¤unu, fleker gibi tatl› sular› bulundu¤unu söylemifltir. fiair Küçükçekmece'nin bu özelliklerini anlatarak x›x. yüzy›lda Küçükçekmece'nin mesire ve av yeri olarak kullan›lmakta oldu¤unu fliirsel bir dille bize aktarmaktad›r. fiiire dikkatle bak›lacak olursa flairin x›x. yüzy›lda âdeta resmetti¤i Küçükçekmece, tarihî yaz›larla da birebir örtüflmektedir. Bu dönemde, yay›nlanan resmi bir belgeyle de konsolosluk çal›flanlann›n burada av yapabilece¤i belirtilmifltir. Ayr›ca 1950’Ii y›llara kadar Küçükçekmece ‹stanbul’un mesire yeri olma özelli¤ini korumufltur. ‹kinci bölümde flair; Küçükçekmece Gölü'nün âdeta denizden büyük oldu¤unu abart›l› bir biçimde ifade ettikten sonra, bu deryan›n üzerinde büyük bir köprünün varl›¤›ndan söz etmektedir. Bu Köprüyü görenlerin sanki gök kubbeye as›lm›fl bir oluk oldu¤unu zannettiklerinden ve bu köprünün kenar›nda da korkuluklar›n bulundu¤undan söz etmektedir. Köprü'nün bu güzellikleri karfl›s›nda bafl› dönen flair bir süre oturur ve bu güzelli¤i seyreder. fiair burada yine fliirine gözlemlerini oldu¤u gibi aktarmaktad›r. Küçükçekmece'nin üzerindeki Köprü'nün ilk ça¤lardan beri kullan›ld›¤›n› ve çeflitli dönemlerde gerek Bizans ‹mparatorlar› gerekse Osmanl› Sultanlar› taraf›ndan tamir ettirildi¤ini hatta daha da büyütüldü¤ünü çeflitli kaynaklardan ö¤renmekteyiz. Üçüncü bölümde ise ‹zzet Molla; Küçükçekmece'nin ayn› zamanda yolcular için güvenli¤i sa¤layan bir derbent vazifesi gördü¤ünü ve derbentlerin de flah› oldu¤unu söyleyerek, e¤er mürur tezkiren (yol izni) yok ise, vezir de olsan, emir de olsan buradan geçmenin mümkün olmad›¤›n› ve bir serseri gibi ‹stanbul'a geri dönmek zorunda kal›naca¤›n› söyleyerek yine tarihi kaynaklardan ö¤rendi¤imiz bir bilgiye kaynakl›k ediyor. Küçükçekmece, ‹stanbul’un girifl kap›s› olarak de¤erlendiriliyordu. Bu sebeple çok iyi korunuyordu. Osmanl› ‹mparatorlu¤u döneminde ‹stanbul’a girifl ve ç›k›fllar›n çok s›k› denetlendi¤i hatta kiflinin ad›, soyad›, ifli vb. özelliklerinin yaz›ld›¤› izin belgelerinin flehre yak›n karakollarda denetlendi¤i bilinmektedir. Bu fliir edebî kaynaklar›n tarihî gerçekleri nas›l pekifltirdi¤ini göstermesi ve özellikle divan edebiyat›n›n öyle halktan, yaflan›lan çevreden ve insanlardan kopuk olmad›¤›n› kan›tlamas› aç›s›ndan da önemli bir kaynakt›r.

Dünden Bügüne Küçükçekmece 65


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:18 PM

Page 66

FATiH CAMii

tezini kuvvetlendirmektedir. Mart 1898 tarihli söz

Küçükçekmece'nin en eski camiidir. Fatih Sultan

konusu kay›tta; "Ebu'I Feth ve'l Gazi Sultan Mehmet

Mehmet taraf›ndan yapt›r›ld›¤› rivayet olunmaktad›r.

Han-› Gazi Hazretleri"nin fiehremanetine ba¤l› Kü-

Fatih Camii zamanla yap›lan tamir ve yenileme çal›fl-

çükçekmece kasabas›nda bina ve ihya buyurduklar›

malar› nedeniyle asli yap›s›ndan fazla bir fley kalma-

cami-i flerifinde Padiflah’›n berat› ile ayl›k 50 kurufl-

m›fl ve tamam›na yak›n k›sm› de¤ifltirilmifltir. Bu ca-

la imaml›k, 30 kuruflla hatiplik, 20 kuruflla kayy›ml›k

minin Fatih taraf›ndan m› yoksa onun ad›na m› yap-

ve 10 kurufl ile ferrafll›k görevlerinde bunan Mehmet

t›r›lm›fl oldu¤u da tart›flma konusudur. Bir görüfle gö-

Ali o¤lu Ahmet Efendi vefat ederek görevi ve yeri bofl

re Fatih Sultan Mehmet Vakf›'na ba¤l› olmas› nede-

kalm›fl oldu¤undan, söz konusu imam›n büyük o¤lu

niyle bu ad› alm›fl oldu¤u iddia edilirken, di¤er bir

Mehmet Hilmi Efendi'nin imtihan yap›lmas› sonu-

görüflte de Fatih ilçesinde fiehzade Camii yan›nda bu-

cunda k›raat ve dirayet sahibi oldu¤u görülmüfl ve ka-

lunan ve Fatih döneminde yap›lm›fl olan Burmal›

saban›n ileri gelenleri taraf›ndan da kabul görmesi

Mescit'le büyük benzerlik göstermesi bak›m›ndan bu

üzerine söz konusu görevlerin Mehmet Hilmi Efendi

caminin de Fatih Sultan Mehmet döneminde ve onun

ve küçük o¤lu Selami'ye verilmesi için padiflah berat›

taraf›ndan yapt›r›lm›fl oldu¤u iddia edilmektedir.71

verilmesi"nin uygun görüldü¤ü belirtilmifltir.72

Küçükçekmece fieriye Sicilleri aras›nda bu-

Yine Fatih Camii ile ilgili 1855 tarihli ikinci bir

lunan bir kay›tta, bu caminin banisinin Fatih Sultan

kay›tta da Tikveflli Haf›z Halil Efendi'nin vermifl oldu-

Mehmet oldu¤unu flüpheye yer b›rakmayacak flekilde

¤u dilekçesinde "Çekmece'de Padiflah Hazretleri tara-

71

Feriha Engiz, agt.

72

Bak›rköy fieriye Sicilleri, No: 5, s. 261 (H Zilkade 1315/M Mart 1898).

Sol Fatih Camii’nin eski bir foto¤raf› Sa¤ Fatih Camii 2008

66 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:18 PM

Page 67

fiehremaneti’ne (‹stanbul Belediyesi) ba¤l› Küçükçekmece kasabas›nda bulunan dükkan ve tarla ile ilgili olarak yap›lan muhakemede, kasaba sakinlerinden olup bundan bir süre önce vefat eden Hasan o¤lu Hac› Ali Efendi o¤lu Mehmet Raflit Efendi'nin miras›, küçük o¤lu ‹smail Hakk› ve küçük k›z› Emine Faika’ya kalm›flt›r. Küçük, ‹smail Hakk›'n›n annesi olup mahkeme taraf›ndan vasi olarak tayin olunan Abdullah k›z› Emine Dilbeste Han›m ile küçük k›z› Emine Faika'n›n annesi Mustafa k›z› Fat›matü'z-zehra Han›m mahkeme taraf›ndan vasi tayin edilmifllerdir. Mahkeme huzurunda Tapu Memuru Salim o¤lu Muhlis Bey ve Küçükçekmece Kazas› Tapu Katibi Cafer o¤lu Cevat Efendi de haz›r bulunmufllard›r. Burada ifade edilen ve Gazi Sultan Beyaz›t Han› Veli Vakf›na ba¤l› olarak Küçükçekmece'de bulunan, bir taraf› Abdülmecit Vakf› fierifinden kervansaray, di¤er bir taraf› Aifle

f›ndan infla olunan cami-i flerifinde bu ramazan-› flerifte mukabele okuyup imaml›k ve vaaz-› nasihat gibi hizmetlerde bulunmak istedi¤ini dile getirmektedir.73 Fatih Camii birçok tadil ve tamir geçirmifl ve ilk yap›l›fl›na nazaran daha da geniflletilmifltir. Sonraki y›l-

Han›m evi ve bir taraf› Seyyid Mehmet Emin A¤a'n›n berber dükkan› ve di¤er bir taraftan da Yorgi o¤lu Kiryako f›r›n› ve ana yol ile s›n›rl› olan vak›f bakkal dükkan› ve bir tarlay› bu iki küçük çocu¤un babalar› müteveffa Mehmet Raflit Efendi hayatta iken ölünceye de¤in senet (temessük) ile tasarruf etmifl olup, vefat ettikten sonra ise tarla ve dükkan her iki küçük çocu¤a eflit olarak intikal etmifltir. Lakin bu iki çocu¤un babalar› müteveffa hayatta iken elinde bulunan senetlerini (temessük) kaybetmifltir. Bu hususta, gerçe¤in ortaya

larda tamamen y›k›lm›fl olmal› ki, 1809 y›l›nda Sadra-

ç›kar›lmas› için araflt›rmalar yapt›rm›fl olup, tarla ve dükkan›n küçük çocuklann

zam Yusuf Ziya Pafla taraf›ndan ikinci Sadaretinde sefe-

babalar›ndan intikal ederek kendilerinin tasarruf etmeleri için vak›f taraf›ndan ruhsat ve-

re ç›karken Camii’nin tamir edilmesini emretti¤i kita-

rilmifltir. Çocuklann anneleri taraf›ndan da bu gayr-i menkullerin her iki çocu¤a intikal et-

besinden anlafl›lmaktad›r. Cami'ye bu tamirle ilgili ola-

ti¤ine dair elimize yenilenerek 2 k›ta tapu senedi (sened-i hakani) verilmesini isteriz, di-

rak da bir kitabe konulmufltur. Duvar›n yola bakan cep-

ye dilekçe verilmesi üzerine, söz konusu vasiyyelerden Emine Dilbeste ve Fat›matü'z-zeh-

hesinde bulunan bu kitabede flu bilgiler bulunmaktad›r:

ra Han›mlar›n vermifl olduklan dilekçelerinin incelenmesi neticesinde; kasaba ahalisinden

Fatih-i M›sr-› Kahire Sadrazam ve Serdar-›

ve erbab› vukuftan Abdullah o¤lu Haf›z Ahmet fiehabettin Efendi, Seyyid Mustafa R›za

Ekrem devletlû Gazi el-Hac Yusuf Ziya Pafla Hazretleri mesned-i ulya-y› sadarete defa-i saniyede teflrifle-

Efendi ve Ali A¤a isimli flahitlerin flahadetleri ile kendilerine tu¤ra ile müzeyyen bir k›ta Tapu Senedi (Sened-i Hakani) verilmesinin gerekti¤i. 74

73

BOA. A.MKT. NZD. 146/57 (H 11 fiaban 1271/M. 29 Nisan 1855). 74

Bak›rköy fieriye Sicili No: 2/29 (H.1306. Muharrem 21/M. 3 Ekim 1888.)

Küçükçekmece Fatih Sultan Mehmed Camii ile ilgili bir belge.

Dünden Bügüne Küçükçekmece 67


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:18 PM

Page 68

Sadrazam Yusuf Ziya Pafla tarf›ndan yeniden yapt›r›ld›¤› bildirilen Fatih Camii kitabesi.

rinde semt-i gaza ve tevcih-rayât-› azimet ve nusret

t›r. Camii’nin tavan› betonarmeden yap›lm›fl olup, yeni

buyurduklar›nda ifl bu cami-i flerifin imar›n› emr-i

mihrab› mermerden ve oldukça güzel bir biçimde ya-

irade buyurmufl olduklar›na binaen tamir ve termim

p›lm›flt›r. Fatih Camii tarihten günümüze de¤iflen yap›-

olundu. Sene: Recep 1224 (A¤ustos 1809).

s›yla halen Küçükçekmece halk›na hizmet vermektedir.

Yine Fatih Camii ile ilgili bir belgede de cami-

Dikdörtgen bir plana sahip olan Cami’ye son-

nin zamanla harap olup y›k›lmas› nedeniyle 4 Kas›m

radan ek yap›larak büyütülmüfltür. Son cemaat ma-

1865 tarihinde yeniden tamir edilmesine dair padi-

halli ilavesiyle ibadet alan› geniflletilmifltir. Bu ekler

flah iradesi bulunmaktad›r. Söz konusu belgede

kolon kirifl sistemiyle yap›lm›fl olup kagir binadan

"Cennetmekan Ebu'l Feth Sultan Mehmet Han-› Ga-

yaln›z mihrap duvar› ile iki yan duvarlar kalm›flt›r.

zi Hazretleri vakf›ndan Çekmece-i Sagir (Küçükçek-

Esas binan›n boyutu 12,5x10,5 metredir. Ca-

mece)'de bulunan cami-i flerifin tamiri için bir yük

mi'nin kagir duvarlar›nda bulunan pencereler yuvar-

75

52234,5 kurufl" harcand›¤› kaydedilmektedir.

lak kemerli olup kilit tafllar› bariz biçimdedir. Pence-

Yine bu tarihten bir süre önce 16 Eylül 1863 ta-

relerin söveleri ve kemerleri s›val›d›r. Cami'nin as›l

rihinde cami imam›n›n maafl› 4 kurufl gibi çok düflük

çat›s› duvarlara oturdu¤u yerde profil saçak dolaflmak-

miktarda bulunmas› nedeniyle emsaline uygun hale

tayd›, fakat sonradan saça¤›n üstüne duvar ilave edil-

76

mifltir. Minarenin kaidesi ve küpü kesme tafltan olup

Camii, 1894 depreminde büyük zarar görmüfl ve

kendi devrine aittir. Yeni ilave zikzakl› desene sahiptir

II. Abdülhamit taraf›ndan tamir ettirilmifltir. fiimdiki

ve öteki minareden daha uzundur. Mermer mihrap

getirilerek 150 kurufla ç›kart›lmas› karar› al›nm›flt›r.

bina da esas itibariyle Abdülhamit devri eseridir. Niha-

klasik üslupta yap›lm›flt›r ve etraf›nda sonradan çevre-

yet 1965 y›l›nda da baz› eklemelerle geniflletilen cami-

si Kütahya çinileriyle kaplanm›flt›r. Minber de beton-

nin minaresi de yenilenerek yeni bir minare yap›lm›fl-

dan olup yine Kütahya çinileriyle kaplanm›flt›r.

68 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

75

BOA. ‹.DH. 540/37542.

76

BOA. ‹.DH. 516/35102.

76

Ekrem Hakk› Ayverdi, Osmanl› Mimarisinde Fatih Devri, C. IV., ‹stanbul 1974, s. 808.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:18 PM

Page 69

VEZiR MEHMET PAfiA ÇEfiMESi

Add olunmaz etdü¤i hayrât-giran

Küçükçekmece'de bulunan Fatih Camii'nin meydana

Kâtib-i çarh etse erkâm›n dü tâ

aç›ld›¤› yerde ve ‹stanbul Caddesi üzerinde bulun-

Cümleden bu Çeflme Allah içün

maktad›r. Çeflmenin hemen üzerinde bulunmakta

Çekmece sahn›nda ettirdü bina

olan ulu bir ç›nar a¤ac› nedeniyle halk aras›nda Ç›na-

Dediler vasf eyleyüp târîhini

ralt› Çeflmesi olarak da bilinmektedir. Bu Çeflme'nin

Oldu ayn-› âb-› kevser cân-fezâ

üzerinde dekorsuz sade bir ayna tafl› ve üst üste yer-

Hicri: 1052/Miladi: 1642/43

lefltirilmifl iki ayr› kitabesi bulunmaktad›r. Bu kitabeler derin olmayan bir nifl içine al›nm›flt›r. Bu kita-

Bu kitabenin üzerinde de sonradan konuldu¤u

belerden birincisi on befl kartufl içerisine al›nm›fl

anlafl›lan ikinci bir kitabe daha bulunmaktad›r. Bu ki-

olup tarih ve isimden infla kitabesi oldu¤unu anla-

tabeden anlafl›ld›¤› üzere çeflme yap›l›fl›ndan yüz y›l

maktay›z. Bu kitabeye göre çeflme H 1052/M 1642 ta-

sonra Hasan Befle taraf›ndan tamir ettirilmifltir. "Be-

rihinde Muhammet (Pafla) taraf›ndan yapt›r›lm›flt›r.

fle" tabirinden bu kiflinin kasapl›k zanaat›yla u¤raflan

Prof. Dr. Semavi Eyice'nin belirtti¤ine göre kitabede

ve Küçükçekmece çiftliklerinden saraya et temin eden

ismi geçen Muhammet, tarihimizde "Sofu" (Mevle-

yar› askeri s›n›fa mensup bir flah›s oldu¤unu tahmin

vi/Koca) lakab› ile bilinen Sadrazam Mehmet Pa-

etmekteyiz. Bu kitabede ise flunlar yazmaktad›r:

fla'd›r. Sofu Mehmet Pafla, 1636-39, 1641, 1643 ve 1644 y›llar›nda üç defa ve toplam befl y›l kadar da def-

Bu hayrat olmufl idi müflrif-i harap

terdarl›k yapm›flt›r. Avc› Mehmet'in saltanat›nda 7

Sonra tamir eyledi merhum Hasan Befle el-Kassab.

A¤ustos 1648 - 21 May›s 1649 tarihleri aras›nda do-

Sene: H 1152 (Bu hayrat çeflmesi y›k›l›p harap olmufl-

kuz ay on befl gün sadrazaml›k yapm›fl ve daha sonra

tu, Merhum el-Kassap Hasan Pafla bu çeflmeyi tamir

da azledilmifltir. Sofu Mehmet Pafla, Sultan ‹bra-

ettirdi. M 1739/40) .

77

Semavi Eyice, agm., s. 93.

him'in tahttan indirildikten sonra öldürülmesi olay›ndan sorumlu tutularak Rumeli'ye sürgüne gönderilmifl ve orada idam edilmifltir.77

Kavisli bir kemeri olan Vezir Mehmet Pafla Çeflmesi'nin kitabesinde flunlar yaz›l›d›r:

Ol kerem-guster hüdâvend-i güzîn Kim Muhammed eylemifl nâm›n Hüda Kendi defterdâr-› zîflan ü vezîr Bât›n› esrâr-› zât-› Kibriyâ Kalb-i pâki mehbit-i envâr-› Hak Zât-› pür cûd-1 enîs-i evliyâ Hak vücudun h›fz ide âfâttan Pâk ola tâb-› kederden dâima Vezir Mehmet Pafla Çeflmesi

Dünden Bügüne Küçükçekmece 69


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:18 PM

Page 70

VEZ‹R MEHMED PAfiA — Müslüm Y›lmaz

— Küçükçekmece'de bulunan Vezir Mehmet Pafla Çeflmesi'nin kitabesinde yer alan fliirde flair, çeflmeyi yapt›ran Sadrazam Mehmet Pafla'ya övgülerini dile getirmifltir. Allah nas›l Peygamberimiz'in ismini nas›l alemlere övgüyle yaym›flsa, padiflah›n veziri olan Mehmet Pafla'n›n da ismini yaym›flt›r. Görünüflte flan sahibi bir vezir gözükse de, asl›nda Allah'›n nice gizli s›rlar›n› tafl›yan biridir. Onun o temiz saf kalbi Allah'›n nurlar›n›n indi¤i yerdir. Küçükçekmece'de öyle bir çeflme yapt›rd› ki, ayn› cennetteki kevser p›nar› gibi. Allah onun bedenini daima bela ve musibetlerden korusun diye flair dua etmektedir.

Ol kerem-güster hüdâvend-i güzîn Kim Muhammed eylemifl nam›n Hüda O, cömert ve seçkin padiflahd›r ki Allah onun nam›n› âleme Muhammet diye yaym›fl

Kendi defterdâr-› zîflân ü vezîr Bât›n› esrâr-› zât-› Kibriyâ Görünüflte flanl› vezir ve deftardar; fakat özünde onda Allah'›n (Peygamberinin) s›rlar› gizlidir.

Kalb-i pâki mehbit-i envâr-› Hak Zat-› pür cûd-› enîs-i evliyâ Onun temiz kalbi, Allah'›n nurunun indi¤i yer; kendisi ise evliyâ dostu,cömert kiflidir.

Hak vücûdun h›fz ide âfâttân Pâk ola tâb-› kederden dâimâ Allah onun vücudunu belalardan, müsibetlerden korusun ve her zaman kederden uzak tutsun.

Add olunmaz etdi¤i hayrât-gerân Kâtib-i çarh etse erkâm›n dü tâ Gökyüzünün katibi say›lar› iki kat etse yine de onun yapt›¤› hay›rlar› yapmaya yetmez.

Cümleden bu çeflme Allah içün Çekmece sahn›nda ettürdü bina O, (Mehmet Pafla) Bu çeflmeyi Allah nzas› için Çekmece Meydan›'nda bina ettirdi.

Dediler vasf eyleyüp tarihini Oldu ayn-› âb-› kevser cân-fezâ Bu çeflmenin tarihini vasfederken dediler ki: Bu çeflme (cennetteki) kevser suyu gibi cânâ cân katar oldu. Hicri: 1 052 Miladi: 1642/43

70 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

Vezir Mehmet Pafla Çeflmesi kitabesi.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:18 PM

Page 71


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:18 PM

Page 72

Dikdörtgen bir prizma fleklinde olan çeflme, birçok de¤iflikli¤e u¤ram›flt›r. Üstü beton bir saçak ile örtülmüfl olup tek yüzlü ve yalakl› bir meydan çeflmesi fleklindedir. Çeflme aynas›n›n üst k›sm› sonradan yenilenmifltir. Çeflme'nin kitabe ve ayna k›sm› kemerli nifl içindedir. Üst ilave k›sm› alt k›s›mdan farkl› malzemeden yap›lm›fl ve kemer flekli as›l dönemini yans›tmamaktad›r. Tekne k›sm› çeflmenin ön taraf›na do¤ru ç›kma yapmaktad›r. Vezir Mehmet Pafla Çeflmesi, varl›¤›n› günümüze kadar devam ettirmifl olup bak›ms›z bir durumda bulunmaktad›r. KÜÇÜKÇEKMECE MEYDAN ÇEfiMESi (TUGRALI ÇEfiME) Küçükçekmece Meydan›’nda istasyon önünde bulunan Çeflme Sultan II. Abdülhamit Han taraf›ndan yapt›r›lm›flt›r. Hamidiye su yollar›na ba¤l› olan Hamidiye çeflmeleriyle ayn› dekoratif özellikleri göstermektedir. Çeflme'nin üzerinde etraf›nda zarif k›vr›mlar›n doland›¤› ve ortas›nda yuvarlak madalyon içerisinde Sultan II. Abdülhamit Han'›n tu¤ras› olan bir al›nl›k mevcuttur. Al›nl›¤›n alt›ndan oymal› iki silme geçmektedir. Ayna tafl›nda dalgal› kemer formu etraf›nda "rumi" motifli süslemeler görülmektedir. Kafesli bir ayak üzerine oturan ters piramidal formlu bir teknesi bulunmaktad›r.78 ‹stanbul Caddesi üzerinde bulunan çeflmenin Tu¤ral› Çeflme

üst k›sm›nda daire içinde “EI-Gazi Abdülhamit bin Abdülmecit el-Muzaffer daima tu¤ras› ve alt›nda da 1318” (M. 1900) y›l› yaz›l›d›r. Tek yüzlü meydan ve duvar çeflmeleri türün-

kapl›d›r. Tepelik, ayna ve yalak olmak üzere üç ana bölümden oluflmaktad›r.

den olup Hamidiye çeflmeleri tarz›ndad›r ve oryantalist (Do¤u'ya mahsus dekoratif özellikleri olan)

KÜÇÜKÇEKMECE KERVANSARAY ÇEfiMESi

mimarl›k üslubunu yans›tmaktad›r. Y›ld›z Saray›

Küçükçekmece Köprüsü giriflindeki polis karakolu

çevresinde bulunan Hamidiye çeflmelerine benze-

yan›nda bulunmaktad›r. Tek yüzlü meydan çeflmesi

mektedir. Arka taraf› s›val› olup ön cephesi mermer

tarz›ndad›r ve kesme tafltan yap›lm›flt›r. Köprü'nün

72 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

78

‹stanbul Tarihi Çeflmeler Külliyat›, C. III, ‹SK‹ Yay›nlar›, ‹stanbul 2006, s. 113; Kaz›m Çeçen, Taksim ve Hamidiye Sular›, ‹SK‹ Yay›nlar›, ‹stanbul 2006. s. 190


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:18 PM

Page 73

Kervansaray Çeflmesi.

Karakol Çeflmesi’nin eski ve yeni hali

kuzey giriflinin bat›s›nda bulunmakta ve yüzü köprüye bakmaktad›r. Kitabesi bulunmad›¤›ndan yap›m tarihi hakk›nda herhangi bir bilgi sahibi olamad›k. Çeflme'de yuvarlak kemerli nifl içinde sivri kemerli bir girinti halinde ayna tafl›n›n yeri görülmektedir. Önündeki setin bir k›sm› yeralt›nda kalm›flt›r.79

Dünden Bügüne Küçükçekmece 73

79

Semavi Eyice, age.s. 191


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:18 PM

Page 74

Çeflme'nin sivri te¤et kemeri içerlek olup iç

bulunan lüle deli¤i dikkate de¤er bulunmaktad›r. Ki-

k›sm›nda ayna tafl› vard›r. Zeminde yekpare mer-

tabe yeri bafl olan çeflmenin kitabesi 1977 y›l›nda

merden yalak yerlefltirilmifltir. Yala¤›n sol taraf›n-

Prof. Dr. Semavi Eyice'nin talebeleri taraf›ndan bir

daki kanaldan taflan suyun akmas› sa¤lanmaktad›r.

flantiye binas› dibinde bulunmufltur. Dört kartufl ha-

Yalak ne yaz›k ki yola gömülmüfltür. Bundan dolay›

linde güzel bir hatla ve Farsça olarak yaz›lm›fl olan ki-

sadece d›fl yüzeyinin yivli çerçevelerinin üst k›s›m-

tabenin metninde flunlar yazmaktad›r:

lar› görülebilmektedir. Kemerin üst bölümü ise ya-

Kethüdâ-y› der-i Ayâs-› hâs

k›n zamana kadar düzgün kesme tafllarla tamam-

Saht în çeflme râ be râh-› Hüdâ

lanm›flt›r.

Goft ez âsmân-› melek târih Eser-i Mustafa ebed bâd

KÜÇÜKÇEKMECE KÖfiE ÇEfiMESi

Sene 945

Küçükçekmece'de Ayazma Soka¤› bafl›nda ve 27 May›s Caddesi köflesinde bulunmaktad›r. Yap›lan tamirler-

Bu kitabenin ifade etti¤ine göre; Ayas Pafla81

le asli yap›s›n› kaybeden Çeflme, bak›ms›z bir du-

kethüdas› Mustafa A¤a bu çeflmeyi insanlar›n çokça

rumda bulunmaktad›r. Kitabesi bulunmayan bu çefl-

gelip geçti¤i ana yol üzerinde H 945 (Miladi 1538) ta-

mede, bas›k kemerli bir niflin içinde süslemeleri bo-

rihinde yapt›rm›flt›r. Semavi Eyice'nin tespitine göre,

zulmufl barok üsluplu bir ayna tafl› görülmektedir. Bu

bir menzil çeflmesi konumunda olan bu tarih› eserin

üsluptan da Çeflme'nin XVIII. veya XIX. yüzy›lda ya-

yak›nlar›nda bir de "namazgah" olmas› gereklidir.82

p›lm›fl olabilece¤ini söyleyebiliriz.8o FATiH HANI KETHÜDA MUSTAFA A⁄A ÇEfiMESi

Küçükçekmece, Fatih Sultan Mehmet'in ‹stanbul'u

Küçükçekmece'nin Alt›nflehir semtinde bulunmak-

fethi esnas›nda ordunun gerisi için çok önemli bir

tad›r. Mustafa A¤a Çeflmesi H 945/M 1538 senesinde

askeri noktay› oluflturmufltur. Fatih, fetihten sonra

yap›lm›fl olup Türk klasik üslubunun en güzel örne¤i-

Küçükçekmece Köprüsü'nün tamiriyle burada bir

ni oluflturmaktad›r. Ayr›ca ‹stanbul'un en eski kita-

mescit ve han yap›lmas›n› istemiflti. Tarih-i Ebu'l

Age., s. 252; Semavi Eyice, agm., s. 92.

beli çeflmelerinden biri olmas› bak›m›ndan da ayr›

Feth Karolidis'te yazd›¤›na göre söz konusu Han 1455

81

bir tarihî de¤ere sahip bulunmaktad›r. ‹ntizaml› yon-

tarihinde yap›lm›flt›r.83

80

tulmufl ve ifllenmifl küfeki tafl›ndan yap›lan bu çefl-

Fatih Sultan Mehmet'in Küçükçekmece'de

menin çift renkli tafllardan bir kemeri ve mermerden

yapt›rm›fl oldu¤u bu Han'dan günümüzde herhangi

çok zarif bir ayna tafl› bulunmaktad›r. Bu ayna tafl›nda

bir iz kalmam›flt›r.

74 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

Ayas Pafla: 1536-1539 y›llar› aras›nda Sadrazam olmufl ve H 946 (M.1539)'da vefat etmifltir. 82 83

Semavi Eyice, agm., s.96.

Ekrem Hakk› Ayverdi, Osmanl› Mimarisinde Fatih Devri, ‹st., 1974, s.79.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:18 PM

Page 75

Abdüsselam Çelebi Külliyesi

KÜÇÜKÇEKMECE'NiN MiMARI maliye ifllerindeki üstün yetene¤i sayesinde önce

ABDÜSSELAM ÇELEBi

Anadolu, sonra da Rumeli Defterdar› olmufltur. Ab-

Abdüsselam Çelebi, Abdüsselam Bey ad›yla da an›l-

düsselam Çelebi, ilim ve fen sahibi bir devlet adam›

makta olup yapt›rm›fl oldu¤u hay›r eserleriyle Küçük-

olup Osmanl› maliyesinde kullan›lmakta olan siyakat

çekmece'yi mamur ve bay›nd›r hale getirmifltir.

yaz›s›n›n kurallar›n› da belirlemifltir. Kanuni Sultan

Yavuz Sultan Selim'in M›s›r Seferi'nden dö-

Süleyman Dönemi’nde onunla birlikte Belgrat Seferi

nerken beraberinde getirdi¤i Abdüsselam, Yavuz'a üç

(1521)'ne de kat›lm›flt›r. 1525-26 y›l›nda da Mohaç

ve Kanuni Sultan Süleyman'a da befl y›l defterdarl›k

Seferi'ne kat›ld›ktan sonra azledilmifltir. Abdüsse-

yapm›flt›r. Abdüsselam Çelebi'nin Yahudi dönmesi

lam Çelebi bir süre Küçükçekmece'de oturduktan

84

veya Arap as›ll› oldu¤u rivayet edilmekte ise de ge-

sonra 1626/27 tarihinde vefat ederek buradaki türbe-

rek vak›flar› ile ilgili belgelerde, gerekse Küçükçek-

sine defnedilmifltir.

mece'de bulunan türbesi önündeki çeflmenin kitabe-

Abdüsselam Çelebi'nin çok zengin oldu¤u ve

sinde yaz›l› olan metinlerde Hazret-i Ebubekir so-

"ebu'l hayrat" yani "hay›r babas›" olarak flöhret bul-

yundan oldu¤u belirtilmektedir. Abdüsselam Çelebi,

du¤u rivayet olunmaktad›r. Yavuz Sultan Selim'le ara-

Dünden Bügüne Küçükçekmece 75

84

Gelibolulu Ali, Abdüsselam Çelebi'nin Yahudi dönmesi oldu¤unu söylemekte ise de Sicilli Osmanî sahibi Süreyya Bey, "Seyyid Abdül Allam o¤lu Seyyid Abdüsselam Çelebi" diyerek Arap as›ll› ve seyyidlerden oldu¤unu söylemektedir. (‹. H. Daniflmend, ‹zahl› Osmanl› Tarihi Kronolojisi, Türkiye Yay›nlar›, ‹stanbul 1971, s. 448.)


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:18 PM

Page 76

s›nda geçen bir olay› Uzunçarfl›l›, Âli Tarihi'ne dayanarak flöyle nakletmektedir:85 Yavuz Sultan Selim Sirkeci ile Sarayburnu aras›nda sahile basit bir köflk yap›lmas›n› Abdüsselam Çelebi'ye emretmifl, o da Yal› Köflkü olarak bilinen köflkü yapt›rm›flt›. Yavuz Sultan Selim, köflkün çok lüks oldu¤unu görünce can› s›k›larak:

"Ben senin bu kadar para harcamana izin vermemifltim, küçük bir gölgelik yapas›n diye emretmifltim" deyince Abdüsselam Bey bu zor durumu, köflkü kendi mal›ndan hediye olarak yapt›rd›¤›n› arz ve kabulünü istirham ederek kurtarm›flt›r. Yavuz Sultan Selim de onun bu hediyesine karfl›l›k olarak vak›flar›na yard›m olmak üzere ‹zmit taraflar›nda baz› yerleri ona mülk olarak vermifltir.86

Abdüsselam Çelebi, Küçükçekmece'ye yapt›rm›fl oldu¤u bu hay›r eserleriyle hem insanl›¤a büyük hizmetlerde bulunmufl hem de beldenin imar›na katk› sa¤lam›flt›r. ‹stanbul'u Rumeli'ye ba¤layan yol güzergah›nda bulunan bu eserlerden yüzy›llardan beridir insanlar›n faydalanmakta oldu¤unu görmekteyiz. Abdüsselam Çelebi'nin Küçükçekmece'deki imaretinde yöre halk› ve yolcular yiyip içmekte, sa¤l›k sorunlar›na deva bulmakta, kervansaray›nda konaklamakta, camiinde namaz k›lmakta, medresesinde ilim Abdüsselam Çelebi Camii iç görünüflü.

tahsil etmekte ve çeflmesinden su içmekte idiler. As›rlard›r Küçükçekmecelilere ve gidip gelen yolculara hizmet veren Abdüsselam Çelebi'nin tarihî eserle-

ettirmifltir. Abdüsselam Vakfiyesi'nde bu mescidin

rinden birço¤u bugün yok edilmifltir. Küçükçekme-

imaretin içinde bulundu¤unu kaydedilmekte fakat

ce’nin mimar› Abdüsselam Çelebi’nin bu eserlerin-

mimari yap›s› ve di¤er özellikleriyle ilgili herhangi bir

den günümüze yeniden yap›lm›fl bir camisi, y›k›k bir

bilgi verilmemektedir. Evliya Çelebi'nin de seyahat-

çeflmesi ve bak›ms›z bir türbesi intikal etmifltir..

namesinde Tekke Cami olarak söz etti¤i bu mescidin

85

l. H. Uzunçarfl›l›, Osmanl› Tarihi, C. II, Ankara 1964, s. 305. 86

Minberini Aflç›bafl› Hüseyin A¤a yapt›rm›flt›.87 VakfiABDÜSSELAM ÇELEBi MESC‹D‹

‹. Ayd›n Yüksel, Osmanl› Mimarisinde Kanuni Sultan Süleyman Devri, C. Vi, ‹stanbul. s. 4.

ye'de belirtilen medrese, imaret ve mescidin uzun sü-

87

Abdüsselam Çelebi, Küçükçekmece'de yapt›rm›fl ol-

re hizmet verdikten sonra takriben XIX. yüzy›l›n orta-

du¤u medrese ve imaretin yan›nda bir de mescit infla

lar›na do¤ru harabe haline geldi¤ini tahmin etmekte-

76 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

Ayvansarayi Hüseyin Efendi, Hadikatü'l -Cevami, (haz. Ahmet Nezih Galitekin), ‹flaret Yay›nlar›, ‹stanbul 2001, s. 394.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:18 PM

Page 77

Küçükçekmece’de bulunan Abdüsselam Çelebi Türbesi’nin tamir edilmesine dair Padiflah iradesi

yiz. Abdüsselam Mescidi'nin yerine 1967 y›l›nda Abdüsselam Camii ad›yla yeni bir cami yap›lm›flt›r.88 Bugünkü Cami betonarme olarak yeniden yap›lm›fl olup eski camiden günümüze yaln›z minarenin kürsü ve pabuç k›sm› ulaflm›flt›r. Minarenin kür-

Abdüsselam Çelebi Türbesi kitabesi

sü yüzeyinde, kafl kemeri olan birer nifl vard›r. Cami kare planl› olup son cemaat yeri iki katl›d›r. ‹kinci kat›n orta bölümü Cami'nin harimine do¤ru balkon olarak ç›kma yapmaktad›r. Ana kubbe kasnakl› olup 4

rese yapt›rm›flt›. Vakfiyesinden medresenin imaretin

adet ayd›nl›k penceresi bulunmakta ve duvarlara se-

hemen yan›na yap›ld›¤›n› ve "fler'i ifllerde ve hakikat

kizgen bir geçifl sistemiyle oturmaktad›r. Kasna¤›n alt

ilimlerinde ilahî bilgilerle donanmak hususunda ifl-

k›sm›nda Kur'an› Kerim'den ayetler celi sülüs hatt›y-

lev görmek üzere on odas›, dershane ad› verilen bü-

la yaz›lm›flt›r. Mihrap Kütahya çinisiyle kapl›d›r ve

yük bir salonu ve bu odalara ait sofalar›yla ortas›nda

k›ble duvar›nda ç›k›nt› yapmaktad›r. Minber ise ah-

f›skiye bulunan ve parlak tafllarla döflenmifl bulunan

flaptan yap›lm›flt›r.

di¤er bir sofas›n›n ve iki helas›n›n" bulundu¤unu ö¤renmekteyiz. Ayr›ca medresede ders okutan müder-

ABDÜSSELAM ÇELEB‹ MEDRESES‹

rislere, ders okuyan talebelere, kendi hayr› için cüz

Abdüsselam Çelebi, Küçükçekmece'yi ilim ve irfan

okuyanlara, mescidin imam›na, müezzinine, temiz-

beldesi haline getirmek amac›yla buraya bir de med-

likçisine (ferrafl), imaretin yemekhanesi ve kileri

Dünden Bügüne Küçükçekmece 77

88

Semavi Eyice agm., s. 89.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:18 PM

Page 78

için yevmiyeler tahsis etmifl, mescit ve zaviyenin has›rlar›yla mumu için de tahsisatlar yapm›flt›r. Abdüsselam

Çelebi'nin

Küçükçekmece'de

yapt›rm›fl oldu¤u medrese ve imaretle ilgili 1525 Tarihli Vakfiyesi, Vak›flar Genel Müdürlü¤ü Arflivi'nde bulunmaktad›r. Bu vakfiye 747 numaral› "Ondördüncü Haremeyn Vakfiyesi" adl› defterinin 278. s›ra numaras›nda kay›tl› olup flu bilgiler yer almaktad›r: "Defterdar Abdülallâm o¤lu Abdüsselam Bey, Küçükçekmece'de bir mescid-i flerifi ve aralar›nda iki sofa ve her birinin yan›nda bu sofalara bitiflik birer oda bulunan ve tabhâne (mutfak) ad› verilen karfl›l›kl› iki yer odas›n›, iki sofan›n aras›ndan ç›kar›lm›fl di¤er bir oday›, kad›nlar›n ve evlilerin inmelerine mahsus bir avlu ve bir hela ile birlikte di¤er bir oday›, parlak tafl ile döflenmifl bir ortal›¤›, bu ortal›¤›n ortas›nda flad›rvan denilen bir f›skiye ve bu ortal›¤›n

Namazgâh Çeflmesi

üç taraf›nda gölgeli¤i, kap›n›n iç taraf›nda yük indirmeye mahsus di¤er bir ortal›¤› ve burada hayvanlar›

evi bugüne kadar varl›klar›n› devam ettirememifltir.

sulamak için bir çeflmeyi, üç ah›r›, dükkan›ar›, yanla-

Günümüzde sadece 1967 y›l›nda yeniden yap›lan ca-

r›nda bulunan helalar›, bir mutfa¤›, bir kileri, bir

mi, türbe ve çeflmesi ayakta bulunmaktad›r.90

odunlu¤u ve mutfa¤›n yan›nda iki helas› bulunan bir imaret-i flerifi bina eyledi. Ve yine bu imaretin yan›nda fler'i ifllerde ve

ABDÜSSELAM ÇELEBi ÇEfiMESi (NAMAZGÂHLI ÇEfiME)

hakikat ilimlerinde ilahî bilgilerle donanmak husu-

Cami ve türbe ekseninin bat› taraf›nda bulunan çefl-

sunda ifllev görmek üzere on aday›, dershane ad› veri-

me, alt kotta olup basamakla inilmektedir. Kitabesi

len büyük bir salonu ve bu odalara ait sofalar›, orta-

yoktur. ‹brahim Hakk› Konyal› arflivinde bulunan fo-

s›nda f›skiye bulunan ve parlak tafllarla döflenmifl bu-

to¤raf›n arkas›ndaki notta "Küçükçekmece'de Ab-

lunan di¤er bir sofay› ve iki helas› bulunan bir med-

düsselam Efendi Namazgâh›" yaz›lmaktad›r. Namaz-

rese-yi flerifi inflâ etti."

gâhlar; aç›kta namaz k›lmak için bir set üstünde (ba-

Yine Abdüsselam Çelebi'nin Küçükçekmece

zen çeflme üstünde) yap›lm›fl sahalard›r ki bunlara

kasabas›nda " ... köprübafl›nda bulunan ve üzeri çar-

k›ble taraf›n› göstermek üzere birer mihrap tafl› da

dak olan bir meflrubat dükkan›n› tamam›yla, imare-

konulmufltur. Dikdörtgen bir prizma fleklindedir, sol

tin mescidi için bir seccade ve befl hal› vakfetti¤ini"89

taraf›ndaki tafl basamaklarla çeflmenin üzerine ç›k›l-

Vakfiye'sindeki kay›tlardan anlamaktay›z. Abdüsse-

maktad›r. Fakat mihrap tafl› günümüze ulaflamam›fl-

lam Çelebi'nin Küçükçekmece'de yapt›rm›fl oldu¤u

t›r, alçak bir platforma muntazam ifllenmifl küfeki ta-

bu vak›f eserlerinden medrese, imaret ve meflrubat

fl›ndan yap›lm›fl olup bir duvar›n üzerinde bulun-

78 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

89

VGM. Arflivi, 14. Haremeyn Vakfiyesi, s. 409, 106, 113, Recep 931 (Nisan 1525). 90

Feriha Engiz, Silivri ve Küçükçekmece'de Osmanl› Eserleri, Yay›nlanmam›fl Lisans Tezi, ‹stanbul Universitesi, Edebiyat Fakültesi, 1966; Mustafa Özdamar, "Namazgahlar", Vak›flar Dergisi, Say›: XX, s.221.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:18 PM

Page 79

maktad›r. Çeflmenin teknesi ve ayna tafl› 4 dilimli bir kemeri olan bir nifl içerisine yerlefltirilmifltir. Niflin iki yan›nda ince sütunlar› hat›rlatan yivler bulunmaktad›r. Kitabesi bulunmayan çeflmenin ayna tafl› kaybolmufl ve yeri aç›k bulunmaktad›r. Türk sanat›n›n klasik üslubunu yans›tan çeflmenin, imaretin ilk kurulufluyla birlikte yap›lm›fl oldu¤unu söyleyebiliriz. Çeflmenin suyu ise Yar›mburgaz Ma¤aralar› ete¤inde bulunan Tuna Suyu denilen kaynaktan gelmekteydi. Tarihî bak›mdan büyük bir k›ymete sahip olan bu çeflme günümüzde oldukça harap ve bak›ms›z bir durumda bulunmaktad›r. PÎR PAfiA ÇEfiMESi Abdüsselam ‹maret ve Zaviyesi'nin çevre duvar›n›n d›fl

Pîr Pafla Çeflmesi

yüzeyinde, yola bakan taraf›nda ise ikinci bir çeflme daha bulunmaktad›r. Halk aras›nda Sadrazam Emîni veya Emim Çeflmesi olarak da bilindi¤i rivayet edilen

de ayn› flekilde kabartmalarla süslüdür. Kubbe görü-

bu çeflmenin ismi "Pir" kelimesinin "Emini" veya "Pi-

nümü veren dalgal› kemerli s›¤ nifl içinde oval bir ro-

ri" olarak yanl›fl okunmas›ndan kaynaklanmaktad›r.

zet etraf›ndan ç›kan stilize akanthus (kenger) yap-

Bu çeflmenin güzel barok profilli kemerinin

raklar›, çift çubuklar ve C k›vr›mlar› görülmektedir.

üstünde otuz kartufl içinde sülüs hatla yaz›lm›fl befl

Muslu¤u kopar›lm›fl ve yala¤› sa¤lam durumda bu-

sat›rdan oluflan bir kitabesi bulunmaktad›r. Bu çefl-

lunmaktad›r. Kitabede flu sat›rlar yaz›l›d›r:93

menin kitabesinde; Abdüsselam Bey'in Hazret-i

91

Ebubekir'in soyundan olan Eflrefzade ve Pir Pafla’n›n

ÂI-i s›ddîk necl-i Eflref-zâde hem

neslinden oldu¤u yaz›lmaktad›r. Eflrefzade'nin de

Sadr-› esbak Pîr Pafla nesl-i o zât

Abdüssselam Bey gibi M›s›r'dan geldi¤ini ve 1484 ta-

Hem dahi Sülâle-i Abdüsselâm

rihinde vefat ederek ‹znik'e defnedildi¤ini hat›rlad›-

Seyyîd Aziz Beyefendi-i hûb s›fat

¤›m›zda, her ikisinin de akraba olabilece¤ini söyleye-

Ceddi Mîr Abdüsselam Efendinin

biliriz. Eski sadrazamlardan Pir Pafla’n›n91 da bu soy-

Mütevellî oldu vakf›na bu zât

dan gelmifl oldu¤unun kaydedildi¤i kitabede, bu çefl-

Gördü ceddi vâk›f-› mumâ ileyh

menin ise yine kendi neslinden olan Seyyid Aziz Be-

Etmifl irva âtflan-› kainat

yefendi taraf›ndan III. Selim döneminde (H 1210 / M

Çeflme-sâr›ndan müdam ayn-i kerem

1795/96) yapt›r›lm›fl oldu¤unu anlamaktay›z. Çefl-

Su gibi akar ecr-i hasenât

me'nin iki yan›nda ise Bizans bafll›kl› iki sütun bu-

Ayn-i cûd ile cihanda serteser

Büyük devlet adamlar›ndan biri olan Pir Mehmet Pafla, Yavuz ve Kanuni'nin baflveziri olmufl; doksan senelik uzun bir ömür sürmüfl ve padiflahlara do¤ru söz söylemesi ve sa¤lam fikir vermesiyle tan›nm›flt›r. 92

92

lunmaktad›r. Sütun bafll›klar› bitkisel k›vr›mlardan

K›ld› telh âb-› dahi mâü'l-F›rât

oluflan kabarmalarla hareketlendirilmifltir. Kaidesi

Ferah-efzâ câ-y› dil-cûdan idüp

Dünden Bügüne Küçükçekmece 79

93

Semavi Eyice, agm., s. 92

Hüsamettin Aksu, "Küçükçekmece'de Emini Çeflmesi'nin Kitabesi", Sanat Tarihi Araflt›rmalar› Dergisi, Say›: 13, s. 6162; Bu kitabeyi do¤ru okudu¤unu iddia eden Prof. Dr. Aksu, çok büyük okuma hatalar› yapm›flt›r. Örne¤in: P›r'i "Emin", Kevser-âsâ'y› "Kû emir sad›r", Ceddinde'yi "Cedide", müflrif-i harap'› "mübeflflir i cerran", imar›n'› "imaret" gibi okuyarak 26 yerde okuma hatas› yapm›flt›r. (Salih fiahin)


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:18 PM

Page 80

Yer yerin yenbû-› uyûn-1 hâlisât

ti¤i kaydedilmifltir. Bu vasiyetinde, mezar›n›n üstüne

Kevser- âsâd›r bu mâ ey teflnegân

bir türbe yapt›r›lmas›, etraf›n›n meyve a¤açlar› ve çi-

Gel gel iç bu vâdîde ayn-› hayât

menlerle kapl› bir bahçe haline getirilmesi yaz›lmak-

Gördü bu âsâr-› müflrif-i harâb

tad›r. Ayr›ca türbede gece gündüz Kur'an okumak

Mîr es-Seyyid Azîz gayret-simât

üzere alt› "salih" haf›z tayin edilmesini, bahçenin ba-

Sarf-› nakdînede ayn-› zehebi

k›m› için de bir bahç›van ile bir de hizmetli tutulma-

Etdi icrâ ceddinde vakf o zat

s›n› flart koflmufltur.94

Sû be sû ta'mirine k›ld› k›yam

Abdüsselam Çelebi Türbesi, yap›ld›ktan sonra

Ayn-› cûdiyle i'mar›n râsihât

birçok defa tamir geçirmifltir. Zamanla harap olan

Yapd› bu tarz ile çeflme-sâr›n›

Türbe'nin vak›f mütevellilerinin müracaat› üzerine

Âb-› hayvân ak›dup bâ- sükkerât

padiflah taraf›ndan verilen ferman ile tamir edildi¤i-

fiühedâ-y› Kerbelâ ervâhiyçün

ni görmekteyiz:

Nûfl eyle gel mâ-i miyâh-› sâfiyât›

"Küçükçekmece kazas›nda medfun bulunan

Hüseyin aflktna iç mâü'l-hayât

Defterdar efl-fieyh Abdüsselam Hazretleri'nin türbe-

Sevvedehu el-imam Hac› Evhad Dervifl Ali .....

i fleriflerinin kubbesi çatlam›fl, dört tarafta bulunan

Sene H 1210 / M 1795

duvarlar› da harap olmufltur. Türbe hemen tamir edilirse az bir masrafla yap›labilece¤i, e¤er ileri b›rak›-

ABDÜSSELAM ÇELEBi TÜRBESi

l›rsa çok büyük masraf gerektirece¤i yap›lan muayene

Yavuz Sultan Selim'in M›s›r Seferi dönüflünde bera-

sonucunda ortaya ç›km›flt›r. Türbe kubbesi ve duvar-

berinde getirmifl oldu¤u Abdüsselam Çelebi, uzun

lar›n›n tamir olunmas› için Türbedar Efendi ve kaza

y›llar devlet hizmetinde bulunmufltur. 29 A¤ustos

halk›n›n yazm›fl olduklar› dilekçeleri padiflah hazret-

1526'da, Osmanl› Devleti ve Macaristan Krall›¤› or-

lerine takdim edilmifltir. Söz konusu türbe ve duvar-

dular› aras›nda meydana gelen ve Macaristan'›n bü-

lar›n›n tamiri için keflif ve muayene ettirilerek, mas-

yük bölümünün Osmanl› hakimiyetine girmesiyle

raf defterinin takdim buyrulmas› padiflah hazretleri-

sonuçlanan Mohaç Seferi'ne kat›lm›fl ve sefer dönüflü

nin emir ve ferman› gere¤idir."95

azledildikten sonra Küçükçekmece kasabas›na yer-

Sultan Abdülmecit'in iradesi ve üzerine türbe,

leflmifltir. Burada bir süre oturduktan sonra H 932 (M

26 Aral›k 1848 tarihinde Abdüsselam Vakf›’n›n para-

1526/27) tarihinde vefat ederek burada bulunan

s›ndan 18375 kurufl harcanarak tamir ettirilmifltir.96

medrese ve imareti civar›ndaki kendi türbesine defnedilmifltir.

Abdüsselam Çelebi Türbesi bu tarihten 50 sene sonra bir tamir daha geçirmifltir. Türbe'nin muh-

Abdüsselam Çelebi'nin bu türbeye defnedil-

temelen 1894 senesi depreminde y›k›larak, harap bir

mesiyle ilgili Vak›flar Genel Müdürlü¤ü’nde bulunan

durumda bulunmas› nedeniyle Vak›flar idaresi tara-

747 Numaral› On Dördüncü Haremeyn Vakfiyesi

f›ndan 1 Nisan 1897 tarihinde fiura-y› Devlete (Da-

Defteri'nin 420. sahife ve 279. numaras›nda kay›tl›

n›fltay) gönderilen yaz›da; tamirat için 8700 kurufla

vakfiye ekinde de Engürüs Seferi ve Budin'in fethin-

müteahhide verildi¤i ve Abdüsselam Bey Vakf›’n›n bu

den döndü¤ünde 1526 y›l›nda yapt›rm›fl oldu¤u med-

paray› ödeyecek gücünün bulundu¤u belirtilmifl ve

resesinin yan›ndaki bahçeye gömülmesini vasiyet et-

tamir ihalesinin onanmas› istenmifltir. Türbe'nin ta-

80 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

94

Semavi Eyice, agm., s.90.

95

BOA. ‹ DH. 184/10193 (H 24 Muharrem 1265/M 20 Aral›k 1848). 96

BOA. ‹ DH. 188/10539 (H 30 Muharrem 1265/M 26 Aral›k 1848).


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:18 PM

Page 81

Abdüsselam Çelebi Türbesi


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:18 PM

Page 82

Abdüsselam Çelebi Türbesi.

mir ve onar›m› için fiura-y› Devlet onay›ndan sonra

mece kasabas› imam› Ali o¤lu Ahmet Efendi ile Ru-

19 Mart 1897 tarihinde de Sultan II. Abdülhamit'in

meli Kordonu Evkaf Muhasebecisi Ahmet fiükrü

97

iradesi al›nm›flt›r.

Efendi'nin vekili Mustafa Efendi O¤lu Seyit Hasan

Bak›rköy fleriye sicillerinde geçen bir kay›ttan

Efendi'nin haz›r bulunmufl olduklar› ve kaza ahali-

Abdüsselam Çelebi'nin türbesinde türbedarl›k göre-

sinden Ahmet, Hüseyin, Mustafa, di¤er Mustafa ve

vinin Osmanl›'n›n son zamanlar›na kadar devam et-

Mehmet A¤alar›n da birlikte flahadet etmeleriyle, söz

mifl oldu¤unu da görmekteyiz. fieriye sicili kayd›nda

konusu türbedarl›k hizmetine liyakat ve istihkak›

"fiehremanetine ba¤l› Küçükçekmece kasabas›nda

olan kasaba halk›ndan Ahmet Efendi'nin tayini ve

bulunan ve Evkaf-› Hümayun idaresine ba¤l› vak›f-

eline bir k›t'a padiflah berat› ihsan bulunmas› i'lam

lardan eski defterdar merhum Abdüsselam Efen-

olunmufl."98 oldu¤u kaydedilmifltir.

di'nin türbesinde hizmet etmek üzere günlük 4 akçe

Yine fleriye sicilindeki ikinci bir kay›ttan da

ile türbedarl›k görevinde bulunan Süleyman ve Mus-

Türbedar Ahmet Efendi'nin sekiz y›l türbedarl›k gö-

tafa Efendiler bundan bir süre önce çocuksuz olarak

revinde bulunduktan sonra vefat etti¤ini ve yerine

vefat etmifl olduklar›ndan bu hizmet bofl kalm›flt›r.

Küçükçekmece köyü imam›n›n büyük o¤lu Mehmet

Kaza Meclis ‹daresi’nde kurulan mecliste; Küçükçek-

Hilmi Halife ile Küçük o¤lu Selami'nin türbedar ola-

82 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

97

BOA. ‹ Ev 1314.U14 (H 4 fievval1314/M 8 Mart 1897). 98

Bak›rköy fieriye Sicili, No: 3, s. 14 (H 12 fievval 1307/M 1 Haziran 1890).


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:18 PM

Page 83

rak tayin edildi¤ini görmekteyiz. "Haremeyn-i muh-

f›’na ba¤l› Eyüp Sütlüce'de bulunan büyük bir bahçe,

teremeyne ba¤l› vak›flardan eski Defterdar Abdüsse-

ev ve dükkanlar›yla ilgili tevliyet davas›nda, Abdüsse-

lam'›n ‹stanbul, Küçükçekmece ve sair yerlerde bulu-

lam Bey'in torunlar›ndan ve vak›f mütevellilerinden

nan camii flerifi vak›flar›ndan olmak üzere günlük

Müteveffa Pir Mehmet Bey O¤lu Mustafa'n›n öz k›zla-

3'er akçe vazife ile Küçükçekmece kasabas›nda bulu-

r› olup Silistre'de oturan fierife Habibe ile ‹stanbul'-

nan türbedarl›k ve günlük 3'er akçe vazife ile 2 adet

da oturan fierife Saliha isimli hatunlar; 25 Aral›k 1745

ki, toplam 3 adet türbedarl›k cihetlerine padiflah›n

tarihinde mahkemeye baflvurarak Abdüsselam Bey'in

yüce berat-› flerifi ile sahip olan Mehmet Ali o¤lu Ah-

neslinden olduklar›n› iddia etmifller ve Sütlüce'de

met Halife vefat ederek görevi ve yeri bofl kalm›fl ol-

bulunan vak›f gayr-i menkullerinin mütevellileri

du¤undan, söz konusu kasaba imam›n›n büyük o¤lu

olarak kabullerini istemifllerdir.101

Mehmet Hilmi Halife'nin kasaban›n idare meclisin-

Camii’nin mihrap taraf›nda yer alan türbe alt›-

de kurulan mecliste imtihan› yap›larak k›raat ve dira-

gen plana sahiptir. Üzeri kurflun kapl› bir kubbeyle

yet sahibi oldu¤u görülmüfl ve kasaban›n ileri gelen-

örtülüdür. Türbenin güney taraf›nda bulunan girifl

leri taraf›ndan da kabul görmesi üzerine söz konusu

bölümünün, önceki mimarisinde bulunan, ahflap ka-

türbedarl›k görevinin Mehmet Hilmi Efendi ve küçük

p›s› ve çevre duvar örgüleri bugünkü halinden daha

o¤lu Selami'ye verilmesi için Padiflah berat› verilme-

yüksek oldu¤unu göstermektedir. Muhdes oldu¤u

99

si" uygun görülmüfltür.

anlafl›lan ve üç basamakla girilen ön mekanda, girifl

Bugün hala ayakta ve bak›ms›z bir durumda

kap›s›n›n iki yan›na, tu¤ladan yap›lm›fl yuvarlak ke-

bulunan Türbe, her kenar› 4.60 cm olan alt›gen bir

merli birer pencere yerlefltirilmifltir. Günümüzde üs-

yap›d›r. Yüksekli¤i 4.10 cm olup üstü kasnaks›z yay-

tü aç›k olan bu mekan›n, üslup ve yap›m tekni¤ine

van, kurflun bir kubbe ile örtülüdür. K›ble yönünde

bak›ld›¤›nda türbeden farkl› bir dönemde yap›ld›¤›

4.60 x 3.42 m2 ebad›nda bir girifl holü ve her cephe-

anlafl›lmaktad›r. Girifl kap›s› tafl sövelidir ve kap› at-

sinde ise yuvarlak kemerli birer penceresi bulun-

k›s› üzengi üzerine oturmaktad›r. Bu atk›n›n üzerin-

maktad›r. Türbe kap›s›n›n üstünde bulunan sülüs

de hafifletme kemeri, üstünde ise as›l kitabe bulun-

hatl› kitabe tafl›, etraf›n› çeviren kabartma süslerden

maktad›r. Bu mekan›n zemini, geometrisi düzgün ol-

görüldü¤ü gibi, XVI. yüzy›la yani Türbe'nin ilk yap›s›-

mayan tafllarla kapl›d›r. Duvarlar moloz tafl ve tu¤la

na aittir. Bu kitabede Abdüsselam Çelebi'nin ölüm

yöntemiyle almafl›k olarak örülmüfltür. ‹ki köflesine

tarihini belirten flu beyit yaz›l›d›r:

ise iki adet tafl sütun yerlefltirilmifltir. Türbenin ana

Tesbih edüp melekler eder dua ve tarih Abdüs-

girifl kap›s› yuvarlak tafl kemerlidir ve do¤rudan söve-

selam'a olsun Darüsselam mesken ... 932" yaz›l›d›r.100

ler üzerine oturmaktad›r. Ahflap kap› yap›m tekni¤i-

Abdüsselam Çelebi, Küçükçekmece'den baflka

ne ve tokma¤›na bak›ld›¤›nda 19. yüzy›lda yap›ld›¤›

baflta ‹stanbul olmak üzere Edirne, ‹zmit, Belgrad ve

anlafl›lmaktad›r. Türbenin duvarlar› d›fltan kesme tafl

‹zmir'de de birçok mescit, kervansaray, han, hamam,

örgülüdür ancak iç taraf› s›val›d›r. Her kenar›nda bi-

mektep ve çeflmeler yapt›rm›flt›r. Abdüsselam Çelebi

rer adet büyük pencere yerlefltirilmifltir. Türbe'nin iç

vak›flar›yla ilgili belgelerden bu vak›f eserlerinin bir

duvarlar› Horasan s›val› olup kubbesi ise çimento s›-

süre kendi neslinden gelen mütevelliler eliyle idare

vakf›d›r. Kubbe kurflun kapl›d›r ve saça¤› profilli tafl

edildi¤ini görmekteyiz. Nitekim Abdüsselam Vak-

silme ile bitmektedir.

99

Bak›rköy fieriye Sicili, No: 5, s. 27 (H 1 Zilkade 1315/M 24 Mart 1898). 100

Dünden Bügüne Küçükçekmece 83

101

Feriha Engiz, agt.

BOA. ‹stanbul Ahkam Defteri: 2, s. 65.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 84

KiBRiT FABRiKASI

Eylül 1892 tarihinde yaz›lan bir yaz› ile icar anlaflma-

Osmanl› Devleti’nde sanayileflme daha çok askerî

s› iptal edilerek, fabrikan›n yap›m› durdurulur.102

alanlarda yo¤unlaflmakta ve devlet eliyle yap›lmakta

Bu geliflme üzerine Sadaret taraf›ndan, Osman-

idi. 19. yüzy›l›n ikinci yar›s›ndan sonra yeniden dü-

l› Kibrit fiirketi’nin özel vekili bulunan Halphen‘e fab-

zenlenen ticaret kanunlar› ile ülkede sanayileflme ça-

rika yap›m› için daha uygun bir arazi bulmalar› öneri-

l›flmalar›n›n önünün aç›ld›¤› ve özel teflebbüsün sa-

lir. fiirket yetkilisi Halphen ‘in yapt›¤› araflt›rmalar so-

nayi ve endüstri alan›nda bir tak›m giriflimlerde bu-

nucunda, Küçükçekmece Gölü’nü denize ba¤layan bo-

lunmufl oldu¤u görülür. Bu teflebbüslerde yeterli ser-

¤az üzerinde bulunan ve mülkiyeti Sultan II. Mahmut

maye birikimine sahip olmayan yerli sanayiciler yeri-

Vakf›’na ba¤l› bulunan bir arsa bulunur. Halphen, 22

ne, yabanc› sermaye ile kurulan flirketlerin aktif ola-

Ekim 1892 tarihinde Baflbakanl›¤a vermifl oldu¤u di-

rak piyasaya girmifl oldu¤unu görmekteyiz. Bu flirket-

lekçesinde; söz konusu yerde bulunan arsan›n, yerle-

lerden biri de Frans›zlar taraf›ndan kurulmufl olan

flim yerlerine uzak olmas› nedeniyle fabrika yap›m›na

Osmanl› Kibritleri Anonim fiirketi (Sociètè Anonym

uygun bir yer oldu¤unu belirtir ve k›fl gelmeden inflaa-

des Allumettes Ottomanes) dir.

ta bafllanmas› için ruhsat talep eder.

19.yüzy›l›n sonlar›nda yabanc› yat›r›mc›lar

Bunun üzerine ‹stanbul Belediyesi taraf›ndan,

için düzenlenen ticaret kanunlar›ndan faydalanmak

Küçükçekmece’de seçilen bu yerin fabrika kurmaya

ve bu do¤rultuda yat›r›m yapmak isteyen yabanc› gi-

uygun olup olmad›¤›n›n belirlenmesi amac› ile bir rapor

riflimciler aras›nda bulunan Frans›zlar, ‹stanbul’da

haz›rlanmas› gündeme gelir. Bu amaçla söz konusu ye-

modern bir kibrit fabrikas› kurmak üzere çal›flmalara

re, 5 Kas›m 1892 tarihinde Ticaret ve Nafia Bakanl›¤›

bafllarlar. ‹lk önce fabrika kurulacak arsay› bulmak

taraf›ndan bir fen heyeti gönderilir. Heyetin bafl›nda

için ifle koyulurlar. Uzun araflt›rmalar sonucunda

bakanl›¤›n fen heyeti bafl ressam› Kirkor Efendi ile ‹s-

mülkiyeti Hazine-i Hassa’ya ba¤l› Kurba¤al›dere

tanbul Belediyesi Hendesehane’sinin muallim me-

102

BOA. BEO 142/10628-6

Çiftli¤i’nin 56 atik dönümlük arazisi, Kav ve Kibrit Osmanl› fiirketine 40 seneli¤ine tahsis edilir. 24 May›s 1892 tarihinde flirketin idare meclisi baflkan› Nuri Beyefendi ile Hazine-i Hassa ‹daresi aras›nda bir anlaflma imzalan›r. Kad›köy Kazas›’na ba¤l› Çifte Havuzlar civar›nda yap›lmas› planlanan fabrikan›n inflaat›na bafllan›l›p belli bir aflamaya geldikten sonra, kibritin ihtiva etti¤i kimyevi maddelerin patlay›c› özelli¤i bulundu¤u ve insan sa¤l›¤› bak›m›ndan tehlikeli maddeler içerdi¤i flayias› halk aras›nda yay›lmaya bafllar. Fabrikan›n mesire alanlar›na yak›n olmas› ve yak›n çevresinde meskenler bulunmas› nedeniyle çevre halk› da fabrikan›n yap›lmas›na karfl› giriflimlerde bulunurlar. Bu giriflimler sonucu, Hazine-i Hassa Nâz›r› Mikail Portakalyan Pafla taraf›ndan 27 Kibrithane’nin vaziyet plan›.

84 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 85

Kibrithane’nin topo¤rafyas›.

muru Binbafl› Asaf Bey bulunmaktad›r. Bu heyet tara-

lar›n kaplayaca¤› ve bu durumun da tarihi de¤eri bulu-

f›ndan bir rapor haz›rlan›r. Haz›rlanan bu raporda,

nan ve askeriyenin kullanm›fl oldu¤u önemli yollar-

yap›lmas› istenilen fabrikan›n demiryolunun 23. km

dan biri olan Çekmece Köprüsü’nün y›k›lmas›na ne-

civar›nda Küçükçekmece Köyü’ne 1080 ve istasyona

den olaca¤›, ayr›ca gölde yap›lmakta olan bal›k avc›l›-

800 m mesafede bulundu¤u, demiryolu hatt› ile gölün

¤›n› da yok edece¤i gibi civar köylerin temiz havas›n›

aras›nda ve anayolun bitifli¤inde olmas› nedeniyle ve

da kirletece¤i belirtilmifltir.103

fabrikada yan›c› ve parlay›c› imalat› yap›laca¤›ndan ve

‹stanbul Belediyesi’nin bu olumsuz raporu

askeri nakliyat›n da bu demiryolu hatt› ile yap›lmas›

üzerine Ticaret ve Naf›a Bakanl›¤› taraf›ndan yeniden

nedeniyle, kibrit fabrikas›n›n orada yap›lmas›n›n çok

bir rapor haz›rlat›lmas› gündeme gelir. Bu amaçla,

mahzurlu oldu¤u dile getirilir. Yine raporda, Allah ko-

Daire-yi Askeriye, Bahriye Nezareti ve Tophane-i

rusun, bir patlama ve y›k›m meydana gelmesi duru-

Amire taraf›ndan görevlendirilen, Erkân› Harbiye

munda demiryolu hatt›n›n çal›flmaz olaca¤›, gölün

Miralaylar›ndan ‹brahim Emin b. Muhyiddin, Barut-

aya¤› kapanarak ön taraflar›nda bulunan meydan› su-

hane-i Âmireler Memuru Miralay Es-Seyyid Necip b.

Dünden Bügüne Küçükçekmece 85

103

BOA . BEO 142/10628-19


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

Frans›z Kibrit Fabrikas›, 2008

8:19 PM

Page 86


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 87


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 88

fierafettin, Bahriye Esaiyye Miralaylar›ndan Abdullatif ve Bahriye Kola¤alar›ndan Mehmet R›za isimli uzman kifliler taraf›ndan 30 Kanunu evvel 1308 /11 Ocak 1893 tarihinde bir rapor haz›rlan›r.104 Küçükçekmece civar›nda yap›lmas› düflünülen Kibrit Fabrikas›’n›n belirlenen yerine dair rapor: Kibrit Fabrikas›n› yapacak flirket taraf›ndan seçilen iki yerden birincisi; Rumeli Demiryolu’nun 19. kilometresi civar›nda ve Ayestafanos (Yeflilköy) ‹stasyonu’nun 1800 metre bat›s›ndaki yerdir. Buras› Baruthane-i Amire’ye takriben 4 kilometre mesafededir. Di¤eri; Söz konusu demiryolu hatt›n›n 22. kilometresine yak›n Küçükçekmece Köyü istasyonu civar›nda, demiryolu hatt›yla gölün aras›nda kalan arazidir. Bu iki mevkiden Küçükçekmece civar›ndaki mevki, Baruthane ve Demiryolu hatt›na daha uzak olup fabrika yap›lmas›na daha elveriflli bulunmaktad›r. Bu nedenle Ayestafanos civar›ndaki birinci yerden vazgeçilerek, Küçükçekmece civar›ndaki ikinci yerle ilgili çal›flKibrithane’nin mevkii ve kibritin yap›l›fl›n› anlatan rapordan bir sayfa.

malara baflland›. Ve afla¤›da arz edilece¤i üzere bu bölgede kibrit fabrikas›n›n yap›lmas›nda herhangi bir mahzur görülemedi. Bu mevki hakk›nda, daha önceden oraya giden memurlar taraf›ndan verilen raporda ortaya konulan

Dördüncüsü; Çekmece ve Kalatarya (fienlikköy)

mahzurlardan biri, ilk önce buraya infla olunacak fabri-

Köyleri ve civar›n›n temiz havas›n› tamamen kirletece¤i

ka, Rumeli Demiryolu bitifli¤inde bulunup yan›c› mad-

gibi hususlar›ndan ibarettir.

deler imalat fabrikas› olmas› nedeniyle, bir yanma ve

Fenni nedenler ortaya konulmaks›z›n belirtilen bu

patlama olmas› durumunda tren hatt›n›n ifllemez hale

mahzurlar›n araflt›r›l›p incelenmesi için kibritin kaç çe-

gelece¤idir.

flit maddeden meydana geldi¤i, bunlar›n içinde hangi

‹kincisi; bir yanma ve y›k›lma meydana geldi¤in-

tehlikeli maddelerin bulundu¤u ve tehlikelerinin derecesi

de gölün aya¤› kapanarak gölün civar›nda bulunan ve

ile bu tehlikeleri bertaraf etmenin çarelerinin mümkün

afla¤›da kalan mahalleri su basaca¤› ve Çekmece Köprü-

olup olmad›¤›n›n araflt›r›lmas› gerekiyor.

sü’nün y›k›lmas›na neden olaca¤›d›r.

Bu bölümde yapt›¤›m›z incelemelerde Doktor

Üçüncüsü; bu durumda Çekmece Gölü’nde yap›-

Paul Labarthe’›n Dictionnaire Populaire De Médecine Usu-

lan bal›kç›l›¤›n zarar görece¤i ve bal›k av›ndan yap›lan

elle ad›ndaki kitab›n›n 97 ve takip eden sayfalar›ndaki

büyük istifadenin yok olaca¤›,

kibritler için, afla¤›daki terkipler yaz›l› bulunmaktad›r.

88 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

104

BOA. BEO 142/10628


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 89

Birinci Terkip: Tutkal, Beyaz fosfor, Cam tozu, Hamz

dana geldi¤i ve bu hamurun patlamas› halinde olan te-

tutya, Su.

sirleri yanma özelli¤i bulunan hamur parçalar›n›n et-

‹kinci terkip: Zamk, Beyaz fosfor, Hamz kurflun,

rafa saç›lmas›ndan ve fabrikada yang›n tehlikesi dahi

Hamz azot, Su.

bir hayli miktar kibritin ya kurutulurken veya balya

Üçüncü terkip: Zamk, Beyaz fosfor, Güherçile, Klo-

yap›l›rken tutuflup kendi kendine bulunduklar› ma-

rat de potas, Hamz tutya, Su.

halde yanmas›ndan ibaret oldu¤u beyân olunur.

Dördüncü terkip: Fromat de potas, Klorat de potas,

Di¤er bir f›kras›nda bundan 20-25 sene evvel

Hamz kurflun, Kibrit Antimon, Toz halinde sünger

kadar bu yolda baz› tehlikeler ve kay›plar meydana gel-

tafl› veya cam, Zamk, Su

mifl ise de flimdilerde al›nan tedbirler ve hamurlar›n

Alt taraf›nda birinci, ikinci terkiplerde patla-

terkiplerinde yap›lan iyilefltirmeler sayesinde bu gibi

y›c› maddeler olmad›¤›n›n beyan› ile yaln›z beyaz

tehlikelerin önü al›nd›¤› ve bu iyilefltirmelerde fosforla

fosfor buhar›n›n havas› kapal› bir mahalde çal›flan ifl-

klorat de potas›n kibrit hamurunda birlikte kullan›lma-

çilerde meydana getirece¤i illet ve hastal›klar say›l-

yarak ayr›lmas›ndan ibaret oldu¤unu beyan ediyorlar ki;

maktad›r. Söz konusu hastal›klar›n meydana gelme-

burada verilen terkip yukar›da Labart’›n ifadeleri s›ra-

mesi için gerekli tedbirleri alman›n ve bu tedbirler

s›nda 5. terkip olmak üzere yazd›¤›m›z terkibin ayn›d›r.

çerçevesinde özellikle kendi kendine parlay›p yanma

Bu anlatm›fl oldu¤umuz ifadelerden, kibrit

tehlikesini ortadan kald›rmak için afla¤›da beyan olu-

fabrikalar›nda patlama yüzünden meydana gelen

nan k›rm›z› fosforlu kibrit tertibat›n› zikrediyor.

tehlikeler, bundan y›llarca önce fabrika içinde bulu-

Beflinci Terkip:

nan iflçiler bak›m›ndan ortaya konulmufl ve bunun

Klorat de potas Kibrit antimon

Kibritlerin uçlar›na konulacak hamurun içeri¤i

Su

da gerekli tedbirler ile flimdilerde önü al›nm›fl oldu¤u anlafl›l›yor. Klorat de potas›n banliyö trenlerini (flimendi-

K›rm›z› fosfor Kibrit Antimon Kuru tutkal

fer) havaya uçurdu¤una veya uçuraca¤›na, fabrikalar› Kibrit kutular›na sürülecek hamurun içeri¤i

y›karak göl ayaklar›n› doldurup, araziyi sular›n basaca¤›na, bal›klar hakk›nda bir tehlike oluflturaca¤›na

Su

veya verece¤ine, bir iki kilometre mesafedeki köyle-

Cam tozu

rin temiz havas›n› kirletece¤ine dair, yapm›fl oldu¤u-

‹flte kibritleri için kabul olunmufl olan terkipler flun-

muz araflt›rmalarda her hangi bir f›kraya tesadüf edi-

lardan ibarettir.

lememifltir. Ve vazife-i acizânemizce meselenin bun-

‘Ambroise Tardieu’un Dictionnaire D’hygiène Publique Et De Salubrité ad›ndaki 5 cilt lügatinin 1.

dan fazla derinlemesine incelenmesine de gerek olmad›¤›n› düflünmekteyiz.

cildinin 72. sayfas›ndan 109. sayfas›na kadar kibritler

Nitekim Küçükçekmece civar›nda seçilmifl

hakk›nda olan aç›klamalar çerçevesinde kibrit fabri-

olan fabrika yeri konusunda komisyonumuz taraf›n-

kalar›nda yan›c› ve parlay›c› özelli¤i bulunan kibrit

dan verilen karar; fabrikada kullan›lacak Klorat de

hamurunun patlamas›, fosforla klorat de potas›n kib-

potas›n bir ihtiyat tedbiri olmak üzere fabrikadan uzak

rit hamurunda birleflmesinden ve bunlar›n pulsuz

olarak Baruthane’nin muhafazas› alt›nda bulunan bir

olarak terkip olunup dikkatsiz kullan›lmas›ndan mey-

mahalde saklanmas› ve her gün kullan›lacak miktar›n

Dünden Bügüne Küçükçekmece 89


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 90

oradan fabrikaya getirilmesi flart›yla ad› geçen yerin

Sadaret Makam›na,

fabrika kurulmas›na uygun oldu¤undan ibarettir. Bu

Sadaret tezkeresi ekleriyle birlikte elimize ulaflm›fl olup,

konuda emir ve ferman Padiflah hazretlerinindir.

Padiflah hazretlerinin huzurlar›na takdim edilmifltir.

Ticaret ve Naf›a Bakanl›¤› taraf›ndan, uzman kifli-

Gere¤i üzere Padiflah hazretlerinin iradeleri ç›km›fl ol-

lere haz›rlatt›r›lan bu olumlu rapor üzerine bakanl›k, fiu-

makla bu konuda emir ve ferman Padiflah hazretlerine

ra-y› Devlet’in de mütalaas›n› alarak, durumu bir yaz› ile

aittir.

bakanlar kuruluna iletir.105 18 Ocak 1893 tarihinde Ba-

4 Rebiü’l evvel 1311/ 2 Eylül 1309[Miladi: 15 Eylül 1893]

kanlar kurulunda yap›lan müzakereler sonucunda al›nan

Padiflah hazretlerinin Baflkâtibi Süreyya:

karar üzerine, Sadaret (Baflbakanl›k) taraf›ndan, fabrikan›n kuruluflu iradesi al›nmak üzere 31 A¤ustos 1893 tari-

Bu tarihten sonra yap›m›na bafllanan fabrika-

hinde padiflah hazretlerine sunulur.106 Ve nihayet Küçük-

n›n, Agop Bey taraf›ndan yap›lan projesinde,

çekmece’ye Kibrit Fabrikas› yap›lmas› ruhsat›, 15 Eylül

80x63m (4980 m2) büyüklü¤ünde oldu¤u görül-

1893 tarihinde verilen padiflah iradesi ile al›nm›fl olur.

mektedir. Yine ayn› projede Küçükçekmece’ye giden yola yak›n bir mesafeye de 120 m2 büyüklü¤ünde bir

Daire-i Sadaret Say›: 516

lojman infla edilmesinin kararlaflt›r›ld›¤› görülmek-

105

BOA. MV 73/36

tedir. Fakat günümüzde mevcut olmayan bu lojma-

106

BOA. ‹. TNF 1313. Ra.4.

Devletli Efendim Hazretleri Kibrit Fabrikas› yap›lmas› için daha önceden padiflah hazretlerinin yüce iradeleri ile izin verilmiflti. ‹mtiyaz verilen flirket taraf›ndan Küçükçekmece Köyü ile istasyonu aras›nda bulunan ve Evkaf-› Hümayun’dan mazbut cennetmekân Sultan II. Mahmut Han hazretleri vakf-› flerifinden senelik 7 kurufl icare-i müecceleli 4 kurufl 15 para mukataa-i zeminli 25 atik dönüm mülk, sahil taraf›nda 5000 m2 arsa üzerine müfltemilat ile birlikte bir fabrika yap›lmas› padiflah hazretlerinin izinleri ile oldu¤undan, bu iznin uygulama aflamas›na geçmesi ve söz konusu arsan›n bedel-i öflre ba¤lanmas› hususunun Defter-i Hakani (Tapu Bakanl›¤›)’ye havalesi ve Nafia (Bay›nd›rl›k) Bakanl›¤›’na bilgi verilmesine dair fiura-y› Devlet (Dan›fltay)’den tanzim olunan mazbata, ekleri ile beraber arz ve takdim edilmifltir. Bu konuda Padiflah hazretlerinden nas›l bir emir ve irade buyrulur ise, o iradeye uygun olarak gere¤i yerine getirilece¤inin beyan› ile Sadaret tezkiresi kaleme al›narak huzurlar›n›za takdim olundu, efendim. 18 Safer 1311/ 8 A¤ustos 1309 [31 A¤ustos 1893] Sadrazam ve padiflah dan›flman›: Cevad

90

I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

Kibrit Fabrikas› yap›lmas›na dair padiflah iradesi.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 91

n›n, yap›lan araflt›rmalar›m›zda hiç infla edilmedi¤i

tehlikesiz ancak daha pahal›yd›. Osmanl› Kibritleri

anlafl›lm›flt›r.

Fabrikas›, 1900’lü y›llar›n bafllar›na dek üretime de-

Küçükçekmece Osmanl› Kibritleri Fabrika-

vam edecek ancak verimli olamad›¤› için bir süre

s›’n›n 1897 y›l›n›n Mart ay›nda üretim faaliyetlerine

sonra kapat›lacakt›. Yap›m›ndan bu güne 113 y›l geç-

bafllad›¤› rivayet olunmaktad›r. Osmanl› Kibritleri

mesine ra¤men, geçirdi¤i onca y›llara meydan oku-

Fabrikas›, dört büyük daireden oluflmakta ve döne-

yan yap›, bugün halen kullan›l›r bir durumdad›r. Gü-

minin büyük fabrikalar›ndan biri olma özelli¤ine sa-

nümüzde yap›n›n bir k›sm›nda lastik üretimi yap›l-

hip bulunmaktayd›. Zor flartlar alt›nda kurulan bu

makta ve bir k›sm› da mermer iflleme atölyesi olarak

fabrika, iç pazar›n neredeyse yar›s›n› karfl›lamakta ve

kullan›lmaktad›r.

Avrupa’ya kibrit bile ihraç edilmekteydi.

Osmanl› Kibritleri Fabrikas›’n›n cephe karak-

Osmanl› Kibritleri, Karadeniz’den getirilen

teri bozulmadan günümüze kadar ulaflm›flt›r. Tek

kavak ve ›hlamur a¤açlar›n›n kütüklerinden imal

katl› olan binan›n d›fl duvarlar› kâgirdir. fiet çat›l›

edilmekteydi. Kibrit çöpleri ve kutusunun yap›ld›¤›

(tepeden ayd›nlanmas›na imkân veren örtü sistemi)

kütükler önce buhar kazanlar›nda yumuflat›l›r, elyaf-

çelik konstrüksiyonlu çat›y› profilli demir ayaklar ta-

lar› fliflirilerek kabuklar›ndan ayr›ld›ktan sonra ke-

fl›maktad›r. Fakat bugün fabrika, bölücü duvarlar ile

sim makinesine gönderilirdi. Kibrit çöplerinin elli

befl birime bölünmüfltür.

tanesi bir araya getirilerek kesilir, kutular› ise ayr›

19. yüzy›l›n eklektik (özgün, seçici) üslubuyla

makinelerde imal edilirdi. Kurutma iflleminin ard›n-

yap›lm›fl olan fabrikan›n cephesi, do¤u ve bat› yönü

dan kibritler, fabrikan›n kimya hanesinde haz›rlanan

düzen olarak simetriktir. Yaln›z do¤u cephesinde

ecza macunlar›na bat›r›larak kutulamaya haz›r hale

tu¤la dekoratif elemanlar daha fazla kullan›lm›flt›r.

getirilirdi. Üzerine Osmanl› Kibritleri yaz›l› Türkçe

Ne yaz›kt›r ki, duvarlarda baz› pencere ve kap›lar ka-

ve Frans›zca etiketler yap›flt›r›ld›ktan sonra kutular,

pat›lm›fl olup, zaman içinde farkl› yerlerden cephe

arabalarla tafl›n›r ve içlerine kibrit çöpleri yerlefltiril-

düzenine uyumsuz kap›lar aç›lm›flt›r. Fabrikan›n bat›

dikten sonra onarl›k paketler halinde sand›klara ko-

cephesinde makinelerin buharla çal›flt›¤› döneme ait

nulurdu. ‹çinde elli kibrit çöpü olan kibrit kutular›,

bacalar hâlâ durmaktad›r.

7.200 kutudan oluflan sand›klara konularak sat›fla su-

Osmanl› Kibritleri Fabrikas›, ‹stanbul 1 nu-

nulmaktayd›. Günde on befl sand›k kibrit üreten fab-

maral› Kültür ve Tabiat Varl›klar›n› Koruma Kurulu

rikada, büyük ço¤unlu¤u kad›nlardan oluflan iki yüz

taraf›ndan 27.08.1991 gün ve 2717 say›l› karar› ile tes-

iflçi ve elli personel çal›flmaktayd›. O dönemin mo-

cil edilmifltir. Fabrika hakk›nda iki farkl› bilgiye ula-

dern fabrikalar›ndan biri olan Osmanl› Kibritleri

fl›lm›flt›r. ‹lki, Giz'in Baflbakanl›k Osmanl› Arflivinde

Fabrikas›’nda üretilen kibritlerin bir özelli¤i de kib-

yapt›¤› araflt›rmalar sonucu ulaflt›¤›n› bildirdi¤i bir

ritlerin kibrit kutular›n›n kenar›nda bulunan eczal›

belgeye dayanmaktad›r.107 Di¤eri ise, Ökçün'ün

k›sma sürtülerek yak›l›yor olmas›yd›. Üretilen bu

1913-1915 sanayi say›m› bilgileridir.108 Giz'den edi-

kibritlerden önce yand›¤›nda çevreye k›v›lc›mlar

nilen bilgilere göre; Avrupal› bir flirket, 1893-2'de

saçmakta olan zehirli fosforlu kibritler üretilmektey-

kibrit üretmek üzere gerekli olan imtiyaz› alm›flt›r.

di. Osmanl› Kibritleri o dönemde art›k üretilmesin-

Askerî makamlar›n yapt›¤› incelemenin ard›ndan,

107

Giz, 1969: 18-9

den vazgeçilmifl olan fosforlu kibritlere göre daha

Florya ile Küçükçekmece aras›nda demir yoluna 22

108

Gündüz Ökçün, 1997: 183

Dünden Bügüne Küçükçekmece

91


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 92

km mesafede bir Frans›z'a ait arsa üzerinde fabrika

5. Aflama: Bu kütüklerden daire hareketli rendeler

kurulmas›na izin vermifltir. Giz, yan›nda 120m2’lik

ile kibrit çöpü kal›nl›¤›nda tabakalar elde edilir.

bir lojman olan fabrikan›n 60x83 m (4.980 m2) bü-

Kibrit kutusu imalat› için kullan›lacak tabakalar›n

yüklü¤ünde oldu¤unu bildirmektedir. Ancak lojman

kal›nl›¤› daha az tutulur.

infla edilmemifl, fabrika da bilinmeyen nedenlerle

6. Aflama: Burada kibrit tabakalar› tam kibrit boyun-

üretime geçmemifltir.

da uzunlamas›na kesildikten sonra ellisi üst üste ge-

Ökçün'ün verdi¤i bilgiler do¤rultusunda da

tirilir ve 50 tabaka birden tezgah b›ça¤›yla kesilir ve

Kibrit Fabrikas›, 1886'da 40 y›l süre ile Mösyö Letra-

alttaki arabaya dökülür. Bu arabalar raylar üzerinde

nej ve fiürekâs›na verilen imtiyaz üzerine, 1888'de

hareket ederek taklak makinesine sevk edilir. Kutu

44.000 lira sermaye ile bir Frans›z flirketi taraf›ndan

ve mahfazalar›n imalat›nda kullan›lacak tabakalar

kurulmufltur.

bükülecek yerlerden çizilerek elde edilir.

Servet-i Fünun'da 22 Eylül 1898 tarihinde ya-

7. Aflama: Kibritler arabalar ile taklak makinesine

y›nlanan "Osmanl› Kibritleri, Küçükçekmece Fabrika-

konulur, bu makineler kendi ekseninde dönerken

s›n› Bir Ziyaret" bafll›kl› makalede: Mösyö Tavrinye

içinden çok s›cak hava geçer, böylece daha önce

Osmanl› Devleti'nde, bir kibrit fabrikas› infla etmek

nemli olan kibrit çubuklar› kurutulur. Mahfaza ve

üzere yard›m alarak anonim bir flirket kurmufl ve bu

sürgülerin yap›m›nda kullan›lacak tahtalar baflka

büyük fabrikay› Küçükçekmece Gölü'yle Edirne Demir

tezgahlarda ifllenir ve üst üste dizilerek makineye ve-

Yolu'nun aras›nda infla etmifltir.109 Fabrika, Çekmece

rilir. Makinenin bir taraf›ndan gerekli olan "en"de

Tren ‹stasyonu'nun ilerisinde Göl'ün denize ba¤land›-

mavi ka¤›t fleridi gelir.

¤› düzlük bir alandad›r. 2 Mart 1313 (14.5.1897) tari110

hinde üretime bafllam›flt›r.

Di¤er taraf›nda kola çana¤› vard›r. ifllem bafllay›nca tahtan›n birini al›r, büker ve mavi ka¤›da ko-

Fabrika 4 büyük birimden oluflmaktad›r. Fab-

la sürer sonra kolal› ka¤›d› bükülmüfl mahfaza veya

rikan›n ç›k›fl› ise arka taraftand›r ve iskeleye gelen kü-

sürgüye yap›flt›r›r. ‹mal edilen kutular ise arabalara

tüklerin depoya tafl›nmas› buradan sa¤lanmaktad›r.

doldurulur. Tezgahlar›n bafl›nda bulunan kad›n ise üretimi kontrol eder.

Kibritin üretim aflamalar› flöyledir: 1. Aflama: Karadeniz sahilinden getirilen kavak ve

8. Aflama: Kutular›n üzerine fabrikan›n ismi yaz›l› etiket yap›flt›r›l›r.

›hlamur kütükleri "etüv"lere sokularak su buhar› ile

9. Aflama: Taklak makinesinde kuruyan kibritler

birkaç saat bekletilir ve elastik hale getirilir.

arabalarla elek makinesine götürülür ve standart d›-

2. Aflama: Etüvden ç›kan kütüklerin hareketli tez-

fl› nesneler ay›klan›r.

gahlarda testerelerle tam 52 cm uzunlu¤unda kesilir.

10. Aflama: S›ralama makinesine küfelere karma ka-

3. Aflama: Kütüklerin kabuklar› balta ile s›yr›larak

r›fl›k halde dökülen kibritler sallanarak kendi ken-

ç›kar›l›r.

dine istif olup gözlere dolar.

4. Aflama: Su buhar› ile doygun hale gelmifl ve ka-

11 . Aflama: Burada s›ralanm›fl kibritler uzun mahfa-

Servet-i Fünun, say›: 339, sene R. 10 Eylül 1314/M.22 Eylül 1898

buklar› soyulmufl olan kütükler torna tezgahlar›na

zalar içine al›n›r.

110

verilir ve ç›k›nt›lar›n düzeltilmesiyle düzgün silindir

12. Aflama: Üst üste bir arada s›ralanm›fl kibritler, iki

kütü¤ü haline dönüfltürülür.

taraf›na keçe yap›flt›r›lm›fl tahta cetveller üstüne al›n›r.

92

I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

109

Gül Köksal, ‹stanbul’daki Endüstri Miras› ‹çin Koruma ve Yineden Kullan›m Önerileri, 2005.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 93

Servet-i Fünun Dergisi’nde Küçükçekmece Kibrit Fabrikas›, (1898)


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 94

Küçükçekmece Osmanl› Kibrit Fabrikas› manzaralar›ndan: Kutular›n imali / Servet-i Fünun, agm.

Küçükçekmece Osmanl› Kibrit Fabrikas› manzaralar›ndan: Kutulara kibrit doldurulmas› / Servet-i Fünun, agm.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 95

13. Aflama: Üzerlerindeki kibritlerle bu cetveller bir araya getirilip üst üste dizilir, 15-20 adedi bir çember içine al›n›p s›k›flt›r›l›r, birbirinden ayr›k biçimde kimyahaneye sevk edilir. 14. Aflama: Çember kimyahanede haz›rlanm›fl s›cak "parafin"e bat›r›l›r, kibritlerin uçlar› ›slan›r, sonra macuna sokulup ç›kar›l›r. Böylece çemberlerde s›k›lm›fl ve levha halinde konulmufl kibritlerin uçlar› eczalanm›fl bulunur. Sonra tekrar rafl› arabalara dizilir. Tak›m›yla etüv makinesi içine gider, orada macun kurur. 15. Aflama: Çemberler di¤er makinelerde aç›l›r, kibritler üst üste istif olunarak eski flekline dönüfltürülür. 16. Aflama: ‹stif olmufl kibritler doldurma tezgahlar›na verilir. Onlar›n bafl›nda bulunan kad›n iflçiler haz›rlanm›fl kibrit kutular›n›n sürgüsünü elleriyle uzat›rlar. Makineler ile her bir kutuya elli tane kibrit konulur. Sonra sürgü mahfazaya yerlefltirilerek

Küçükçekmece Osmanl› Kibrit Fabrikas› manzaralar›ndan a¤aç kütüklerin k⤛t gibi tabaka-i rakika haline getirilmesi ve çenberlere al›nm›fl kibritlerin eczalanmas›/ Servet-i Fünun, agm.

küfeye at›l›r. 17. Aflama: ‹çi kibrit dolu kutular uzunlamas›na yan yana getirilip bir tezgaha verilir ve buradaki rayl› sistemle yürütürler. Bir yandan f›rçalarla kutular›n iki taraf›na ecza sürülür. Do¤rusu fabrikan›n imal etti¤i kibritler atefl almas› için mutlaka kendi kutusunun kapa¤›ndaki eczaya sürülmelidir. Bunun için imalat s›ras›nda hiçbir tehlike söz konusu de¤ildir. 18. Aflama: Kutular otuzar otuzar paketlenip üzerlerine etiket yap›flt›r›l›r ve sand›klara konularak piyasaya sunulur.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

95


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 96

OSMANLI-RUS SAVAfiLARI'NDA

olmayan tüm donanmam›z yand›, 57 gemi batt›, 6000

KÜÇÜKÇEKMECE

denizci öldü (20 Ekim 1827). Bu yap›lan bask›n tarihe "Navarin Facias›" diye geçti.

II. Mahmut devrinde, Osmanl› Devleti'nin askerî gü-

Eflak ve Bo¤dan'› iflgal eden Ruslar Tuna'ya ka-

cü çok zay›f bir durumdayd›. Padiflah, e¤itimli asker

dar indiler. fiumnu, Silistre ve Edirne yolundan gele-

eksikli¤i nedeniyle zor durumda bulunan orduyu e¤i-

rek ‹stanbul'u tehdit etmeye bafllad›lar. Bu durumda

timli hale getirerek modern bir ordu oluflturmak isti-

Küçükçekmece askeri aç›dan önem kazanarak baflkent

yordu. Bunun ilk ad›m› olarak 1826'da Yeniçeri Oca¤›

‹stanbul'un ön karakolu durumuna geldi. Osmanl›

kald›r›larak yerine Asâkir-i Mansure-i Muhamme-

Rus Savafl›'n›n tarihini yazan Von Moltke, Büyük ve

diye kurulmufltu.

Küçük Çekmecelerdeki mevzilerin düflmanca al›na-

Osmanl› ordusunun bu zay›f durumundan isti-

maz oldu¤unu kaydetmektedir. Çünkü önemli savun-

fade etmek isteyen Ruslar, bunu bir f›rsat olarak gö-

ma hatlar› burada yap›lm›fl ve ‹stanbul'un savunulma-

rerek Ah›ska üzerine yürüdüler. Öte yandan Mehmet

s›nda bu hatt›n afl›lamaz oldu¤u bilinmekteydi.

Ali Pafla'n›n Mora'ya yerleflmesi Rusya, ‹ngiltere ve

Osmanl› Devleti, Yeniçeri Oca¤›n› kald›rarak

Fransa'y› endifleye düflürmüfltü. Bu üç devlet 1827'de

henüz kurulmufl bulunan Asakir-i Mansure-i Mu-

Londra'da aralar›nda bir anlaflma yapt›lar. Bu anlafl-

hammediyeyi tam olarak teflkilatland›ramam›fl oldu-

man›n esas›, Yunanistan'a ba¤›ms›zl›k vermek ve

¤undan Ruslara karfl› önemli bir varl›k gösteremedi.

Türklerin Mora'dan ç›kmas›n› sa¤lamakt›.

II. Mahmut bar›fl istemek zorunda kald›. Ruslarla ya-

Bu s›rada Osmanl› ve M›s›r donanmas› Mora

p›lan bar›fl antlaflmas›nda: Osmanl› Devleti, Rus ge-

Yar›madas›'n›n güneyindeki Navarin Liman›'nda de-

milerinin Bo¤azlardan serbestçe geçifli, ba¤›ms›z Yu-

mirli yat›yordu. Ruslar, savafl ilan etmeden, Osman-

nan Devleti kurulmas›, S›rplara muhtariyet tan›nma-

l›-M›s›r donanmas›na savafl açt›lar. Harp nizam›nda

s›, Osmanl›'n›n Kafkasya üzerindeki tüm haklar› ve

1877-1878 Osmanl›-Rus Harbi’nde Türk mültecilerin ‹stanbul’a geliflini tasvir eden bir gravür.

96 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 97


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 98

Karadeniz k›y› kontrolünün Ruslara devri gibi flartla-

93 HARB‹'NDE KÜÇÜKÇEKMECE

r› kabul ederek çok a¤›r bir anlaflma imzalamak zo-

‹lk ça¤lardan Osmanl›'n›n son dönemine kadar çok

runda kald›.

önemli bir geçifl noktas› ve verimli araziler üzerinde

1829 Edirne muahedesiyle biten harpte, Rus

bulunan Küçükçekmece, 1877-78 Osmanl› Rus Savafl›

ordular› Edirne'ye girmifl, Yunanl›lara istiklal, S›rp-

s›ras›nda Yeflilköy'e kadar ilerleyen Rus ordusu tara-

lara muhtariyet vermek suretiyle Trakya büyük bir fe-

f›ndan yak›l›p y›k›ld›. Kasabada oturanlar Rus zul-

laketle karfl› karfl›ya kalm›flt›. Birçok yer yak›l›p y›k›l-

münden kaçarak daha güvenli bölgelere gittiler. Rus

m›fl, birçok nüfus zayi olmufl, halk büyük kay›p ve za-

iflgaline kadar Küçükçekmece'de bulunan hükümet

rarlara u¤ram›flt›r. ‹flgal ordusunun önünden kaçan

binas›n›n da buradan Bak›rköy'e tafl›nm›fl oldu¤unu

halk köylerini terk ederek muhacir durumuna düfl-

28 Aral›k 1878 tarihli arfliv belgesinden anlamaktay›z:

müfllerdir. Bu savafl sonucu sadece K›r›m'dan gelen

Küçükçekmece kazas› hükümet dairesinin Ba-

muhacirlerin say›s›n›n 200 bin kifliye ulaflt›¤› ifade

k›rköy'e nakledilmesi talebi üzerine mahalliyle yap›-

edilmektedir.

111

lan yaz›flmalar sonucu verilen cevapta: Küçükçekme-

Ruslar Trakya'da 93 gün kald›ktan sonra çekil-

ce kazas› halk›n›n hemen hemen tamam› Rus istila-

mifllerdir. Bu savafl esnas›nda bir y›l boyunca Rami

s›yla birlikte da¤›lm›fl olup, burada 10 hane ve birkaç

K›fllas›'nda kalan Sultan II. Mahmut, 1829 k›fl›nda, o

dükkan kalm›flt›r. Ayr›ca hükümet kona¤›n›n Ruslar

s›rada henüz yeni olan buharl› bir vapurla Büyükçek-

taraf›nda oturulmaz derecede tahrip edilmesi nede-

mece'ye gelmifl, buradan Balatina Köyü’ne giderek o

niyle tamir edilmesi hem uzun zamana hem de büyük

çevrede avland›ktan sonra, yine vapurla Küçükçek-

masraflara muhtaç oldu¤undan, hükümet heyetinin

mece'ye geçmifl ve geceyi buradaki Barutçubafl› Köfl-

Bak›rköy'de kalmas› ve burada geçici olarak bir hü-

kü'nde geçirmifltir.

kümet merkezi edinilmesiyle, Küçükçekmece'nin de muhafazas› için bir miktar zabtiye b›rak›lmas› gerekmektedir.112 Küçükçekmece bölgesinde bulunan köyler, çiftlikler ve orman alanlar› da Ruslar taraf›ndan iflgal edilerek yak›l›p y›k›lm›flt›r. Ruslar›n zulmüne u¤rayan bölge sakinleri bu zulümler karfl›s›nda kaçacak yer aram›fllar, Eyüp civar›na ve ‹stanbul'un yak›n semtlerine ak›n etmifllerdir. Müslüman ahaliye uygulanmakta olan bu zulme bölgede bulunan köylerde ve çiftliklerde oturan Rum ve Bulgar ahalinin de ortak oldu¤unu görmekteyiz. Yine bölgede Rus zulmüne u¤rayan Edirne'nin Dimetoka ahalisinden 33 kiflinin ‹stanbul'a göndermifl olduklar› dilekçede, Rus zulmünün vard›¤› boyutlar› flu flekilde ortaya koymaktad›r: Edirne'nin Dimetoka kabas›nda bulunan ve 5-6 bin neferden ibaret olan Rus askerleri istedikle-

98 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

111

Abdullah Saydam, K›r›m ve Kafkas Göçleri, Türk Tarih Kurumu Bas›mevi, Ankara 1997, s. 69. 112

BOA. ‹. fiD. 43/2273 (R 16 Kanun-› evvel 1294/M 28 Aral›k 1878).


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 99

ri gibi Müslümanlar›n evlerinin kap›lar›n› k›rarak içeri girmekte, çoluk çocuklar›n› evden kovarak eve

Dimetoka ahalisinden Kalilizade Mehmet Bey de 12 Aral›k 1878 tarihinde vermifl oldu¤u dilekçesinde:

kendileri yerleflmektedirler. Bu flekilde evleri tahrip

Hisarbeyi ahalisinden Hac› Mehmet ve 14 ya-

etmekte ve içinde oturulmaz bir hale getirmektedir-

fl›ndaki ç›ra¤› Hasan o¤lu fierif de¤irmene giderler-

ler. Kaza ve köylerde birtak›m Rum ve Bulgarlar si-

ken Salt›k köyü Hristiyanlar›ndan 3 kifli önlerini ke-

lahlanarak, köylerde bulunan Müslüman ahaliye et-

serek Hac› Mehmet'i araban›n sa¤ ön tekerle¤ine, ç›-

medik zulüm b›rakmamaktad›rlar. Müslümanlar›n

ra¤›n› da sol ön tekerle¤ine ba¤layarak öküzlerini

bütün mallar› ya¤malanmakta, ev ve hayvanlar› elle-

sürmüfller. Hac› Mehmet'in üzerine tüfekle atefl ede-

rinden al›nmakta, üzerlerindeki yorgan ve elbiseleri

rek sol aya¤›n›n bald›r›ndan ve sonra da ensesinden

de gasp edilmektedir. Hisarbeyli köyünden Hac›

yaralam›fllar ve bu yara sonucu da ölmüfltür. Ç›ra¤›n›

Mehmet ve fierif isimli flah›slar, de¤irmene giderken

ise ensesinden b›çakla yaralam›fllar ve vefat etti zan-

elleri kollar› ba¤lanarak kurfluna dizilmifllerdir. fia-

nederek b›rak›p gitmifllerdir. Daha sonra Hac› Meh-

d›man köyünden Murat'› civar köylü Rumlar öldür-

met'in cesedini yakm›fllar. Buralarda çok büyük zu-

müfller ve s›¤›rlar›n› da sürüp götürmüfllerdir. Aksa-

lümler yap›lmaktad›r, her yap›lacak zulmü yazacak

kal Köyü’nden Mustafa'y› da idam etmifllerdir. Em-

olursak birkaç bin cilt kitap olur.

niyetimiz kalmam›fl ve hayat›m›zdan ümit kesmifl durumda bulunmaktay›z.

Halen Rus askeri bulunan Dimetoka'n›n Demirviran Köyü’nde bulunan eflk›yalar martini tüfekle-

Dünden Bügüne Küçükçekmece 99

Osmanl›-Rus Savafllar› sonucunda Yeflilköy’e yerleflen Rus askerleri. Guillaume Berggren, 1878 (Bahattin Öztuncay, Dersaadetin Foto¤rafç›lar›, 2006)


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 100

Müftü Es-Seyyid Mehmet Nureddin'in Küçükçekmece'ye iskan edilmeleri için Tafll›ca halk› ad›na padiflaha vermifl oldu¤u dilekçe. fievketli, Kudretli, Muhabbetli Velinimetimiz Padiflah›m›z Efendimiz Hazretlerine ... Her türlü iyilik ve yard›m Allah'tand›r. Her türlü ikrama lay›k olan padiflah hazretlerinin Allah'a kulluk ve yak›nl›k kazand›klar› günden beri ve ömürleri var oldu¤u sürece kendilerine hizmette bütün varl›¤›m› gönülden riyle Müslüman ahaliye hücum ederek 120 s›¤›r,

vakf ve sarf etmeyi adam›fl bulunmaktay›m. Padiflah hazretleri yüce kere-

500'den fazla koyun, birçok kat›r ve merkeplerini çal-

miyle, kullar› bulunan halk›m›z›n iskan› için Küçükçekmece'nin karfl› ta-

m›fllar, köylülerin evlerini ve eflyalar›n› ya¤malam›fl-

raf›nda çiftlik-i hümayunu tahsis etmiflti. Padiflah hazretlerinin baflda-

lard›r. Köyden kaçan ahalinin birço¤unu yakalayarak

n›flmanlar›ndan Hamdi Pafla'ya ait olan bu çiftli¤i, yine Padiflah hazret-

ellerinden ba¤lay›p öldürmüfller, ayr›ca 3 kad›n› da öl-

lerinin iradesi ile bundan bir kaç ay önce Avc›bafl› ‹brahim A¤a'yla beraber

dürdükten sonra gaz dökerek kibritle tutuflturup yak-

giderek bu çiftli¤i incelememiz sonucunda; arazinin cennetli¤i, su ve hava-

m›fllard›r. Yine ahalinin evlerinde ve ellerinde bulunan

s›n›n güzelli¤i nedeniyle iste¤e uygun bir yer oldu¤u görülmüfl ve her bak›m-

zahireler Ruslar taraf›ndan al›narak Dimetoka'ya nak-

dan fakir olan halimize elveriflli bulundu¤u Padiflah hazretlerine arz edil-

ledilmifl, un de¤irmenleri yak›lm›flt›r. Gümülcüne ci-

mek üzere Hamdi Pafla'ya ifade olunmufltu. Padiflah hazretlerinin saye-

var›nda 30 haneli Müslimler, 15 haneli Köfl, 25 haneli Vak›f Mektep, 18 haneli Köseler, 55 haneli Karaviran ve yine 55 haneli Babalar, 60 haneli Sarpdere köyleriyle 15 haneli Ramazan Mahallesi, 20 haneli ‹slam Yataklar› Mahallesi'yle beraber 9 ‹slam köyü, Bulgar ve Rumlar taraf›ndan eflya ve hayvanlar›yla beraber tamamen ya¤maland›ktan sonra evleri de tamamen yak›lm›flt›r. Hac› Ali Köyü’nde Müslümanlar›n erkek, kad›n ve çocuklar›n›n tamam› öldürülmüfl, evleri ve camiieri yak›lm›flt›r. Vak›f köyü halk›ndan Sait o¤lu Salim, tarlas›n› sürmekte iken Uzunköprü kazas›ndan 6 Hristiyan ve 2 Rus askeri taraf›ndan a¤›r bir flekilde dövülerek, öküzleri ve bir kat›r›n› da zorla al›p götürmüfllerdir. Bu fle-

sinde bu çiftli¤in iskan için elveriflli ve mesken yapmaya çok uygun oldu¤u görülmüfl ve buras›n›n bizim iskan›m›za verilece¤i yolunda da arkadafllar›m›z›n ço¤u bu durumu ailelerine mektupla bildirmifllerdi. Avusturya'n›n Bosna ahalisi hakk›nda ›slahat yerine yapm›fl olduklar› zulüm ve tecavüzler, bir iki aydan beri had safhaya varm›fl olmas› nedeniyle, bu halk›n bir an evvel tek s›¤›na¤›m›z olan Osmanl› Devleti'ne (Dar-ül amana) ald›r›lmalar› için her hafta posta ile yaz›flmalar yap›lmakta ve periflan halde bulunan hallerini bildirerek yard›m talep etmektedirler. Bu ahalinin buraya hicret ettirilerek iskanlar› için uygun bir mahallin tahsisinin Padiflah hazretlerinin iradesine ba¤l› bulundu¤undan ve ziraat vaktinin ise yak›nlaflmakta oldu¤undan bu konuda taraf›m›za verilecek Padiflah’›n emir ve ferman›na itaat edece¤imizi arz etmeye cür'et eyledik. Emir ve ferman Padiflah hazretlerinindir.

kilde Ruslar›n a¤›r muamelelerine maruz kalan Müslüman halk dayanamayarak, hicret etmifl olan halktan baz›lar›yla birleflerek Ruslara hücum etmifllerdir. Bunun sonucunda Ruslar, Arda Nehri'nin öbür taraf›na çekilmek zorunda kalm›fllard›r. Burada halktan baz›lar› ev-

100 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

R 5 fiubat 1295 / M 17 fiubat 1880 Tafll›ca Müftüsü es-Seyyid Mehmet Nureddin


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 101

lerine tekrar dönmüfllerdir. Bölgede her ne kadar kara-

Ruslar, Küçükçekmece kasabas› ile birlikte Do-

kollar yap›l›p jandarma yerlefltirilse de cephaneleri tü-

lap çay›r›, Papaz Bergos Çay›r›, Kozal›kalt› Çay›r›, Ka-

kendi¤inden bir fley yapamamaktad›rlar. ‹psala'n›n

d›asker Çay›r›, Moha Çay›r›, Sazl›dere Çay›r›, Azatl›

Baylanc›k Köyü’ne gelen Rus askerleri, köydeki bütün

Baruthanesi bölgesi, Yezir Çay›r›, Tafll›burun, Kara-

otlar›n Uzunköprü'ye nakli için araba istemifller, orada

göl'ün sonunda bulunan Filyos Köprüsü ve Sazl›bosna

bulunan Osmanl› askerleri taraf›ndan burada araba

köyalt›na kadar ki alanlar› da iflgal etmifllerdi.114

yoktur cevab› verilmifl ise de, "Biz yok bilmeyiz, gidip gelinceye kadar arabay› isteriz." demifllerdir.

Ruslar›n Yeflilköy'e kadar ilerleyip burada karargah kurmalar›ndan sonra Osmanl› Hükümeti 19

Ayr›ca bu belgeden Kaza-y› Erbaa Sanca¤›'na

Ocak 1878 tarihinde Rusya'dan mütareke istedi. 9 ay

ba¤l› Büyükçekmece, Küçükçekmece, Çatalca ve Si-

7 gün süren 93 Harbi 31 Ocak 1878'de imzalanan

livri kazalar›yla Terkos ve Suyolu nahiyeleri ve köyle-

Edirne Mütarekesi ile sona erdi. Ruslar, Küçükçek-

rinde oturup çiftliklerde çal›flan Bulgar ve Hristiyan

mece bölgesinde 445 gün kalm›fllar, iflgal ettikleri

ahalinin de Rus askerleriyle birlikte hareket ettikle-

yerleri birçok felaket ve zarara soktuktan sonra bu-

rini ö¤renmekteyiz.113

ralar› terk etmifllerdir.

113

Dünden Bügüne Küçükçekmece 101

BOA. Y.PRK. A. 2/3 (H 2 Zilhicce 1295/M 27 Kas›m 1878). 114

BOA. HH. d. 21385.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 102

KIRIM MUHAC‹RLER‹ KÜÇÜKÇEKMECE’DE

200.000 K›r›m Tatar› sefil ve periflan bir halde Türk

Küçükçekmece bölgesine hicret eden guruplardan

topraklar›na gitmek üzere K›r›m'› terk etti. K›-

biri de K›r›m Tatarlar›d›r. Tatarlar›n K›r›m'dan Tür-

r›m'dan Türkiye'ye yap›lan en büyük göç dalgas› bu

kiye'ye kitle halinde göçleri, 1783'de Rusya impara-

idi. Rus bask›s› yüzünden atalar›n›n yurdunu göçerek

torlu¤u'nun K›r›m'› ilhak ederek, K›r›m Hanl›¤›'n›

terk eden K›r›m Tatarlar›, maddi ve manevi

ortadan kald›rmas›yla bafllam›flt›r. Ruslar K›r›m'› ifl-

bak›mdan periflan olmufllar ve bunun neticesinde

gal ettikten sonra Çarl›k hakimiyetini benimsemeye-

nüfus olarak k›r›l›p gitmifllerdir.

ce¤i aç›k olan unsurlar›, özellikle de K›r›m Hanl›k

XIX. yüzy›l›n ortalar›na kadarki ve özellikle de

Hanedan› Geraylar, Ruslara karfl› ön saflarda savafl-

1860’lardaki göçlerle gelen K›r›m Tatar muhacirleri

m›fl olan beyler, mirzalar, di¤er askerî ve dinî önder-

Osmanl› topraklar›n›n muhtelif bölgelerine ve Os-

lerle onlar›n yak›nlar› K›r›m'dan ç›kar›larak Osman-

manl› Rumelisi'ne de iskan edilmifllerdi. Rumeli'ye

l› ülkesine sürülmüfllerdir. 1783 sonras›nda kitle gö-

yerlefltirilen K›r›m Tatarlar›ndan pek ço¤u "93 Har-

çü mahiyetindeki ilk dalga 1792- 1793 y›llar›nda ger-

bi"ni yani 1877- 1878 Osmanl› Rus Savafl›'n› yaflad›-

çekleflti. Bunu 1802-1803, 1812- 1813 ve 1830’lu y›l-

lar. Daha vatanlar›ndan geleli 20 sene bile olmadan

lardaki dalgalar takip etti. En büyük göç dalgas› ise

art›k Bulgaristan yahut Romanya haline gelmifl olan

1853-1856 K›r›m Harbi'ni takip eden on y›l içinde ol-

iskan yerlerinde kendilerini tekrar Hristiyan idaresi

du. K›r›m Savafl› sonras› Rus hakimiyetinde kalan ve

alt›nda buldular. Böylelikle, bu insanlar›n ço¤u ikin-

buralarda yaflayan K›r›m Tatar halk› Rus yetkililerin

ci bir hicrete, yani Rumeli'nden Anadolu'ya göçe

büyük bask›lar›na u¤rad›. Bu bask›lar sonucu en az

bafllam›fllard›r.115 K›r›m muhacirlerinin Rumeli'den

102 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

Karfl› sayfa üst K›r›m Muhaciri Bahçesarayl› Abdullah o¤lu Hac› Seyyid ‹brahim taraf›ndan fiamlar Köyü Camii’ne vakf edilen Kur’an-› Kerim’den ilk sayfa. Karfl› sayfa alt K›r›m mühacirlerinin Küçükçekmece’ye iskân edilmeleri için verdikleri dilekçe.

115

Hakan K›r›ml›, "K›r›m'dan Türkiye'ye K›r›m Tatar Göçleri", www.kirimdernegi.org


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 103

son göç dalgas› Balkan Harbi'yle birlikte yaflanm›flt›r. Di¤er Türk unsurlar›n yaflad›¤› gibi K›r›ml› Müslüman ahali de Bulgar ve Yunan zulümlerinden kaçarak kendilerini tekrar Osmanl› Devleti'nin müflfik kollar›na atm›fllard›r. Ruslar›n K›r›m Yar›madas›'n› 1783 senesinde istila etmeleriyle bafllayan göç dalgas›nda 1914 senesine kadar 1.000.000 ile 1.200.000 K›r›m Türkü hicret etmifltir. 1864-1873 y›llar› aras›nda iskan ettirilen K›r›m Türkleri genellikle Tekirda¤, Büyükçekmece, Küçükçekmece, ‹stanbul, Edirne, Adana, Bursa, Sivas, Ankara ve Konya bölgelerine iskan edilmifllerdir.116 1853-1856 K›r›m Harbi'nden sonra Küçükçekmece bölgesine gelen K›r›m muhacirleri Hazine-i Hassa idaresine ba¤l› bulunan Sazl› Bosna arazisi baflta olmak üzere muhtelif çiftlik ve köylere iskan edilmifllerdir.117 ‹skanla birlikte sorunlar› bitmeyen muhacirlerin bu sorunlar›n› idari yetkililere vermifl olduklar› dilekçelerle dile getirdiklerini görmekteyiz. K›r›m muhacirlerinden Ahmet o¤lu Latif, Ahmet o¤lu ‹smail, Ahmet o¤lu Moriti ve Seyyid Yunus Ömer isimli flah›slar Kaza-i Erbaa Kaymakam› Ali Kemal Bey'e vermifl olduklar› dilekçelerinde içinde bulunduklar› durumu dile getirmekteydiler: K›r›m muhacirlerinden ve Akmolla Hoca tak›m›ndan›z. Çoluk çocuklar›m›zla birlikte iskan için Küçükçekmece kazas›na gönderilerek Ayaza¤a kö-

mut, Abdulkadir ve Murat'›n Kaza-i Erbaa Kaymaka-

yünde iskan olunmufluz. Burada köy ahalisi bizlere et

m› Ali Kemal Bey'e vermifl olduklar› dilekçelerinde:

ve yiyecek verip kar›nlar›m›z› doyurmaktad›rlar. Fa-

K›r›m muhacirlerinden ve Elmal› ahalisinden Hoca

kat ziraatç›l›k yapmak üzere köyahalisinden talep et-

Abdullah Efendi tak›m›ndan olup iskan edilmek üze-

ti¤imiz köyün bofl arazilerinden olan tarlalar› ver-

re daha önceden Silivri, Küçükçekmece ve Bak›rköy'e

mediklerinden 15 günden beri orada sefil ve zaruret

gönderilmifltik. Bizler ev ve barklar›m›z› terk ederek

içerisinde bulunmaktay›z. Bu köyden söz konusu

Osmanl› Devleti'ne s›¤›nm›fl gariplerdeniz. Yevmiye-

tarlalar›n veyahut baflka bofl arazilerin verilmesini

lerimiz verilemedi¤inden fakr u zaruret içerisinde

talep etmekteyiz.

118

Yine K›r›m muhacirlerinden olup 4 hanede 24 nüfusa sahip ailelerin temsilcileri Feyzullah, Mah-

bulunmaktay›z. Birikmifl olan maafllar›m›z›n bir an evvel verilmesini ve iskan edilerek de zaruretten kur119

tar›lmam›z› talep etmekteyiz.

Dünden Bügüne Küçükçekmece 103

116

Güler Ganjuk, K›r›m'dan Göç ve Anadolu'da ‹skan›, (Yay›nlanmam›fl Lisans Tezi) ‹stanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, (tarihsiz). 117

BOA. fi D.1279/2 (H 18. Safer 1288/M 9 May›s 1871). 118

BOA. A.MKT. UM 458/21 (H 16 fiaban 1277/M 27 Nisan 1861). 119

BOA. A.MKT. UM 472/24 (H 4 Zilkade 1277/M 14 May›s 1861).


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 104

BALKAN HARB‹'NDE KÜÇÜKÇEKMECE

Arnavut isyanc›lar›n Karada¤'a s›¤›nmas› üzeri-

Bir kara devleti olan Rusya, s›n›rlar›n› büyüterek

ne Osmanl› Devleti buraya asker sevk etti. 3 Ekim 1912

güçlü bir devlet haline gelmek için s›cak denizlere in-

y›l›nda Bulgaristan, S›rbistan, Yunanistan ve Karada¤

meyi milli bir politika haline getirmiflti. Bu amac›n›

hükümetleri Bab›ali'ye ortak bir nota vererek hükü-

gerçeklefltirmek için Balkan ülkelerindeki milliyet-

metten üç gün içinde S›rbistan, Makedonya, Arnavut-

çilik ak›mlar›n› destekleyerek bu ülkeleri Osmanl›

luk ve Girit'e ba¤›ms›zl›k verilmesini istediler. Balkan

yönetiminden koparmak istiyordu. Öte yandan Avus-

Devletleri bat›l› devletlere de ortak nota vererek istek-

turya da Balkanlar'da sömürgecilik ve nüfuz mücade-

leri kabul edilmedi¤i takdirde silahla kabul ettirecekle-

lesi vermekteydi. Balkan Harbi'nin ç›kmas›nda Rus-

rini bildirdiler. 8 Ekim 1912'de Karada¤'›n Osmanl›

ya'n›n takip etti¤i Panslavizm siyasetiyle Avustur-

Devleti'ne savafl ilan etmesi ile Birinci Balkan Savafl›

ya'yla aralar›nda süregelen Balkanlar'› paylaflma re-

bafllam›fl oldu. Di¤er müttefikler de 13 Ekim'de ortak

kabetinin büyük etkisi bulunmaktad›r.

bir nota vererek Rumeli'nin milliyet esas›na göre ba-

Di¤er taraftan Balkan ülkelerinin kendi arala-

¤›ms›z idarelere ayr›lmas›n› istediler ve arkas›ndan da

r›nda Osmanl› Devleti'ne karfl› birleflmelerini en-

savafl ilan ettiler. Balkan Savafl› do¤u (Trakya) ve bat›

gelleyen bir tak›m sorunlar vard›. Bunlar›n bafl›nda

(Makedonya, Arnavutluk) olmak üzere iki cephede ce-

Bulgar Kilisesi'nin Rum Ortadoks Kilisesi'nden ay-

reyan etti. Do¤u cephesinde Bulgarlarla, bat› cephesin-

r›ld›¤› tarihten beri Makedonya'da birçok kilise ve

de de bütün müttefiklerle savafl›ld›. Ayr›ca denizde de

mektebin kime ait oldu¤u sorunundan do¤an "kili-

Yunan donamas›yla harp edildi. Osmanl› fiark Ordusu

seler meselesi" geliyordu. Sultan III. Abdülhamit

23 Ekim 1912 y›l›nda kendisinden 3 kat fazla olan Bul-

tahtta kald›¤› sürede Balkan Devletleri aras›ndaki bu

gar ordusuna yenilerek Çatalca'ya kadar çekildi. Edir-

ve benzeri sorunlar› körükleyerek onlar›n Osmanl›

ne, Tekirda¤ ve Silivri'yi iflgal ederek Çatalca'ya kadar

Devleti'ne karfl› birleflmelerini önlemekteydi. Sul-

ilerleyen Bulgar kuvvetleri, kuzeyde Karadeniz sahilin-

tan Abdülhamit'in tahttan indirilmesinden sonra

den bafllayarak Ormanl›, Hisarbeyli, Celepköy, Tafra,

iktidara gelen ittihatç›lar, 3 Temmuz 1911 tarihinde

Da¤yenice, Çanak, Kestanelik, Subafl›, Okkal›, ‹zzettin-

ç›kard›klar› bir kanunla "ihtilafl› kilise ve mekteple-

köy, Çatalca'n›n güney k›s›mlar›, Ahmediye ve Mimar

rin nüfus nispetine göre aidiyetinin tespit edilmesi"

Sinan köylerine kadar kuzeyden güneye uzanan hatta

kanunu ç›kararak Balkan milletleri aras›ndaki en

konufllanm›fllard›. Burada bulunan Türk köyleri Bul-

önemli ihtilaf› halletmifl oldular.

garlar taraf›ndan tahrip edilmifl, tahrip edilen köylerin

Rusya Balkan devletlerinin bir birlik içerisinde

ahalisi ‹stanbul yönüne do¤ru kaçm›fllard›. Ayr›ca Ha-

bulunmas›n› engelleyen ve Türkiye'ye ait olan Make-

d›mköy istihkamlar›n›n Çatalca Cephesi eteklerinde

donya'n›n taksimi konusuna el att›. Rusya'n›n bu k›fl-

bulunan köylerin de harp bölgesinde kald›¤› belirtile-

k›rtmas› sonucunda Osmanl› Devleti'ne ait toprakla-

rek, istihkamlar önünde bir engel teflkil etmesi nede-

r›n taksimi esas› üzerinde 13 Mart 1912'de Bulgaristan

niyle baflka bir mahalle tafl›nmas› zorunlulu¤u ortaya

Yunanistan, A¤ustos 1912'de Karada¤ Bulgaristan,

ç›km›flt›. Fakat fliddetli k›fl nedeniyle, çoluk çocuklar›n,

Ekim 1912'de de Karada¤ S›rbistan aras›nda bir ittifak

hayvanlar›n, ziraat aletlerinin, ot ve samanlar›n›n da

yap›ld›. Böylece Sultan Abdülhamit'in y›llarca önle-

tahliye edilmesi gerekece¤inden bu durumun periflan

meye çal›flt›¤› Balkan ittifak› kurulmufl oldu.

olmas›na sebep olaca¤› ifade edilmekteydi.120

104 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

120

BCA. 11-7-4-2.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 105

Türk ordusu ise; Terkos Gölü'nün do¤usundan

ateflkes için arabuluculuk istedi. Görüflmelerin de-

güneye do¤ru Yazl›kköy, Boyal›k, Kurukavak, Yass›ö-

vam eti¤i s›rada Balkan yenilgisini iç politika malze-

ren, K›z›lcaali, Örçünlü, Gaziler, Nakkafl Çiftli¤i, Çi-

mesi yapan ‹ttihat ve Terakki F›rkas› kanl› bir darbe

lingirköy, Sazl›bosna, Sancaktepe, Had›mköy, Muha-

ile hükümeti ele geçirdi. 3 fiubat 1913'de savafl yeni-

köy, Bahflayifl, Karaa¤aç ve Büyükçekmece'de savun-

den bafllad›. Yunanl›lar 6 Martta Yanya'y›, Bulgarlar

ma hatt›n› oluflturmufltu. Yine bu bölgede çok iyi tah-

26 Mart'ta Edirne'yi, Karada¤l›lar da 23 Nisan'da ‹fl-

kim edilmifl, tabyalar bulunmaktayd›.

kodra'y› iflgal ettiler. Arnavutluk'taki son Osmanl›

Küçükçekmece bölgesi ise Türk ordusunun lo-

birli¤inin S›rplara teslim olmas› üzerine Edirne'yi

jistik deste¤inin sa¤land›¤› bir merkez olmufltu. Sir-

kurtarmak iddias›yla iktidar› ele geçiren ‹ttihat ve

keci Tren Gar›'ndan yüklenen yiyecek, giyecek ve

Terakki F›rkas› Kamil Pafla'n›n kabul etmedi¤i flart-

sa¤l›k malzemeleri Yeflilköy menzil ambar›nda depo-

lar› kabul etmek zorunda kald›. 30 May›s 1913'te bafl-

lan›yor, oradan Küçükçekmece, Büyükçekmece, Ya-

layan Londra Konferans›, Osmanl› Devleti'yle Balkan

r›mburgaz, Ispartakule, Had›mköy, Bahflayifl, Nak-

Devletleri aras›nda yap›lan anlaflmayla sona erdi. Bu

kaflköy ve Yass›viran köylerinde bulunan menzil am-

anlaflma sonucunda Midye-Enez hatt› Osmanl› Bul-

barlar›na tafl›n›yordu. Küçükçekmece'de oluflturulan

gar s›n›r› olarak kabul edildi. Edirne, Trakya ve De-

ikmal deposunun yan› s›ra menzil ve sahra hastanele-

dea¤aç Bulgaristan'a; Selanik, Güney Makedonya ve

riyle Sefaköy'de bir de hayvan hastanesi bulunmak-

Girit Yunanistan'a; Kuzey ve orta Makedonya da S›r-

tayd›. Savaflta kullan›lan hayvanlarda s›k s›k bulafl›c›

bistan'a b›rak›ld›.

hastal›klar görüldü¤ünden hayvan hastanesi büyük önem tafl›maktayd›.

I. Balkan Savafl›'na kat›lmam›fl olan Romanya, Bulgaristan'›n büyümesinden rahats›z olmufltu. Ayr›-

Terkos Gölü'nden Çekmece Koyu'na kadar

ca Makedonya'n›n büyük bir k›sm›n›n Bulgaristan'a

uzanan hatt›n tepelerine kadar ulaflan Bulgarlar, 12

b›rak›lmas›na da S›rbistan ve Yunanistan itiraz edi-

Kas›m 1912'de Çatalca hatt›ndaki Osmanl› savunma-

yordu. Bulgaristan 23 Haziran 1913'te S›rbistan, Ka-

s›na karfl› son bir taarruz yapt›lar. Art›k top sesleri

rada¤ ve Yunanistan'a karfl› savafl ilan etti. 10 Tem-

‹stanbul'dan duyuluyordu. Çatalca istihkamlar›n› iyi

muz'da Romanya da Bulgaristan'a karfl› savafl ilan et-

takviye eden Naz›m Pafla, Bulgar ordusunu Çatalca

ti. Böylece Osmanl› miras›n› paylaflamamaktan dola-

hatt›nda durdurmay› baflard›. Terkos orman›nda

y› Balkan müttefikleri aras›nda II. Balkan Savafl› bafl-

mevzilenen III. Kolordu Komutan› Mahmut Muhtar

lam›fl oldu. Müttefiklerin Sofya'ya do¤ru ilerlemele-

Pafla'n›n da ani hücumla Bulgar ordusuna büyük ka-

rini bir f›rsat olarak gören ‹ttihat ve Terakki yönetimi

y›plar verdirmesi sonucu Bulgarlar pani¤e kap›larak

Edirne'yi kurtarmak üzere harekete geçti ve 21 Tem-

kaç›p canlar›n› zor kurtard›lar.

muz'da Edirne Bulgarlardan geri al›nd›.

Öte yandan Garp Ordusu da 23-24 Ekim'de

II. Balkan Savafl› 10 A¤ustos 1913'te Bulgaris-

Komanova'da S›rplara yenilmiflti. Tahsin Pafla ise

tan, S›rbistan, Yunanistan ve Karada¤ aras›nda imza-

35.000 kiflilik ordusu ile Selanik'te Yunanl›lara tes-

lanan Bükrefl Antlaflmas›'yla sona erdi. 29 Eylül

lim oldu. Bu baflar›s›zl›k nedeniyle Gazi Ahmet Muh-

1913'te ‹stanbul'da Osmanl› Bulgar antlaflmas›, 14

tar Pafla Hükümeti 29 Ekim 1912'de istifa etti. Yeni

Kas›m 1913'te de Atina'da Osmanl› Yunan antlaflmas›

kurulan Kamil Pafla Kabinesi büyük devletlerden

imzaland›.121

121

Dünden Bügüne Küçükçekmece 105

Cevdet Küçük, TDV islam Ansiklopedisi, ‹stanbul 1992, s. 23-25; Aram Andonyan, Balkan Savafl›, Aras Yay›nlar›, ‹stanbul 1999, s. 486-489.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 106

Balkan Savafllar›, Osmanl› tarihinde önemli

bask› ve zulümlere karfl› koyacaklar› güçleri ve yapa-

bir dönüm noktas› olmufltur. Yüzy›llard›r Rumeli'de

caklar› hiçbir fley yoktu. Tek çareleri daha güvenli

yaflayan Müslümanlar büyük bir katliamla karfl› kar-

olarak gördükleri Osmanl› Devleti topraklar›na göç

fl›ya kald›lar. Bulgarlar iflgal ettikleri yerlerdeki Müs-

etmekti. Bu nedenle atalar›ndan miras kalm›fl olan ve

lümanlara vahfli bir flekilde davranarak, yaln›z kad›n

do¤up büyüdükleri topraklar› terk ederek bulabildik-

ve ihtiyarlar› de¤il beflikteki çocuklar› bile parçala-

leri vas›talarla veya pek ço¤u da yaya olarak Anado-

m›fllard›r.122 Bulgar vahfletiyle ilgili Alman Berliner,

lu'ya göç ettiler. Balkan Savafl› göçmenlerinden yak-

Ta¤balat Gazetesi'nde "Balkanlar Vahfleti" bafll›¤› al-

lafl›k 200.000 kifli hazineye ait arazi ve çiftliklere is-

t›nda yay›nlanan haberde Bulgarlar›n uygulad›klar›

kan edilmifltir.

vahflet flu flekilde dile getirilmekteydi: "Roma'dan al-

Küçükçekmece bölgesinin de Hazine-i Hassa

d›¤›m›z bilgilere göre; Balkan müttefiklerinin iflgali

idaresine ait olmas› nedeniyle bu bölgede bulunan

alt›ndaki arazide silahs›z ve masum ahaliye vahflet ve

çiftlilere de birçok göçmenin yerlefltirilmifl oldu¤unu

katliam uygulanmaktad›r. Balkan müttefiklerinin is-

Meclis-i Vükela (Bakanlar Kurulu)'da muhacir iska-

tilas› alt›nda bulunan memleketlerde bugün dökülen

n›yla ilgili al›nan kararlardan anlamaktay›z:

kanlar insaniyete cidden a¤›r bir leke sürecek dere-

" ... Bu bölgede Safra Çiftli¤i (Sefaköy)'nden

cededir. Bugün bu yerlerde sulh ve asayifl sa¤lanama-

baflka Yeni Bosna Köyü halk›n›n ekip biçmekte olduk-

yaca¤› gibi yak›n bir gelecekte de sa¤lanma ihtimali

lar› Saray Meralar› ad›yla bilinen bir çiftlik ile bitifli-

bulunmamaktad›r. Hususi olarak gönderdi¤imiz fla-

¤inde yar› hissesi hazineye ait olmak üzere Kapanarya

h›slardan veyahut güvenilir kaynaklardan alm›fl oldu-

(Kanarya) ad›nda di¤er bir çiftlik de bulunmaktad›r.

¤umuz bilgilere göre harbin bafl›ndan flimdiye kadar

Bunlar›n toplam miktar› 6442 dönümden

katledilen Türklerin miktar› 240.000 kadard›r. Ma-

ibaret olup buran›n hem hastane hem de muhacir is-

alesef bu rakam›n gerçek öldürülenlerden daha afla¤›

kan›na elveriflli oldu¤u bildirilmifltir. Safra ve Kapa-

oldu¤unu zannetmekteyim. Bulgarlar›n afl›r› harp is-

narya Çiftlikleri'yle Saray Meras›'n›n kaplam›fl oldu-

teklerine mani olamayan Avrupa, acaba flu vahfliyane

¤u toplam 6442 dönüm araziden 763 dönümünün

dökülen kanlardan dolay› katiyen mahcup olmayacak

Büyük Halkal› Köyü’nde sakin 29 hane Rumeli mu-

ve k›zarmayacak m›? Fakat Avrupa utans›n, utanma-

hacirleriyle 7 hane yerli ahaliye, 1277 dönümünün

s›n bugün her türlü lanetlere lay›kt›r."123 Yine Bulgar

Yeni Bosna Köyü’ndeki 33 hane muhacir ile 3 hane

mezalimiyle ilgili bir raporda "Gümülcine ve K›rcaali

yerli ahaliye, 392 dönümün de Safra Köyü’ndeki yer-

bölgelerinde Bulgarlar Müslüman halk› Hristiyan ol-

li Rum ahaliden 28 haneye ve yar›m hissesi hazineye

maya zorlamaktad›rlar. Camileri kiliseye çevirdikten

ait olan 1159 dönümden ibaret bulunan Kapanarya

sonra her pazar günü Hristiyan ayinine kat›lmamala-

arazisinin de 159 dönümünün ziraata uygun olma-

r› halinde her defa için 15 lira ceza al›nmakta, bu hu-

mas› nedeniyle bu 159 dönüm d›fl›nda kalan 1000

susta ›srar ederlerse gizlice idam edilmekte" oldu¤u

dönümün de orada yeniden iskan edilecek Bosna

124

bildirilmektedir.

muhacirlerine tahsisi düflünülmüfltür. Yap›lmas› dü-

Balkan Savafllar›'nda memleketleri düflman is-

flünülen hastaneye gelince bunun henüz proje afla-

tilas›na u¤rayan Müslüman ahalinin can, mal, din ve

mas›nda bulundu¤u ve inflaa masraflar›n›n tayin

namus emniyeti kalmam›flt›. Her gün daha da artan

edilmemifl olmas› nedeniyle bu konuda flehremane-

122

Ahmet Halaço¤lu, Balkan Harbi S›ras›nda Rumeli'den Türk Göçleri, TTK, Ankara 1994, s. 32. 123

106 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

Ahmet Halaço¤lu age., s. 38-39.

124

Ahmet Halaço¤lu age., s. 42.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 107

ti taraf›ndan Rumeli yahut Anadolu flimendiferleri güzergah›nda uygun ve genifl bir arazi sat›n al›narak istimlak edilmesi için flimdiden hazine taraf›ndan para ayr›lmas› kararlaflt›r›lm›flt›r."125 Balkan Savafl›'yla birlikte maruz kald›klar› bask›lar sonucu Rumeli'nin her bölgesinden hatta her köyünden Osmanl› topraklar›na ak›n eden muhacirler, iskan edilmeleri için özel olarak muhacirler için ç›kar›lan kanunlardan yararlanmak istemifllerdir. "Bulgaristan'›n fiumnu kasabas› A¤ababa Köyü ahalisinden olup Bak›rköy kazas›na sevk olunan muhacirlerden Ali o¤lu Rahim, Ömer o¤lu Selim, Mehmet o¤lu Ahmet, Bekir o¤lu Hasan ve Osmanpazar› kazas›n›n Velibey köyü ahalisinden Ahmet o¤lu Ahmet, Ahmet o¤lu Mehmet, Mehmet o¤lu Osman, ‹smail o¤lu Mahmut, Mehmet o¤lu Osman, ‹smail o¤lu Mehmet, Veli o¤lu Osman, ‹sa k›z› Ümmügül ve Plevne kasabas›n›n Dobluca Köyü ahalisinden Salih Pehlivan O¤lu Hasan isimli kimseler firar ederek hicret ettiklerinden mülteci s›fat›yla kabulleri"ni talep etmekteydiler.126 Yine Bulgaristan'›n fiumnu kazas›n›n A¤aba-

Balkan Savafl›’nda Çatalca

ba Köyü ahalisinden olup ailesiyle birlikte ‹stan-

Ordusu ve Küçükçekmece

129

bul'a gelerek Safra Çiftli¤i (Sefaköy)'ne sevk olunan Arap Ahmet o¤lu Hasan, Koca Mustafa'n›n k›z› Hayriye, ‹brahim o¤lu Süleyman, Arnavut Halilo¤lu Zekeriya, fiumnu kazas›n›n Ovasö¤ütlü Köyü ahalisinden olup ‹stanbul'a gelen Süleyman Hac›o¤lu ‹smail ile aileleri, muhacir s›fat›yla iskan edilmelerini istemekteydiler.127 Ayr›ca Bulgaristan'›n fiumnu Kazas› ahalisin-

125

BOA. MV 155/1 (18 Temmuz 1327).

den olup ‹stanbul'a gelerek 10 Haziran 1912 tarihinde

126

Bak›rköy kazas› Safra Çiftli¤i (Sefaköy)'ne yerlefltiri-

BCA 272-12-35-3-2.

127

BCA 272-12-36-10-5 (R 3 Temmuz 1328/M 6 Haziran 1912).

len 7 hanede 31 nüfus için de ayr› bir cetvelin düzenlenmifl oldu¤unu ve Küçükçekmece bölgesine yerlefl-

128

tirilen muhacirlerin tütün ekerek geçimlerini sa¤la-

129

BCA. 272-11-18-84-14.

Türk Silahl› Kuvvetleri Tarihi, C. II, II. K›s›m, II. Kitap, Genelkurmay Bas›mevi, Ankara 1993.

128

d›klar›n› da bu belgelerden ö¤renmekteyiz.

Dünden Bügüne Küçükçekmece 107


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 108

KÜÇÜKÇEKMECE'N‹N ÖNEM‹N‹

terk edilmifl bir hale gelmesinde önemli bir rol oy-

KAYBETMES‹

nam›flt›r. Küçükçekmece kasabas›, XIX. yüzy›l›n ikinci

Tarihi öneme sahip bir geçifl ve konaklama yeri

yar›s›ndan itibaren insan sa¤l›¤›n› tehdit eden olum-

olan Küçükçekmece, XIX. yüzy›l›n ortalar›ndan iti-

suz çevre koflullar›yla da karfl› karfl›ya kalm›flt›r. Kü-

baren önemini kaybetmeye bafllam›flt›r. Bunun se-

çükçekmece Gölü'nün zamanla kokuflarak bir batak-

beplerinin bafl›nda ticaret yolunun de¤iflmesi ola-

l›¤a dönüflmesi, kasaban›n sa¤l›k sorunlar›n› art›r-

rak gösterilmektedir. Di¤er bir neden de bölgede

m›fl ve s›tma hastal›¤›n›n yay›lmas›na sebep olmufl-

s›k s›k yaflanan eflk›yal›k hareketleri sonucunda

tur. Nitekim bu tür sorunlar zamanla ciddi hale gel-

kara kervan yolunun güvensiz bir duruma gelmifl

mifl, kaza merkezi olacak bir mahalde batakl›klar›n

olmas› ve zamanla da tamamen terk edilmifl olma-

bulunmas›, bölgede hastal›klar›n yay›lmas›na sebep

s›d›r. Ayr›ca önemli bir nakliyat arac› olan vapur-

olaca¤›ndan zaman zaman Küçükçekmece köyü ahali-

lar›n buraya u¤ramadan Tekirda¤'a gitmeleri de

sinin di¤er civar köylerde geçici olarak iskan ettiril-

Küçükçekmece'nin cazibesini kaybetmesinde ve

130

mesinin s›hhi bir gereklilik oldu¤u belirtilmifltir.

130

BOA.DH. MKT. 2679/25.

131

Semavi Eyice, age., s. 82.

Sol Eski bir topo¤rafya haritas›. Karfl› sayfa Eski bir ‹stanbul haritas›ndan Küçükçekmece ve çevresinin kesiti.

108 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 109

Nitekim 1847-48 y›llar›nda Osmanl› Devleti'nin Avrupa'daki topraklar›nda co¤rafya araflt›rmas› yapan A. Viquesnel, bölgede büyük bir veba salg›n› ç›kt›¤›n› ve bu salg›n›n korkunç derecede tahribat yapt›¤›n› yazmaktad›r. Bu tarihte Küçükçekmece'de sadece üçü Türk ve dördü Rum olmak üzere yedi evde insan kald›¤›n› bildirir. O s›rada köyde harap durumda bulunan bir cami, büyük bir han ile bir kahve bulunmaktad›r. Köprü'nün girifllerinde ise bir kontrol merkezi bulunmakta ve Köprü'den gelip geçen yolculardan mürur tezkiresi (yol izni) sorulmaktad›r.131 Bu durum da bölgede asayifl sorunlar›n›n bulundu¤unu ve eflk›yan›n ‹stanbul yak›nlar›na kadar sokularak, bu bölgede etkili oldu¤unu göstermektedir. Küçükçekmece'nin önemini kaybetmesinde rol oynayan en önemli faktörlerden biri de düflman ordular›n›n bölgeye kadar ilerlemesi olmufltur. Tarihimizde 93 Harbi olarak bilinen 1877/78 Osmanl› Rus Harbi'nde Rus ordular›n›n Yeflilköy'e kadar ilerleyerek bölgede bulunan köyleri yak›p y›kmas›, Küçükçekmece Köyü sakinlerinin daha güvenli yerlere göçmesine neden olmufltu. Ayn› durumu 1912 tarihinde meydana gelen Balkan Savafl› s›ras›nda da görmekteyiz. Bulgar ordular›n›n Çatalca istihkamlar›na kadar ilerlemesi üzerine bölgede bulunan Baklal›, Çilingir, Haraçç›, fiamlar ve Küçükçekmece gibi köylerin ahalisi yerlerini terk ederek Eyüp taraflar›na ve ‹stanbul'un daha güvenli bölgelerine göç etmifllerdir. Küçükçekmece ve çevresinde bulunan ormanl›k alanlar 1877 y›l›nda ç›kan yang›n sonras›nda çok büyük tahribata u¤ram›flt›r. Bölgede ormanl›k alanlar›n yok edilmesi, k›fl›n yakacak sorununu ortaya ç›karm›fl ve nüfusun h›zla azalmas›na etki eden faktörlerden biri olmufltur. Küçükçekmece'de nüfus kay›plar›na neden olan etkenlerden birisi de bölgede güvenlik ve asayifl sorunlar›n›n ortaya ç›kmas›yla olmufltur. Küçükçek-

Dünden Bügüne Küçükçekmece 109


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 110

mece'yi Rumeli'ye ba¤layan ana yol, sürekli eflk›ya-

le yeniden yap›lmas›n›n uzun zaman alaca¤› ve Kü-

n›n taarruzu alt›nda bulunmakta ve yol güvenli¤ini

çükçekmece Gölü'nün at›klarla kirletilmesi nedeniy-

tehdit etmekte idi. Buradan geçen yolcular, posta ka-

le burada insan sa¤l›¤›n› tehdit eden bir çevrenin bu-

tarlar› ve civar köylerde oturan halk, eflk›yan›n sald›-

lunmas› gösterilmektedir.136 Göl'ün zamanla kirletil-

r›s›na u¤ramakta, mal ve eflyalar› ya¤malanmakta

mifl olmas› nedeniyle bölgede salg›n hastal›klar kol

hatta can güvenlikleri tehlikeye düflmekte idi.132 Böl-

gezmekte ve birçok ölüme neden olmakta idi. Nite-

genin denetimden uzak olmas› nedeniyle baz› h›rs›z

kim bir keresinde Tahtakale Köyü halk›n›n kolera

ve edepsiz guruplar yoldan geçen insanlara ve di¤er

hastal›¤› nedeniyle vefat ederek köyün tamamen bo-

flah›slara zarar vermekteydiler. Özellikle Küçükçek-

flalmas› üzerine buraya 25 hane muhacir iskan edile-

mece kazas›na ba¤l› köylerde Arnavut, Bulgar ve di-

rek gelifltirilmesi karar› al›nm›flt›.137

¤er Hristiyan eflk›ya guruplar› kol gezmekteydiler.

Balkan Savafl› s›ras›nda da Küçükçekmecelile-

Bir keresinde bunlardan yakalanan 117 kifli ile bir-

rin köyü terk ederek ‹stanbul'un daha güvenli bölge-

likte, 27 çift bir tek tabanca, 21 adet b›çak ve 4 adet de

lerine göç ettiklerini görmekteyiz. Savafl sonras› ise

tüfe¤e el konularak Zabtiye idaresine teslim olundu-

15-20 hane Bulgaristan göçmeni iskan ettirilerek 80-

¤u kaydedilmektedir.133

90 hanelik bir köy haline gelmifltir. 1923'ten sonrala-

Yol güzergah›nda bulunan kervan ve yolcular›n

r› ise mübadele ile giden Rumlar›n yerine Yunanis-

soyuldu¤u gibi, bölgeye demir yolu geldikten sonra da

tan'dan gelen Türkler yerlefltirilmifltir. 1928 y›l›nda

demir yolu ve trenlere yönelik gasp ve sald›r›lar ya-

da Rusya'dan göç eden küçük bir Kazak toplulu¤u bu

p›lmakta oldu¤unu görmekteyiz. Dönemin Emniyet

bölgeye gelmifltir. Bunlar›n Göl’de çok baflar›l› havyar

Müdürlü¤ü’nün bildirdi¤ine göre; Büyükçekme-

yetifltiricili¤i yapt›klar› bilinmektedir. Ancak daha

ce'den trene yüklenmek üzere Küçükçekmece'ye ge-

sonra bu göçmenler buradan ayr›lm›flt›r. 1935'te

tirilen bir adet k›ymetli mektup ile paketlerin 20 ki-

ikinci bir Yunanistan göç dalgas› ile gelenleri, 1954'te

flilik silahl› çete taraf›ndan Haramidere bölgesinde

Yugoslavya ile Bulgaristan'dan gelenler takip etmifl-

134

tir. Nihayet 1960'da Kastamonu ve çevresi Ermenile-

Yine bölgede meydana gelen flekavet hadisele-

rinden de buraya göçenler olmufltur.138 Küçükçekme-

rinden biri de fiamlar Köyü meras›nda gerçekleflmifl-

ce'de bu y›llardan sonra h›zl› bir nüfus art›fl›yla bera-

ti. Bu köyde bir tak›m eflk›ya yolcular›n önüne ç›karak

ber kentleflmede büyük ad›mlar at›lmakta oldu¤u gö-

para ve eflyalar›n› gasp etmifl olduklar›ndan, burada

rülmektedir.

bask›na u¤rayarak soyulmufl oldu¤unu görmekteyiz.

güvenlik tedbirlerinin al›nmas› için süvari askerleri görevlendirilmesi gerekti¤i ‹çiflleri Bakanl›¤› taraf›ndan ifade edilmekte idi.135 Küçükçekmece kazas› önceleri Çatalca Sanca¤›'na ba¤l› iken, nüfus kayb› nedeniyle 1910 y›l›nda kaza statüsünün kald›r›larak Bak›rköy (Makriköy) ‘e ba¤lanm›fl oldu¤unu görmekteyiz. Bak›rköy'e ba¤lanmas›n›n nedenleri aras›nda; Küçükçekmece Hükümet Kona¤›'n›n Ruslar taraf›ndan y›k›lmas› nedeniy-

110 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

132

BOA. C.ZB 19/936 (H 20 Rebiü'l ahir 1205/M 27 Aral›k 1790). 133

BOA. A.MKT. NZD 356/44 (H 16 Zilhicce 1277/M 25 Haziran 1861). 134

BOA. DH. EUM. AYfi 32/43 (R. 8 fiubat 1336/ M 8 fiubat 1920). 135

BOA. DH. MKT. 1639/64 (R 2 Haziran 1305/M 14 Haziran 1889). 136

BOA. DH. MKT. 2679/25 (R 11 Teflrin-i san i 1324/M 24 Kas›m 1908). 137

BOA. DH. MKT. 2703/112 (R 17 Kanun-› evvel 1324/M 30 Aral›k 1908). 138

Semavi Eyice, agm., s. 85.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 111

Haramidere’de postan›n eflkiya taraf›ndan soyuldu¤unu bildiren belge.

Halk› kolera hastal›¤›ndan ölen ve bofl kalm›fl bulunan Tahtakale Köyü’ne Yanbolu ve ‹slimye muhacirlerinin iskan› talebi.

Dünden Bügüne Küçükçekmece 111


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 112

HALKALI Z‹RAAT MEKTEB‹

malzeme sa¤layan Ayamama Çiftli¤i tahsis edilmiflti. Ayamama Çiftli¤i, önünde bulunan bostan, tarla, için-

Küçükçekmece'de kurulan en önemli kurulufllardan

deki de¤irmen ve hayvanlar›yla birlikte çok hay›rl› ve

biri de Halkal› Ziraat Mektebi'dir. Ziraat Mektebi ilk

faydal› bir iflte kullan›laca¤› düflünülerek Padiflah ta-

olarak 1846 y›l›nda Ayamama Çiftli¤i'nde Postane Na-

raf›ndan okul yap›lmak üzere tahsis edilmiflti.139

z›r› Agaton Efendi idaresinde "Ziraat Talimhanesi"

Ziraat Talimhanesi’nin tar›mdan hayvanc›l›¤a,

ad›yla kurulmufltur. Okulun kurulufl amac› o y›llarda

ba¤c›l›ktan yol ve köprü yap›m›na, bitki hastal›kla-

Yedikule'de aç›lm›fl olan bez dokuma fabrikas›n›n ihti-

r›ndan hayvan hastal›klar›na kadar çok genifl bir e¤i-

yac› olan ipli¤in ham maddesi olan pamu¤u yetifltir-

tim alan› bulunmaktayd›. Bu okulda okutulan ders-

mektir. Ziraat Talimhanesi e¤itim kadrosunda Davis

lerden baz›lar› ise flunlard›; hesap ilmi, hikmet, co¤-

adl› bir Amerikal› uzmanla Rusçuk Ziraat Naz›r› Kevork

rafya, hendese usulü, yol ve köprücülük, hayvan bilgi-

Efendi ve Frans›z mühendis Mösyö Karinca da bulun-

si, baytarl›k, bitki ilmi, arazi yap›s›, ziraat ilmi, hay-

maktayd›. Okulun 20'si Askeri T›bbiyeden 30'u da d›-

vanc›l›k, bahç›vanl›k, fleker üretimi, ipek böcekçili¤i,

flar›dan al›nm›fl toplam 50 ö¤rencisi bulunmaktayd›.

merinos koyunu yetifltiricili¤i.

Ziraat Talimhanesi kurulmas› amac›yla Hazi-

Ziraat Talimhanesi, ülkemizde teknik e¤itim

ne-i Hassa idaresine ba¤l› olan ve saray›n mutfa¤›na

alan›nda modern e¤itimin öncüsü de olmufltur.

139

BOA. A.MKT. MHM. 275/11.

Halkal› Ziraat Mektebi yerleflkesi

112 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 113

Halkal› Ziraat Mektebi’nin genel görünüflü, ‹. Ü., Nadir Eserler, II. Abdülhamid Albümü.

Avrupa'dan modern ziraat alet ve edevat› getirilmifl,

nu tespit eden raporlar haz›rlanmas›na karfl›n, çözüm

çiftliklerde modern ziraat aletlerinin kullan›lmas›

önerileri bir türlü uygulama alan›na konulamamakta

ö¤retilerek, çiftçilerin de bu aletleri kullanmas› tefl-

idi.140 Ziraat Talimhanesi ile bir deneme yap›lm›fl, fa-

vik edilmeye çal›fl›lm›flt›r.

kat baflar›s›zl›kla neticelenmiflti. fiimdi yeni giriflim-

Büyük amaç ve ümitlerle aç›lan Ziraat Talim-

ler ve projeler uygulama alan›na konulmal›yd›. Bu

hanesi uzun ömürlü olamam›flt›r. Yeterli e¤itim kad-

amaçla önce bir Ziraat Meclisi oluflturuldu. Bu konuda

rosu ve malzemesinin bulunamay›fl›, taflradan ö¤ren-

engin bilgi birikimine sahip bulunan Bursa'n›n eski

ci al›namamas› gibi nedenlerle okul, 27 Eylül 1851 ta-

Ziraat Müdürü Amaysan Efendi ile Tuna Vilayeti Zira-

rihinde tamamen kapat›lm›flt›r.

at Müdürü Kigork Efendiler, Ziraat Meclisine aza ola-

Avrupa'da özellikle ziraatç›l›k alan›nda yaflanan

rak atanarak devletin ziraat politikas›n› belirlemek

h›zl› geliflmeler, tar›mda yeni icat aletlerin kullan›la-

üzere görevlendirildiler. Meclisin yapm›fl oldu¤u ça-

rak topra¤›n modern tar›m aletleriyle ifllenmeye bafl-

l›flmalar sonucunda, Ayamama Çiftli¤i'nin yeniden

lanmas›, Osmanl› ziraatç›lar›n› da teflvik etmekteydi.

bir e¤itim merkezi haline getirilmesi kararlaflt›r›ld›.

Osmanl› co¤rafyas›nda bulunan genifl ve verimli tar›m

Buras›n›n Numune Çiftli¤i haline getirilerek, daha

alanlar›n›n ziraata ve çiftçilik yapmaya uygun olmas›

önceden Ziraat Talimhanesi olarak kullan›lan binala-

büyük bir zenginlik olarak görülmekteydi. Fakat bu

r›n yeniden tamir edilmesi ve Ziraat Mektebi olarak

topraklar›n ehil eller eliyle ve yeni yöntemlerle ifllen-

aç›lmas› kararlaflt›r›ld›. Bu mektebe ülkenin muhtelif

mesi bir türlü gerçeklefltirilememiflti. Bu sorunu çö-

flehirlerinden çiftçi çocuklar› getirilecek, burada iki

zecek bilgi ve birikimin yan› s›ra, yetiflmifl eleman ol-

y›l uygulamal› e¤itim gördükten sonra memleketleri-

mamas› devletin en tepesinde bulunan padiflahtan,

ne dönüp, ö¤rendikleri modern ziraat tekniklerini ve

kaza kaymakamlar› ve nahiye müdürlerine kadar bü-

ziraat aletlerini kullanmas›n› kendi tarlalar›nda uygu-

tün yetkilileri düflündürmekteydi. Tar›mdaki bu soru-

layacaklard›. Memleketimizde çiftçiler ziraat› el ve

Dünden Bügüne Küçükçekmece 113

140

BOA. Y.PRK. UM. 3/51.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 114

hayvanlarla yapmaya mecburdular. Oysaki Avrupa'da yeni kullan›lmaya bafllan›lan ziraat aletleri hem topra¤› daha iyi ifllemekte, hem de mahsul oran›n› art›rmaktayd›. Ayr›ca her vilayette ›slahhaneler oluflturulacak, çiftçi çocuklar› burada iki y›l ders gördükten sonra bu mektebe getirilerek Numune Çiftli¤i'nde uygulamal› olarak ö¤rendiklerini tekamül ettireceklerdi. Burada fenni usullere uygun olarak yeni ziraat teknikleri, yeni icat ziraat aletleri ve bu aletlerin tamiriyle yap›m› da ö¤retilecekti. Tüm bu ifllerin gerçeklefltirilmesi amac›yla 23 Ocak 1871 tarihinde Padiflah Abdülaziz'in iradesi de al›nm›flt›. Fakat muhtemeldir ki, 1877-78 Osmanl› Rus Harbi nedeniyle bu proje de uygulama alan›na konulamam›flt›r. Ziraat Mektebi kurulufl çal›flmalar›na Ahmet Cevdet Pafla'n›n Ticaret ve Ziraat Naz›rl›¤› zaman›nda ziraat müdürü olan Amaysan Efendi'nin öncülü¤ünde 1878-79 y›llar›nda yeniden bafllanm›flt›r. Halkal› Çiftli¤i'nde yat›l› bir ziraat mektebi aç›lmas› için Ticaret ve Ziraat Nezareti taraf›ndan bir nizamname haz›rlanm›fl ve 9 A¤ustos 1884 tarihinde fiura-y› Devlet (Dan›fltay) taraf›ndan onaylanm›flt›r. Küçükçekmece kazas›nda Büyük Halkal› Uygulamal› Ziraat Mektebi ve Çiftli¤i kurulmas› amac›yla haz›rlanan nizamnameye göre: Osmanl› Devleti s›n›rlar› içerisinde yeni usullere uygun olarak ziraat ve çiftçilik yapmak amac›yla bilgili çiftçi, koflucu ve m›râhur (ah›r amiri) yetifltirilecektir. Bu mektebe öncelikli olarak çiftçi çocuklar› kabul edilecek, mektebin e¤itim süresi üç y›l olup her sene otuz ö¤renci ücretsiz olarak ve s›navla al›nacakt›r. Ayr›ca istek olursa ücretli olarak yat›l› ve gündüzlü ö¤renci de kabul edilecektir. Ziraat Mektebi’nde e¤itim teorik ve uygulamal› olarak yap›lacakt›r. Teorik derslerden sonra çiftlikte uygulamal› dersler yap›lacak ve ö¤renciler bundan cüzi bir ücret alacaklard›r. Teorik derslerde; Türkçe,

114 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

Üst Mektebin Manzara-i Umumiyesi ‹. Ü., Nadir Eserler, II. Abdülhamid Albümü. Alt Halkal› Ziraat Mekteb-i Âlisi’nde görülecek dersler ve ö¤retmenlerin adet ve isimlerini bildiren çizelge.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

Birinci Sene Ders Adedi 80

1/25/11

8:19 PM

‹kinci Sene Ders Adedi 64

Page 115

Üçüncü Sene Ders Adedi

Kaç Sene E¤itim Görülece¤i 2

Ö¤retmenlerin S›ra Numaras› 1

32 32 64

32 32 32

2 2 3 1

8 9 10

64

32 64 32 32 32

2 1 1 1 3

11 12 13 14 15

48

1 1

16 17

Fenn-i Furusit Fenn-i Baytari

528

3

17

Yekûn

32 48 32

32 32 64

3 3 3

2 3 4

32

32

32

3

5

32

32

2

6

2 2

7

32 48

64

48 32

32

32

544

Ö¤retmenleri ‹simleri

‹lm-i Cebir, Fen Mekani¤i, ‹lm-i Hendese, Fenn-i mesaha-i zemin, Resm-i Hat ‹lm-i Kimya-y› Umumi ve Zirai Fenn-i Ziraat Bahç›vanl›k ve Fenn-i Eflcar-› Müsmire ve Ormanc›l›k ‹lm-i Hendese-i Ziraat, Tathir-i arazi, ‹rva ve ‹ska Hayvanat-› Muz›rra ve Nafia, Ar›c›l›k ve ‹pekçilik ‹lm-i Nebatat ‹lm-i Hikmet-i Tabiiye ve ‹lm-i Alaim-i Ceviyye Madeniyat ve ‹lm-i tabakatü’l arz Usul-i Muhasebe-i Ziraiye, Co¤rafya-y› Zirai ‹lm-i Hayvanat ve Fenn-i idare-i mevafli Ziraate, Araziye ve Ormanlara Müteallik Kavanin ve Nizamat ‹lm-i Servet ve ‹lm-i ‹dare-i Ziraat Sanayi ve ziraiye Ba¤c›l›k ‹lm-i H›fz›’s-S›hha Lisan-› Fransevi

64 48 32

48 64

Görülecek Dersler

544

arazi ve ziraat kanunlar›, hesap bilgisi ve vergi usulü,

lar›n özelliklerini ve yafllar›n› bilmek, hasta hayvan-

tarla ölçüm bilgileri, do¤a ilimleri, hava ilimleri,

lar› tedavi etmek, tereya¤› ve peynir yapmak ve ziraat

kimya ve ziraat bilgileri okutulacakt›r. Uygulamal›

defteri tutma usulü gibi dersler okutulacakt›r.

dersler de ise; bahç›vanl›k dersleri olarak sebze bah-

Ziraat Mektebi kadrosunda ise; muhasebe ho-

çesi, meyve bahçesi, a¤aç budamak, a¤aç afl›lamak;

cas›, bahç›van, uygulama hocas›, alet ve edevat ustas›,

ba¤c›l›k dersleri olarak ba¤ yetifltirmek, budamak ve

peynir ve tereya¤› ustas›, baytar, de¤irmenci, çiftlik

afl›lamak, dut bahçesi ve ipek böce¤i yetifltirmek, or-

ve araba koflular› memuru, ekip biçme ve has›lat me-

man oluflturmak, hayvan koflmak, çift hayvan› bak-

muru, ambarc›, çoban, ekmekçi, çamafl›rc›, aflç›bafl›,

mak, çift sürmek, tohum ekmek, çeflitli ürünleri top-

aflç› yama¤›, odac›, hizmetçi, vekil-i harç (muhasebe)

lamak, keten ve kenevirden tel yapmak, koyun k›rk-

memuru, kap›c›, korucu ve doktor bulunmaktad›r.

mak, çiftlik arabas› ve ziraatla ilgili aletleri kullanma

Küçükçekmece bölgesinde genifl ve verimli ara-

usulleri, ziraat aletlerinin tamirini yapmak, hayvan-

ziler üzerinde çok say›da çiftlik bulunmaktayd›. Bu

Dünden Bügüne Küçükçekmece 115

Ethem Bey Arif Bey Agaton Efendi Mazhar Bey Aram Efendi Zakaryan Efendi

Hüdverdi Efendi

‹stirati Efendi fievki Efendi

Baytar Mektebi Ö¤retmenleri taraf›ndan tedris olunacak

Halkal› Ziraat Mekteb-i Âlisi’nde görülecek dersler ve ö¤retmenlerin adet ve isimlerinin bildiren çizelge.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 116

çiftliklerde bulunan büyük ve küçükbafl hayvanlar s›k s›k bulafl›c› ve öldürücü salg›n hastal›klara maruz kalmaktayd›lar. Bu hayvan hastal›klar› nedeniyle pek çok maddi kay›plar yaflanmakla birlikte insan hayat› da tehdit alt›nda bulunmaktayd›.141 Bu hastal›larla ilgili Avrupa'da uygulanmakta olan fenni tedavi usulleri örnek al›narak, okullar aç›lmas› art›k bir zorunluluk haline gelmiflti. Maarif Naz›r› (E¤itim Bakan›) 26 fiubat Sol Mektebin Manzara-i Umumiyesi ‹. Ü., Nadir Eserler, II. Abdülhamid Albümü.

1888 tarihinde Mekteb-i T›bbiye-i Mülkiye Müdürüne yazm›fl oldu¤u tahriratta bu konunun önemine de¤inerek; "Hayvanlar›n bulafl›c› ve öldürücü hastal›klardan kurtar›lmas› için Mösyö Pastör'ün icat etmifl oldu¤u tedavi usulünün birçok fayda ve güzellikleri bulun-

nakledilmifl, Halkal›'daki okul Ziraat Mektebi olarak

maktad›r. Bu tedavi usulünün baytarlara ve belediye

kalm›fl ve 1896 y›l›ndan itibaren mezun vermeye bafl-

doktorlar›na ö¤retilmesi için özel bir s›n›f aç›lmas› ko-

lam›flt›r. Bu okulda daha sonralar› ormanc›l›k dersle-

nusunda padiflah hazretlerinin emirleri bulunmakta-

ri de verilmeye bafllanm›fl ve okulun ad› Halkal› Zira-

d›r. Bu tedavi usulünü bilen flah›slarla birkaç baytar

at ve Orman Mekteb-i Âlisi olarak de¤ifltirilmifltir.

getirtilerek bir s›n›f aç›lmas› konusunu etrafl› olarak

1910 y›l›nda Orman Mekteb-i Âlisi kurularak orman

düflünülerek bir rapor haz›rlanmas› ve ders cetvelinin

s›n›flar› bu okula nakledilmifl ve okulun ad› tekrar

142

düzenlenerek gönderilmesi" iste¤inde bulunur.

Halkal› Ziraat Mekteb-i Âlisi olarak de¤ifltirilmifltir.

Mekteb-i T›bbiye-i Mülkiye Müdürü Kayma-

Birinci Dünya Savafl›'nda bir süre kapanmak

kam Hüseyin Sabri Bey, 2 Nisan 1888 tarihinde kale-

zorunda kalan Ziraat Mektebi, tekrar aç›ld›¤›nda yeni

me ald›¤› raporunda hayvan hastal›klar› ve tedavisi-

ziraat aletlerini kullan›m›n›n çiftçiler aras›nda yay-

nin önemine de¤inerek; " ... Halkal› Çiftli¤i içerisin-

g›nlaflt›r›lmas› için okula ba¤l› olarak 1914 y›l›nda bir

de büyük k›sm› bitirilmifl olan Ziraat Mektebi’nin bir

de Çiftlik Makinisti fiubesi aç›lm›flt›r. Mondros Mü-

k›sm› Baytarl›k s›n›f›na tahsis edilecek olursa mak-

tarekesi sonras› tekrar kapanmak zorunda kalan okul,

sad›n has›l olaca¤›n›, Baytar Mektebi’nin ilk iki s›n›-

Cumhuriyet döneminde yeniden aç›larak teflkilatlan-

f›n›n dersleri Mekteb-i T›bbiye ile ayn› oldu¤undan

d›r›lm›flt›r. Cumhuriyetin ilk y›llar›nda Halkal› Zira-

burada görülmesi, son iki s›n›f›n ise hayvanlar üze-

at Mektebi mezunu birçok genç e¤itim görmek üzere

rinde uygulamal› olaca¤›ndan Halkal› Çiftli¤i'ndeki

Almanya'ya gönderilmifltir. Halkal› Ziraat Mektebi

Ziraat Mektebinde görülmesi"143 ni rapor eder.

1928 y›l›nda kapat›larak ö¤rencileri ‹stanbul'daki 141

1891 y›l›nda mektep binas› tamamlan›nca Mekteb-i T›bbiye-i Mülkiye içinde aç›lm›fl olan Mülkiye Baytar s›n›f›n›n ö¤rencileri bu okula nakledildi.

Orman Mektebi’ne devredilmifltir.144 Halkal› Ziraat Mektebi, günümüzde de Ziraat Meslek Lisesi olarak e¤itime katk› yapmaya devam

BOA. DH. MKT. 1650/87 (22 A¤ustos 1889). 142

BOA. MF. MKT. 102/93.

143

BOA. MF. MKT. 102/93

144

As›l ziraat ö¤rencileri ise 1892 y›l›nda kabul edilerek

etmektedir.

bu okula Halkal› Ziraat ve Baytar Mekteb-i Âlisi ad›

Halkal› Ziraat Mektebi ana girifl kap›s› üze-

verilmifltir. ‹ki y›l sonra Baytar Mektebi ‹stanbul'a

rinde bulunan ve "Halkal› Ziraat Mektebi Âlisi" ya-

116 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

Sevtap Kad›o¤lu, "Osmanl› Döneminde Türkiye'de Ziraat Okullar› Üzerine Notlar", Kutatkubilig, Say›: 8, ‹stanbul 2005, s. 239-257.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 117

Üst Halkal› Ziraat Mekteb-i Âlisi’nin 1891 tarihli kitabesi Alt 1892 y›l›nda aç›lan Halkal› Ziraat Mektebi’nin birinci s›n›ftan üçüncü s›n›fa kadar ilk ö¤rencileri

zan kitabede H. 1307 tarihi bulunmaktad›r. Bu kitabeden okulun aç›l›fl tarihinin M. 1891 y›l› oldu¤unu görmekteyiz. Bu kitabenin üst k›sm›nda bulunan ve okulun aç›l›fl›ndan bir sene sonras›n› yani 1892 tarihini gösteren kitabede ise flu sat›rlar bulunmaktad›r. Zeri hars› k›ld› takdir ve senâ Hâdi-i rahmet-res ümmet beni Evvelin tedbiri âdem zeridi Zeridir iyfl-i cihân›n atyab› fiah-› mevlâ sâye-i Hân-› Abdülhamid Eyledi ihyâ bu âli matlab› Neflr için mülke ziraat fennini Etti te'sis ve bina bu mektebi Zer'idir amma mevâfliye menut K›ld› inflâ bir de Baytar Mektebi ‹ki fenni nâfi-i cem eyledi ‹fl bu darü’l feyzde teve'm gibi Ol flehin-flâh›n ilâhi dâimâ Baht›n›n olsun münevver kevkebi Çâkeri Muhtar tarihin dedi Pek bedi oldu Ziraat Mektebi S›rr›zade Ali R›za 1509 (1893)

Birinci S›n›f Ad› ve S›fat›

‹kinci S›n›f Ad› ve S›fat›

Üçüncü S›n›f Ad› ve S›fat›

Sarafim Efendi Mehmet Efendi Cemil Efendi Mehmet fiükrü Efendi Abdullah Efendi Zühtü Efendi ‹smail Efendi ‹smail Efendi Salih Efendi Misbah Efendi Gabril Efendi Kirkor Efendi Nikolaki Efendi Ali Osman Efendi Diran Efendi Ziya Efendi Haydar Efendi Agop Efendi Hasan Niyazi Efendi Ali R›za Efendi Abdullah Emin Efendi Raif Efendi Hamza Efendi Mehmet Efendi Vangel Efendi Ahmet Hamdi Efendi ‹brahim Ethem Efendi Aramyan Efendi Vas›f Efendi Ahmet Emin Efendi Kemal Efendi Mehmet Tevfik Efendi Mehmet Raif Efendi

Ahmet Faik Efendi Abdulkadir Efendi Meftun Efendi Zühtü Efendi Naz›m Efendi Yorgi Dimitri Efendi Mehmet Emin Efendi ‹smail Hakk› Efendi Mehmet Nuri Efendi Mihran Efendi ‹smail Faik Efendi Artin Efendi Nureddin Efendi Horen Efendi Hamparsum Efendi Rumi Efendi Feyzi Efendi Hayik Efendi Remzi Efendi Razi Efendi Osman Adil Efendi Agop Efendi Mustafa Reflit Efendi Bogos Efendi Emin Abdullah Efendi Abdülmecid Efendi Ali Haydar Efendi Tevfik Efendi Süleyman Efendi Hasbi Efendi Bekir Efendi

Rifat Efendi Remzi Efendi Hasan Tahsin Efendi Yusuf Ziya Efendi Ali Osman Efendi Ahmet Efendi Mehmet Efendi Sad›k Efendi Raif Efendi Teodor Efendi fievki Efendi Atnafl Efendi Hasan Basri Efendi Kosti Efendi Kamil Efendi Mehmet Ali Efendi Agop Efendi Nafiz Efendi Kemal Efendi Münir Efendi

Dünden Bügüne Küçükçekmece 117


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 118

Halkal› Ziraat Mektebi

Avusturya mekteplerinde bahç›vanl›k e¤itimini alm›fl olan Vero Efendi Ayamama Çiftli¤i'ne tayin olunarak, Ziraat Mektebi talebesinin tahsiline bir örnek olmak üzere aç›lacak çiftlikte Osmanl› Devleti'nde hiç bulunmayan veyahut çok az bulunan k›ymetli çiçek ve sair bitkilerin fidanlar›yla Osmanl› Devleti'nde bulunan en meflhur meyve ve çok çeflitli orman a¤ac› fidanlar› yetifltirecektir. Mektebin ziraat e¤itimi için gerekli olan tohumlar›n bir k›sm› Fransa'dan, bir k›sm› Avusturya'dan temin edilecektir. Bursa, Edirne, Amasya, Ankara ve Giresun'da yetiflmekte olan ve bir benzeri Avrupa'da dahi bulunmayan fleftali, kay›s›, elma ve armut fidanlar› da temin edilerek bu çiftli¤e dikilmifltir. Bu meyveler yetiflti¤inde ‹stanbul halk›na sat›lacak ve bu çiftlikte daha da çok yetifltirilmesine çal›fl›lacakt›r. Yine Osmanl› Devleti'nin muhtelif yerlerinden yabani meyve fidanlar› getirilerek bu fidanl›k bahçesine dikilmifl ve ileride Arabistan gibi memleketimizin s›cak bölgelerine gönderilerek oralarda da bu meyvelerin yetifltirilmesine çal›fl›lacakt›r. Çok verimli olan Amerika beyaz m›s›r bu¤day› tohumu ve patatesin en güzel ve en lezzetli olanlar›ndan 12 cins patates de Avrupa'dan getirilerek bu bahçeye dikilmifltir. Bu ürünler ülkemizin muhtelif flehirlerine gönderilerek oralarda da yetifltirilmesine çal›fl›lmaktad›r. Ziraat Mektebi bahçesinin bir k›sm›na da a¤açlar dikilmifl olup bunlardan da 2 sene sonra y›ll›k 1000 lira bir gelir beklenmektedir. Bahçenin di¤er bir k›sm›nda da yeni usullere uygun olarak sebze yetifltirilerek bu seneden itibaren 15000 kurufl kadar geliri olaca¤› tahmin olunmaktad›r. Rus askerinin istilas› esnas›nda tahrip edilen çiftli¤in binalar›yla, çal›n›p ya¤malanan bütün demirbafl›ndan sadece 200 adet koyun kurtar›lm›flt›r. Bahçelerin bu gelirleriyle yeniden demirbafl sat›n al›nacakt›r. Bu çerçevede Avrupa'dan da birkaç adet pulluk ve sair edevat getirilecektir. Buralarda asayifl sa¤land›¤› takdirde Maliye Bakanl›¤›’n›n vaadi üzerine Ziraat Mektebi aç›lmas› için Padiflah›n iradesi ile tahsis olunan paralar›n al›narak ifle bafllanaca¤› çok yak›nd›r. 5 Nisan 1297 (17 Nisan 1881)

118 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

Sol Baytar Mektebi’nin hayvan üzerinde icra-i ameliyatlar›, ‹. Ü., Nadir Eserler, II. Abdülhamid Albümü. Sag Kimya dersanesinden bir görüntü, ‹. Ü., Nadir Eserler, II. Abdülhamid Albümü.

8:19 PM

Page 119


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 120

HALKALI Z‹RAAT OKULU’UN M‹MAR‹S‹

daha alçak olup çat› al›nl›¤› fleklindedir. Ve iki kemerili

Okul ölçe¤i projenin tahmini ölçülerine göre

pencere aras›nda yuvarlak bulunmaktad›r. Do¤u ve

260x165 m boyunda bir alana yerlefltirilmifl görün-

bat›da bulunan bina kollar›n›n her birinin yar›s› y›¤ma

mektedir. Ortas›ndaki büyük botanik bahçenin bir

di¤eri ise betonarmedir. Do¤u kuzey kollar› tek katl›

yan›nda e¤itim binas›, di¤er taraf›nda da atölyeler,

olup do¤u kolu ise katl›d›r.

depo, tohumluklar vb. bulunmaktad›r. ‹nce uzun

Ana girifl kap›s›ndan üst kata iki kollu merdi-

dikdörtgen birer zemine oturan e¤itim binalar›ndan

ven ile ç›k›l›r. Bu merdivenin sahanl›¤›n›n tavan›

bugün yaln›zca birinin mevcut oluflu, projenin

furufllar ile donat›lm›flt›r.

tamam›n›n uygulanmam›fl oldu¤una kan›tt›r.

Oldukça genifl bir arazi üzerine kurulmufl olan

Kaba yontu tafl ile örülmüfl olan duvarlar›n köflelerine

"pilastr"ler

yerlefltirilmifltir.

Kap

okul binas› genifl iç avlu etraf›nda kare plana sahip

ve

binalardan oluflmaktad›r. Ön cephede ana girifl eks-

pencerelerin üzerlerine bas›k tu¤la kemer örülmüfltür.

enini oluflturan üçgen al›nl›¤› vard›r. Binalar zaman

Eski foto¤raflardan 1. ve 2. katlar aras›nda bir silme

içinde k›smi de¤iflikliklere u¤rasa bile özgün konu-

dolaflt›¤› anlafl›lmaktad›r; yaln›z ikinci kat›n silmesi hala

munu yans›tmaktad›r.

durmaktad›r. Binan›n güney yönünde bulunan ana girifl kap›s› bölümü üç katl›d›r. Ve avluya aç›lan kap›yla ana düzene sahiptir. Girifl kap›s›n›n üzerinde kitabe, ikinci katta da di¤er kitabe vard›r. Üçüncü kat di¤er katlardan

Halkal› Ziraat Mektebi e¤itim binas›n›n onar›m projesi Afife Batur Arflivi (Dünden Bugüne ‹stanbul Ansiklopedisi, C.3, s.527

120 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 121

Üst Baytar Mektebi’nin ön yüzden görünüflü (Mimar Raimondo Tommaso Daranko taraf›ndan tasarlanm›flt›r. Orta Mimar Daranko’nun 1. kat plan›. Alt Mimar Daranko’nun alt kat plan›


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 122

Halkal› Ziraat Mektebi’nin aç›l›fl›yla ilgili fiura-y› Devlet karar›.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 123

ÇiFTL‹KLER BELDES‹ KÜÇÜKÇEKMECE

‹stanbul Surlar› ile Küçükçekmece Köyü aras›nda bulunan bu ba¤l›k ve bahçelik alanlarda hem flehrin g›da ihtiyac›n› karfl›layan çiftlikler, hem de halk›n ve

Osmanl› döneminde ‹stanbul flehri, elli kap›dan olu-

yönetici s›n›f›n e¤lenmek amac›yla kullanageldikleri

flan surlar›n çevreledi¤i bir kale içerisinde bulun-

mesire alanlar› ve has bahçeler bulunmakta idi.

maktayd›. Ayasofya önünden bafllayan ve imparator-

Via Egnatia ad› verilen tarihî ana yolun bafllan-

lu¤u Avrupa'ya ba¤layan "Via Egnetia" ad› verilen ana

g›c› Alt›nkap› (Yedikule'nin hemen ç›k›fl›nda) "sal-

yolun bafllang›c› "Messe" caddesinden hareket ede-

hane" denilen mezbahalar bulunmaktayd›. Kasaplar

rek Rhegion (Küçükçekmece/Mevlevihane) Kap›-

hayvanlar› burada geceleyin keserler ve sabah olunca

s›’ndan flehri terk etti¤inizde, önünüze uçsuz bucak-

flehre götürerek dükkanlara da¤›t›rlard›. Kesilen hay-

s›z yeflil alanlar, çay›rlar, ba¤lar, bostanlar ve çiftlik-

vanlar›n yün ve derileri hemen biraz ilerdeki Kazl›-

ler ç›kard›. Bu yeflillikler içerisinde Makriköy (Bak›r-

çeflme'de bulunan debba¤lar taraf›ndan tabaklanarak

köy) ve Ayastefanos (Yeflilköy)'u geçerek Tarihî Hün-

pabuçlar, kal›n ve ince kirifller, elek derileri, hatta

kar Yolu üzerinde bulunan ve Bizansl›lar›n "Rhegion"

parflömenler145 yap›l›rd›. Bu bölgede 18. yüzy›l›n ikin-

ad›n› verdikleri flirin bir köy olan Küçükçekmece kö-

ci yar›s›ndan sonra sanayileflmeye paralel olarak de-

yüne ulafl›rd›n›z.

mir, çelik ve dericilik sanayisi de geliflmeye baflla-

145

Parflömen, üzerine yaz› yazmak veya resim yapmak için kullan›lan özel haz›rlanm›fl hayvan derisidir.

1960’l› y›llarda çiftlik arazileri

Dünden Bügüne Küçükçekmece 123


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 124

m›flt›. Nitekim, 1848 y›l›nda Dadyan Biraderler taraf›ndan planlar› çizilen ilk yerli z›rhl› gemi bu fabrikada yap›lm›flt›.146 Kazl›çeflme'nin do¤u kesimlerinde Rum Mezarl›¤›, Rum ve Ermeni Hastaneleri, Silivrikap›'yla Topkap› aras›nda Bal›kl› Manast›r› ve Mevlevihane bulunmaktayd›. Hastaneler mevkiini geçti¤inizde Vidos (Güngören) ve Ayval› derelerinin meydana getirdikleri Ç›rp›c› ve Veliefendi Çay›rlar› sizi karfl›lard› ki, buralarda ‹stanbul'un en uzun mesire alanlar›ndan biri bulunmaktayd›. Sahil kesiminden Bak›rköy'e do¤ru ise Aksu Çiftli¤i bulunmaktayd›. Yeniköy de denilen Osmaniye köyüne varmadan kuzey kesimde Çörekçi Çay›r›, Ç›narl› Çiftlik, Hazinedar Çiftli¤i, Mithatpafla Çiftli¤i, Yeni Çiftlik ve Davutpafla K›fllas› bulunmaktayd›. Davutpafla K›fllas› bu semtin en önemli mevkilerinden birisi idi. Buras› çok eski bir has-

Küçükçekmece'de yap›lan Rus Kilisesi ile ilgili Sadrazam ve Padiflah Dan›flman› Ahmet Cevat Pafla 'n›n yaz›s›

bahçe olup, birçok padiflah ve paflalar›n gözde mekanlar›ndand›. Davutpafla Hasbahçesi, Eyüp'ün güneybat›s›nda, Ç›rp›c› ve Hazinedar Dereleri aras›ndaki tepenin kuzey yamac› üzerinde, bir yanda ‹stanbul surlar›na öbür yanda Bak›rköy'e kadar uzanan genifl bir alan› kapsamaktayd›. 15. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda II. Sultan Bayezid'in sadrazam› Davut Pafla, padiflahlar›n orduyu u¤urlay›p karfl›lama törenlerinde geceleri konaklayabilmeleri için bu genifl alana bir padiflah kasr› ile bir de bahçe yapt›rm›flt›. Buras› bu tarihten itibaren, Davutpafla Bahçesi olarak an›lmaktayd›. Osmanl› ordular›n›n, Rumeli'ye ak›na ç›kt›¤›nda burada çad›r kurularak padiflah›n u¤urlanmas› ve dönüflte de ayn› yerde karfl›lanmas› bir gelenek halini alm›flt›. Davutpafla K›fllas›'n›n kuzeyinde Vidos (Güngören), Litros (Esenler) ve Kavas (At›flalan›), kuzeybat›s›nda ise Papazköy, Ç›f›tburgaz (Ba¤c›lar) ve Aypah köyleri (Kirazl›) bulunmaktayd›.

124 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

Bâb-› Âli Sadaret Dairesi Ruslar›n Küçükçekmece civannda yapacaklan kabristan ve kilisenin müfltemilat›ndan yap›lmakta olan kulenin çok fazla bir yüksekli¤e sahip olaca¤› Padiflah Hazretleri taraf›ndan iflitilmifltir. Bu kabristan ve kilise için daha önceden Bab-› âli (Baflbakanl›k) taraf›ndan Rusya Sefaretiyle yap›lan yaz›flmalarda al›nm›fl olan karara uyulup uyulmad›¤›n›n ve karar d›fl›nda bir inflaat yapil›p yap›lmad›¤›n›n Sadaret (Baflbakanl›k) taraf›ndan yaver gönderilerek tahkik olunmas› istenmifltir. Karara ayk›r› bir fley yap›lmakta ve yahut yap›lmas› istenilmekte ise, men edilerek daha önceki karara uygun hale getirilmesi Padiflah Hazretlerinin yüce buyruklar›ndan oldu¤u tebli¤ olunmufltur. Ruslar taraf›ndan Ayastefenos (Yeflilköy)'ta büyük bir kilise ve kabristan yap›lmak istenilmifl ve bu hususta bir hayli ›srar ettikleri görülmüfltü. Bu husustaki Padiflah ferman›na uygun olarak yap›lan teflebbüsler ve gerekli haberleflmeler üzerine, kilise ve kabristan›n mevkii Küçükçekmece yönüne kayd›r›lm›fl ve kilise küçük bir flekle konularak as›l binan›n geniflli¤i 17 m olarak belirlenerek, s›n›rlandm›m›flt›r. Tespit edilen bu geniflli¤in ve yüksekli¤in herhangi bir flekilde de¤ifltirilmesine medyan verilemeyece¤i de ap aç›k beyan edilmiflti. Bundan dolay› Padiflah Hazretlerinin fermanlanna uygun olarak Bab-› âli (Baflbakanl›k) taraf›ndan mahalline yaver gönderilerek yap›lan incelemeler sonucunda Küçükçekmece yönünde kararlaflt›r›lan bu mevkide 230 m2 bir duvar içinde bugün mevcut olan inflaat, amele ikameti ve inflaat malzemelerinin korunmas› için olup, alt› odal› bir ko¤ufl, bir salon ve bir kap›dan ibaret oldu¤u ve as›l binan›n inflaat›na henüz bafllan›lmad›¤› anlafl›lm›flt›r. Bu durumun Padiflah Hazretlerine arz edilmesini temenni ederim. Sadrazam ve Yaver-i Ekrem Cevat147


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 125

Ç›rp›c› Deresi ile Hazinedar Deresi'nin birlefle-

döneminde Defterdarl›k yapm›fl olan ‹skender Çele-

rek denize döküldü¤ü sahilde yine sanayileflme devri-

bi, bu bahçede Mimar Sinan'a türlü türlü köflkler

nin numunelerinden Bez Fabrikas› bulunmaktayd›.

yapt›rm›fl ve burada parlak bir yaflant› sürmüfltü. Bu

Askerin elbise ihtiyac›n› karfl›lamak üzere 1850'li y›l-

Baruthane'de 24 A¤ustos 1707 tarihinde meydana ge-

larda kurulmufl olan Bez Fabrikas›n› geçince Bak›rköy

len büyük bir patlama sonucu 8 çal›flan› öldükten

(Makriköy)’e ulafl›rd›n›z. Bak›rköy 1910 y›l›na kadar

sonra da Küçükçekmece'ye yeni bir baruthane yap›l-

Küçükçekmece'ye ba¤l› bir köy olup, bu tarihten sonra

mas› gündeme gelmiflti. Baruthane civar›nda Mecidi-

kaza merkezi buraya nakledilmifl ve Küçükçekmece de

ye ad›yla bilinen bir çiftlik mevcut idi.

bu kazaya ba¤lanm›flt›. Bak›rköy'de III. Murat'›n Sad-

Barutçubafl› Ohannes Meras›'ndan Küçükçek-

razam› Siyavuflpafla'n›n yapt›rm›fl oldu¤u bir bahçe bu-

mece yönüne gitti¤inizde Ayamama Deresi'ni geçe-

lunmaktayd›. Padiflahlar›n da u¤rad›¤› bu bahçeye Si-

rek Ayamama Çiftli¤i'yle karfl›lafl›rd›n›z. Saraya ba¤l›

yavuflpafla Bahçesi denilirdi. Özellikle Sultan IV. Meh-

önemli çiftliklerden biri olan Ayamama Çiftli¤i'nde

met buralara pek s›k gider, gelirdi. Bahçe 40 dönümlük

yüzlerce küçükbafl ve büyükbafl hayvan bulunmakta;

bir alan› kaplamakta ve içinde bir köflk, hamam, mut-

saray›n et, süt, ya¤ ve di¤er g›da ihtiyaçlar› bu çiftlik-

fak, hizmetli odalar›, ah›r gibi hizmet birimleriyle bir

lerden karfl›lanmaktayd›.

de su mahzeni bulunmaktayd›.

Ayamama Çiftli¤i'nin kuzey kesimlerinde Kar-

Bugünkü Bak›rköy Ak›l Hastanesi’nin yerinde

taltepe, Kulelibahçe Çiftli¤i, Bosnaviran köyü ve Bos-

bulunan y›k›k bir kas›rla genifl bir havuz bu saray›n

naviran bahçesi bulunmaktayd›. Bu köye Balkan Har-

günümüze kadar gelen kal›nt›lar›d›r.

bi muhacirlerinin iskan edilmesi nedeniyle "Muha-

Bak›rköy'ün do¤u kesiminde Kireç ocaklar›

cirköy" de denilmekteydi.

bulunuyordu. ‹stanbul'un binalar› için laz›m olan ki-

Ayamama Çiftli¤i'nin bat› kesiminde ise için-

reçler bu ocaklardan karfl›lanmakta ve birçok çal›flan›

de bir ayazman›n da bulundu¤u Ayestefanos Çiftli¤i

ile istihdam alan› oluflturmaktayd›. Buradan bat›ya

bulunmaktayd›. Tren yolu Ayestefanos Köyü (Yeflil-

do¤ru gidildi¤inde de ‹ncirli Çiftli¤i, Çavuflpafla Bah-

köy) ile bu Çiftlik aras›ndan geçmekte ve Ayestefanos

çesi ve Çiftli¤i, Nifos Köyü ve Nifos Bahçesi (Kocasi-

istasyonu da burada bulunmaktayd›. 18. yüzy›l›n ikin-

nan), Aypah Köyü (Kirazl›), Aypah Bahçesi ve Aypah

ci yar›s›ndan sonralar› Makriköy (Bak›rköy)'den

Çiftli¤i ile Papas Çiftli¤i yer almaktayd›.

Ayastefanos köyüne kadar olan bu bölgede, genifl

Çavuflpafla Çiftli¤i'nin bat› kesiminde bulunan yola kadar uzanan genifl sahada II. Mahmut ve Abdül-

bahçeler içerisinde yazl›k olarak kullan›lan zarif ahflap köflkler yap›lm›flt›.

mecit taraf›ndan saray›n barutçubafl›s›na hediye edi-

Ayestefanos Köyü Rum ve Müslümanlar›n bir-

len Ohannes Bey Meras› bulunmaktayd›. Buradan sa-

likte yaflam›fl olduklar› bir köy olup, Osmanl› Devleti

hile do¤ru inildi¤inde de 1700'lü y›llarda iskender

aç›s›ndan vahim sonuçlara neden olan 93 Harbi

Çelebi Bahçesi'nde kurulan Baruthane-i Amireye

(1877-1878 Osmanl› Rus Savafl›)'ni bitiren Ayastefa-

ulafl›l›rd›. Günümüzde Ataköy konutlar› bulunan

nos Antlaflmas› bu köyde imzalanm›flt›. Ayestefanos

Ayamama ve Çavuflpafla Deresi'nin denize döküldü¤ü

Köyü, Cumhuriyetin ilk y›llar›nda, o dönemde semtte

bu sahilde baruthane yap›lmadan önce ‹skender Çe-

yaflayan ünlü edebiyatç› Halit Ziya Uflakl›gil'in öneri-

lebi Bahçesi bulunmaktayd›. Kanuni Sultan Süleyman

si üzerine 1926 y›l›nda Yeflilköy ismini alm›flt›.

Dünden Bügüne Küçükçekmece 125

146

L. Panos Daba¤yan, age., s. 233.

147

BOA. Y.A Hus. 269/18 (H 7 Recep131 O/M 25 Ocak 1893).


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 126

Ayestefanos köyünün hemen ilerisinde bulunan Yeni Çiftlik geçilerek Galatarya köyü (fienlikköy)'ne ulafl›l›rd›. Bu köyün sahil kesiminde de Florya Çiftli¤i bulunmaktayd›. Filorina bahçesi de denilen bu havadar mevkide Florya köflkleri bulunmaktayd›. Galatarya köyünden kuzeye do¤ru yöneldi¤inizde önünüze Rus Kilisesi ve Abidesi ç›kard›. Bu an›t kilise Rus ordusunun ‹stanbul'a "Ayasofya'n›n minarelerini görecek kadar" yaklaflt›¤› "93 Harbi"nin (1877-1878) bir an›s› olarak, 1895 y›l›nda infla edilmiflti. Galatarya köyünün hemen yan› bafl›nda Osmanl› Rus Savafl›'nda ölen Rus askerlerinin hat›ras›na infla edilmifl olan bu "tafltan ve son derece sa¤lam" yap›, üç platformlu bir an›tt›. Çan kulesi olarak da kullan›lan üst bölümü yeflil parlak bir malzemeyle infla edilmifl, an›t›n tepe

93 Harbinde Ruslar taraf›ndan yap›lan kilise.

noktas›na Rus kiliselerinin taç motifi ve üçlü Rus haç› konulmufltu. Rus Kilisesi, Osmanl› toplumu için "93 Harbi" yenilgisinin bir simgesi olarak görüldü¤ünden I. Dünya Savafl› döneminde (14 Kas›m 1914) törenle y›k›lm›flt›r.

Küçükçekmece Gölü'nün hemen kuzeyinde bulunan Yar›mburgaz Ma¤aralar› ise tarihî bak›m-

Galatarya köyünün hemen do¤usunda Topka-

dan son derece önemli bulgular›n ç›kt›¤› bir bölge-

p› ve Silivrikap›'dan ç›karak Çavuflpafla Bahçesi'nin

dir. Bu ma¤aran›n gerek Türkiye'nin gerek Avru-

alt kesiminde birleflen Edirne yolu geçmekteydi. Bu

pa'n›n en eski kültür varl›klar›n›n bafl›nda geldi¤i,

yolu takiben kuzeybat› istikametine gitti¤inizde ade-

hatta bir görüfle göre de burada insan varl›¤›n›n

ta topra¤›n koynuna girmiflçesine uzanan flirin bir

130.000 y›l öncesine vard›¤› söylenmektedir.149 Bu-

göl kenar›nda kurulmufl olan Küçükçekmece Köyü’-

rada yap›lan arkeolojik kaz›larda ortaya ç›kan çanak,

ne ulafl›rd›n›z. Tarihi çok eskilere dayanan ve bölge-

çömlek parçalar›n›n yan› s›ra ilkel tar›m aletlerinin

nin ilk yerleflim yeri olan Küçükçekmece, ‹stan-

de bulunmas›, bu bölgenin 7500 y›l öncelerinden

bul'un kilidi konumunda olup, Avrupa'ya uzanan

bafllayarak tar›m kültürüne geçen insanlara mesken

kral yolu üzerinde bulunmakta idi. Bu yol ayn› za-

oldu¤u anlafl›l›yor. 148

manda ‹stanbul'un iaflesinin karadan nakliyat›na

Küçükçekmece, ilk ça¤lardan beri tar›ma elve-

izin veren, ziraat ve hayvanc›l›k sahas› olan Do¤u

riflli olmas› ve Bizans'tan Osmanl›'ya kadar çok

Trakya'y› kat eden ticari bir yololdu¤u gibi Orta ve

önemli bir yerleflim bölgesi olan ‹stanbul'a yak›nl›¤›

Do¤u Avrupa'ya sefere ç›kan ordular›n geçti¤i strate-

nedeniyle, flehrin g›da ihtiyac›n› karfl›layan çiftlikler

jik bir güzergâht› da.148

bölgesi konumunda bulunmakta idi.

126 I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

M. Hüdai fientürk, Türkler: Osmanl› Devleti'nin Ulafl›m Teflkilat› ve Yol Sistemine Genel Bir Bak›fl, C.10, Yeni Türkiye Yay›nlar›, Ankara 2002, s. 904. 149

Semavi Eyice, Tarih Boyunca ‹stanbul, Etkileflim Yay›nlar›, ‹stanbuI2006, s. 18.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 127

Küçükçekmece bölgesinde sözünü etti¤imiz

GIDA AMBARI KÜÇÜKÇEKMECE

çiftliklerden baflka Safra Köyü Çiftli¤i, So¤uksu Çift-

‹stanbul'un tah›l ve g›da ambar› durumunda bulunan

li¤i, Kapanarya (Kanarya) Çiftli¤i, Nakkafl Çiftli¤i,

köylerde birçok çiftlik ve mand›ra da bulunmaktayd›. Bu

Büyük Halkal› Çiftli¤i, Küçükhalkal› Çiftli¤i, Menek-

çiftlik ve mand›ralar, 15. yüzy›l›n sonlar›nda merkezi

fle Çiftli¤i, Resneli Çiftli¤i, Beylik Çay›r› Çiftli¤i, Is-

Eyüp Sultan olan Haslar kazas›na ba¤l› bulunan ve Avru-

partakule Çiftli¤i, Kapad›k Çiftli¤i, Alibeyköy Çiftli¤i,

pa yakas›ndan bafllayarak Befliktafl, Hasköy, Arnavutköy,

Ömerpafla Çiftli¤i ve Firus Çiftli¤i gibi çiftlikler de

Ortaköy, Bak›rköy, Yeflilköy, Küçükçekmece, Büyükçek-

bulunmaktayd›.

mece, Avc›lar, Silivri, Çatalca ve Vize kazalar›na kadar ulaflan 180 köyü kapsamakta idi. Bu köyler içerisinde

ÇiFTL‹KLER‹N‹N OLUfiUMU

idari olarak zaman zaman de¤ifliklik göstermekle birlik-

Fatih Sultan Mehmet, 29 May›s 1453'te ‹stanbul'u al-

te yaklafl›k 50 civar›nda köy ve mand›ra Küçükçekmece

d›¤›nda flehir boflalm›fl ve harabe bir durumda bulun-

nahiyesine ba¤l› idi.151 Bu köy ve çiftlikler flunlard›r:

maktayd›. Fethin hemen sonras›nda flehrin canlan›p flenlendirilmesi amac›yla iskan ve imar faaliyetleri

Ambarl› Köyü ve Ambarl› Çiftli¤i, Galatarya kö-

bafllat›lm›fl, Anadolu'dan Türkler ve sanat ehli gayr-i

yü, Ayastefenos Köyü, Makrihora Köyü, Vidos Köyü ile

müslim unsurlar getirilerek ‹stanbul'un muhtelif

birlikte iki çiftlik, Litros Köyü, Yahudi Bergos Köyü ve

semtlerine iskan ettirilmifllerdi.

Çiftli¤i, Ayapa Köyü ve Çiftli¤i (Kirazl›), Büyük Halkal›

‹stanbul surlar›n›n d›fl›nda ise birkaç köyden

köyü ve Çiftli¤i, Safra Köyü, Pirinççi Köyü, Demirci

baflka meskun mahal bulunmamaktayd›. Surlar›n

Köyü ve Çiftli¤i, Demir Köyü ve Çiftli¤i, Uskumru Köyü

çevresinde bulunan genifl ve verimli araziler ifllevsiz

ve Çiftli¤i, Zekeriya Köyü, Florya Çiftli¤i, ‹ncirli Çiftli-

ve at›l bir durumda bulunuyordu. fiehir nüfusunun

¤i, Kuleli Çiftli¤i, Siyavuflpafla Çiftli¤i, Küçük Nakkafl

h›zla artmas› sonucu g›da ihtiyac›n› karfl›layacak

Çiftli¤i, Menekfle Çiftli¤i, Ferhatpafla Çiftli¤i, Cecor

alanlar›n da flenlendirilmesi ve ifllevsel hale getiril-

Çiftli¤i, Rami Çiftli¤i, Metris Çiftli¤i, Kad› Yakuplu

mesi gerekiyordu. Bu amaçla fethin hemen sonras›n-

Çiftli¤i, Ayaza¤a Köyü ve Çiftli¤i, Pirli Köyü ve Çiftli¤i,

da özellikle savafllarda tutsak edilenler bofl ve verim-

Topçular Köyü ve Çiftli¤i, Hazinedar Çiftli¤i, Silivri ka-

siz kalan topraklara yerlefltirilerek, bu topraklar›n ifl-

p›s›nda Hatice Sultan Çiftli¤i, Papazköy ve Pandal›

lenmesi yoluna gidilmiflti. ‹stanbul etraf›n›n iskan

Çiftlikleri, Kafl›kç› Çiftli¤i, Ayamama Çiftli¤i, Alem-

edilip flenlendirilmesinde a¤›rl›kl› Hristiyan ortakç›

berdos Çiftli¤i, Kapanarya Çiftli¤i, Küçük Halkal› Çift-

s›n›f› kullan›lm›flt›r. Bu kifliler S›rbistan, Mora, Ar-

li¤i, Mevlevihane Kap›s›'nda Dervifl Efendi Çiftli¤i, Si-

navutluk, Zanta, Kefalonya, Bosna-Hersek, Teselya,

livri Kap›s›nda Anekli Çiftli¤i, Arapzade Çiftli¤i, Ya-

Epir, Tafloz, Semadirek ve ‹yonya Adalar›'ndan sefer-

r›mbergos Derbendi, ‹kitelli köyü, fiamlar köyü, Aya-

ler esnas›nda tutsak edilen esirlerden oluflmaktayd›.

yorgi Köyü (Kayabafl›), Karaahmetli Çiftli¤i, Kotraniye

Ayr›ca 1470'li y›llarda Otlukbeli'nde Osmanl›-Akko-

Çiftli¤i, fiamlar Derbendi Çiftli¤i, Ç›narl› Han› Çiftli¤i,

yunlu mücadelesinde tutsak ve sürgün edilen Türk-

Büyük Derbend Çiftli¤i, Sübhanl› Han› Çiftli¤i.

men afliretleri, özellikle de A¤cakoyunlu Cemaati ‹stanbul'un tar›m alanlar›na getirilerek sürgün reaya 150

statüsünde iskan edilmifllerdir.

Küçükçekmece bölgesindeki bu çiftlikler, yetifltirilen ürün ve hayvanlarla ‹stanbul'un iaflesini

Dünden Bügüne Küçükçekmece 127

150

Stefanos Yerasimos, Eyüp'te Sosyal Yaflam (15. Yüzy›l›n Sonunda Haslar Kazas›), Tarih Vakf› Yurt Yay›nlar›, ‹stanbul 1998, s.92. 151

BOA. ‹. MVL 476-215 (H 1278 Eylül 25/M 7 Ekim 1862).


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 128

l› Hasan o¤lu Hasan (kara b›y›kl› 30 yafl›nda), Elbasanl› Süleyman o¤lu Veli (kumral b›y›kl› 28 yafl›nda), Elbasanl› Ahmet o¤lu Mehmet ( sar› b›y›kl› 25 yafl›nda), Elbasanl› ‹smail o¤lu Veli (sar› b›y›kl› 35 yafl›nda), Elbasanl› Ali o¤lu Selim (er b›y›kl› 35 yafl›nda), Elbasanl› Hüseyin o¤lu Ali (köse 35 yafl›nda), Elbasanl› ‹brahim o¤lu Selim (kara b›y›kl› 35 yafl›nda), Elbasanl› Veli o¤lu Salih (sar› b›y›kl› 30 yafl›nda), Elbasanl› ibrahim o¤lu Selim (kumral b›y›kl› 30 yafl›nda), Elbasanl› Hasan o¤lu Mahmut (sar› b›y›kl› 25 yafl›nda), Elbasanl› Hüseyin o¤lu Salih (ak sakall› 60 yafl›nda), Elbasanl› Mustafa o¤lu Selim (sar› b›y›kl› 35 yafl›nda), Elbasanl› Salih o¤lu Feyzullah (sar› b›y›kl› 35 yafl›nda), Elbasanl› Ahmet o¤lu Paflo (kara b›y›kl› 35 yafl›nda), Elbasanl› Zeynel o¤lu Hasan (kumral k›rca b›y›kl› 45 yafl›nda), Elbasanl› Veli o¤lu Mahmut (sar› b›y›kl› 40 yafl›nda), Elbasanl› Veli o¤lu Mahmut (sar› b›y›kl› 35 yafl›nda), Elbasanl› ‹slam o¤lu ‹smail (sar› b›y›kl› 35 yafl›nda), Elbasanl› Osmano¤lu Musa (kumral b›y›kl› 30 yafl›nda), Elbasanl› Hasan o¤lu ismail (sar› b›y›kl› 35 yafl›nda), Manast›rl› Said o¤lu Selim (12 yafl›nda), Elbasanl› Hasan o¤lu Osman (sar› b›y›kl› 30 yafl›nda), Elbasanl› Murat o¤lu Hasan (k›rç›l b›y›kl› 50 yafl›nda), Elbasanl› Mehmet o¤lu Sad›k (ter b›y›kl› 25 yafl›nda), Elbasanl› Mehmet o¤lu Bekir (ter b›y›kl› 25 yafl›nda), Elbasanl› Ömer o¤lu sa¤lad›¤› gibi ayn› zamanda da istihdam oluflturmak-

Musa (sar› b›y›kl› 25 yafl›nda), Elbasanl› Ahmet o¤lu

ta idi. Ülkenin çeflitli yörelerinden gelen iflçiler, bu

Süleyman (sar› b›y›kl› 35 yafl›nda), Elbasanl› ‹smail

köy ve çiftliklerdeki ba¤ ve bahçelerde çal›flarak ge-

o¤lu Hasan (ter b›y›kl› 25 yafl›nda), Elbasanl› Veli o¤-

çimlerini temin etmekteydiler. 16 Temmuz 1836 ta-

lu ‹brahim (sar› b›y›kl› 30 yafl›nda), Elbasanl› Osman

rihli bir kay›tta söz konusu köy ve çiftliklerde çal›flan

o¤lu Salih (k›r b›y›kl› 18 yafl›nda), Elbasanl› Selim o¤-

iflçi kesiminden bir k›sm›n›n flu flah›slardan olufl-

lu Salih (ter b›y›kl› 28 yafl›nda), Elbasanl› Halilo¤lu

makta oldu¤unu görmekteyiz: Elbasanl› Ali o¤lu

‹smail (siyah b›y›kl› 30 yafl›nda), Bozoklu Musa o¤lu

Mehmet (sar› b›y›kl› olup 40 yafl›ndad›r.), Elbasanl›

Ali (sar› b›y›kl› 30 yafl›nda), Lofçal› Abdullah o¤lu

‹smail o¤lu Selim (er b›y›kl›, 25 yafl›nda), Asadoral›

Mehmet (yanaflma, kara b›y›kl› 30 yafl›nda), Selvili

Süleyman o¤lu ‹smail (er b›y›kl›, 26 yafl›nda), Ohrili

Memifl o¤lu Halil (kumral b›y›kl› 36 yafl›nda), Kazan-

Fazl› o¤lu Feyzullah (er b›y›kl›, 20 yafl›nda), Elbasan-

l›kl› Mehmet o¤lu Hasan (ter b›y›kl› 25 yafl›nda), T›r-

128

I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

Küçükçekmece Kazas›’na ba¤l› köy ve çiftlikleri gösteren belge


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 129

noval› Hüseyin o¤lu Memifl ( kara b›y›kl› 20 yafl›nda),

Osman, Osman o¤lu Zincir ibrahim (kara sakall› 60

T›rnoval› Mustafa o¤lu Ahmet (18 yafl›nda), T›rnoval›

yafl›nda), Zincir ‹brahim o¤lu Mahmut (14 yafl›nda),

Mustafa o¤lu Hasan (ter b›y›kl› 25 yafl›nda), T›rnova-

Abdullah o¤lu Hasan (sar› sakall› 50 yafl›nda), Hasan

l› Ahmet o¤lu Mehmet (18 yafl›nda), T›rnoval› Hüse-

o¤lu Mehmet Kas›m, Hüseyin o¤lu Ahmet (12 yafl›n-

yin o¤lu ‹brahim (14 yafl›nda), T›rnoval› Mustafa o¤lu

da), ‹stanbullu Mustafa o¤lu Mehmet (ak sakall› 76

Mustafa (ter b›y›kl› 20 yafl›nda), Selvili Osman o¤lu

yafl›nda), ‹stanbullu Mustafa o¤lu Mehmet o¤lu Mus-

Osman (15 yafl›nda), Selvili Süleyman o¤lu Hüseyin

tafa Aziz (38 yafl›nda).152

(15 yafl›nda) Selvili Memifl o¤lu Ali (ter b›y›kl› 19 ya-

Küçükçekmece civar›ndaki muhtelif çiftliklerde

fl›nda), Selvili Abdullah o¤lu Memifl (15 yafl›nda), Ka-

iflçi olarak çal›flan bu insanlar›n bölgedeki çiftlik ve

zanl›kl› Molla Hakan o¤lu Mustafa ( korucu, kumral

mezralara iskan edilerek, zamanla köy ve mahallelerin

sakall› 32 yafl›nda), Kazanl›kl› Osman o¤lu Duran (sa-

oluflmufl oldu¤unu da görmekteyiz. Vidos köyü civar›n-

r› ter b›y›kl› 25 yafl›nda), Filorine Köylü Tahir o¤lu

daki ba¤ ve bahçelerde iflçi olarak çal›flmakta olan Ma-

Emin (hizmetkar, 15 yafl›nda), Selvi Köylü Memifl o¤-

nast›rl› Said o¤lu Selim, Elbasanl› Hasan o¤lu Osman,

lu Hasan (az kumral b›y›kl› 25 yafl›nda), T›rnoval› Ali

Elbasanl› Murat o¤lu Hasan, Elbasanl› Mehmet o¤lu

o¤lu Hasan (hizmetkar, ter b›y›kl› 20 yafl›nda), T›r-

Sad›k, Elbasanl› Mehmet o¤lu Bekir, Elbasanl› Ömer

noval› Hüseyin o¤lu Osman (18 yafl›nda), Akhisarl›

o¤lu Musa, Elbasanl› Ahmet o¤lu Süleyman, Elbasanl›

‹brahim o¤lu Mustafa, (kara b›y›kl› 31 yafl›nda), Ba-

‹smail o¤lu Hasan, Elbasanl› Veli o¤lu ‹brahim, Elba-

ruthane-i amire sekbanlar›ndan ‹stanbullu Sad›k o¤-

sanl› Osman o¤lu Salih, Elbasanl› Selim o¤lu Salih ve

152

BOA. C.DH. 6245 (H 1. Rebiülahir 1252/M 16 Temmuz 1836).

lu Hac› Mehmet (Sar› b›y›kl› 35 yafl›nda), Baruthanei amire çal›flanlar›ndan Gümüflmadenli Mehmet o¤lu Nazif (er kara b›y›kl› 25 yafl›nda), Baruthane iflçilerinden Nevflehirli Abdullah o¤lu Osman (sar› b›y›kl› 35 yafl›nda), Vanl› Abdurrahman o¤lu Abdullah (kumral b›y›kl› 55 yafl›nda), Vanl› Mehmet o¤lu Ömer (ak sakall› 60 yafl›nda), Nevflehirli Abdullah o¤lu Süleyman (ter b›y›kl› 21 yafl›nda), Menekfle Köylü ‹smail o¤lu Çiftçi Ali (kara b›y›kl› 44 yafl›nda), O¤lu ‹smail (15 yafl›nda), di¤er o¤lu Süleyman (14 yafl›nda), di¤er o¤lu Abdulkadir (12 yafl›nda), Ç›rp›c› Çay›r› iflçilerinden Büyük Halkal› Köyü’nden Sekban Mustafa (kumral b›y›kl› 27 yafl›nda), Küçük Nakkafl Çiftli¤i iflçilerinden T›rnavili ‹brahim o¤lu Mustafa (köse 25 yafl›nda), T›rnoval› Ahmet o¤lu Selim (sar› b›y›kl› 40 yafl›nda), Viranbosna köyünden Elbasanl› Salih o¤lu ba¤c› Hasan (kumral sakall› 40 yafl›nda), Osman o¤lu Zincir Mehmet (kara sakall› 60 yafl›nda), Zincir Meh-

Küçükçekmece’ye ba¤l› köy ve çiftliklerin vukuat defteri

met o¤lu Mustafa (18 yafl›nda), Zincir Mehmet o¤lu

Dünden Bügüne Küçükçekmece

129


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:19 PM

Page 130

Elbasanl› Halilo¤lu ‹smail'in çal›flt›klar› bu bölgeye is-

çi, Halil Çavufl'a ait 10 keçi, Küçük Halkal› köyünde

kan edildiklerini görmekteyiz.153

Osman A¤a'ya ait 372 koyun, Kalfa Köyü (Mahmut-

Küçükçekmece'ye ba¤l› köylerde tar›mla bir-

bey)'nde Bakkal Perikli'ye ait 100 koyun ve 7 keçi, Pa-

likte hayvanc›l›k da yap›lmakta idi. Bölgede bulunan

pas köyünde Seranidi'ye ait 300 koyun ve 2 keçi, Vi-

mera ve çiftliklerde çok say›da büyük ve küçükbafl

ranbosna Köyü’nde Tohari Çelebi'ye ait 182 koyun,

hayvan bulunmakta ve bu hayvanlar köylünün geçim

So¤uksu Çiftli¤i'nde Seranidi'ye ait 192 koyun, Kü-

kayna¤›n› oluflturmakta idi. Nitekim Nisan 1900 ta-

çükçekmece köyünde Mustafa A¤a'ya ait 31 koyun ve 4

rihli bir belgede Küçükçekmece kazas›na ba¤l› köyler

keçi, Aristidi'ye ait 4 koyun ve 4 keçi, Kürkçü Dimit-

ve çiftliklerde bulunan hayvan sahiplerinin flu isim-

ri'ye ait 7 koyun, F›r›nc› Yani'ye ait 1 keçi, Kundurac›

lerden olufltu¤u tespit edilmifltir:

Tanafl'a ait 4 keçi, Kad›beyli köyünde Mösyö Kostiya-

‹kitelli köyünden Kaymakam Nuri Bey'e ait

ni'ye ait 338 koyun, Pendaniçe'de Bogos'a ait 250 ko-

229 koyun ve 12 keçi, saraya ba¤l› merada Tohari Çe-

yun, Filorya Çiftli¤i'nde Mösyö Flaniti'ya ait 519 ko-

lebi'ye ait 404 koyun, Safra köyünde Kurukafa Dimit-

yun, Kalitarya köyünde Stefanaki'ye ait 9 koyun, Pe-

ri'nin 447 koyun, Alambedros Çiftlik-i Hümayunu

nati'ye ait 1 koyun ve 1 keçi, Penayot'a ait 1 koyun ve 1

Meralar›nda Mösyö Flainti'ye ait 344 koyun ve 1 keçi,

keçi, Mençifos'a ait 2 keçi, Seranidi'ye ait 1 koyun ve

Ayamama Çiftlik-i Hümayunu Meralar›nda yine

1 keçi, Madam Tavas'a ait 2 keçi, Vasil'e ait 1 keçi,

Mösyö Flainti'ye ait 456 koyun, Ayayorgi köyünde Di-

Bakkal Foti'ye ait 3 keçi, Stenko'ya ait 1 keçi, Hemari

mitri'ye ait 341 koyun, fiamlar Köyü’nde Kadir A¤a'ya

Dimitri'ye ait 1 keçi, Yeni Çiftlik'te Mösyö Flaniti'ye

ait 105 koyun ve 101 keçi, Hac› Ömer A¤a'ya ait 104

ait 479 koyun ve 1 keçi, Tatarc›k köyünde Dimitri'ye

keçi, Hüseyin A¤a'ya ait 17 keçi, Tahir A¤a'ya ait 67

ait 188 koyun, Ispartakule Çiftli¤i'nde Asador'a ait

keçi, Ali Baba'ya ait 25 keçi, Münire Han›m'a ait 3 ke-

413 koyun ve 19 keçi, Nifos köyü (Kocasinan)'nde Se-

153

BOA. C.DH. 6245. (H.1250. N.30/M.

fiamlar Bölgesi ve Bendi

130

I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 131

ranidi'ye ait 340 koyunla Cuhudbergos'ta 291 koyun, Vidos köyünde Bahriye Mühendislerinden Kola¤as› Hüsnü Bey'e ait 9 koyun ve 3 keçi ile Anbarl› Eminos Çiftli¤i'nde 691 koyun ve 16 keçi, Avas köyünde Hayri Efendi'ye ait 382 koyun, Metris Çiftli¤inde Vangel A¤a'ya ait 332 koyun, incirli Çiftli¤i'nde Simon Bey damad› Stefan Bey'e ait 582 koyun, Hamdi Beyefendi'ye ait 3 keçi, Hazinedar Çiftli¤i'nde Tohari Çelebi'ye ait 567 koyun, Demirkap› Bahçesi'nde Andonaki'ye ait 138 koyun ve 14 keçi, Kuleli Çiftli¤i'nde Koço'ya ait 309 koyun ve 1 keçi, Tahtakale Çiftli¤i'nde Kurukafa Tanafl'a ait 371 koyun ve 3 keçi, Yar›mburgaz Çiftli¤i'nde Ulah Tanafl' a ait 222 koyun ve 1 keçi, Nakkafl Çiftli¤i'nde Corci Efendi'ye ait 453 koyun ve 4 keçi, Vidos köyünde Mülazim Emin Efendi'ye ait 210 koyun ve 1 keçi, Litros köyünde Kurukafa Ligor'a ait 4 koyun, Davutpafla Çiftli¤i'nde Yüzbafl› Mustafa Efendi'ye ait 401 koyun, Alibey Çiftlik-i Hümayunu Mera-

"Silivri iskelesine ba¤l› Silivri, Büyükçekmece,

s›'nda fiiflko Dimitri'ye ait 624 koyun ve 13 keçi, Er-

Küçükçekmece, Terkos, Çorlu, Ere¤li, Çatalca kazala-

meni köyünde Ali Bey'e ait 279 koyun ve 10 keçi,

r› na ve Silivri iskelesi mubayaac›s› Seyyid Mustafa'ya

Midhatpafla Çiftli¤i'nde Recep A¤a'ya ait 100 koyun,

hüküm ki;

Hamidiye köyünde köy mal› olarak 97 koyun ve 21 ke-

Padiflah iradesine uygun olarak ‹stanbul'da

çi, Ferhatpafla Çiftli¤i'nde ‹brahim Bey'e ait 569 ko-

oturan insanlar›n yemeleri için üç seneden beri Ra-

yun, Filyos Çiftlik-i Hümayunu Meras›'nda fiiflman

mazan ay›nda al›nan bu¤dayla piflirilen nan-› aziz

Niko'ya ait 200 koyun, Nakkafl Çiftli¤i'nde Corci

(ekmek), di¤er aylarda piflirilen ekmeklerden gayet

Efendi'ye ait 450 koyun, Saray Meras›'nda Tohari Çe-

beyaz ve has olmaktad›r. Bundan böyle da bu adet-i

lebi'ye ait 275 koyun, So¤uksu Çiftli¤i'nde Seranidi'ye

hasenenin (güzel ekmek piflirme usulü) saltanat›n

ait 221 koyun, Kuleli Çiftli¤i'nde Koço'ya ait 196 ko-

merkezi olan ‹stanbul'da devam etmesi, irade-i

yun, Firuz Köyü Çitli¤i'nde Corci Efendi'ye ait 475

hayriye-i flahanem (Padiflah emri) ile kontrol alt›na

koyun ve 16 keçi bulunmakta idi.154

al›nm›flt›r. Her sene ramazan ay› içerisinde gerekli

Köy ve çiftliklerde yetifltirilen büyük ve küçük-

olan bu¤day›n baflta Silivri iskelesi'ne ba¤l› kazalar-

bafl hayvanlar ile tar›m ürünleri ilk önce saray›n son-

da bulunan mültezim, muktedir ve di¤erleri taraf›n-

ra da ‹stanbul halk›n›n ihtiyaçlar›n›n karfl›lanmas›

dan, alakal› olduklar› çiftliklerden olmak üzere,

amac›yla kullan›lmaktayd›. Ürünler mubayaac›lar ta-

rençberlerin tohumluk ve yiyecekleri ç›kt›ktan son-

raf›ndan sat›n al›narak saray kilerine getirilirdi. 31

ra geriye kalan zahirelerinin geçen sene oldu¤u gibi

A¤ustos 1799 tarihli bir Padiflah buyru¤unda bu husus

bu sene de görevlendirilecek bir adam taraf›ndan

flöyle dile getirilmekteydi:

belirlenecek fiyattan sat›n al›nmas› ve ramazan

Dünden Bügüne Küçükçekmece

131

Küçükçekmece’de bulunan çiftlik ve mand›ralarda üretilen sütlerin ‹stanbul’a nakledilmesini bildiren belge.

154

BOA.Y.MTV. 203/129 (Nisan 1316/M Nisan 1900).


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 132

ay›nda tersane-i amire ambarlar›na gönderilerek,

maktad›r. Zaman zaman bu¤day k›tl›¤›ndan ya da ida-

teslim olunmas› hususu irade-i seniyyeme (Padifla-

ri bir boflluktan yararlanan tüccar veya muhtekirler

h›n emrine) uygundur.

ortaya ç›kmakta ve halk›n elinden bu¤day› ucuza ala-

fiöyle ki; ad› geçen kazalarda bulunan zahire-

rak, pahal› fiyattan devlete satmakta idiler. Bu durum

lerden çiftlik ve ziraat erbab›n›n tohumluk ve yiye-

yine bir Padiflah ferman›nda flu flekilde dile getiril-

ceklerinden fazla kalanlar›, ayan ve zabitan yard›mla-

mekte ve uygunsuz ifl yapan muhtekirlerin cezaland›-

r›yla söz konusu iskelelere getirtesin. Her sene ‹stan-

r›lmalar› emredilmekteydi.

bul'da bulunan dökmeci esnaf›n›n Silivri iskele-

Küçükçekmece, Büyükçekmece, Çatalca, Siliv-

si'nden di¤er emr-i flerifimle (Padiflah izni) alm›fl ol-

ri, Çorlu, Ere¤li kazalar› kad›lar› ve Silivri iskelesi

duklar› devedifli tabi olunur bu¤day›, ibraz edecekle-

mubayaac›s› Seyyid Hüseyin ve bu yerlerin zahirele-

ri emr-i flerifimle parça parça ve söz konusu esnaf

rini iskeleye sevke memur olunan Mustafa'ya verilen

yard›m›yla sat›n alacaklard›r. Sat›n alma ve toplama

padiflah ferman›;

flekli ile temin edilen bu¤day›, kapan tezkiresi ile gemilere yükleyesin.155 Temin olunan bu¤day›n hangi

Yukar›da ad› geçen kazalar, asitane-i saadetimin (‹stanbul'un) kilidi konumunda bulunmak tad›rlar.

kazadan sat›n al›nd›¤›n› tezkireye yazas›n, kapan tez-

Bu bak›mdan, bütün hububat mahsullerinin

kiresi ile gemiye yüklenmedi¤i durumda söz konusu

ziyan edilmeksizin asitane-i saadetime (‹stanbul) ge-

iskele reisierinden bulunanlar›n mutemet kefili al›-

tirilmesi yönünde daha önce de emrim olmufl idi. Söz

narak gemilere yükletesin. Gemilerin yükleri tersa-

konusu kazalar›n çiftçilerinin ziraat ifllerinde kuvvet,

ne-i amire ambarlar›na teslim olunduktan sonra am-

iktidar ve flevklerini art›rmak amac›yla, (yani teflvik

bar-› amirem (sarayambar›) taraf›ndan eda (teslim)

olarak) "orak akçesi" ad› ile harman ve sair masrafla-

tezkiresi alarak ‹stanbul'a gönderip tescil ettiresin.

r›na karfl›l›k zahire hazinesinden iki defa da 150 bin

Ramazan ay›na mahsus Tersane-i amirem ambarlar›

kurufl ödenmifl idi. Çiftçiler harman zaman› alm›fl ol-

na teslime bafllayas›n. Bu iskelelerden, ‹stanbul'dan

duklar› mahsullerden, ilk önce miriden (devletten)

baflka yere bu¤day nakledilmesi kesin bir emirle men

ald›klar› akçe miktar› bu¤daylar›n› söz konusu muba-

edilmifltir. ‹stanbul d›fl›nda herhangi bir yere, fer-

yaac› denilen kiflilere öderler idi. Sonra da her biri-

man ve kapan tezkiresi olmadan karadan ve kay›klar-

nin saban ve çiftine göre geçen sene sad›r olan Padi-

la bir miktar da olsa zahire yükler isen, derhal huku-

flah ferman› gere¤ince yemeklik ve tohumluk bu¤-

ka uygun olarak voyvoda ve zab›ta marifeti ile yakala-

daylar›n› ay›rarak ihtiyaçlar› fazlas› ne kadar bu¤day-

nacaks›n. E¤er tamahkarl›k yaparsan, herhangi bir

lar› var ise hasat zaman› belirlenen fiyat üzerinden,

akçe ve rüflvet al›rsan, fermans›z ve tezkiresiz olarak

paras›n› mubayaac›dan alarak miriye satarlard›. Bu

kapandan ada kay›klar›na bir miktar bu¤day yükle-

sat›flta fiyat genellikle çiftçi lehine olacak flekilde be-

meye cesaret edersen, bu tür ifllere izin verirsen, göz

lirlenirdi. Arpa, Çavdar, Yulaf ve sair mahsullerin ra-

yumarsan, bir flekilde bunlara ruhsat verirsen ve bu

yici ile gümrü¤e gönderilmesi ve sat›lmas› gerekir-

iflleri ihsas edersen gerekli olan cezan›z›n verilece¤i

ken, bu sene Çatalca Nahiyesi fiehir Kethüdas› Mus-

kararlaflt›r›lm›fl bir emirdir".156 denilerek, bölgede

tafa, Haseki Mehmet, Hac› Emin, Gözcü o¤lu Ali Pa-

üretilen zahire ve bu¤day›n ‹stanbul'un ihtiyac› d›-

fla, Tüfekçi Osman, Hüseyin Pafla, Bostanc› Ahmet

fl›nda baflka yerlere sat›lmas› kesinlikle yasaklan-

isimli flah›slar ile Baba Nakkafl köyü halk›ndan Muh-

132

I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

155

Kapan: ‹stanbul'a gelen yiyecek ve ihtiyaç maddelerinin, ölçüm, fiyatland›rma ve da¤›t›m ifllerinin yap›ld›¤› yer. 156

BOA. C. ‹ktisat 2229 (H 29 Rebiu'l evvel 1214/M 31 A¤ustos 1799).


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 133

tar Hac› Mehmet ve Köle o¤lu Ali Pafla isimli flah›slar,

lecektir. Bu belirlenen fiyat üzerinden halka süt kuzu-

bu seneki belirlenen fiyata raz› olmad›klar› ve geçen

lar›n›n sat›lmas› gerekecektir. Bu çiftliklerde flimdi-

sene oldu¤u gibi müsaade istedikleri Çatalca Kad›s›

den baz› kuzular›n sat›ld›¤› haberi al›nm›fl, h›z›r günü-

taraf›ndan ilam olunmufltur. Baz› seneler bu¤day›n az

ne kadar çiftliklerde kuzu kalmayaca¤› bildirilmifltir.

olmas›n› f›rsat olarak gören bu muhtekirler bu¤day›

Mevsiminden evvel kesilen kuzular telef edilmekte

3.5 kurufla toplayarak miriye (devlete) satm›fllard›r.

olup buna müsaade edilmeyece¤i apaç›kt›r.160

Bu y›l da bunu bir f›rsat olarak görmek isteyen ve

Saray mutfa¤›n›n ihtiyac› olan süt ürünlerin-

isimleri yukar›da zikredilen flah›slar›n te'dibi için

den ya¤ da, Küçükçekmece'de bulunan çiftliklerden

‹nöz Kalesi'nde hapsedilmeleri emredilmifltir. Her-

karfl›lanmakta idi: "Matbah-› hass-› hümayun için

kes ihtiyac› kadar bu¤day› alacak, ihtiyaç d›fl› olan

Alibey Çiftli¤i'nin manda hayvan› sütünden 65.250

bu¤daylar› kay›kç›larla gümrü¤e gönderip rayici ile

kg tereya¤›n›n gönderilmesi: “Nefs-i nefis-i hümayun (Padiflah) için çiftli-

satacaklard›r. Zahire maddesi Devlet-i Aliyye (Osmanl› Dev-

kat-› hümayundan ya¤ tedarik edilerek, her gün gü-

leti)'nin en önemli ifllerinden biri oldu¤undan, yu-

venilir bir vas›ta ile saray-› hümayun matbah› (saray

kar›da ad› geçen kazalar›n ahalilerinden fiyat-› mak-

mutfa¤›)'na gönderilmesi, ya¤›n nezafet ve temizli-

tu ile bu¤daylar›n› sat›n alas›n. Zahiresini mubaya-

¤ine, içerisinde yabanc› bir madde bulundurulma-

ac›ya vermeyenleri tespit ederek derhal ambarlar›n›

mas›na ve has›l olan ya¤›n mühürlenerek güvence

mühürleyip, mahsullerini zabt edesin. Kendilerini de

içerisinde gönderilmesine bizzat ve ziyadesiyle dik-

sürgüne gönderip kalebent edilmeleri için isim, flöh-

kat olunmas›".161

ret ve durumlar›n› ‹stanbul'a bildiresin.157

‹stanbul halk›n›n süt, yo¤urt ve kaymak ihtiya-

Bu fermanda da belirtildi¤i gibi Küçükçekme-

c› sur d›fl›ndan Küçükçekmece Gölü'ne kadar olan

ce'den Ere¤li'ye kadar olan bölge ‹stanbul'un zahire

bölgeyi kapsayan ve "Orta Pazar" ad› verilen çiftlik ve

ihtiyac›n› karfl›lad›¤› gibi, ‹stanbul'un g›da ambar›-

mand›ralarda bulunan sütçü esnaf›ndan temin edil-

n›n kilidi konumunda bulunmakta idi.

mekteydi. Çiftlik ve mand›ra sahipleri bazen sütleri-

‹stanbul halk›n›n et ihtiyac› Büyük ve Küçük-

ni sütçü esnaf› yerine atl› sütçüler olarak bilinen ki-

çekmece'de bulunan çiftlik ve mand›ralardan karfl›-

flilere satarak bu kural› ihlal etmekteydiler. Küçük-

157

lan›rd›. fiehrin et ihtiyac› ortalama otuz k›rk bin kuzu

çekmece ve civar›nda bulunan çiftliklerde üretilen

158

yetifltirerek karfl›lanmaktayd›. Bölgede bulunan ku-

sütlerin ‹stanbul halk›na kendileri taraf›ndan sat›l-

zular›n fiyatlar› bir komisyon taraf›ndan belirlenir ve

mas› gerekti¤ini iddia eden sütçü esnaf›, bu usule uy-

tüccarlar taraf›ndan sat›n al›n›p Yedikule'ye götürü-

mayan çiftlik sahipleri hakk›nda flikayetlerini dile

lerek orada bulunan kasaplara sat›l›rd›.

158

getirmekteydiler:

"Küçükçekmece kazas›nda bulunan çiftliklerde

"‹stanbul ile Küçükçekmece aras›nda bulunan

do¤makta olan kuzular›n, her sene h›z›r gününden bir

9 mand›rada çiftlik sahipleri, ürettikleri sütlerden

hafta evvel çiftlik sahipleri, kasaplar ve sütçüler, ‹stan-

istedikleri kadar›n› ‹stanbul halk›na satan ve atl› süt-

bul kad›s› huzurunda haz›r olduklar› halde fiyatlar› be-

çüler olarak bilinen taifeye satmakta, fazlas›n› da 19

lirlenecektir. Çiftliklerde bulunan kuzular h›z›r gü-

mahalde bulunan yo¤urtçulara satmaktad›rlar. ‹stan-

nünden159 bir gün evvel kasap esnaf›na getirilerek kesi-

bul'a uzak olan 16 çiftlik ve mand›ralarda üretilen sü-

Dünden Bügüne Küçükçekmece

133

BOA. C. ‹ktisat 2248.

fievket Kac›r, fieriye Sicilleri (M 1810-1831 )'ne Göre ‹stanbul'da iktisadi Hayat, Yay›nlanmam›fl Yüksek Lisans Tezi, ‹stanbul 1996, s.115. 159

Ruz-› H›z›r olarak adland›r›lan H›drellez Günü, H›z›r ve ilyas'›n yeryüzünde bulufltuklar› gün olarak kabul edilip, 6 May›s günü k›fl mevsiminin bitip s›cak yaz günlerinin bafllad›¤›n› gösteren gün olarak kutlanmaktad›r. 160 161

BOA. A.MKT. UM 189/71.

BOA. HH. THR. 744/116, 102 (H 21 Rebiu'l evvel 1312/M 22 Eylül 1894).


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 134

tün bir k›sm› da, sütçü ve yo¤urtçu iflyerlerinde yo¤urt ve kaymak yap›l›p sat›lmaktad›r. Çiftliklerin bu sütleri, halka sat›lmas› amac›yla bize satmalar› gerekirken, ad› geçen 16 adet çiftlik ve mand›ralarda üretilen sütler bize yeterli gelmemektedir. Bundan baflka baz›lar› da mand›ralar›nda ürettikleri sütü günlük narh nispetinden daha fazla ücretle koltukçu tabir olunan taifeye ve bostan yo¤urtçular›na satmaktad›rlar. Ad› geçen Anarfla (Gürp›nar) ve Birakça çiftlikleri ile muhtelif yerlerde bulunan çiftlik ve mand›ra sahiplerinin üretmifl olduklar› sütlerini günlük narh ile bize satmalar› için söz konusu flah›slara tembih olunmak iste¤imizdir".162 ‹stanbul ile Küçükçekmece aras›nda bulunan 35 adet çiftlik ve mand›ra ile Küçükçekmece ve civarlar›nda bulunan çiftlikler ve mand›ralarda has›l olan sütleri mand›ra ve çiftlik sahipleri, Asitane-i aliyye'ye (‹stanbul'a) götürerek, halka satmakta ve geri kalan›n› da istedikleri mahalde yo¤urt yapmalar› fler-i flerife muvaf›k ve halka faydal› bir durum iken, yo¤urtçu ve kaymakç› esnaf› sütün ‹stanbul'a naklini men etmekte ve sütü kendileri alarak istedikleri fiyattan al›p-satmak istemektedirler. Yo¤urt ve kaymakç› esnaf›n›n bu çiftlikler ve mand›ralarda üretilen sütleri kendilerine mahsus olarak görüp, baflkalar›na satt›rmamalar›, fleri flerife ayk›r› bir durumdur. Bu husus yo¤urtçu ve kaymakç› iflyeri sahiplerine tembih edildikten sonra söz konusu çiftliklerin ve mand›ra sahiplerine de emr-i ali (Padiflah ferman›) verilmesi ricam›zd›r. Bu konuda 1190 (M 1776)senesinde verilen ‹stanbul Kad›s›n›n

atlar›n da g›da ihtiyac› Küçükçekmece'den sa¤lanmak-

ilam› gere¤ince amel olunmak için emr-i flerif sad›r

ta idi. "Küçükçekmece'de bulunan Hazine-i hassaya

olmufl iken, yo¤urtçu ve kaymakç› esnaf› ve sair kimse-

ba¤l› Sazl›dere çay›rlar›ndan; Dolap Çay›r›, Papaz Bur-

ler taraf›ndan ferman-› aliye ayk›n olarak kanunsuz

gaz Çay›r›, Kozal›k Alt› Çay›r›, Kad›asker çay›r›, Moha

davran›fllar›n›n önlenmesi için emir ve ferman veril-

Çay›r›, Sazl›dere Çay›r›, Azatl› Baruthanesi alt bafl›nda

mesi rica olunur."163

koval›ktan bafllayarak Baruthane Köprüsü'ne, oradan

Küçükçekmece bölgesi yaylak ve otlaklar›yla de

Vezir Çay›r›’ndan bafllayarak Tafll›buruna, oradan Kara-

zengin bir bölge idi. Saray'›n has ah›rlannda bulunan

gölün sonuna (Filyos Köprüsü’ne), oradan Sazl›bosna

134

I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

Üst Saraya ba¤l› Ayamama Çiftli¤i’nde bulunan Ziraat Mektebi’nden bir görüntü. (‹.Ü. Nadir Eserler, II. Abdülhamid Albümünden) Alt Küçükçekmece Çiftliklerindeki a¤›l ve kuzuluklardan bir görüntü. (‹.Ü. Nadir Eserler, II. Abdülhamid Albümünden)


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 135

köyalt›na, Sazl›bosna Köprüsü'nden itibaren sarmafl›k

d›r kurmufl olup, bir iki gün içerisinde hareket ederek

bo¤az› a¤z›na kadar olan çay›rlardan biçilen otlar, 335

Çorlu taraf›na döneceklerdir. Edirne için Çorlu taraf›na

araba olarak Kalikratya (Mimar Sinan)'ya oradan da

gönderilen askerlerin toplanarak intikallerin Davutpafla

164

kay›klarla ‹stanbul a gönderilmektedir".

sahras›nda yap›lmas› ve buraya gidecek askerler için

Küçükçekmece, ‹stanbul'dan Rumeli'ye sefere

Küçükçekmece Nahiyesi'nden 10, Büyükçekmece Nahi-

ç›kan ve seferden dönen ordunun geçifl güzergah›nda

yesi'nden 20, Bergos Kazas› Çengerli/Nize'ndan 30, Çor-

bulunmaktayd›. Ordunun sahip oldu¤u a¤›r silahlar,

lu Kazas›'ndan 20, Baba-y› atik Kazas›(Babaeski)'ndan

toplar ve di¤er mühimmat›n bölgeden temin edilen

15, Çatalca Nahiyesi'nden 15, Terkos Nahiyesi'nden 20,

öküz arabalar› ile tafl›nmakta oldu¤unu görmekteyiz.

Ere¤li Kazas›'ndan 20, Midye Nahiyesi'nden 10, Silivri Nahiyesi'nden 20, Vize Kazas›'ndan 30 ki toplam 200

" .... Küçükçekmece Nahiyesi Naibine hüküm ki;

öküz arabas›na eskiden oldu¤u gibi her birine 1000'er

Bu defa Edirne taraf›na gitmek üzere asakir-i

akçe verilsin ki fakir fukaran›n yükünü hafifletsin. Bu

hassa-i flahanemde külliyetli piyade, süvari topçu aske-

arabalar›n her birine, yüke girdiklerinden itibaren hiz-

ri, mühimmat ve sairesiyle birlikte topçu ve arabac›lar

mette olduklar› her gün bafl›na ayl›k onar kurufl ücretle-

da ‹stanbul'dan ç›karak Muharrem ay›n›n 4. Perflembe

ri verilsin.

günü Davutpafla sahras›nda bulunacaklard›r. Askerin

Davutpafla sahras›na ç›kan külliyetli piyade ve

Çorlu taraflar›na gitmeleri için irade-i flahanem bulun-

süvari askerlerine gerekli olan zahireleri çabukça tedarik

maktad›r. fiimdi bu askerlerin toplanmas›, intikali ve

edip haz›rlamalar› ve uygun fiyat ile arpan›n her kilesi

mühimmatlar›n nakli için laz›m olan öküz arabalar›n-

yirmifler ve nan-› azizin (ekme¤in) her kilesi yar›mflar

dan 10 adedini Küçükçekmece'den temin ederek, bir iki

k›yye olmak üzere saman›n her kantar› nakliyesiyle bir-

gün içerisinde söz konusu sahraya gönderesiniz. Topçu

likte 10 kantar, odunun her arabas› da nakliye ile birlik-

ve arabac› ortalar› da bu günde söz konusu sahrada ça-

te 40 paradan nakit olarak hak sahiplerine verile ... ".165

Dünden Bügüne Küçükçekmece

135

162

BOA. C.BLD. 5826 (H 14 Cemaziye'l ahir 1198/M 5 May›s 1784). 163

BOA. C.BLD. 5826 (H 14 Cemaziye'l ahir 1198/M 5 May›s 1784). 164 165

BOA. HH. d. 21385.

BOA. MAD. 8573 s. 219, 400, 401 (H 3 Muharrem 1217/M 6 May›s 1802).


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 136

KÜÇÜKÇEKMECE'DE SARAY

zor durumda b›rakmaktayd›. Gün geçtikçe borçlar›-

ÇiFTL‹KLER‹

n›n artmas› üzerine Hazine-i Hassa idaresini rahatlatmak amac›yla gelir getiren baz› iflletmeler bu ida-

Küçükçekmece ve ba¤l› çiftliklerde ‹stanbul'un yan›

reye ba¤lanmaya baflland›. Özellikle Veliefendi Bas-

s›ra Osmanl› saraylar›n›n da g›da ihtiyac› temin

ma Fabrikas›, Ziraat Talimhanesi (Halkal› Ziraat

edilmekteydi. Bu çiftlikler bir süre Baruthane-i

Mektebinden önceki hali) gibi baz› iflletmelerle va-

Amire166 ve Istabl-› Amire167 (saraya ba¤l› ah›rlar) gi-

k›f arazileri ve ‹stabl-› Amire'ye ba¤l› bulunan

bi kurulufllar taraf›ndan idare edildikten sonra Em-

Alemberdos, Papas Bergos, Ayamama ve Alibey

168

lak-i Hümayun idaresine ba¤lanm›flt›. Tanzimat

Çiftlikleri de bu dönemde Hazine-i Hassa idaresine

dönemine kadar Emlak-› Hümayun idaresine ba¤l›

ba¤land›.169 II. Abdülhamit döneminde ise Hazine-i

bulunan çiftlikler, Tanzimatla birlikte gelirleri Ma-

Hassa teflkilat›n›n yeniden düzenlenmesi s›ras›nda

liye Hazinesine aktar›larak Istabl-› Amireye ba¤l›

Çiftlikat-› Hümayun Müdürlü¤ü kurularak, Küçük-

olarak Maliye Hazinesi taraf›ndan idare edilmeye

çekmece'de bulunan Alibey Çiftli¤i ve Alemberdos

baflland›. Bununla birlikte Padiflah da emlak-› hü-

Çiftli¤i bu müdürlü¤ün idaresine verildi.

mayun üzerinde tasarruf hakk›na sahipti. Zamanla Padiflah’a ba¤l› bulunan hazine-i hassa gelirleri sa-

Sultan II. Abdülhamit'in tahttan indirilmesinden sonra ise saltanat› boyunca elde etti¤i bütün emlak170

ray masraflar›n› karfl›layamaz olmufltu. Tanzi-

i hümayunu Maliye Hazinesine devredilmiflti. Fakat

mat'tan sonra özellikle bat› özentisiyle yap›lan har-

Padiflah'›n saltanat›ndan önceki dönemde saltanat ma-

camalar Hazine-i Hassa idaresini mali bak›mdan

kam›n›n emlak› olanlar bundan istisna tutulmufllard›.

166

BOA. C.ML. 24203 (H 20 Safer 1260/M 11 Mart 1844). 167

BOA. A.MKT. NZD 365/12 (H 26 Safer 1278/ M 2 Eylül 1861).

168

BOA. A.MKT. UM 515/40.

169

BOA. A.MKT. NZD 365/12 (H 26 Safer 1278/M 2 Eylül 1861).

170

BOA. DH. MKT. 2788/14 (R 15 Mart 1325/M 28 Mart 1909).

Numune Çiftli¤i’ndeki binalardan bir görüntü. (‹.Ü. Nadir Eserler, II. Abdülhamid Albümünden)

136

I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 137

Küçükçekmece'de bulunan Ayamama, Alemberdos, Ali Bey, Yar›mbergos, Tahtakale ve ba¤l› çiftlikler Maliye Hazinesine devredilmeyerek Hazine-i Hassa idaresinde kalm›fllard›r. Hazine-i Hassa idare Meclisi taraf›ndan yönetilmekte olan bu çiftlikler, her sene görevlendirilen memurlar taraf›ndan idari ve mali bak›mdan teftifl edilir ve teftifl sonucuna göre de gelifltirilmesine, imar›na ve gelirlerinin artt›r›lmas›na çal›fl›l›rd›.171 Saray çiftlikleri, çiftlik naz›r› veya müdürü taraf›ndan yönetilirdi. Müdüre ba¤l› olarak bir çiftlik katibi ve bir de çiftlik kethüdas› bulunurdu. Çiftlik görevlileri ise korucular, anahtarc›lar, çiftçiler, odac›lar, arabac›lar, sabanc›lar, yanaflmalar, k›lavuzlar, hergeleciler, öküzcüler, s›¤›rtmaçlar, buza¤›c›lar, deveciler ve bahç›vanlardan ibaret idi. Bu görevliler kendileri için çiftlikte ayr›lan odalarda kal›rlard›.

yük saban oku, çat›lm›fl büyük saban, çapa, kazma, bel,

Çiftlikte görevlilerin kullanmakta olduklar› flu araç ve

bezirya¤› küpü, hamut, hergele yular›, kantar, tuz am-

gereçler de bulunurdu:

bar›, manda çulu, manda kulan›, harman kilesi, har-

Çiftlik odalar›nda basma makat, yün minder,

man yuvarla¤›, deve çulu, demir çengel, araba yast›kl›-

yast›k, basma duvar yast›¤›, pamuk yast›k, basma-

¤›, kösele tafl›, su varili, tepe urgan›, demir tekerlek ta-

dan flilte, yün döflek, basmadan yorgan ve çarflaf,

ban›, çat›lm›fl kara saban, arka t›rm›¤›, araba, çiftçi

döflek çarflaf›, kahve de¤irmeni, cezve, fincan, zarf,

keseri, koyun k›rkma makas›, deve k›rkma makas›, sa-

kahve kutusu, un tablas›, sofra tablas›, tepsi, sar›

man çuval› ve bargir semeri.

lenger, ibrik, sar› sini, tüfekler, üç gözlü büyük do-

Çiftli¤in mutfa¤›nda ise; kapakl› sahan, ka-

laplar, flamdan, iskemle, bak›r mangal, demir soba,

pakl› helva tenceresi, deveci tenceresi ve kapa¤›, de-

çubukluk, dolap, mesaha gibi malzemeler kullan›l-

veci le¤eni, le¤en, kapakl› küçük kuflhane, büyük ta-

maktayd›.

bak, kapakl› yumurta taba¤›, büyük kevgir, büyük ka-

Çiftliklerde ziraat aletleri olarak flu malzemeler

zan, karavana, kepçe, kapaks›z çorba tas›, kapakl›

de bulunurdu: saban demiri, köten, saban zinciri, bal-

helvahane tenceresi, kaday›f tepsisi, karavana, ka-

ta, yular, çal› t›rpan›, el keseri, iye demiri, burgu, tes-

paks›z tencere, kapakl› lenger, ya¤ tavas›, kantar,

tere iyesi, torpi, b›çk›, karasaban demiri, t›naz yabas›,

kahve cezvesi, kazan, sapl› tas, bakraç, bak›r mangal,

katran koçusu, yaba diflli¤i, sapl› t›naz yabas›, saban

süt bakrac›, zeytin semeri, panay›r koçusu (gezi ara-

yabas›, t›rm›k, orakç› t›rm›¤›, el sürgüsü, büyük saman

bas›), su kovas›, cam fener, büyük ve küçük ölçek,

sürgüsü, araba dingili, büyük sapan taban›, büyük sa-

kalbur, sac, ayak, yay›k, demir ya¤ tablas›, a¤aç kufa,

pan ulamas› tak›m›, saban oku, düven, tarla sürgüsü,

yay›k, f›r›n kapa¤›, f›r›n küre¤i, süpürge, gelberi, ha-

araba kay›fl›, büyük ve küçük ölçek, çiftçi tezgah›, bü-

mur tezgah›, hamur teknesi, küçük dolap, hamur

Dünden Bügüne Küçükçekmece

137

Küçükçekmece çiftliklerinde bulunan tar›m aletlerinden bir görüntü. (‹.Ü. Nadir Eserler, II. Abdülhamid Albümünden)

171

Arzu T. Terzi, Hazine-i Hassa Nezareti, TTK Yay›nlar›, Ankara 2000.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 138

tahtas›, k›l elek, ekmek ambar›, a¤aç sofra, demir ki-

si koyun ve koçlarla keçi hayvan› bulunmakta idi. Ko-

le, çorba tas›, et sat›r›, beyaz kase, yeflil kase, tabak,

flu hayvan› olarak 25 bafl öküz ve 25 bafl manda mevcut-

kavanoz, bak›r ibrik, un de¤irmeni, ekmek tahtas›,

tu. Ayr›ca çok say›da hergele hayvan›, de¤irmen bargi-

hamur teknesi, ekmek tezgah›, ekmek ambar›, iki

ri, dü¤ün bargiri, ayg›rlar ve taylar da bulunmaktayd›.

gözlü dolap, odac› sand›¤›, kalbur, bu¤day gözeri, f›-

Çiftlik'te kanatl› hayvanlara da yer verilmifl

r›n küre¤i, sac f›r›n kapa¤›, ince elek, de¤irmen çe-

olup kaz, hint tavu¤u, ördek, yapa¤› tavu¤u ve hindi de

kici, büyük su koçusu bulunmakta idi.

bulunmaktayd›. Bu çiftliklerde yetifltirilen kümes

Alibey Çiftli¤i: Küçükçekmece Gölü'nün do¤u kesiminde bulunmakta ve Hazine-i Hassa taraf›ndan

hayvanlar›n›n yan› s›ra Göl'den avlanan ördekler de saray mutfa¤›na gönderilirdi.172

idare edilmekte idi. Çiftli¤in mükemmel bir k›fllas›

Alibey Çiftli¤i'nde üç yüzden fazla sa¤mal

bulunmakta, ah›r, mutfak ve ambarlar› da çok iyi bir

manda bulunmaktayd›. Bu hayvanlardan daha çok ve-

durumda idi.

rim almak için Yar›mburgaz civar›nda 200 hayvan

Alibey Çiftli¤i çok genifl bir arazi üzerinde kurul-

alabilecek kapasitede bir de ah›r yap›lm›flt›. Bu ah›r-

mufl olup, tarlalar› güzel ve çok verimli bir durumda idi.

da kaymakç› usulüyle mandalar sa¤›larak kaymak ya-

Çiftlikte bu¤day, arpa, yulaf, keten, k›z›lca burçak, m›-

p›lmaktayd›. Burada yap›lan kaymaklarla saray mut-

s›r, bakla, acur, fi¤, ›spanak tohumu, so¤an ve sar›msak

fa¤›n›n ihtiyaçlar› karfl›lan›rd›. Ayr›ca bu ah›rlarda

yetifltirilmekte idi. Bu çiftlikte ziraatç›l›k birkaç adet

Ba¤dat cinsi inekler de beslenmekte idi.

Avrupa mal› ufak saban ve t›rm›klarla yap›lmakta idi.

Yar›mburgaz ah›rlar›nda bulunan hayvanlar

Alibey Çiftli¤i'nde bo¤a, manda, karas›¤›r gibi

fiamlar köyü civar›nda otlamaya ç›kar›l›rlard›. Alibey

büyükbafl hayvanlarla birlikte mihaliç ve k›v›rc›k cin-

Çiftli¤i'nde bulunan atlar ise harman zaman›ndan

138

I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

172

BOA. HH. THR 751.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 139

sonra 3 ay Muha Çay›r›'nda beslenirler, k›fl gelince de

lunmakta, ziraat iflleri bu aletler yard›m›yla yap›l-

Terkos taraflar›nda bulunan orman›n kuytuluklar›n-

maktayd›. Türkiye'de modern tar›m›n yap›lmas› ve

da beslenirlerdi.

Avrupa mal› ziraat aletlerinin kullan›lmas› ilk defa bu

Safra Çiftli¤i: Küçükçekmece köyünün do¤u-

tür saray çiftliklerinde bafllat›lm›flt›r.

sunda ve bu günkü Sefaköy semtinin bat›s›nda bulu-

Alemberdos Çiftli¤i: Küçükçekmece'ye ba¤l›

nan arazileri kapsamaktayd›. Safra Çiftli¤i'nde gö-

Safra köyü (Sefaköy)'nün güneyinde ve Küçükhalkal›

revlilerin kalmas› için yap›lm›fl olan birçok odan›n

Deresi'nin Uzundere ismini ald›¤› mahallin bat›s›

yan›nda çiftlik binalar› ve ah›rlar› bulunmakta idi.

kesiminde yer almaktayd›. Alemberdos Çiftli¤i 1784

Safra Çiftli¤i, çiftlik kahyalar› taraf›ndan idare edil-

tarihlerinde Esma Sultan ad›na kay›tl› iken, 1875 ta-

mekte idi. Çiftli¤in iflleri, çiftlik odalar›nda kalan ve

rihinde Sultan Abdülaziz'in annesi Pertevniyal Valide

çiftlik kahyalar› taraf›ndan idare edilmekte olan ya-

Sultan'a ait oldu¤u ve istabl-› amire taraf›ndan idare

naflmalar taraf›ndan yap›lmakta idi.

edildi¤ini görmekteyiz.173

Safra Çiftli¤i'nde çok say›da koyun ve büyükbafl

Çiftlikte büyük ve küçükbafl hayvanlar›n yan›

hayvan›n yan› s›ra 23 çift koflu öküzü ve mandas› bu-

s›ra çok say›da deve de bulunmakta ve kömür nakli-

lunmakta idi. Bu kadar say›da koflu hayvan›n›n bulun-

yat›nda kullan›lmaktayd›. Alemberdos Çiftli¤i çay›r

mas› bu çiftli¤in daha çok tar›m amaçl› kullan›lmakta

ve tarlan›n bulundu¤u büyük bir sahay› kapsamaktay-

oldu¤unu ortaya koymaktad›r. Nitekim bu çiftlikte

d›. Bu tarlalarda bu¤day, arpa, fi¤, burçak, m›s›r, ke-

bu¤day›n yan› s›ra patates ve pancar da ekilmekte idi.

ten gibi çeflitli zahire ile tütün ziraat› yap›lmakta idi.

Safra Çiftli¤i'nde tar›msal amaçl› kullan›lan

Ayr›ca bu çiftlikte enginar, fasulye, bamya ve patl›can

Avrupa mal› saban, t›rm›k ve harman makinesi bu-

gibi sebze ürünleri de yetifltirilmekte idi.174

Dünden Bügüne Küçükçekmece

139

173

BOA. C.BLD. 5326; HH. d 19227. 174

BOA. HH. 19227; A. MKT. NZD 365/12 (26 Safer 1278/2 Eylül 1861).


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 140

Florya Çiftli¤i: Küçükçekmece'ye ba¤l› Galatarya (fienlikköy) köyünün güney kesiminde bugünkü Florya semtinin bulundu¤u alanda bulunmaktayd›. Emlak-i Hümayun (Sultana ba¤l› çiftlik)’a ba¤l› bulunan Florya Çiftli¤i verimli tarlalar ve münbit çay›rlar› kapsamakta idi. Florya Çiftli¤i’nde 21 çift koflu mandas› ve öküzü ile ziraatç›l›k yap›lmakta idi. Ayr›ca bu çiftlikte hergele hayvanlar› da bulunmakta idi.175 Ayamama Çiftli¤i: Hazine-i Hassa idaresine ba¤l› bulunan Ayamama Çiftli¤i, Ataköy'ün bat›s›nda bulunan Ayamama Deresi ile Ayastefanos Çiftli¤i Yeflilköy'ün kuzey kesiminde bulunan Kartaltepe aras›ndaki araziyi kapsamakta idi. Küçükçekmece s›n›rlar› içerinde Hazine-i Hassa idaresine ba¤l› çiftliklerden biri olan Ayamama Çiftli¤i, saray›n et, süt, tah›l ve çeflitli sebzelerden oluflan g›da ihtiyac›n› karfl›layan en büyük çiftliklerden biri idi. Ayamama Çiftli¤i müdürü taraf›ndan yönetilmekte olup, maiyetinde

Ayamama Çiftli¤i'nde ise bu¤day, arpa, yulaf,

kethüda, onbafl›, korucu, anahtarc›, odac›, çiftçi, her-

keten, burçak, m›s›r, çavdar, bakla, fi¤, nohut, bostan,

geleci, düvenci, buza¤›c›, seyis, çoban, mandac›, s›-

›spanak, bamya, çörek otu, mercimek, keten tohumu,

¤›rtmaç, yanaflmac› gibi 41 personel bulunmakta idi.

so¤an ve sar›msak gibi ürünler yetifltirilmekte idi.

Bu kifliler çiftlikte bulunan kendilerine ait binalarda

Ayamama Çiftli¤i, Sultan Abdülmecit döne-

kalmakta ve maafllar› Hazinei Hassa idaresi taraf›n-

minde Numune Çiftli¤i haline getirilmifl ve modern

dan karfl›lanmakta idi. Ayamama Çiftli¤i'nde; sa¤mal

ziraatç›l›¤›n yap›ld›¤› önemli çiftliklerden biri ol-

mihaliç, mihaliç toplu, mihaliç koç, k›v›rc›k sa¤mal,

mufltur. Bu dönemde Amerika'dan özel ziraat adam-

k›v›rc›k difli toplu, k›v›rc›k koç, sa¤mal keçi, erkek

lar› getirilerek, bu çiftlikte modern ziraat yöntemle-

keçi, keçi o¤lak, koflu öküzü, koflu mandas›, tosun,

rinin hem teorik hem de uygulamal› olarak ö¤retilmifl

sa¤mal manda, befler yafl›nda malak, dörder yafl›nda

oldu¤unu görmekteyiz. Daha sonralar› ilgisizlik ve

malak, üçer yafl›nda malak, ikifler yafl›nda dana ma-

bak›ms›zl›k sonucu harap olan çiftlik, Sultan II. Ab-

lak, karas›¤›r hayvan›, inek, befler yafl›nda tosun,

dülhamit döneminde tekrar mamur hale getirilmifl-

dörder yafl›nda tosun, üçer yafl›nda tosun, üçer yafl›n-

tir. Nitekim Ayamama Çiftli¤i'nin ba¤l› oldu¤u Hazi-

da düve, ikifler yafl›nda dana düve, birer yafl›nda dana

ne-i Hasa idaresi taraf›ndan yay›nlanan bir aç›l›fl da-

düve, bo¤a, deve hayvan›, erkek deve, difli deve, her-

vetiyesinde bu husus flu flekilde dile getirilmektedir:

gele hayvan›, k›srak, dörder yafl›nda erkek tay, ikifler

"Ayastefanos (Yeflilköy) civar›nda bulunan

buçuk yafl›nda tay, bir buçuk yafl›nda tay, bir yafl›nda

Ayamama Çiftlik-i Hümayunu eskiden beri Padiflah’a

tay, bargir, deveci bargiri, de¤irmen bargiri, hindi-

ait emlaklerden biridir. Buras› Sultan Abdülmecit

ler, tavuklar ve kazlar bulunmaktayd›.176

Han döneminde Numune Çiftli¤i haline getirilmiflti.

140

I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

Ayamama Numune Çiftli¤i aç›l›fl›ndan bir görüntü, 1891. (‹.Ü. Nadir Eserler, II. Abdülhamid Albümünden)

175

BOA. HH. THR. 742/112; A. MKT. UM 515/40 (8 Cemaziye'l evvel 1278/11 Kas›m 1861). 176

BOA. HH. 20490, 20496, 21204, 21207; ‹. AZN. 1325. Za. 4 (9 Aral›k 1907).


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 141

Eski bir gravürde ‹stanbul Surlar›


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 142

Bu çiftli¤e Amerika'dan fen bilimlerinde yetiflkin

‹stanbul pazarlar›nda sat›lmakta idi. Yine bu y›llarda

ilim adamlar› getirilmifl ve burada fenni bak›mdan

köyün en önemli gelir kayna¤› mezbahalarda yap›lan

faydal› olacak ürünlerin çiftçilere teorik ve pratik

kesimlerden sa¤lanmakta idi. Küçükçekmece mezba-

olarak gösterilmesi amaçlanm›flt›.

hanesinde her hafta sonu 100 civar›nda hayvan kesi-

Bunun neticesinde ziraat tekni¤ine vak›f birçok

mi yap›lmaktayd›. Hafta sonu trenle Küçükçekmece

ö¤renci yetifltirilmifltir. ‹stanbul civar›nda henüz böy-

mesire alanlar›na gelen ‹stanbullular, et ihtiyaçlar›n›

le bir numune çiftli¤i meydana getirilememifltir. Fa-

bu mezbahalardan karfl›larlard›.

kat sonralar› idaresi hükümete devredildi¤i zaman bi-

Yüz y›llard›r sahip oldu¤u çiftlik ve mand›ra-

nalar› bofl kalm›fl ve harap olmufltur. Ayamama Çiftli-

lar›yla ‹stanbul'un adeta kileri durumunda bulunan

¤i'nde muhacir çocuklar› için bir Ziraat Mektebi ve

Küçükçekmece, bu konumunu 1950'li y›llara kadar

arazisi en verimli olan yerleri numune tarlalar› haline

sürdürmüfltür. Eskiden tek hat olan demiryolunun

getirilerek Numune Çiftli¤i yap›lacakt›r. Buradan en

1951 'de çift hatta dönüfltürülmesiyle banliyö tre-

iyi verimin al›nmas› amac›yla, ifl bu numune çiftli¤i-

ninden düzenli bir biçimde yararlan›lmaya bafllan-

nin tekrar Padiflah Hazretleri'nin sayesinde bu ay›n

d›. Daha sonraki y›llarda hemen kenar›ndan geçen

13'üne rastlayan cuma günü kurbanlar kesilerek ve

Londra Asfalt› adl› karayolunun tamamlanmas›, Kü-

177

dualar edilerek aç›l›fl› yap›lacakt›r.

çükçekmece'nin geliflmesinde önemli rol oynad›.

Küçükçekmece ve civar›nda bulunan çiftlik ve

1950-1955 y›llar› aras›nda nüfusu üç kata yak›n ar-

tar›m arazileri Cumhuriyet döneminde de ‹stan-

tan Küçükçekmece'de 1956 y›l›nda belediye örgütü

bul'un et, süt gibi besin ihtiyac› ile di¤er tar›msal ih-

kuruldu. Bundan sonra geliflimini daha büyük bir

tiyaçlar›n› karfl›lamaya devam etmifltir. 1940’l› y›llar-

h›zla sürdüren Küçükçekmece'nin nüfusu, 1910'te

da Küçükçekmece'ye ba¤l› Florya Çiftli¤i, Kapanarya

43.385, 1980'de 81.503, 1990'da 400 bini bulmufl,

(Kanarya) Çiftli¤i ve Safra Çiftli¤i ile köy arazisinde

bugün ise 800 binli nüfusa ulaflm›flt›r. Bu nüfus ar-

bu¤day, arpa, yulaf, m›s›r, gibi hububat ürünleri ile

t›fl›yla birlikte Küçükçekmece'nin çiftlik, ba¤, bah-

fasulye, patl›can, enginar, bamya, so¤an, bakla, ka-

çe, tarla ve di¤er tar›m arazileri h›zla konut alanlar›-

vun, karpuz gibi yetifltirilen meyve ve sebze ürünleri

na dönüfltürülmüfltür.

142

I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

177

BOA.Y. MTV. 43/52 (R 7 Nisan 1307/M 19 Nisan 1891).


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 143

‹DAR‹ BAKIMDAN KÜÇÜKÇEKMECE

di¤i çok say›da Hristiyan esirin Avrupa yakas›ndaki köylere yerlefltirilmelerini sa¤lad›. Ayr›ca 1459 y›l›nda Foça'dan, 1460 y›l›nda Mora'dan, 1461-62 y›l›nda

FET‹H'TEN SONRA KÜÇÜKÇEKMECE

Ege Adalar›'ndan, 1470 y›l›nda E¤riboz Adas›'ndan

Fatih Sultan Mehmet, ‹stanbul'u fethederek Orta ça-

tutsak edilenlerle 1468-74 y›llar›nda Orta Anado-

¤› kapat›p Yeni ça¤› açmakla birlikte ayn› zamanda

lu'daki Konya'dan, Karaman'dan, Ere¤li'den ve

Osmanl› - Türk medeniyetine baflkentlik edecek bir

1477'de K›r›m'daki Ceneviz kolonisi Kefe'den insan-

flehrin kap›lar›n› da Türk milletine açm›fl bulunuyor-

lar ‹stanbul'a getirilerek muhtelif semtlere yerleflti-

du. Fetihle birlikte neredeyse bir hayalet kent görün-

rildiler. Bizansl› tarihçi Kritovulos'un yazd›¤›na göre:

tüsü ile karfl› karfl›ya kalan Fatih, bu durum karfl›s›n-

"Fatih 1458'de ‹stanbul'a var›nca her zamanki

da kenti yeni bir baflkent haline getirme aray›fllar›na

iflleriyle meflgul oldu ve bütün dikkatini ‹stanbul ve

girdi. ‹stanbul'u tekrar eski görkemli günlerine dön-

sakinleri için planlar yapmaya verdi. Önce yan›nda

dürmek için flehrin hem fiziksel hem de sosyal ba-

getirdi¤i Moral›lar aras›ndan mesleklerinde di¤erle-

k›mdan geliflmesi amac›yla hemen çal›flmalara bafl-

rinden üstün olanlar›n› seçti ve flehre yerlefltirdi. Di-

lanmas›n› emretti. Osmanl› Devleti'nin yeni baflken-

¤erlerini tohum, çift öküzleri ve tar›mla u¤raflabilme-

tinin imar edilip gelifltirilmesi için nüfusunun artt›-

leri için o anda gerek duyabilecekleri her türlü alet

r›lmas› gerekiyordu. Fatih, bu amaçla Subafl› Süley-

edevat› da¤›tarak, kent çevresindeki k›rlara yerlefltir-

man Bey'den flehrin ihtiyac› olan insanlar›n getirile-

di. Bundan sonra bir Karadeniz Liman› olan Amas-

rek, flehrin yeniden iskan›n›n sa¤lanmas›n› istedi.

ra'ya ferman göndererek bu kent nüfusunun büyük ve

Bunun üzerine, bütün ülkeye haberciler gönderile-

yetenekli bölümünü ‹stanbul'a getirtti. Hükümranl›-

rek; "‹steyen ‹stanbul'a gelip yerleflebilir; ev, ba¤ ve

¤› alt›ndaki Ermeniler aras›ndan zenginleri, beceri-

bahçeler sahibi olabilir." denildi ve halk›n ‹stanbul'a

leri ve baflka yetenekleri aç›s›ndan sivrilenleri, ayr›ca

iskan› teflvik edildi.

tüccar s›n›f›ndan olanlar› da kente getirtti. Tebaas›

Her kim ki geldiyse ev verdiler, ba¤ ve bahçe

olan di¤er milletlerden de benzer kimseleri memle-

verdiler. Gönüllü gelenler yeterli say›ya ulaflamay›nca

ketlerinden getirtip kente yerlefltirdi. Sonra zengin-

zorunlu iskan yöntemine baflvuruldu. Ülkenin dört bir

leri ve en yetenekli kimseleri, en büyük servete ve re-

taraf›ndaki yöneticilerden, kumandanlardan, buraya

faha sahip olanlar› huzuruna toplad› ve kentin arzu

yerleflmek üzere zengin veya yoksul aileler gönderme-

ettikleri yerlerine güzel konutlar infla etmelerini bu-

leri istendi. Anadolu'dan gelenler ‹stanbul'un çeflitli

yurdu. Onlara ayr›ca hanlar, hamamlar, çok say›da ve

semtlerine yerlefltirildiler. Çarflamba'dan gelenler

çok güzel bedestenler ve dükkanlar infla etmelerini,

Çarflamba semtine, Drama'dan gelenler Draman'a,

ibadet yerleri kurmalar›n› ve benzer yap›larla donat-

Aksaray'dan gelenler Aksaray'a iskan edildiler.

malar›n› ve her birinin imkanlar› ve güçleri oldu¤una

Fatih Sultan Mehmet, ‹stanbul'un yeniden in-

göre masraftan kaç›nmamalar›n› buyurdu"178

fla edilmesini çok istiyordu ve bunun için de çok say›-

Fatih'in flehri ve flehrin d›fl mahallelerini imar

da ustaya ihtiyaç duyulmaktayd›. ‹mparatorlu¤un her

etmek ve flenlendirmek amac›yla getirtti¤i insanlar›n

eyaletinden ve flehrinden fermanlarla ustalar ve za-

say›s› 30.000'i bulmaktayd›. Bunlar›n ço¤u esir köy-

naatç›lar getirildi. Fatih, S›rbistan Seferi'nden getir-

lüler olup, has kulu ve ortakç› kullar› s›fat›yla tar›m

Dünden Bügüne Küçükçekmece

143

178

Alpay Kabacal›, Geçmiflten Günümüze ‹stanbul, Denizbank Yay›nlar›, ‹stanbul, s. 58-59.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 144

arazilerinin ifllenmesi amac›yla flehrin bofl bulunan köy ve arazilerine iskan edilmifltiler. Bu arazilerin bir k›sm› Padiflah'a ait olup, burada yapm›fl olduklar› üretimlerle kentin yiyecek gereksiniminin bir bölümünü karfl›lamaktayd›lar.

179

Do¤an Kuban, ‹stanbul Bir Kent Tarihi, Tarih ve Yurt Yay›nlar›, ‹tanbuI2000, s.187-190. 180

Dünden Bugüne ‹stanbul Ansiklopedisi, C. V, Kültür Bakanl›¤› ve Tarih Vakf›, ‹stanbul 1994, s. 157. 181

‹stanbul flehriyle civar›n›n idari yap›s›n›n dü-

BOA.C.BLD 72/13564.

zenlenmesine ve yönetim bölgelerinin oluflturulmas›na Fatih Sultan Mehmet döneminde bafllanm›flt›r. Bu dönemde her bölge, ayn› zamanda beledi sorumluluklar› da tafl›yan bir kad›n›n yönetimi alt›nda bulunmaktayd›. En önemli kad› ‹stanbul (Suriçi) kad›s›yd›. En yüksek adli makam› temsil eden ‹stanbul kad›s›na "‹stanbul Efendisi"de denmekteydi. ‹lk ‹stanbul Efendisi, yani Belediye Baflkan› H›z›r Bey idi. Bu dönemde ‹stanbul, idari olarak üç kad›l›¤a

Küçükçekmece ‹mam› ‹brahim Efendi’nin han›m› fierife Aifle Han›m’›n ikiz do¤urdu¤unu duyan Padiflah’›n çocuklara maafl ba¤lad›¤›n› bildiren belge.

ayr›lm›fl bulunmaktayd›. Fetihten hemen sonra kurulmufl olan Eyüp semti ile flehrin bat› ve kuzeybat›s›nda uzanan genifl tar›m arazileri Haslar Kad›l›¤›'na, Galata ve surlar›n d›fl›ndaki mahalleler Galata Kad›l›-

Küçükçekmece ‹mam› ‹brahim Efendi'nin han›m› fierife Aifle kad›n›n bir bat›nda iki erkek çocuk do¤urdu¤unu duyan Padiflah II. Mahmut çocuklara ‹stanbul Gümrü¤ünden günlük ellifler akçe maafl ba¤lad› ve sonradan çocuklardan biri vefat edince de 12,5 akçesini annesine ba¤lad›.

¤›na ve Anadolu k›y›lar› ise Üsküdar Kad›l›¤›’na ba¤l› bulunmaktayd›.179 Eyüp Sultan semti, yönetim bak›m›ndan, ‹stanbul'un Rumeli topraklar›ndan güneybat›da Marmara'y› güneyde Büyükçekmece ve Küçükçekmece'yi, kuzeyde ise Arnavutköyü içine alan bir co¤rafyan›n, Haslar kazas›n›n merkezi idi.180 Bu bölge hemen surlar›n d›fl›ndan bafllayarak verimli topraklar›n bulundu¤u, çiftlik, ba¤, bahçe ve tarlalar›n yer ald›¤› tar›m arazileri ile ‹stanbul'un g›da ambar› konumunda idi. Ayr›ca Haslar kazas›, ‹stanbul'un kara surlar›n›n ötesinde bafllad›¤› için ço¤unlukla kent kap›lar›n›n hemen d›fl›ndaki, tüccarlar ile di¤er yolcular›n konaklad›¤› hanlar da bu bölgede bulunuyordu. Bu bölgede çok özgül bir insan toplulu¤u yaflamaktayd›. Bunlar, bölgede bulunan genifl tar›m alanlar›nda çal›flan tar›m iflçileri ile han müdavimleri ve bu hanlarda kalan yolcular nedeniyle oluflan hizmet sektörün-

144

I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

Küçükçekmece sakinelerinden Emine Aifle Han›m'›n dilekçesi. Küçükçekmece ‹mam ‹brahim Ethem Efendi'nin han›m› olup 1 Cemaziye'l ahir 1244 (9 Aral›k 1828) tarihinde Hasan ve Hüseyin ad›nda ikiz olarak iki o¤lum dünyaya gelmiflti. Bunun üzerine Padiflah Hazretleri taraf›ndan çocuklar›n adlar›na gümrük gelirlerinden her birine günlük olarak ellifler akçe verilmesi emredilmiflti. O günlerde O¤lum Hasan'›n vefat etmesi üzerine kendisine verilmesi gereken elli akçe yevmiyenin dörtte biri olan on iki buçuk akçenin bana verilmesi buyrulmufl ve bu hususla ilgili olarak da taraf›ma Padiflah berat› verilmifl idi. Bu berat befl sene önce ç›kan büyük yang›da kay›nvalidemin evinde yanm›flt›. Padiflah Hazretleri Sultan Abdümecid'in yeni tahta ç›kmas› nedeniyle beratlar›n yenilenmesiyle ilgili emir ve ferman›n›n tüm halka ilan edilmesi üzerine, kay›tlarda yaz›ld›¤› gibi, elimde olan berat›m›n zayiinden dolay› yeni berat verilmesini, Padiflah Hazretleri'nden rica ederim. Bu konuda emir ve ferman Padiflah Hazretlerinindir. Emine Aifle Han›m Emine Aifle Han›m'a verilen cevap: Padiflah Hazretleri'nin ferman› üzerine yap›lan incelemeler neticesinde; fierife Aifle Hatun'un elinde bulunan berat-› flerifin yanm›fl oldu¤u, yeniden berat-› flerif verilmesi talebinde bulundu¤u, kendinin ise Küçükçekmece imam› ‹brahim Efendi'nin han›m› olup halen köyde oturmakta oldu¤u ve söz konusu mebla¤› almaya hak kazand›¤› anlafl›lm›flt›r. Bunun üzerine zayiinden kendisine berat-› flerif verilmesi emir ve ferman buyrulmufltur. 21 Zilkade 1255 (26 Ocak 1840)181


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 145

de çal›flan demirciler, aflç›lar ve di¤er tüccar gurupla-

Fatih'in S›rbistan Seferi'nde Sivricehisar›'ndan, Ma-

r› bulunmaktayd›.182 Merkezi Eyüp Sultan semti olan

caristan Seferi'nde Semendire'den; Mora, Bosna ve

Haslar kazas›, ‹stanbul'un Avrupa yakas›ndan Silivri,

Arnavut Seferleri'nden, Asya Mavra, Kefalonya ve

Çatalca ve Vize'nin çizdi¤i bir yay›n içerisinde bulu-

Zante fetihlerinden, Venedik kalelerinden, Alasonya,

nan 180 civar›nda köyden oluflmakta idi. ‹stanbul'un

Angelikasr›, ‹zdin, Kalkandelen, Kosova, Prespa,

çevresinde bulunan bu köylerin büyük ço¤unlu¤u

Dalmaçya, H›rvatistan, Belgrad, Tesalya, Güney Epir,

‹stanbul'un fethinden hemen sonra kurulmufltu. An-

Ohri Üsküp ve Yanya gibi yerlerden tutsak veya sür-

cak bu köylerin iskan› ‹stanbul'un içinden önce bafl-

gün olarak getirilen ve "ortakç› kullar›" ad› verilen

lam›flt›r. ‹skan için öncelikle savafllarda tutsak edi-

kiflilerden oluflmaktayd›. Savafl ganimeti olarak sürü-

lenler kullan›lm›fl, böylece bofl ve verimsiz kalan top-

lüp buraya yerlefltirilen bu kifliler, ‹stanbul'un civa-

raklar›n flenlendirilmesi için ihtiyaç duyulan insanla-

r›ndaki köylere yerlefltirildiler ve kendilerine arazi-

r›n temin edilmesinin yan› s›ra, seferlerde ve ak›nlar-

ler verildi. Topra¤› sürmek ve ziraatla u¤raflmalar›

da ele geçen büyük insan kitleleri de ziraatç›l›k yap-

için tohumluk bu¤day da¤›t›ld›, çift öküzler verildi.183

182

Sura›ya Faroqh›, 18. yy. Büyük ‹stanbul'una Göç, Eyüp'te Sosyal Yaflam, Tarih Vakf› Yurt Yay›nlar›, ‹stanbul 1998, s. 3335. 200) 183

mak üzere bölgede de¤erlendirilmifltir. Bu kifliler,

Dünden Bügüne Küçükçekmece

145

Stefanos Yerasimos, 15. Yüzy›l Sonunda Haslar Kazas›, Eyüp'te Sosyal Yaflam, Tarih Vakf› Yurt Yay›nlar›, ‹stanbul 1998, s. 82-95.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 146

KÜÇÜKÇEKMECE'NiN iSKANI

Tapu tahrir kay›tlar›na göre bu dönemde Küçükçekmece köyünün Müslüman nüfusu ise 134 kifli-

Küçükçekmece köyü ile ilgili ilk yaz›l› kay›tlara Sultan

den ibaret idi. Bunlar iki guruptan olufluyordu. Bi-

II. Bayezid döneminde yap›lan, Haslar kazas› tahrir

rinci ve daha kalabal›k olan gurup 124 kifli olup "sür-

Defteri'nde rastlamaktay›z. 1498 Tarihli Tahrir Def-

günler" olarak deftere kaydedilmifllerdi. Bu gurubun

teri'nde Küçükçekmece, Haslar kazas›na ba¤l› "Kar-

Fatih Sultan Mehmet döneminde Anadolu'dan sür-

ye-i Çekme-i Küçük" yani Küçükçekme Köyü olarak geçmekte ve toplam 325 kiflilik bir nüfusa sahip bulunmaktad›r. Küçükçekmece Köyü sakinlerinden 124 kifli, ortakç› ad› verilen ve yukar›da anlatt›¤›m›z gibi Balkanlar'dan, Rodos ve çeflitli yerlerden tutsak olarak getirilen ve ziraatç›l›kla u¤raflan kölelerden oluflmaktayd›. Bu kifliler zamanla topra¤a ba¤lanarak üretici durumuna geldiklerinde "reaya" statüsü kazan›rlar ve kendilerine mukataa verilirdi. Bu dönemde Küçükçekmece köyünde sakin 46 kiflilik bir gurubun da Göl'de bal›kç›l›k hizmetinde bulunduklar›n› görmekteyiz. Bal›kç›lar kulluktan ç›karak reaya statüsüne geçen kiflilerden oluflmaktayd›. Bu kifliler de buraya sürgün olarak getirilmifl ve daha sonralar› ise reaya s›n›f›na geçmifller ve her biri kendilerine verilen mukataa karfl›l›¤› 36'flar akçe vergi vermekteydiler. Küçükçekmece'de 21 kifliden oluflan ve "meremmetçi" ad› verilen bir gurup daha bulunmaktayd›. Bu kiflilerin Büyük ve Küçükçekmece Köprüleri'nin tamirinden eflit olarak sorumlu tutulan görevli duvar ustalar›ndan oluflmakta oldu¤unu görmekteyiz. Bu duvar ustalar› y›k›lan köprünün tamiri için yanlar›nda malzeme bulunduracaklar; köprü ya¤mur ve sel sular› ve di¤er nedenlerle zarar gördü¤ünde tamir edeceklerdi. Bu görev karfl›l›¤› olarak kendilerine ekip biçmeleri için hassa (saray) çiftlikleri ve mezralar› tahsis edilmiflti. Bunlardan herhangi bir vergi al›nmamas› ve sair tekliflerden muaf tutulmalar› için de ellerine Padiflah ferman› (hükmü hümayun) verilmiflti.

146

I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 147

1498 tarihli Tapu Tahrir Defteri’nde Küçükçekmece Köyü’nde yaflayanlar›n isimleri.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 148

gün statüsünde getirilen Türkmenlerden oldu¤unu tahmin etmekteyiz. Fatih, Akkoyunlu mücadelesinde bir gurup Türkmen toplulu¤unun 1470'li y›llar›n bafl›nda ‹stanbul çevresindeki nüfusu dengelemek amac›yla sürgün reaya statüsünde bu civara iskan edildikleri bilinmektedir.184 Çünkü avar›z ve divani vergilerden muaf tutulduklar›na dair Sultan Mehmet taraf›ndan bunlar›n ellerine ferman verilmiflti. ikinci gurup ise kendiliklerinden Küçükçekmece'ye gelip yerleflen çiftçi, terzi gibi daha nitelikli kifliler ile azat edilerek kölelikten reaya statüsüne geçenlerden oluflmakta idi. Küçükçekmece köyünün sürgün statüsünde bulunan Müslüman nüfusu flu kiflilerden oluflmaktayd›: Kara Mustafa o¤lu Murat, Kara Mustafa k›z› Nefise, Kara Mustafa o¤lu Hüseyin, Kara Mustafa k›-

‹stanbul’a gelen elçilerin Küçükçekmece menzilinde karfl›lanmas›n› bildiren belge (1699)

z› Paflabula, Kara Mustafa'n›n k›z kardefli Gülpafla, ‹ffet o¤lu Zeynep, ‹ffet k›z› Sab›r, ‹ffet o¤lu H›z›r (bekar), ‹ffet kardefli ‹lyas (bekar), ‹ffet kardefli Hasan, ‹ffet kardefli ‹sa Bali, ‹ffet k›z kardefli Edibe, ‹ffet k›z kardefli Selçuk, Zeynel o¤lu Mustafa, Zeynel

ma, Minnet o¤lu Oruç, Minnet k›z› Elif, Minnet o¤lu

k›z› Server, Zeynel o¤lu Hac› Bali, Zeynel k›z› Salime,

Hasan, Abdullah o¤lu ‹smail (flehirde), Enbiya o¤lu

fiahin o¤lu Hasan, fiahin k›z› Fatma, fiahin k›z› Ayfle,

Yunus ,Enbiya k›z› Bahtiyar, Enbiya k›z› fiahpafla, Ti-

Evhad o¤lu Mustafa, Evhad k›z› Gülflah, Evhad o¤lu

murtafl o¤lu Musak, Timurtafl k›z› Fatma Timurtafl

Mehmet, Evhad k›z kardefli Melise (flehirde evli),

o¤lu Ramazan, Mustafa o¤lu Musa, Mustafa k›z› Pa-

Evhad k›z kardefli Selçuk (flehirde evli), Hüseyin o¤-

flal›, ‹smail o¤lu Osman, Do¤an (H›z›r taraf›ndan

lu fiaban, Hüseyin k›z› Fat›ma, Hüseyin o¤lu Abdi,

azat edilmifltir), Sevindik o¤lu Duras›, Sevindik o¤lu

Hüseyin k›z kardefli Salime, Ali o¤lu Süleyman, Ali

Hüsnü, Sevindik o¤lu Ali, Sevindik kardefli Mehmet,

k›z› Cennet, Hamza o¤lu Durmufl, Hamza kardefli Ba-

Sevindik k›z kardefli Teslime, Sevindik o¤lu Turhan,

li, Hamza k›z› Fatma, Hamza o¤lu Hasan, Hamza k›z

Sevindik k›z› Ayfle, Sevindik o¤lu Yusuf, Enbiya o¤lu

kardefli Huri, Hamza k›z› Fatma (flehirde evli), Lütfi

Nasuh, Enbiya k›z› Havva, ‹sa o¤lu Lütfi, ‹sa k›z›

o¤lu Mehmet, Lütfi k›z› Mahi, Lütfi o¤lu ‹sa, Lütfi k›z

Handi, ‹sa o¤lu Oruç, ‹sa kardefli Mustafa, ‹sa karde-

kardefli Salime, Evliya (dul), Torot o¤lu Ali, Torot k›-

fli Halil, ‹sa k›z kardefli Enise, ‹sa k›z kardefli Hanpa-

z› Fatma, Torot o¤lu Ahmet, Torot kardefli Ferhat,

fla, Emin o¤lu Ramazan, Emin o¤lu Selimflah, Emin

Torot kardefli Mahmut, Torot kardefli Seferflah, To-

k›z› Fatma, Hasan o¤lu Devlet fiah, Hasan k›z› Sabur,

sun o¤lu ‹brahim, Tosun k›z› Gülbeyli, ‹brahim kar-

Hasan k›z› Server, Yetim Recep, ‹sa o¤lu Abdi, ‹sa k›-

defli Yunus, ‹brahim k›z› Tenzile, ‹brahim k›z› Fat-

z› Teslime , ‹sa o¤lu Üveys, Evhad o¤lu Yusuf, Evhad

148

I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

184

Stefanos Yerasimos, agm., s. 92.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 149

k›z› Handi, Evhad k›z› Gülflah, O¤ul Pafla (dul ve kay›p), Yusuf o¤lu ‹nehan, Yusuf k›z› Sabur,Yusuf o¤lu Hamza, Yusuf kardefli Ali,Yusuf kardefli Veli, Enis o¤lu, Enis k›z› Zeynep, ‹sa Fakih, ‹sa k›z› Fatma, Kas›m o¤lu Üveys, Kas›m o¤lu Barç›n, Kas›m k›z kardefli fiahzade, Kas›m k›z kardefli fiahpafla, Kas›m o¤lu Yakup, Kas›m k›z› Elif, Kas›m o¤lu Ramazan, Kas›m k›z kardefli Emine, Masume (dul), Masume o¤lu ‹vaz, ‹vaz kardefli Emir, ‹vaz kardefli Mustafa, Hamza o¤lu ‹sa, Hamza k›z› Ayfle, Hamza o¤lu Hamza, Hamza kardefli fiahkulu, Hatice (dul). Küçükçekmece köyüne kendi iste¤iyle gelip yerleflen Müslüman nüfus: Abdullah o¤lu Hamza (çiftçi), Abdullah o¤lu fiir Murat (çiftçi), Papusi Hasan (çiftçi), Hasan o¤lu ‹sa, Abdullah o¤lu Karagöz (çiftçi), Murat (terzi ve çiftçi), ‹brahim o¤lu Mehmet (bekar), Mehmet kardefli Mustafa, Kas›m (Hekim fiirvaninin azadl›s›), Musa (Azadl› olup fiamiler mezras›n› ekip biçmektedir) Bu tarihlerde Küçükçekmece köyü halk›n›n ziraatç›l›kla u¤raflt›¤›n›, yani yerleflik bir hayata geçmifl oldu¤unu görmekteyiz. Çünkü Çekmece köylüleri ziraatç›l›k yaparak; bu¤day, arpa, yulaf, burçak ve so¤an gibi çeflitli tar›m ürünleri yetifltirmekte, ar›c›l›kla u¤raflmakta, sebze için öflür, ba¤ için mukataa vermekteydiler. Yine tahrir kay›tlar›nda bu tarihte Küçükçekmece kazas›na ba¤l› köy ve çiftlikleri gösteren bir belge (M.1862)

Küçükçekmece'de bir adet de de¤irmen bulundu¤unu görmekteyiz.185 XVIII. yüzy›l›n bafl›nda Haslar kazas›na ba¤l› bir nahiye konumunda bulunan Küçükçekmece, ‹stanbul'a gelen devlet adamlar›n›n, temsilcilerinin,

di. Ayr›ca burada bulunan zaviyede bir süre kalarak

seyyahlar›n ve yolcular›n konaklad›klar› son menzil

ücret ödemeden yiyip içebilirlerdi.

186

idi. ‹stanbul'a gitmek üzere Küçükçekmece'ye gelen

1750'li y›llarda ise yine merkezi Eyüp olan Has-

yolcular, Osmanl› Devleti'nin baflflehrine girmeden

lar kazas›n›n 3 önemli nahiyesinin Terkos, Büyükçek-

önce burada bir süre dinlendikten sonra genel ve

mece ve Küçükçekmece oldu¤unu görmekteyiz. Küçük-

flahsi kontrollerini yapar, kendilerine çekidüzen ve-

çekmece nahiyesi, toplam 29 köy ile civar›nda bulunan

rir ve huzura ç›kmak üzere buradan hareket ederler-

ba¤, bahçe ve çiftliklerde yaflayanlar› kapsamaktayd›.

185

Dünden Bügüne Küçükçekmece

149

186

BOA. TT. d. 1086 s. 33-36.

BOA. A.E.II. Mustafa 8/792 (5 Kas›m 1699).


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 150

Küçükçekmece, idari bak›mdan bir süre de

(Esenler), Yahudi Bergos (Ba¤c›lar) Köyü, Ayapa

Baruthane-i Amire idaresine ba¤lanm›flt›r.187 Büyük-

Köyü (Kirazl›), Büyük Halkal› Köyü, Safra Köyü (Se-

çekmece, Küçükçekmece, Çatalca, Terkos ve Saray

faköy), Pirinççi Köyü, Demirci Köyü, Demir Köyü,

nahiyeleriyle ba¤l› bulunan köy ve çiftliklerin Barut-

Uskumru köyü, Zekeriya köyü, Florya Çiftli¤i, ‹ncir-

188

hane-i Amireye ba¤l› bulundu¤u, 1831 y›l›nda Ba-

li Çiftli¤i, Kuleli Çiftli¤i, Siyavuflpafla Çiftli¤i, Küçük

ruthane Naz›r› Said Muhib Efendi taraf›ndan da nü-

Nakkafl Çiftli¤i, Menekfle Çiftli¤i, Ferhatpafla Çiftli-

fus say›m›n›n yap›lm›fl oldu¤unu görmekteyiz. Yap›-

¤i, Cecor Çiftli¤i, Rami Çiftli¤i, Metris Çiftli¤i, Kad›

lan bu nüfus say›m›nda Küçükçekmece Nahiyesi’nin

Yakuplu Çiftli¤i, Ayaza¤a köyü, Pirli Köyü, Topçular

403 erkek Müslüman nüfusa sahip oldu¤u görülmek-

Köyü, Hazinedar Çiftli¤i, Hatice Sultan Çiftli¤i, Pa-

tedir. Bu nüfusa kad›nlar da dahil edildi¤inde toplam

pazköy ve Pandal› Çiftlikleri, Kafl›kç› Çiftli¤i, Aya-

Müslüman nüfusun 806 kifliye ulaflt›¤›n› görürüz. Bu

mama Çiftli¤i, Alemberdos Çiftli¤i, Kapanarya Çift-

say›ya bir o kadar da gayri müslim nüfus ilave edildi-

li¤i (Kanarya), Küçük Halkal›, Yar›mbergos Der-

¤inde, Küçükçekmece'de 1500 kifli civar›nda bir nü-

bendi, ‹kitelli Köyü, fiamlar Köyü, Ayayorgi Köyü

fusun yaflamakta oldu¤unu söyleyebiliriz.189

(Kayabafl›), Karaahmetli Çiftli¤i, Kotraniye Çiftli¤i, Ç›narl› Han› Çiftli¤i, Büyük Derbend Çiftli¤i, Süb-

KÜÇÜKÇEKMECE KAZASI

hanl› Han› Çiftli¤i.191

Uzun y›llar Haslar kazas›na ba¤l› bir nahiye konu-

1865'te Vilayet-i Umumiye Nizamnamesi

munda bulunan Küçükçekmece, 1852 y›l›nda Çatalca,

‹stanbul civar›nda uygulanmaya bafllan›nca Küçük-

Büyükçekmece ve Terkos (Durusu) ile birlikte Liva-y›

çekmece'nin ‹stanbul Vilayetinin Bab-› Zabtiye ida-

Nevahi-i Erbaa (Dört Nahiye) ad›yla Çatalca Sanca-

resine ba¤lanm›fl oldu¤unu görürüz. ‹stanbul valisi

¤›'na ba¤l› bir kaza statüsünü kazanm›fl ve Edirne

durumunda olan zaptiye müfliri, bölgenin en büyük

Eyaleti'ne ba¤lanm›flt›r.190

yönetim amiri olmaktayd›. 1878 y›l›nda ise tekrar

Osmanl› Devleti'nde klasik eyalet örgütlenme-

yönetim flekli de¤iflerek Küçükçekmece kazas›n›n

sinin d›fl›na ç›k›larak yeni taflra örgütlenmesine bafl-

idari bak›mdan fiehremanetine ba¤land›¤›n› gör-

lan›ld›¤› 1861 y›l›ndan itibaren Küçükçekmece'nin de

mekteyiz.192

idari statüsünde baz› de¤iflikliklere gidildi¤i görülür. 17 Ekim 1862 tarihli Padiflah iradesiyle Silivri Sanca-

fiEHREMANETi iDARESiNDE KÜÇÜKÇEKMECE

¤› teflkil edilerek, sanca¤a ba¤l› kaza ve köyler yeni-

3 Kas›m 1839'da ilan edilen Tanzimat Ferman› ile

den düzenlenmifltir. Bu iradeye göre Silivri kazas›na

birlikte Osmanl› idari sisteminde köklü de¤ifliklik-

ba¤l› 29 köy, Büyükçekmece kazas›na ba¤l› 34 köy,

lere gidilmifl ve yeni düzenlemeler yap›lm›flt›. Tan-

Terkos kazas›na (merkezi Karaca Köyü) ba¤l› 19 köy,

zimattan önce Osmanl› Devleti'nin taflra yönetimi

Çatalca kazas›na ba¤l› 42 köy ve Küçükçekmece kaza-

eyalet sistemine dayan›rken, bu dönemle birlikte

s›na ba¤l› 47 köy ve çiftlik bulunmaktad›r. Küçükçek-

taflra örgütlenmesinde Fransa'dan örnek al›nan "il

Enver Ziya Kara›, Osmanl› imparatorlu¤unda ilk Nüfus Say›m› 1831, Ankara 1943.

mece'ye ba¤l› köyler flunlard›r:

sistemine" geçilmifltir. Tanzimattan sonra ‹stan-

190

Ambarl› Köyü, Galatarya Köyü (fienlikköy),

bul'un vilayet olarak örgütlenmesinin Sultan Ab-

191

Ayastefenos Köyü (Yeflilköy), Makrihora Köyü (Ba-

dülmecit'in ferman› ile 16 A¤ustos 1854 y›l›nda ya-

k›rköy), Vidos Köyü (Güngören), Litros Köyü

p›lm›fl oldu¤unu görürüz. Bu ferman ‹stanbul'a özgü

150

I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

187

BOA. C. DH. 6245 (H 1 Rebiü'l ahir 1252/M 16 Temmuz 1836). 188

BOA. C. ML. 24203 (H 20 Safer 1260/M 11 Mart 1844).

189

BOA. A. DVN. 76/61.

BOA. ‹. MVL. 476-215 (H 1278 Eylül 25/7 Ekim 1862). 192

Salname-i Devlet-i Aliyye, 1295, s. 319.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 151

yönetim modeli olan fiehremanetinin (belediye)

KÜÇÜKÇEKMECE KAZASINDAN

kuruluflunu da belgelemektedir. Bu tarihe kadar

KÜÇÜKÇEKMECE KÖYÜNE

‹stanbul flehri ve banliyöleri ‹stanbul, Galata, Eyüp

Küçükçekmece'nin 1877-78 Osmanl› Rus Savafl› s›ra-

ve Üsküdar Kad›l›klar›’na ayr›lm›fl bulunuyorlard›.

s›nda Yeflilköy'e kadar ilerleyen Rus ordusu taraf›n-

Bu dört kad›l›¤a "Dersaadet ve BiIad-i Selase" yani

dan tahrip edilmesi üzerine, kasaba halk› Rus zul-

"‹stanbul ve üç belde" ad› verilmekte idi. Bu idari

münden kaçarak daha güvenli gördükleri Eyüp civa-

yap› 1868 fiehremaneti Nizamnamesi ile ‹stanbul

r›na ve ‹stanbul'un yak›n semtlerine gitmifllerdir.

flehremaneti ad› alt›nda bir vilayet konumuna geti-

Kaza halk›n›n tamam›na yak›n› Rus istilas›yla birlik-

rilmifltir. Bu yasaya göre ‹stanbul vilayetinin valisi

te da¤›lm›fl olup, burada 10 hane ve birkaç dükkan

ve ayn› zamanda belediye baflkan› da olan flehremi-

ancak kalm›flt›r. Ayr›ca hükümet kona¤›n›n Ruslar

ni bakan düzeyinde bulunmaktayd›. ‹stanbul flehre-

taraf›ndan oturulamaz derecede tahrip edilmesi ne-

maneti, belediye görev alanlar›n› Bayezid, Sulta-

deniyle, Sultan II. Abdülhamid’in iradesi ile hükü-

nahmet, Fatih, Cerrahpafla, Eyüp, Beyo¤lu, Hasköy,

met heyetinin Bak›rköy'e tafl›narak burada geçici bir

Befliktafl, Arnavutköy ve Yeniköy olmak üzere 10

hükümet merkezi edinilmesi karar› al›nm›fl oldu¤u-

daire olarak belirlemiflti. Belediye alanlar› d›fl›nda

nu görmekteyiz.196

da 6 kaymakaml›k bulunmakta idi. fiehremanetine

Küçükçekmece kasabas›n›n, Rus istila kuvvet-

ba¤l› (mülhak) kazalar olarak belirtilen bu kazalar

leri taraf›ndan evlerinden, hayvanlar›na var›ncaya ka-

ise, Avrupa yakas›nda Küçükçekmece, Anadolu ya-

dar yak›l›p y›k›larak tahrip edilmesi sonucu on hane

kas›nda Adalar, Gebze, Beykoz, Kartal ve fiile idi.193

civar›nda küçük bir köy haline dönüfltü¤ü görülmek-

Küçükçekmece kazas›, fiehremaneti Nizam-

tedir. Bu tarihten itibaren kaza ad› "Küçükçekmece

namesi gere¤ince 1878 tarihinden itibaren fiehre-

kazas›" olarak devam etmekle birlikte, kaza merkezi

manetine ba¤l› bir sancak statüsünde bulunan Ça-

Bak›rköy'e tafl›nm›flt›r. Daha önceleri Küçükçekme-

talca'ya ba¤land›. Sanca¤a ba¤l› di¤er kazalardan

ce'ye ba¤l› bir köy olan Bak›rköy'ün, Küçükçekmece

Büyükçekmece, Silivri ve Terkos'la birlikte Suyolu

kazas›n›n merkezi haline gelmesi nedeniyle, buraya

nahiyesi ve ba¤l› köylerin de bulundu¤unu gör-

yeni bir hükümet kona¤› yap›lmakta oldu¤unu Dahili-

mekteyiz. Bu kazalardan Çatalca 4505, Büyükçek-

ye (‹çiflleri) Nezaretinin Sadaret (Baflbakanl›k)'e gön-

mece 3505, Silivri 5396, Küçükçekmece 1831 ve

dermifl oldu¤u flu yaz›s›ndan anlamaktay›z:

Terkos nahiyesi de 6091 erkek nüfusa sahip bulunmakta idi.

194

"Küçükçekmece kazas›n›n merkezi olan Bak›rköy'de bir hükümet kona¤› yap›lmas› için Çatalca Be-

Yine bu tarihte Küçükçekmece merkez kazas›-

lediye Dairesinden 104 bin kurufl ve kaza ahalisi tara-

na 20 köy, Suyolu nahiyesine 10 köy, Rumeli Feneri

f›ndan da 40 bin kurufl iane olunarak ba¤›fllanm›flt›r.

nahiyesine 5 köy olmak üzere kazaya toplam 35 köyün

Demir yolu mevkii ile köy içine yak›n olan 4 yol a¤-

ba¤l› bulundu¤unu görmekteyiz.195

z›nda bulunan bofl arsadan 5000 zira›n›n ifraz edilerek, hükümet kona¤›n›n buraya yapt›r›lmas› için haz›rlanan mazbata fiura-y› Devlete (Dan›fltay) havale olunmufltur. Hükümet binas› yap›lacak arsa bofl mera olup Sultan Bayezid Han Vakf› fierifinden olarak

Dünden Bügüne Küçükçekmece

151

193

Necdet Sakao¤lu, 20. yy Bafl›nda Osmanl› Co¤rafyas›, Deniz Kültür Yay›nlar›, ‹stanbul 2007, s. 42-43. 194

Salname-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniye, Dersaadet 1295, s. 319.

195

Salname-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniye, Dersaadet 1309, s. 447. 196

BOA. ‹. fiD. 43/2273 (R 16 Kanun-› evvel 1294/M 28 Aral›k 1878).


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 152

Sol Küçükçekmece kaza heyetinin Bak›rköy’e naklini bildiren padiflah iradesi. Karfl› sayfa Bat›l› k›yafetleriyle görülen ›slahatç› Padiflahlardan II. Mahmud, Küçükçekmece tarihinde büyük önem tafl›maktad›r.

kimsenin uhdesinde bulunmamaktad›r. ‹fl bu arsa 197

üzerine bina inflas›n›n uygun görülmüfl oldu¤u ...

mifltir. Kaza idare heyetinin Bak›rköy’e tafl›nmas› sonucu bofl kalan Küçükçekmece Hükümet Kona¤›

‹stanbul'un teflrifat kap›s› olan Küçükçekme-

zamanla y›k›lmaya yüz tutmufltur. Bir süre sonra da

ce'nin sahip oldu¤u hanlar, hamamlar, kervansaray-

binan›n y›k›larak enkaz haline gelmifl oldu¤unu ve

lar ve mülkî binalar›n›n Ruslar taraf›ndan yak›l›p y›-

binan›n dört duvardan baflka bir fleyi kalmam›fl

k›lmas›ndan sonra kaza merkezi Bak›rköy'e nakledil-

oldu¤unu

yap›lan

yaz›flmalardan

anlamaktay›z.

Bak›rköy'ün Müslüman ve Hristiyan Halk›n›n Dilekçeleri: Bak›rköy geliflerek çok büyümesi nedeniyle kasaba haline gelmifltir. Nüfusun artmas› üzerine de iflleri önceki y›llara göre fazlalaflm›flt›r. Ayr›ca payitaht olan ‹stanbul'a yak›n bulunmas› nedeniyle 2 nahiye ile 21 köyün idare merkezi haline geldi¤i gibi, flimendifer hatt›na bir hatt›n daha ilave edilmesi de söz konusudur. Bu sebeple buras› daha da geliflece¤inden böyle bir özelli¤i ve ehemmiyeti bulunan bir yerde kaymakaml›¤›n birinci s›n›fa ç›kar›lmas› gerekmektedir. Ayr›ca burada hükümet kona¤› bulunmad›¤›ndan mülkiye, adliye ve di¤er memurlar›n orada burada küçük evlerde memurluk etmeleri halk›n nazar›nda çok çirkin görülmektedir. Bu nedenle köyümüzün Çatalca Mutasarr›fl›¤›na ba¤l› bulundu¤u zaman hissemize isabet eden mebla¤›n ve Maliye Bakanl›¤›nda bulunan 1000 liran›n üzerine taraf›m›zdan iane olarak ilave yap›lmas›yla, Padiflah hazretlerinin iradesine uygun olarak bir hükümet kona¤› infla olunmak üzere söz konusu mebla¤›n fiehremanetine gönderilmesi için durumu bakanl›¤›n›za bildiririz.198

152

I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

197

BOA. DH. MKT. 1472-38 (R 14 Kanun-› evvel 1303/M 26 Aral›k 1887).

198

BOA. fiD.786/2 (H 7 Cemaziye'l evvel 1314/M. 14 Ekim 1896).


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 153


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 154

Nitekim dönemin idarecileri y›k›lmaya yüz tutmufl

1910 tarihli yaz› ile Sadaret (Baflbakanl›k)'ten Dahili-

olan Hükümet Kona¤›'n›n temel tafllar›n›n zayi ol-

ye (‹çiflleri) Nezaretine bildirilmifltir:203

maktansa kasaba merkezinden Florya ‹stasyonu'na kadar uzanan ve bozuk olan flosenin tamirinde kulla199

n›lmas›n› emretmifllerdir.

Küçükçekmece kazas› ad›n›n Bak›rköy (Makri köyü) kazas› nam›na tahvili hususu 23 Kanunusani 1325

Küçükçekmece kazas›, 23 Temmuz 1888 tari-

tarih ve 3790 numaral› tezkire-i aliyye üzerine Padiflah

hinden itibaren merkezi Çatalca olan Kaza-i Erba-

hazretlerinin iradesi al›nm›fl olmakla gere¤inin yap›lma-

a Sanca¤›’ndan ayr›larak fiehremaneti idaresine ba¤-

s› için dairelere bilgi verilmesi ... Sadrazam (imza)

lanm›flt›r. Kaza-i Erbaa Sanca¤›’na ba¤l› bulunan Suyolu ve Fener nahiyelerinin de Küçükçekmece'ye ba¤l› kalmas› kararlaflt›r›lm›flt›r. Ayr›ca Küçükçek-

Bak›rköy'ün kaza haline getirilmesiyle ilgili

mece'nin mali ifllerinin 1889 mali y›l›ndan itibaren

Sadrazaml›k tezkiresi, Dahiliye Nezareti müsteflar›

fiehremaneti taraf›ndan yürütülerek memur maafl ve

taraf›ndan Emniyet Genel Müdürlü¤ü’ne gönderilen

masraflar›n›n yine bu kuruma aktar›laca¤› Meclis-i

yaz› ile bildirilmifltir:

Vükela (Bakanlar Kurulu) karayla bildirilmifltir.200

Küçükçekmece Kazas› ad›n›n Bak›rköy kazas›

Küçükçekmece, yeni idari statüsü ile Çatalca

ad›na çevrilmesi hususunda Padiflah Hazretlerinden

kazas› anlam›nda kullan›lan Kaza-i Erbaa Sanca-

al›nan flerefli iradeyi bildiririm. Sadrazaml›k tezke-

¤›’ndan da ayr›lm›fl bulunuyordu. Bunun üzerine dört

resi ile birlikte sunulmufltur.204

kaza anlam›na gelen Kaza-i Erbaa, 3 kazadan ibaret

‹nsanl›k tarihinin ilk yerleflim yerlerinden

kald›¤› için ad› de¤ifltirilerek "Çatalca Sanca¤›" ad› ile

olan ve sahip oldu¤u konumu nedeniyle tarih boyun-

an›lmaya bafllanm›flt›r. Bu tarihten itibaren Çatalca,

ca çok önemli roller üstlenen Küçükçekmece, Rus

Silivri, Büyükçekmece ve Küçükçekmece'den oluflan

istilas› sonucu harabe haline gelmifl; evleri, hanele-

ve "Dört Kaza" anlam›na gelen Kaza-i Erbaa idaresi-

ri, ba¤lar›, bahçeleri ve maddi manevi sahip oldu¤u

201

bütün varl›¤› adeta tarumar edilmiflti. En son olarak

ne son verilmifltir.

199

BOA. DH. MKT. 671-40 (R 8 Nisan 1319/M 21 Nisan 1903). 200

BOA. DH. MKT. 1604/18; OH. MKT. 16343/110.

201

BOA. DH. MKT. 1496/47 (H 9 Recep 1305/M 22 Mart 1888). 202

Küçükçekmece Kazas› merkezinin Bak›rköy'e

da idari konumunu kaybetmekle karfl› karfl›ya kal-

tafl›nmas› üzerine H 1328/M 1910 y›l›ndan itibaren

m›flt›. Yüzy›llard›r nahiye ve kaza merkezi olarak sa-

Küçükçekmece'nin köy halini alarak Bak›rköy'e ba¤-

hip oldu¤u idari statüsü kald›r›larak, Bak›rköy'e ta-

land›¤›n› ve kaza isminin de Bak›rköy kazas› olarak

fl›nm›fl ve ›ss›z kalan Küçükçekmece'nin muhafazas›

Salname-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniye, Dersaadet 1328, s. 531. 203

202

de¤ifltirildi¤ini görmekteyiz.

Küçükçekmece Kazas› isminin Bak›rköy kazas›na dönüflmesiyle ilgili Padiflah iradesi, 10 fiubat

154

I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

için de orada bir miktar zaptiye b›rak›lmas› uygun görülmüfltür.205

BOA. DH. MU‹ 62-2/18 (R 28 Kanunusani 1325).

204

BOA. OH. EUM. THR. 25/44 (R 1 fiubat 1325/ M 14 fiubat 1910). 205

BOA. ‹. fiD. 43/2273.


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 155

KURTULUfi SAVAfiI'NDA KÜÇÜKÇEKMECE

‹tilaf Devletleri donanmas›n›n 13 Kas›m 1918 tarihinde ‹stanbul'a geliflinden itibaren ‹ngilizler, ‹stanbul ve çevresini denetim alt›nda bulundurma-

Küçükçekmece'nin Osmanl› Rus Savafl›'yla bafllayan

ya bafllam›fllard›. fiüphesiz bunun en önemli ne-

y›k›m süreci Balkan Savafllar› ve Kurtulufl Savafl›'nda

denlerinden birisi ‹ngilizlerin d›fl siyaset ilkelerin-

da devam ederek derin izler b›rakm›flt›. Osmanl› Rus

den kaynaklanan Bo¤azlar› kontrol alt›nda tutma

Harbi'nde a¤›r darbe alarak nüfusunun ço¤unu ve

istekleriydi. ‹ngilizler, ‹stanbul Hükümetiyle 12

maddi manevi varl›klar›n› kaybeden Küçükçekmece,

Eylül 1919 tarihinde yapt›klar› gizli bir anlaflmayla

Balkan Savafllar›'nda yak›nlar›na kadar gelen Bulgar

bu egemenliklerini daha da sa¤lamlaflt›rm›fl görü-

kuvvetlerinin tehdidi alt›nda kalarak büyük nüfus

nüyorlard›. Bu anlaflmaya göre, ‹ngiltere'nin, Tür-

kayb›na u¤ram›flt›. Balkan Savafllar› sonucunda kay-

kiye'nin toprak bütünlü¤ünü sa¤lamas›na karfl›l›k,

bedilen Bulgaristan ve Rumeli topraklar›ndan gelen

‹stanbul baflkent olarak kalacak, Bo¤azlar ‹ngiliz

muhacirlerin iskan edilmesiyle 75-80 haneye ulaflan

kontrolü alt›na girecekti. ‹tilaf Devletleri, ‹stanbul

Küçükçekmece, ‹ngilizlerin ‹stanbul'u iflgali ile de

Hükümeti’ne zorla kabul ettirdikleri Sevr Anlaflma-

Rum çetelerinin tehdidi alt›nda kalm›flt›r.

s›'na Bo¤azlarla birlikte çevresini de kendi nüfuzla-

Dünden Bügüne Küçükçekmece

155


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 156

r›na terk edilmesini sa¤layacak hükümler koymufllard›. Bunun sonucu olarak ‹stanbul'la birlikte Kocaeli'yi de içerisine alan bölgede asker bulundurmak, askeri harekette bulunmak hakk› ‹tilaf Devletleri'ne ait olacakt›. Bu bölgedeki Türk jandarmas› onlara ba¤l› olarak görev yapabilecekti. ‹ngiltere, burada güvenlik içerisinde kalmak istemesi nedeniyle bu bölgede ve devam›nda iç ayaklanmalar›n ç›kmas›n› teflvik ediyordu. Bu ayaklanmalar› da bu bölgede bulunan gayrimüslim vatandafllar›m›z› k›flk›rtarak yap›yordu. Küçükçekmece ve çevresindeki köylerde yaflayan Rumlar da ‹ngiliz ve Yunan iflgal kuvvetlerinin k›flk›rtmalar› sonucu yüzy›llard›r bar›fl içerisinde yaflad›klar› komflular›n›n mal›na, can›na ve namusuna tecavüze kalk›flm›fllard›. Bölgede bulunan Müslüman köylere sürekli sald›r›lar yap›l›yor, ileri gelenler kaç›r›l›yor, iflkence ve katliama maruz kal›yorlard›. Bölge halk› yaflad›klar› bask› ve katliam› devlet yetkililerine çektikleri telgraflarla bildiriyor ve yard›m istiyorlard›:

Dahiliye (‹çiflleri) Nezaretine: Kilise hissesini Rum köyleri ahalisinden toplamak üzere 15 günden beri bu bölgenin Rum köylerini do-

Temmuz’un 28. günü Küçükçekmece civar›n-

laflmakta olan Çatalca Rum Metropolitinin maiyetin-

daki Yeni Çiftlik'te iki Yunan askeri Büyükçekmece

de bulunan iki Yunan askeri ellerinde bulunan bü-

Karakolu’na teslim edilmifltir. Bu askerlerin Ambarl›

yük Yunan bayraklar›n› Metropolitin bulunmufl ol-

Köyü’nde Hristiyan ahaliyi Osmanl› Hükümeti aley-

du¤u araban›n üzerine asarak Rum halk›n›n gösteri-

hine k›flk›rtmak için propaganda yapmakla görevli

lerine ve taflk›nl›¤›na sebebiyet vermektedirler.

olduklar› ve Rum köylerinde bunun gibi birçok Yu-

Hatta Kalikratya Köyü (Mimarsinan)’nden kaza mer-

nan zabitinin (subay) bulundu¤u anlafl›lmaktad›r.207

kezine denizden geçerken binmifl olduklar› sandala bile Yunan bayra¤› çekmifl olduklar› görülmüfltür.

206

Çatalca ‹slam Cemaati Reisi Osman da 30 Eylül 1919 tarihinde çekmifl oldu¤u telgraf›nda: "Art›k Müs-

Jandarma Genel Komutan› Mirliva Ali Kemal

lümanlar üzerinde giderayak katliam derecesine varan

Bey de Dahiliye Nezaretine çekmifl oldu¤u telgrafta,

sald›r›lar yap›lmaktad›r. Bundan önce Rum Yenice kö-

Yunan askerlerinin bölge Rumlar›n› Müslüman ahali

yüne gönderilmifl olan jandarma müfrezesinden 2 jan-

aleyhine k›flk›rtt›klar›n› bildirmektedir:

darma Rumlar taraf›ndan katledilmifltir. Bunlar›n fail-

156

I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

206 207

BOA. DH. KMS. 52-4/33.

BOA. DH. KMS. 62-34 (R 3 A¤ustos 1338/M 4 A¤ustos 1922).


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 157

lerinin bulunmas› için zerre kadar teflebbüste bulu-

aliyete bafllan›laca¤› haberi Harbiye Nezareti taraf›ndan

nulmam›flt›r. Silivri'nin Çanta Köyüne resm› vazifeyle

bildirilmifltir. Mahalli taraf›ndan gerekli tedbirlerin

giden fieyh Talat Efendi'yle köy karakolundan 2 nefer

al›narak asayiflin sa¤lanmas› için vilayetçe gerekli ted-

jandarma, köy içinde katledilmifltir. Bugün failleri da-

birlerin al›nmas›" için ikaz edilmektedir.

hi bulunamam›flt›r. Halk son derece galeyan halinde-

Yunanl›lar›n Saray kazas›na ba¤l› hatt› fas›l ya-

dir"208 diyerek halk›n hissiyat›n› dile getirmekte ve ça-

k›n›ndaki Sayelik ve Halaçl› köyleri civar›nda Müslü-

resizli¤in feryad›n› telgrafa dökmektedir.

man ahali vas›tas›yla son günlerde tahkimat yapt›r-

Çekmece'de Kalikratya (Mimarsinan) Merkez Memurlu¤u’nun 11 Nisan 1921 tarihli yaz›s›nda ise:

makta olduklar› haberi al›nm›flt›r. Bu bölgede ‹slam kisvesiyle 20 kiflilik bir milis Rum çetesinin hatt› fa-

"Yenice Köyü Rüsumat Memuru Katibi Abidin

s›l›n yak›nlar›nda Yunan karakollar› civar›nda dolafl-

Efendi'nin silahl› 2 Yunan askeri taraf›ndan gece yar›-

makta olduklar› ve maksatlar›n›n da flimdilik Müslü-

s› evinden al›narak Sürgün Köyü (Ortaköy)'ne kadar

man ahaliyi dehflete düflürüp korkutmak oldu¤u dü-

dövülerek ve sövülerek elleri kelepçeli, kollar› iple

flünülmektedir. Küçükçekmece Köyü’nde bulunan

ba¤lanarak götürüldü¤ü ve orada polis ko¤uflunda dö-

Rum ahalinin de bölgede yürütülmekte olan tahrikler

vülüp sövüldü¤ü sabahleyin gelen zab›ta taraf›ndan

sonucu faaliyet içerisinde olduklar›n› görmekteyiz:

yanl›fll›kla getirilmifl oldu¤u beyan›yla sal›verildi¤i" 209

bildirilmifltir.

Emniyet Müdürlü¤ü taraf›ndan Dahiliye Nezareti’ne çekilen bir baflka telgrafta ise;

"May›s ay›n›n sekizinci perflembe günü akflam› Küçükçekmece Köyü’nün Rum Mahallesi'nde saat 10 civar›nda büyük bir ses iflitilmesi üzerine, mahalle karakolu kumandan› taraf›ndan yap›lan tahkikat netice-

"Istranca Hatt› Fas›l Bölü¤ü’nün Havyartepe

sinde; Söz konusu mahalde barutla dolu ve fitilli bir

Karakolu’na mensup nefer Mehmet o¤lu Agah'›n ya-

kab›n infilak etmesinden meydana geldi¤i ve suçlula-

ralanmas› ile neticelenen sald›r›n›n planlay›c›lar›

r›n köyde sakin Rum cemaatinden Toma o¤lu Todori

hakk›nda, Bölük Kumandanl›¤› taraf›ndan yap›lan

ile Karada¤l› oldu¤unu beyan eden Kigork Çero ve

tahkikatta devriye askerlerinin pusuya u¤rad›klar›

Hristiyan ahalisinden bulundu¤unu ifade eden Anas-

yerin Yunan Karakoluna en fazla 1000 m mesafede ve

tas o¤lu Miço olduklar› Jandarma Kumandanl›¤›ndan

Yunan Karakolundan görülecek bir konumda olmas›-

bildirilmifltir. Haklar›nda gerekli ifllemlerin yap›lmak

na ve bu yerde Yunan silahlar›na ait mermilerden bofl

üzere oldu¤u ve söz konusu flah›slar›n tahkikat evra-

kovanlar›n bulunmas› nedeniyle suikast›n Yunan Ka-

k›yla birlikte Polis Genel Müdürlü¤ü’ne gönderildik-

rakolu efrad› taraf›ndan veyahut Yunanl›lar›n müsa-

leri Bak›rköy Kaymakaml›¤›’ndan bildirilmifltir."211

adesiyle Rum eflk›yalar taraf›ndan yap›ld›¤› kanaati

Yine Dahiliye (‹çiflleri) Nezareti raporlar›na

ortaya ç›km›flt›r."210 Yine Dahiliye Nezareti taraf›ndan

göre; "24 Mart 1921 tarihinde Küçükçekmece Kö-

‹stanbul Vilayetine çekilen bir baflka telgrafta:

yü’nde Rum ahali aras›nda propaganda yapmakta

"Çatalca hatt› fas›l› civar›nda faaliyetler yürüt-

olan Makedonya ‹htilal Komitesine mensup Kaptan

mek üzere Çorlu'da çeteler teflkil edilerek silahland›r›l-

Plamida di¤er ad›yla Ayval›kl› Profilos'un ‹stanbul'a

makta oldu¤u ve bunlar›n Rum müdafaa teflkilatlar›na

sevk edilerek hakk›nda düzenlenen tahkikat evrak›y-

ba¤l› olmay›p, Handal› ismindeki Yunan yüzbafl›n›n

la birlikte ‹stanbul Merkez Kumandanl›¤›’na teslim

idaresinde bulundu¤u ve yak›nda fiile civarlar›nda fa-

edildi¤i" bildirilmifltir.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

157

208

BOA. DH. EUM. AYfi 28/43 (R 12 T. Evvel 1335/M 12 Ekim 1919).

209

BOA. DH. KMS. 60-3/28.

210

BOA. DH. EUM. AYfi. 62/60 (R 25 Mart 1338/M 25 Mart 1922). 211

BOA. DH. EUM. EMN 75/4 (R 12 May›s 1330/M 25 May›s 1914).


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 158

CUMHUR‹YET DÖNEM‹NDE KÜÇÜKÇEKMECE

flar›dan gelen bal›kç›lar taraf›ndan yap›lmakta oldu¤u, köy halk›ndan kimsenin bal›kç›l›kla u¤raflmad›¤› görülmektedir.

Cumhuriyet döneminde Küçükçekmece'nin idari ba-

Küçükçekmece, 1940 y›l›nda yine Yeflilköy na-

k›mdan Bak›rköy kazas›na ba¤l› bir köy konumunda

hiyesine ba¤l› olup köyde 531’i erkek, 348'i kad›n ol-

oldu¤unu görmekteyiz. 1878 Y›l› Salnamesi'nde nü-

mak üzere toplam 879 kifli yaflamakta idi. Küçükçek-

fusu 1831 kifli olup kad›nlarla birlikte 3662 kiflilik

mece nüfusunun 1950 y›l›nda iki kat›na ç›karak 1.657

nufüsa sahip olan Küçükçekmece’nin, bu tarihten

kifliye ulaflm›fl oldu¤u görülmektedir.

212

Cumhuriyetin ilk y›llar›ndan itibaren Küçük-

Nüfus bak›m›ndan yar›s› Türk, di¤er yar›s› Rum hal-

çekmece'nin sürekli göç ald›¤›n› görmekteyiz. 1923

k›ndan meydana gelen Küçükçekmece bu tarihlerde

y›l›ndan sonra mübadele ile gelen göçmenler ve Ka-

küçük bir kasaba iken, 1878 ve 1912 y›llar›nda meyda-

zak göçmen toplulu¤undan sonra 1953 y›l›nda Yuna-

na gelen savafllar nedeniyle önemli nüfus dalgalan-

nistan'dan yeni göçmenler getirilerek köye yerleflti-

malar›na sahne oldu¤u görülmüfltür. Balkan Savafl›

rilmifllerdir. Bu göç dalgas›n› 1954 y›l›nda Yugos-

sonras›nda buraya Bulgaristan'dan gelen göçmen

lavya ile Bulgaristan'dan gelen göçmenler takip et-

Türkler yerleflmifl, 1923'ten sonra ise mübadele ile

mifltir. Bu göçlerle birlikte 1955 y›l› nüfus say›m›n-

giden Rumlar›n yerlerini Yunanistan'›n Kayalar ve

da 2.893'ü erkek ve 1.680'i kad›n olmak üzere 4.573

muhtelif yerlerinden gelen Türkler alm›flt›r.213

kifliye ulaflm›fl oldu¤unu görürüz. Küçükçekmece

sonra h›zla nüfus kaybetmifl oldu¤unu görmekteyiz.

1928 y›l›nda Küçükçekmece'ye Kazak göçmen-

Köyü’nün nüfusunun h›zl› artmas›n›n en büyük ne-

lerin yerlefltirildi¤i ve yerleflen bu küçük Kazak toplu-

deninin bölgede yap›lan bay›nd›rl›k çal›flmalar› ol-

lu¤unun Göl'de çok baflar›l› çal›flmalar yaparak, hav-

du¤u görülmektedir. Nitekim 1951 y›l›nda Sirkeci

yar elde ettikleri bilinmektedir. Daha sonralar› ise bu

Halkal› Banliyö Hatt›'n›n aç›lmas› ve 1955 y›l›nda

topluluk Küçükçekmece'den ayr›lm›fllard›r.

büyük Londra Yolu'nun yap›lmas› bu art›fl›n en

Küçükçekmece, 1935 y›l›nda Bak›rköy'ün Ye-

önemli etkenleri aras›ndad›r. ‹stanbul, Edirne ve

flilköy nahiyesine ba¤l› bulunmakta ve nüfusu da

Avrupa Yolu'nun buradan geçmesi bölgeye ulafl›m›

707 kifliyi bulmakta idi. Köy halk› çiftçilikle u¤rafl-

kolaylaflt›rm›flt›r. 1935 y›l›nda Gazi Mustafa Kemal

makta olup, kendi tarlalar›nda ziraatç›l›k yapmakta

Atatürk'ün önerisiyle Florya Plaj›'n›n kurulmas›

ve ba¤, bahçe ifllerinde çal›flmaktayd›lar. Köylünün

üzerine, bölge ‹stanbul halk›n›n ak›n›na u¤ram›fl,

ekilebilir toplam arazisi 3000 dönüm kadard›. Bu

yaz mevsiminde denize yüzmeye gelenler dinlen-

arazide ziraat geleneksel usullere göre yap›lmakta,

mek ve piknik yapmak üzere Küçükçekmece'nin ye-

bu¤day, arpa, yulaf, m›s›r gibi hububat ürünleri ile

flil alanlar›n› tercih etmifllerdir. Ayr›ca Küçükçek-

fasulye, patl›can, enginar, bamya, so¤an, bakla, ka-

mece'de her gün kesilen koyun ve s›¤›r etinin ucuz

214

Küçükçekmece'de

olmas›n›n, köyde ticari hayat› canland›rm›fl oldu¤u

daha önceki y›llarda muhacirler taraf›ndan tütün

görülür. Hafta sonlar› ‹stanbul halk›n›n et, süt, yo-

ekimi yap›ld›¤› bilinmekte, fakat 1935'li y›llarda tü-

¤urt, kaymak gibi hayvansal ürünleri ucuz fiyata almak

tün tar›m›n›n yap›lmad›¤›n› görmekteyiz.215 Bu y›l-

amac›yla köye geldikleri ve akflam treniyle de ‹stan-

larda Küçükçekmece'de bal›kç›l›k ve havyarc›l›k d›-

bul'a döndükleri bilinmektedir. Küçükçekmece'nin

vun ve karpuz ekilmekte idi.

212

Bu nüfusun köyleriyle birlikte oldu¤unu tahmin etmekteyiz. 213

158

I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

BCA. 272-12-52-119-29.

214

Selahaddin Demirkan, Küçükçekmece Köyü, Kültür Bas›mevi, ‹stanbul 1941, s. 30. 215

BCA. 272-11-18-84-14 (15 May›s 1924).


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 159

Küçükçekmece bal›kç› adas›

ald›¤› göçler ve ekonomik faktörlerle nüfusunun

olan Küçükçekmece, 1975 y›l›nda 30.1 04'ü erkek,

h›zl› artmas› üzerine 1956 y›l›nda belediye teflkilat›

28.605'i kad›n olmak üzere 58.709 kifliye, 1980 y›l›n-

kurulmufltur. Daha sonraki y›llarda da nüfus art›fl›-

da ise 81.503 kifliye ulaflt›¤› görülür.

n› h›zla devam ettiren Küçükçekmece, 1960 y›l›nda

Küçükçekmece, 1986 y›l›nda yap›lan idari dü-

6.547'si erkek, 5.539'u kad›n olmak üzere 12.086

zenlemeler sonucunda Bak›rköy ilçesinden ayr›larak

nüfusa ulaflm›flt›r. Küçükçekmece'nin 1965 y›l›nda

müstakil ilçe statüsünü kazanm›flt›r. ‹lçe olmas›yla

bucak merkezi haline geldi¤ini görürüz. Nüfusu ise

birlikte çok büyük bir nüfus ak›n›na u¤rayan Küçük-

11.876'sl erkek, 10.959'u kad›n olmak üzere toplam

çekmece, büyümesini adeta dev ad›mlarla sürdür-

22.835 kiflidir.

müfltür. 1990 y›l›nda nüfusu 352.926 kifliye ç›kan

1970'li y›llar köyden kente h›zl› nüfus göçünün

Küçükçekmece'nin, 1991 y›l›nda 369.537 kiflilik bir

yafland›¤› y›llard›r. Bu göçlerden Küçükçekmece'nin

nüfusa ulaflm›fl oldu¤u görülür. 1995 y›l›na gelindi-

de pay alm›fl oldu¤unu görmekteyiz. Çünkü bir önce-

¤inde Küçükçekmece ilçesi s›n›rlar› içinde 479.417

ki nüfus say›m›na göre Küçükçekmece'nin nüfusu

kiflinin yaflamakta oldu¤unu görürüz. Küçükçekme-

befl y›lda ikiye katlanm›fl ve 22.441 'i erkek, 20.944'ü

ce'nin nüfusu 2000 y›l›nda ise köyleriyle birlikte

de kad›n olmak üzere toplam nüfusu 43.835 kifliye

614.736 kifliye ulaflm›flt›r. Günümüzde ‹stanbul iline

ulaflm›flt›r. Bu y›llardan sonra da Küçükçekmece'nin

ba¤l› bir ilçe olan Küçükçekmece, 21 mahalleden

nüfus art›fl›n›n çok h›zl› bir flekilde devam etti¤ini

oluflmakta ve toplam 674.795 nüfusa sahip bulun-

görmekteyiz. Bak›rköy kazas›n›n merkez nahiyesi

maktad›r.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

159


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 160


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 161

Küçükçekmece toplu konut alanlar›ndan bir görüntü


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 162

KÜÇÜKÇEKMECE GÖLÜ

p›laflman›n artmas›, gölü besleyen akarsular›n c›l›zlaflmas› nedenleriyle, bu geçit en der olarak ba¤lant›

Küçükçekmece Gölü, ‹stanbul 'un 15 km bat›s›nda yer

sa¤layabilmektedir.

almakta ve 16 km'lik bir alan› kaplamaktad›r. Göl'ün

Küçükçekmece Gölü, do¤usunda Nakkafl De-

oluflumunda, günümüzden yaklafl›k 18 bin y›l önce,

resi, bat›s›nda Eflkinoz Deresi ve bunlar›n aras›nda

son Jeolojik dönemde buzullar›n erimesi sonucunda

bulunan Sazl›dere'den beslenmektedir.

denizlerin seviyelerinin yükselmesi rol oynam›flt›r.216

Göl'ün flekli vadiler aras›ndaki s›rtlar›n uzan›fl

Bu do¤a olay› Marmara, Akdeniz ve Karadeniz aras›n-

tarz›na uygun flekilde çatallaflma gösterir. Bu koy daha

daki ba¤lant›n›n kesilmesi ve Çanakkale Bo¤az›'n›n

sonra a¤›z k›sm›n›n bir k›y› kordonu taraf›ndan ka-

yar›larak Marmara Çukuru'nun dolmas›na neden ol-

panmas›yla lagün haline dönüflmüfltür. Eski koyu de-

mufltur. Meydana gelen bu deniz istilas›yla, eski vadi

nizden ay›rarak lagünü meydana getiren set, bat›da

a¤›zlar› bo¤ularak "ria" lar ortaya ç›km›fl, bunun so-

Ambarl› taraf›ndaki So¤uksu Burnu'ndan do¤uya do¤-

nucunda önce koy, zamanla da k›y› kordonuyla kapa-

ru ilerlemifl bir k›y› kordonudur. Kordonun sonunda-

narak lagün haline gelmifl ve Küçükçekmece Göl'ü

ki az derin bir geçit, göl ile deniz aras›ndaki iliflkiyi

oluflmufltur.

sa¤lamaktad›r. K›y› kordonunun meydana geliflinde,

Göl'ün a¤›z kesimi k›y› kordonu ile kapal› ol-

lodos rüzgarlar›n›n etkisiyle oluflan dalgalar›n kumla-

mas›na ra¤men, Göl'ün denizle iliflkisi 1.5 metre de-

r› tafl›yarak y›¤mas› bafll›ca rolü oynam›flt›r. Göl'ün en

rinli¤i olan bir geçitle sa¤lanmaktad›r. Bu nedenle,

derin yeri güney kenar›ndad›r. Denizle iliflkisi tam

gölün suyu yar› tuzludur. Ancak, son zamanlarda ya-

kesilmemifl oldu¤undan sular› yar› tuzludur.

162

I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

216

Haldun Ayd›ngün, National Geographic Kas›m 2008


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 163

Küçükçekmece Gölü tarih boyunca birçok gezgin ve araflt›rmac›n›n da dikkatini çekmifl, gölün Küçükçekmece'nin geliflmesi üzerinde oynad›¤› önemli role dikkat çekilmifltir. Bizansl› tarihçi Prokopius, Region'un yerini tarif ederken flehrin ‹stanbul'dan Trakya ve Makedonya'ya giden A¤natiya yolu üzerinde ve tamamen gölün kenar›nda oldu¤unu söyler ve tarifine flöyle devam eder: " .... Burada bir göl bulunmakta olup etraf›nda bulunan köylerin yüksek tepelerinden akan bir tak›m ›rmaklar bu göle ve göl de denize dökülür. Gerek ›rmaklar›n ve gerek gölün ak›nt›s› dar bir yerden geçmektedir. Göl ile denizin birbirine yak›nlaflt›klar› yerde ise bir geçit peyda olmaktad›r. Ne denizin daimi surette göle cereyan›, ne de Göl'ün denize mütemadiyen akt›¤› görülmektedir. Yaln›z fazla ya¤mur ya¤d›¤› zaman güney rüzgarlar› vas›tas›yla suyun Göl'den denize do¤ru ve kuzey rüzgarlar› esti¤i zaman denizin Göl'e cereyan etti¤i görülür. ‹flte bu noktada denizin geniflleyerek b›rakt›¤› ufak bir geçit, arz etti¤i flekil itibar›yla 'Mirmeks' yani kar›nca nam›n› al›r. Bu geçitten vaktiyle ahflap bir köprü ile geçilirmifl; fakat za-

Osmanl› Devleti, Küçükçekmece Gölü'nü tica-

manla eskiyerek mürur u ubur (gelip geçme) tehlikeli

ri gemiler için bir liman flekline koymak istemekte-

bir hal ald›¤›ndan Justiniyen tafltan gayet metin bir

dir. Ayr›ca, daha önceleri Sivastopol ve Kornova ta-

217

köprü infla ettirerek tehlikeyi bertaraf etmifltir."

raflar›nda bulunup daha sonralar› Osmanl› Devleti

Bilim adamlar› Küçükçekmece Gölü'nün bir-

taraf›ndan sat›n al›nm›fl olan demir yolu tak›mlar›yla

kaç bin y›l önce önü denize aç›k derin bir koy oldu¤u-

da ‹stanbul'dan Küçükçekmece Gölü'ne kadar bir fli-

218

Küçükçekmece Gölü’nün Marmara Denizi’yle birleflerek dünyan›n en güzel korunakl› limanlar›ndan biri haline getirilmesini bildiren belge.

Yani Küçükçekmece Gölü,

mendifer yap›lmas› arzu ve düflüncesindedir. Edir-

Marmara Denizi'nin bir parças› ve koyu durumunda-

ne'de olan memuriyetinin bitiminde ve Edirne'den

d›r. Göl bir koy olarak gemiler için engin bir s›¤›nak

döndü¤ünüzde Küçükçekmece Gölü'nün de keflif,

ve liman flekline getirilebilir özelli¤e sahiptir. Os-

muayene ve ölçümlerinin yap›lmas›yla; Göl'ün elve-

manl› Devleti döneminde bu durumu göz önüne alan

riflli bir liman olmas› durumunda ne kadar masrafla

yetkililerin, Küçükçekmece Gölü'nü bir liman flekli-

yap›labilece¤inin ve Çekmece'den ‹stanbul'a kadar

ne getirmek amac›yla çal›flmalar yapm›fl olduklar›n›

yap›lmas› düflünülen demir yolunun ne kadar mas-

Belleten, say› 11-12 C.III TTK. yay. 1939 s.440

görmekteyiz. Nitekim görevli olarak Edirne'de bulu-

rafla yap›labilece¤i, mesafe tahminiyle gerekli olan

218

nan mühendis Baom Garet'e yaz›lan bir mektupta bu

maliyet defteri ve haritalar›n›n takdimini sevgiyle ta-

nu söylemektedirler.

217

husus flöyle dile getirilmektedir:

219

lep ederim.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

163

fiükrü Ersoy, National Geographic Kas›m 2008 219

BOA. A.M.15/77 (H. 4 Sefer 1273/M 4 Ekim 1865)


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 164

Bu düflüncelerle yap›lan keflif ve çal›flmalarda Küçükçekmece Gölü'nün güney istikametinden denize kadar bir a¤›z aç›larak gemilerin Göl'e geçifli sa¤lanacak ve buras› gemiler için uygun bir bar›nak görevi görecekti. Bu amaçla ‹stanbul'da oturan Gaston de Verano taraf›ndan Küçükçekmece Gölü'nde bir çal›flma daha yap›lm›flt›r. Bir çal›flma bir rapor haline getirilerek 1 Nisan 1865 tarihinde ‹çiflleri Bakanl›¤›na takdim olunmufl ve bu raporda Küçükçekmece Gölü'nü Marmara Denizi'nden ay›ran k›sm›n süratle kaz›larak derinlefltirilmesi önerilmifltir: Küçükçekmece Gölü'nün denize yak›n mahallerine ve Göl'ün içerisine gemi sokularak gerek deniz ve gerekse Göl'ün birbirine yak›n olan yerlerinin

Küçükçekmece Gölü’nün temizlenmesini bildiren belge.

haylice derin oldu¤u anlafl›lm›flt›r. Bu derinli¤in hatt›n›n da oldukça muntazam oldu¤u görülmüfltür. Bu-

gili yap›lan bir ilan dikkatimizi çekmektedir. Bu ilan-

ran›n derinli¤i 8 metre olup en büyük gemilerin geçi-

da flu hususlar yer almaktad›r: Çekmece Gölü'nün bir

fline yeterlidir. Bu derinlik hatt›n›n, Göl'ün karadan

ticaret liman› haline getirilmesi ve yüklerin kolayca

200 m ortas›na do¤ru gittikçe yine 8 metre oldu¤u,

yüklenip boflalt›lmas› için de r›ht›mlar ve depolar ya-

gölün içerisinde bulunan 100 metrelik bir mesafede

p›lmas›, gemi tamir edilmesi için havuzlar ve tezgah-

ise 20 metreden fazla bir derinlik oldu¤u anlafl›lm›fl-

lar tesisi ‹stanbul ile Küçükçekmece aras›nda karfl›-

t›r. Göl'ün bu haliyle her taraf›nda gemiler dolaflabi-

l›kl› vapur iflletmesinin yap›lmas› yelkenli gemilerin

lir. ‹malat için gerekli olan derinlik yani 12 metreye

limana kolayca girip ç›kmalar› için römorkörler tah-

var›ncaya kadar kum ve çak›l tafl›ndan ibarettir. Bu

sis edilmesi ve gümrük muameleleri için yap›lmas›

Göl'ün deniz ile birlefltirilmesi için bakanl›k taraf›n-

gereken yerlerin inflas› için anonim bir flirkete imti-

dan aç›lmas› istenen cetvel maddesi de¤erlendirilip,

yaz verilmesi kararlaflt›r›lm›flt›r. Ayr›nt›l› flartlar›n

incelenerek fenni usullere uygun olarak söz konusu

ö¤renilmesi amac›yla Naf›a (Bay›nd›rl›k) Nezaretine

göl denize ba¤land›¤›nda, içerisine en büyük gemile-

taliplilerinin müracaat etmeleri gerekmektedir.221

rin girebilece¤i ve dünyan›n en güzel iç limanlar›n-

Küçükçekmece Gölü'nün bir liman haline ge-

dan biri olaca¤› ortadad›r. Cetvele dair düzenlemifl

tirilmesiyle ilgili yap›lan çal›flmalar›n düflünce ve

oldu¤um rapor Bakan Hazretlerine takdim edilmifl-

proje boyutunu afl›p icra sahas›na konulamam›fl ol-

tir. Bu konuda uygun görülecek tadilat›n taraf›ma bil-

du¤unu görmekteyiz.

dirilmesi hususunu rica ederim.220

Çünkü Osmanl› Devleti'nin son zamanlar›nda

Bu rapor ve öneriler bir sonuca kavuflturula-

yaflanm›fl olan K›r›m Savafl›, Osmanl› Rus Savafl› ve

mam›fl olmal› ki, yine 3 Ekim 1883 tarihinde Küçük-

Balkan Savafllar›, devleti çok büyük borç bata¤› içeri-

çekmece Gölü'nün bir liman haline getirilmesiyle il-

sine düflürmüfl ve bu proje devletin içine düfltü¤ü

220

164

I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin

221

BOA. DH. MKT. 447/18

BOA. YA HUS. 172/47 (H 1 Zilhicce 1300/M 3 Ekim 1883)


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 165

sosyal ve ekonomik zorluklardan dolay› gerçekleflti-

kere al›nan yaz›da, köy civar›ndaki Göl'de meydana

rilememifltir. Bununla birlikte gölün zamanla kirle-

gelen batakl›¤›n fenni usuller çerçevesinde kurutul-

nerek insan sa¤l›¤› için büyük bir tehdit ve tehlike

mas› ve köyün s›hhi durumunun iyilefltirilmeden ka-

oluflturmakta oldu¤unu görmekteyiz.

za merkezinin oraya nakli uygun olmad›¤› gibi, s›hhi

‹stanbul Valisi Mehmet fierif Pafla taraf›ndan

durumu oturmaya müsait olmayan bir yerde köy tefl-

Dahiliye (‹çiflleri) Nezareti’ne çekilen bir telgrafta bu

kili de sa¤l›k aç›s›ndan uygun olmayacakt›r. Bu ne-

husus flöyle dile getirilmektedir:

denle söz konusu Göl ve batakl›¤›n temizlenerek za-

"Bu sene fliddetli lodosun sürüklemifl oldu¤u

rarlar›n›n giderilmesine kadar kaza heyetinin baflka

kum ve çak›l tafllar›n›n Küçükçekmece Gölü'nün de-

bir köyde kalmas› daha uygun olacakt›r. Bununla be-

nizle birleflmifl oldu¤u mahalli tamamen doldurmas›

raber, Küçükçekmece Köyü ahalisinin de di¤er civar

sonucu, suyun içerisinde bulunan maddelerin çürü-

köylerde geçici olarak iskan ettirilmesi s›hhi bir gerek-

yerek kokmaya bafllad›¤› ve bu yüzden Allah korusun

liliktir. Kaza merkezi olacak bir mahalde batakl›klar›n

bir hastal›¤›n yay›lmas› tehlikesi bulunmaktad›r.

mevcut olmas›, civar›nda hastal›klar›n yay›lmas›na se-

Söz konusu kum ve çak›llar›n kald›r›larak su

bep olaca¤›ndan, gere¤inin yap›lmas› için Nafia (Ba-

ak›fl yolunun aç›lmas› ifllemleri için Tersane-i Ami-

y›nd›rl›k) Nezaretiyle birlikte gere¤inin yap›lmas›"223

reden bir tarak dubas›n›n getirilerek, Göl'ün o k›s-

istenmektedir.

m›n›n temizlenmesi, ahalinin s›hhatinin muhafazas› için önemli oldu¤u".222

Küçükçekmece Gölü'nde meydana gelen kirlilik ve kokuflman›n birçok hastal›¤›n kayna¤› oldu¤u

Yine di¤er bir belgede de, Küçükçekmece Ka-

gibi özellikle bölgede s›tma hastal›¤›n› da yayg›nlafl-

zas›’n›n Bak›rköy'e tafl›nmas› bölümünde söz etti¤i-

t›rd›¤›n› görmekteyiz. ‹stanbul Valisi taraf›ndan Da-

miz gibi, Küçükçekmece Gölü'nün insan sa¤l›¤›n›

hiliye Nezaretine çekilen bir telgrafta "Ambarl› kö-

tehdit eder bir duruma geldi¤ini belirten fiehremini-

yünde s›tma hastal›¤›ndan dolay› bölgeye gitmeyen

ni (Belediye Baflkan› Mustafa Ziver Bey), Dahiliye

belediye tabibinin cezaland›r›lmas› ve bölgede ge-

Naz›r›’na yazm›fl oldu¤u yaz›da Küçükçekmece Köyü’-

rekli tedbirlerin al›nmas›"224 istenmekteydi.

nün baflka bir yere tafl›nmas›n› önermektedir.

Osmanl› Dönemi’nde oldu¤u gibi Cumhuriyet

"Bak›rköy'ünde teflkil eden 20. Belediye Daire-

Dönemi’nde de Küçükçekmece Gölü'ndeki kirlili¤i-

si merkez olmas›ndan dolay› kaza merkezinin Küçük-

nin devam etmekte oldu¤u görülmektedir. Göl'de es-

çekmece kasabas›na nakli kararlaflt›r›lm›flt›r. Ancak

kiden bol miktarda bal›k bulunurken, 1970'lerden

kasabada hükümet binas›na uygun bir mahal buluna-

sonra evsel ve sanayi at›klarla Göl'ün kirlenmesi so-

mad›¤› gibi, eskiden orada bulunan hükümet dairesi-

nucu, bal›klar›n yaflam› olumsuz yönde etkilenmifltir.

nin de y›k›lm›fl olmas› ve yeniden yap›lmas›n›n da

Göl av kufllar› için önemli bir konaklama yeri olmas›-

vakit alaca¤› nedeniyle, hükümet kona¤›n›n yap›l›fl›-

na ra¤men, afl›r› avlanma sonucu eski zenginli¤i kal-

na kadar hükümet merkezinin naklinin ertelenmesi-

mam›flt›r. Ancak sert geçen k›fllarda av kufllar› zorun-

ne müsaade olunmas›. Kaza belediye tabibinden bu

lu olarak burada konaklamaktad›r.225

222

BOA. DH. MU‹. 115/42 (R 6 Temmuz 1326/ M 19 Temmuz 1910) 223

BOA. DH. MKT. 2679/25 CR II Teflrinisani 1324/ M 12 Kas›m 1908 224

BOA. DH. MMi 31-1/48 CR 22 Teflrinisani evvel 1320/ M 4 Kas›m 1904) 225

Dünden Bügüne Küçükçekmece

165

Metin Tuncel, Göllerimiz, Redhouse Yay›nevi ‹stanbul 1975 s.59; Hamit ‹nand›k, Türkiye Gölleri ‹Ü Co¤rafya Enstitüsü Yay›nlar› ‹st., 1965 s.13-14


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 166

KAYNAKÇA Ahmet Refik,

Eski ‹stanbul, Kanaat Kütüphanesi, ‹stanbul, 1931

AKÖGRETMEN, Erol,

1877- 1878 k›fl›nda ‹stanbul göçmenlerle ilgili sorunlar, çözümler, ‹Ü. Edb. Fak. Yak›nça¤ ve T.C. Tarihi Anabilim Oal› (Yay›nlanmam›fl Doktora Tezi) 1982.

AKYAVAfi Ahmet Rag›p,

Asitane: Evvel zaman içinde ‹stanbul, Türkiye Diyanet Vakf›, Ankara. 2000

ALAN, Murat,

Ruhunu Arayan fiehir ‹stanbul, LB.B.Yay›nlar› ‹stanbul 2000

Ali R›za Bey,

Bir zamanlar ‹stanbul (Haz. Niyazi Ahmet Bano¤lu) Tercüman Gazetesi, ‹stanbul, [t.y.]

ALSAN, Nebil Faz›l,

fiair Edip ve Tarihçi Kalemiyle ‹stanbul, ‹stanbul. 1973

ALUS, S. Muhtar,

30 Sene Evvel ‹stanbul, ‹letiflim Yay›nlar›, ‹stanbul. 2005

ALUS, S. Muhtar,

‹stanbul Yaz›lar›, ‹stanbul B.B. Yay›nlar›. 1994

ANDONYAN, Aram

Balkan Savafl›.~ Aras Yay›nlar›. ‹stanbul.1999

ARAL, Güler,

Bak›rköy Kasabas›, ‹Ü. Edebiyat Fakültesi, (Yay›nlanmam›fl Lisans Tezi) 1963

ARSEVEN, Celal Esad,

Eski ‹stanbul (Abidat ve Mebanisi), ‹stanbul Kütüphanesi Yay. 1989

ATLAMAZ, ‹ncilay,

Büyükçekmece'deki Türk Eserleri, ‹Ü. Edebiyat Fakültesi, (Yay›nlanmam›fl Lisans Tezi) 1967

AYVANSARAV‹, Hüseyin Efendi, Hadikatü'I-Cevami, Haz. Ahmet Nezih Galitekin, ‹flaret Yay. 2001 AYVERD‹, Ekrem Hakk›,

Osmanl› Mimarisinde Fatih Devri, Cilt IV. ‹stanbul. 1974

AYYILDIZ, H.Raif,

‹stanbul Ansiklopedisi, Büyükçekmece Maddesi Cilt VI, ‹stanbul.1963 Bak›rköy Halkevi Dergisi, Bak›rköy Tarihi, 1949 Bak›rköy fieriye Sicilleri

Bal›khane Naz›r› Ali R›za Bey,

Bir Zamanlar ‹stanbul. [t.y]

BANOGLU, Niyazi Ahmet,

Tarihi ve Efsaneleriyle ‹stanbul, Selis Kitaplar, ‹stanbul. 2007

BOZKURT, Orhan,

Koca Sinan'›n Köprüleri, ‹TÜ. Mimarl›k Fak. Yay. ‹stanbul 1952.

BOZYEL, Resul,

Polonyal› Bir Seyyah›n Gözünden 16. as›r Türkiyesi, Kesit Yay. 2007

CARBOGNANO, Cosimo Comidas, 18. Yüzy›l sonunda ‹stanbul (Trc. Erendiz Özbayo¤lu. Eren Yay›nc›l›k, ‹stanbul 1993. ÇEV‹K, Hasan, Küçükçekmece'de Yeni Mahalle, ‹Ü. Co¤rafya Fakültesi, (Yay›nlanmam›fl Lisans Tezi) 1975 Ç‹NER, Refakat,

Yar›mburgaz Ma¤aras›’nda ç›kan iskelet kal›nt›lar›n›n tetkiki. Cumhuriyetin 50. y›ldönümü Anma Kitab›, A. Ü. Bas›mevi, Ankara. 1974

DABAGYAN, L. Panos,

fiehr-i ‹stanbul'un Seyir Defteri, Karada¤ Yay. ‹stanbul. 2006

DAGDELEN, ‹rfan,

Alman Mavileri: 1913-19141. Oünya savafl› öncesi ‹stanbul Haritalar›, ‹.B.B Kütüphane ve Müzeler Müd. 2006

DAN‹fiMEND, LHami,

‹zahl› Osmanl› Tarihi Kronolojisi, Türkiye Yay›nlar›, ‹stanbul. 1971

DEMiRKAN, Selahaddin,

Küçükçekmece Köyü, Kültür Bas›mevi, ‹stanbul. 1941

DEMiRKENT, Ifl›n,

TDV ‹slam Ansiklopedisi, "‹stanbul Maddesi" Cilt. XXIII. ‹stanbul. 2001

DERNSCHWAM, Hans,

‹stanbul ve Anadolu'ya Seyahat Günlü¤ü (Çeviren: Prof Dr. Yaflar Önen) KBY. Ankara 1992 Dünden Bugüne ‹stanbul Ansiklopedisi (Haz. ‹lhan Tekeli. Tarih Vakf›; Kültür Bakanl›¤›, ‹stanbul 1994.

Edmondo de Am›c›s,

‹stanbul (1874) (Trc. Beynun Akyavafl) TTK. Bas›mevi, Ankara, 1993

Edmondo de Am›c›s,

‹stanbul, (Trc. Beynun Akyavafl) Kültür ve Turizm Bakanl›¤› Yay. Ankara. 1986

EMECEN. Feridun,

‹stanbul'un Fethi Olay› ve Meseleleri, Kitabevi, ‹stanbul 2003.

ENGiZ, Feriha,

Silivri ve Kükçükçemece'de Osmanl› Eserleri, Yay›nlanmam›fl Lisans Tezi, ‹st. Üniv. Edeb. Fak. 1966

ERGiN, Osman Nuri,

Mecelle-i Umur-› Belediye, ‹.B.B Kültür ‹flleri Daire Baflkanl›¤›, 1995. Evliya Çelebi Seyahatnamesi, 3. kitap (Haz. S. Ali Kahraman, Yücel Da¤l›) YKY. ‹stanbul. 1999

EY‹CE, Semavi,

Bertrandon de La Broquiere ve Seyahatnamesi (1432-1433), islam Tetkikieri Enstitüsü Dergisi LV (1975)

EY‹CE, Semavi,

Tarih Boyunca ‹stanbul, Etkileflim Yay. ‹stanbul. 2006

EYiCE, Semavi,

Tarihte Küçükçekmece (Güney-Do¤u Avrupa Araflt›rmalar› Dergisi, Say›:6-7 1977/78

FAROQUI, Sura›ya,

18.yy. Büyük ‹stanbul'una Göç, Eyüp'te Sosyal Yaflam, Tarih Vakf› Yurt Yay›nlar›. ‹stanbul 1998

166

I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 167

Faz›l Divan›,

M›s›r Bask›s› ... [t.y.]

GANJUK, Güler,

K›r›m'dan Göç ve Anadolu'da ‹skan›, (Yay›nlanmam›fl Lisans Tezi) ‹.Ü.Edebiyat Fak. [t.y]

GÖKBiLGiN, M.Tayyip,

Rumeli'de Yörükler, Tatarlar ve Evlad-› Fatihan, Osman Yalç›n Matb. ‹stanbul. 1957

GÖLEN, Zafer,

Osmanl› Devleti'nde Baruthane-i Amire, TTK. Yay. Ankara -2006

HALAÇOGLU, Ahmet,

Balkan Harbi S›ras›nda Rumeli'den Türk Göçleri, TTK. Ankara 1994

Hammer, J. F. Van

Büyük Osmanl› Tarihi (Hz. Mümin Çevik, Erol K›l›ç) C. V, Üçdal Neflriyat, ‹stanbul. 1993

HANÇER, Elman Karao¤lu,

‹stanbul Dergisi, Bak›rköy Arkeolojisinde Bir Gezinti, ‹stanbul Tarihi Çeflmeler Külliyat›, Cilt III. ‹SKi Yay., ‹stanbul. 2006. ‹stanbul Vak›f Tarihi 1 (‹stanbul Ahkam Defterleri), ‹BB Kültür iflleri Daire Baflkanl›¤› Yay›nlar› ‹stanbul 1998 ‹stanbul'da Sosyal Hayat 1 (‹stanbul Ahkam Defterleri), ‹BB Kültür ‹flleri Daire Baflkanl›¤› Yay›nlar› ‹stanbul 1997

‹zzet Divan›,

M›s›r Bulak Bask›s›, H.1234/M.1819)

Jean de Thevenot,

1655-1656'da ‹stanbul ve Türkiye (Trc. Reflad Ekrem Koçu) Ç›¤›r Kitabevi, ‹stanbul. 1939

KABACALI, Alpay,

Geçmiflten Günümüze ‹stanbul, Denizbank Yay. ‹stanbul. 2003

KACIR, fievket,

fieriye Sicilleri (M.181 0-1831 )'ne Göre ‹stanbul 'da iktisadi Hayat, Yay›nlanmam›fl Yüksek Lisans Tezi. ‹stanbul 1996

KADlOGLU, Sevtap,

Osmanl› Döneminde Türkiye'de Ziraat Okullar› Üzerine Notlar, Kutatkubilig, Say› 8, ‹stanbul 2005

KARAL, Enver Ziya,

Osmanl› ‹mparatorlu¤unda ‹lk Nüfus Say›m› 1831, Ankara. 1943

KEÇEC‹ZADE, ‹zzet Molla,

Bir Sürgün fiaheseri Mihnetkeflan, (Haz: Ömür Ceylan, Ozan Y›lmaz) Sahaflar Kitap Saray› ‹stanbul. 2007

KIRIMLI, Hakan,

K›r›m'dan Türkiye'ye K›r›m Tatar Göçleri.

Koçu, Reflad Ekrem,

‹stanbul Ansiklopedisi, ‹stanbul 1975

KÖKTEN, K›l›ç,

‹stanbul Bat›s›nda Eskitafl (Paleolitik ) Devrine Ait Yeni Buluntular. AÜ.DTCF. Dergisi, XX, 1962

KÖMÜRCÜYAN Eremya Çelebi,

XVII. As›rda ‹stanbul. Kurtulmufl Bas›mevi ‹stanbul. 1952

KÖKSAL, Gül,

‹stanbul'daki Endüstri Miras› için Koruma ve Yeniden Kullan›m Önerileri, ‹TÜ Fen Bilimleri Enstitüsü (Yay›nlanmam›fl Doktora Tezi), 2005

Köylerimizin Adlar›,

Dahiliye Vekaleti Nüfus-› Umumiye Müdüriyeti, Hilal Matbaas›, ‹stanbul, 1928

KUBAN Do¤an,

‹stanbul Bir Kent Tarihi, Tarih Vakf› ve Yurt Yay›nlar› ‹stanbul. 2000

KÜÇÜK, Cevdet,

TDV ‹slam Ansiklopedisi ‹stanbul. 1992

KÜTÜKOGLU Mübahat S.

Baruthane-i Amire, ‹slam Ansiklopedisi, Cilt, 5 TDV. ‹stanbul.1992

MAMBOURY, Ernest,

‹stanbul Touristique, ‹stanbul 1951

MANSEL, A.M, ONGAN, Aziz, Rhegion-

Küçükçekmece Hafriyat›, BELLETEN, Cilt VI. Sayl:21-22 TTK. Ankara, 1942.

MANTRAN,

Robert, 17. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda ‹stanbul (Trc. Mehmet Ali K›l›çbay, Enver Özcan. V Yay›nlar›, Ankara [t.y]

MANTRAN, Robert,

‹stanbul Tarihi, (Çeviren: Teoman Tunçdo¤an) ‹letiflim Yay. ‹stanbul, 2001

ONGAN, Aziz,

Belleten, Regium Hafriyat›, C. III. Say›: 11-12

ORTAYLI, ‹lber, ENG‹N Vahdettin, AFYONCU, Erhan,

Payitaht-› Zemin Eminönü, ‹stanbul 2008

ORTAYLI, ‹lber,

‹stanbul'dan Sayfalar, Kültür A.fi. ‹stanbul, 2003

ÖNAL, Seçim,

Küçükçekmece Kanarya Mahallesinin Sosyo Ekonomik Durumu, ‹Ü. Edb. Fak., (Yay›nlanmam›fl Lisans Tezi) 1967

ÖNEL, Zafer,

Semtler Küçükçekmece, ‹BB. Yay. ‹stanbul. 2003

ÖNGÖR, Sami,

Co¤rafya Sözlü¤ü, MEB Yay›nlar›, ‹stanbul, 1961

ÖZKURT, Hasibe,

Bak›rköy Köylerinin iktisadi Durumu, ‹Ü. Edebiyat Fakültesi, (Yay›nlanmam›fl Lisans Tezi) 1943

ÖZMEN, Abidin,

Trakya, ‹çiflleri Bakanl›¤› Yay›nlar›, Ankara 1948

ÖZTÜRK, Selahaddin,

Küçükçekmece Fatih Mahallesinin Sosyo Ekonomik Durumu, ‹Ü. Edb. Fak., (Yay›nlanmam›fl Lisans Tezi) 1976

PAKALlN, M. Zeki,

Osmanl› Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlü¤ü, MEB Ya~›nlar›, Ankara 1983

SAKAOGLU, Necdet,

20.yy Bafl›nda Osmanl› Co¤rafyas›, Deniz Kültür Yay. 2007 Salname-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniye, 1266

Dünden Bügüne Küçükçekmece

167


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 168

Salname-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniye, 1271 Salname-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniye, 1294 Salname-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniye, 1295 Salname-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniye, 1297 Salname-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniye, 1300 Salname-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniye, 1304 Salname-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniye, 1309 Salname-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniye, 1310 Salname-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniye, 1317 Salname-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniye, 1319 Salname-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniye, 1321 Salname-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniye, 1325 Salname-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniye, 1327 Salname-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniye, 1328 Salname-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniye, Dersaadet 1926/27 SAYDAM, Abdullah,

K›r›m ve Kafkas Göçleri, TTK. Ankara. 1997

fiAHiN, Salih,

Bir Tatl› Huzur Beldesi Alemda¤, Alemda¤ Belediyesi Yay. ‹stanbul 2007

fiEHSUVAROGLU. Haluk Y.

As›rlar boyunca ‹stanbul: Saraylar›, Camileri, Abideleri, Çeflmeleri.[t.y]

fiemseddin Sami,

Kamusu'l A'lam H.1322

fiENTÜRK, M. Hüdai,

Türkler: Osmanl› Devleti'nin Ulafl›m Teflkilat› ve Yol Sistemine Genel Bir Bak›fl, Cilt.1 O, Yeni Türkiye Yay. Ankara 2002

TAfiLlKLlOGLU Zafer,

Belleten XXIII, Say› 92

TERZi, Arzu T.

Hazine-i Hassa Nezareti, TTK. Yay., Ankara. 2000

TUNA Turgay,

Bir Zamanlar Bak›rköy, ‹letiflim Yay. ‹stanbul 1996

TUNÇ, Gülgün,

Tafl Köprülerimiz, K.G.M. Matbaas›. Ankara 1978 Türk Silahl› Kuvvetleri Tarihi, c.II, IL. K›s›m IL. Kitap, Genelkurmay Bas›mevi Ankara. 1993

UYKUCU, K.Ekrem,

Cumhuriyetin 50. y›l›nda ‹stanbul. ‹stanbul. 1973

UZUNÇARfiILI, LH.

Osmanl› Tarihi, TTKB. Ankara 1988

ÜLGEN, Ali Saim,

Fatih Devrinde ‹stanbul, Ankara 1993

ÜLGEN, Ali Saim,

‹stanbul ve Eski Eserleri, ‹stanbul 1933

YERASiMOS, Stefan,

15. Yüzy›l sonunda Haslar Kazas›, Eyüp'te Sosyal Yaflam, Tarih Vakf› Yurt Yay›nlar›. ‹stanbul 1998

YIGIT, Murat,

Azatl› Baruthanesinden Kalanlar. wow. TURKEY. com

YORGANCIOGLU, Sabri,

Küçükçekmece Cumhuriyet Mahallesinin Sosyo Ekonomik Durumu, ‹Ü. Edb. Fak., (Yay›nlanmam›fl Lisans Tezi) 1975 Yurt Ansiklopedisi, Anadolu Yay›nc›l›k Afi. 1982-83

YÜKSEL, ‹. Ayd›n,

Osmanl› Mimarisinde Kanuni Sultan Süleyman Devri, ‹stanbul Fetih Cemiyeti Yay. 2004

* Araflt›rmam›z s›ras›nda katk›lar›n› bizden esirgemeyen K.B ‹stanbul 1 numaral› Kültür ve Tabiat Varl›klar›n› Koruma Bölge Kurulu Müdürü Hilmi Ayd›n Bey’e ve ‹rfan Da¤delen Bey’e teflekkür ederiz. ( S. fiahin - A Neftçi)

168

I. Küçükçekmece Tarihi Salih fiahin


02_KUCUKCEKMECE_TARIH

1/25/11

8:20 PM

Page 169

Dünden Bügüne Küçükçekmece

169


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:38 PM

Page 170


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:38 PM

Page 171

II Küçükçekmece’de Co¤rafi Özellikler Lokasyon, Yer fiekilleri ‹klim, Sular Küçükçekmece Lagünü Jeoloji, Nüfus Ekonomi, Arazi Kullan›m›


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:38 PM

Page 172

Küçükçekmece’de Co¤rafi Özellikler Doç. Dr. Deniz Ekinci, ‹stanbul Üniversitesi, Co¤rafya Bölümü, Türkiye Co¤rafyas› Ana Bilim Dal› Burhan Ekinci, ‹stanbul Üniversitesi, Deniz Bilimleri ve ‹flletmecili¤i Enstitüsü & ‹stanbul Büyükflehir Belediyesi B‹MTAfi Co¤rafi Bilgi Sistemleri ve Uzaktan Alg›lama Birimi

Özet

Abstract

Okumakta oldu¤unuz yaz› bafll›ca dört temel bölüm-

This article consists of four main parts.

den oluflmaktad›r.

The first part is about the location determination of

Bunlardan birincisi; Küçükçekmece ilçesinin mekansal

Küçükçekmece district. Location specifications are deter-

konumunun s›n›rland›r›lmas› ve lokasyonunun ortaya

mined mathematically by the Geographical and Universal

konulmas›n› kapsamaktad›r. Konum özellikleri mate-

Mercator (UTM) Projection Coordinate systems. In addition,

matiksel olarak Co¤rafi ve Universal Transversal Mer-

the location of the district and the subdistricts are evaluat-

catör (UTM) Projeksiyon Koordinat sistemlerine göre

ed according to the administrative units. Thus, the location

belirlenmesinin yan› s›ra özel konum bak›m›ndan da

of Küçükçekmece district is determined and mapped.

bölge ve bölüm lokasyonlar› ile birlikte idari birimlere

The second part focuses on the characteristics of

göre de de¤erlendirilmifltir. Böylece Küçükçekmece il-

the physical geography of Küçükçekmece district. Within

çesinin konumu belirlenmifl ve haritalanm›flt›r.

this context, geomorphological, climatological, geological

Çal›flmada üzerinde durulan ikinci husus ise Küçükçekmece ilçesinin fiziki co¤rafya özelliklerinin or-

and hydrographical characteristics are evaluated separately and presented with maps.

taya konulmas›d›r. Bu kapsamda jeomorfolojik, klima-

In the third part of the article, human and econom-

tolojik, jeolojik ve hidrografik özellikleri ayr› ayr› ele

ic characteristics of the district are presented. The district

al›nm›fl ve haritalar›yla birlikte ortaya konulmufltur.

is analyzed in terms of neigborhoods and detailed maps are

Çal›flmam›z›n üçüncü bölümü ise ilçemizin be-

demonstrated. Population characteristics and demograph-

fleri ve ekonomik özelliklerinin ortaya konulmas› flek-

ical structure are presented as well. Land use features and

linde olmufltur. Bu bölümde ilçemiz mahalle baz›nda

the changes over years in land use are determined by the

de¤erlendirilmifl ve mahallerin ayr›nt›l› haritalar› ya-

analysis of satellite images. Additionally, main economic

p›lm›flt›r. Nüfus özellikleri ve demografik yap› ortaya

activities and services are stressed.

konulmufltur. Arazi kullan›m özellikleri ve y›llara göre arazi kullan›m›nda meydana gelen de¤iflim uydu görüntülerinin analizi ile belirlenmifltir. Bu bölümde ayr›ca ilçemizdeki bafll›ca ekonomik faaliyetler ve hiz-

In the last part are the main maps of Küçükçekmece district prior to 6 March, 2008. Key words: Küçükçekmece, geography, climate, river, lake, population, economy, neighborhood, land use.

metler üzerinde de durulmufltur. Son de¤erlendirmelerimiz ise 6 Mart 2008 sonras› Küçükçekmece ilçesine ait temel haritalar›n gösterildi¤i bölümdür. Anahtar kelimeler: Küçükçekmece, yerflekli, iklim, akarsu, göl, nüfus, ekonomi, mahalle, arazi kullan›m›.

172

II. Küçükçekmece’de Co¤rafi Özellikler Doç. Dr. Deniz Ekinci_Burhan Ekinci


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:38 PM

Page 173

Küçükçekmece ‹lçesi’nin

mine göre 28° 44' 24'' - 28° 49' 23'' do¤u boylamlar›

Konumu:

ile 40° 58' 40'' – 41° 03' 58'' kuzey enlemleri aras›nda kalmaktad›r.

stanbul ‹li’nin bat› yakas›nda yer alan Kü-

Universal Transversal Mercatör (UTM) Projek-

çükçekmece ilçesi Marmara Bölgesi’nde

siyon Koordinat Sistemine göre ise, Kuzey 35 numara-

(fiekil 1), Çatalca-Kocaeli bölümü Çatalca yar›madas›

l› zonun 4375367,75 güney, 4384582,50 kuzey ordinat

üzerinde (fiekil 2) yer alan bir konuma sahiptir.

eksenleri ile 2494374,93 do¤u, 2485677,86 bat› apsis

Do¤uda D100- TEM ba¤lant› yolundan baflla-

eksenleri aras›nda yer almaktad›r (fiekil 4).

y›p bat›da Küçükçekmece Lagünü’ne; Güneyde Mar-

‹stanbul flehrinin merkezine 17 km mesafede

mara Denizi’nden bafllay›p kuzeyde TEM (E80) oto-

olan ve yaklafl›k 37,75 km2 yüzölçümüne ve 47,33 km

yoluna uzanan bu lokasyon ayn› zamanda Türkiye Av-

çevre uzunlu¤una sahip bulunan ilçemiz Asya-Avrupa

rupa’s› olarak bilinen Trakya yar›madas›n›n do¤u-

ba¤lant›s›n› sa¤layan Transit European Motorway

güneydo¤u k›sm›na karfl›l›k gelmektedir.

(TEM-E80) ve D100 (E5) gibi önemli karayollar›n›n

Türkiye idari yönetim birimleri bak›m›ndan ‹stanbul’un bir ilçesi olan Küçükçekmece, Avc›lar, Baflakflehir, Ba¤c›lar, Bahçelievler ve Bak›rköy, ilçeleri ile çevrili bulunmaktad›r (fiekil 3). Küçükçekmece ilçesi, Co¤rafi Koordinat Siste-

yan› s›ra Sirkeci merkezli Avrupa’ya uzanan demiryolu a¤›n›n üzerinde bulunmaktad›r. Ayr›ca gerek yurdumuzun gerekse dünyan›n önemli havalimanlar›ndan birisi olan Atatürk Havaalan› ise inceleme saham›z›n hinterland›nda yer almaktad›r.

fiekil 1: Küçükçekmece ‹lçesi’nin Marmara Bölgesindeki Konumu.

Dünden Bügüne Küçükçekmece 173


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:38 PM

Page 174

fiekil 2

fiekil 2: Küçükçekmece ‹lçesi’nin Çatalca-Kocaeli Bölümündeki Konumu. fiekil 3: Küçükçekmece ‹lçesi’nin Komflu ‹lçelere Göre Konumu. fiekil 3

174

II. Küçükçekmece’de Co¤rafi Özellikler Doç. Dr. Deniz Ekinci_Burhan Ekinci


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:38 PM

Page 175

fiekil 4

fiekil 4: Küçükçekmece ‹lçesi’nin Co¤rafi ve UTM Projeksiyon Koordinat Sistemlerine Göre Konumu.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

175


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

Üst D100 Karayolundan görüntü. Alt Küçükçekmece rölyefinden görünüm.

11:38 PM

Page 176


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:38 PM

Page 177

Üst Küçükçekmece lagününden görünüm. Alt Küçükçekmece lagününü Marmara Denizi’nden ay›ran k›y› seddi.


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:38 PM

Page 178

Küçükçekmece ‹lçesi’nin

mayan bu plato üzerinde say›lar› fazla olmayan te-

Jeomorfoloji Özellikleri:

peler dikkat çekmektedir. ‹nceleme alan›n›n da en yüksek noktas› 124 metreye sahiptir. Ayr›ca 83, 87,

Küçükçekmece ilçesi deniz seviyesine yak›n yüksel-

113, 94, 69 metre olan fakat isimleri bulunmayan

tisi (fiekil 5), hafif dalgal› rölyefi ile Çatalca-Kocaeli

tepeler de ifade edilmesi gereken di¤er zirvelerdir

Penepleninin karakteristik özelliklerini yans›t›r

(fiekil 8).

(fiekil 6).

Tüm litolojik birimler, genç tektonik hareket-

O metre olan deniz seviyesinden itibaren yük-

lerin etkisinde kalarak flekillenmifltir. Bu hareketle-

selti artmaya bafllar ve yaklafl›k 9 km mesafeden son-

rin sonucunda saha gençleflmifl, farkl› afl›n›m döngü-

ra sahan›n kuzey s›n›r›nda 90-100 metreyi bulan

sü meydana gelmifl, akarsu a¤›nda de¤ifliklikler olufl-

yükselti seviyesine ulafl›r (fiekil 7).

mufl, akarsular yata¤›na gömülmüfl, plato parçalan-

‹nceleme alan›n›n ana yerflekli küçük e¤imli

m›fl, silikleflmifl ve günümüzdeki halini alm›flt›r. Bu

düzlükler halinde peneplen karakterli hafif dalgal›

nedenle vadi sistemleri ile tepeler bu silik topograf-

platodur. Bu plato üzerinde plajl› k›y›, lagün, k›y›

yada belirgin olarak dikkat çekmektedir.

seddi, vadi sistemleri, Yar›mburgaz ma¤aras› tali

Hemen hemen her yönde parçalanm›fl ve silik-

yerflekilleri olarak belirtilebilir. Yükseltisi fazla ol-

leflmifl topografyan›n varl›¤›n› bak› özelliklerinden de

fiekil 5 Küçükçekmece ‹lçesi’nin Yükselti Kademeleri Haritas›. fiekil 5

178

II. Küçükçekmece’de Co¤rafi Özellikler Doç. Dr. Deniz Ekinci_Burhan Ekinci


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:38 PM

Page 179

fiekil 6

fiekil 6 Küçükçekmece ‹lçesi’nin Rölyef Haritas›. fiekil 7 Küçükçekmece ‹lçesi’nin Topografya Haritas›.

fiekil 7

Dünden Bügüne Küçükçekmece

179


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:38 PM

Page 180

150 124 113 94

100

87

83 69

50

0

fiekil 8

anlamak mümkündür. Yamaç yönelimi ya da bak› olarak ifade etti¤imiz özellik, o noktadan geçen te¤et düzlemin bakt›¤› yön olup, kuzeyden itibaren saat yönünde tan›mlanan aç› olarak ifade edilen ve dört ana dört de tali co¤rafik yönün tespitinden ibarettir. ‹nceleme alan›nda bak›n›n bat› ve do¤u yönünde yo¤unlaflt›¤› görülmektedir. Di¤er yönler ise son derece birbirine yak›n yüzölçümü de¤erleri ile

fiekil 9

da¤›ld›¤› görülmektedir (fiekil 9). Flüvyal morfojenetik bölge olan inceleme alan›nda akarsular›n k›smen aktif oldu¤unu araziyi parçalad›¤›n› görmekteyiz. Ayr›ca gerek tektonik nedenlerle, gerekse afl›n›m sonucunda sahada, e¤im de¤erleri birbirinden farkl› alanlar meydana gelmifltir. E¤im de¤erlerinin alansal da¤›l›m›na bak›ld›¤›nda toplam alan 0-7° aras›ndaki e¤im de¤erlerinin en büyük paya sahip oldu¤u görülür. Bu de¤erden büyük e¤imli sahalar ise alan bak›m›ndan çok küçük bir sahaya inhisar eder (fiekil 10).

fiekil 10 fiekil 8 Küçükçekmece ‹lçesi’ndeki Tepeler. fiekil 9 Küçükçekmece ‹lçesi ve Yak›n Çevresinin Bak› Haritas›. fiekil 10 Küçükçekmece ‹lçesi ve Yak›n Çevresinin E¤im Haritas›. Karfl› sayfa Küçükçekmece High-Life plaj›.

180

II. Küçükçekmece’de Co¤rafi Özellikler Doç. Dr. Deniz Ekinci_Burhan Ekinci


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:38 PM

Page 181


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/29/11

11:49 PM

Page 182

Üst Küçükçekmece Platosu ve vadi sistemlerinden bir görünüm. Alt Yar›mburgaz Ma¤aras›’ndan görünüm.

182

II. Küçükçekmece’de Co¤rafi Özellikler Doç. Dr. Deniz Ekinci_Burhan Ekinci


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/29/11

11:51 PM

Page 183

Halkal› ve çevresinden görünüm


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:38 PM

Page 184

Küçükçekmece ‹lçesi’nin

gibi Küçükçekmece Gölü bir k›y› kordonu taraf›ndan

Hidrografya Özellikleri:

denizden ayr›lmas› ile lagün özelli¤i kazanm›flt›r (Erinç, 2001; Ardel ve ‹nand›k, 1957).

Çal›flma sahas›n›n hidrografyas›n› Küçükçekmece

Pleistosende gerek östatik gerekse de tektonik

Lagünü, rejim ve debileri düzensiz mevsimlik ve sü-

nedenlerle oluflan deniz seviyesindeki yükselmeler

rekli genellikle boylar› k›sa akarsular ile yeralt›sular›

sonucu akarsular›n denize döküldü¤ü k›s›mlardaki

meydana getirir. Bu akarsular›n bafll›calar› ise Top-

vadi sistemleri bo¤ulmaya u¤ram›flt›r (Ekinci,

çular Dere, Hasan Dere, Karanluk Dere, Selim Dere,

2007a, 2007b, 2007c). Bu bo¤ulma sahalar›ndan bi-

Azaklu Deresi’dir (fiekil 11).

risi de bugünkü Küçükçekmece Gölü’dür. Deniz su-

Ayr›ca flehirleflme ve dolay›s›yla yap›laflmaya

lar› ile iflgal edilen bu sahan›n önü zamanla gerek

ba¤l› olarak bu akarsular yer yer kirlenmifl ve ›slah

akarsular taraf›ndan gerekse de dalgalar taraf›ndan

edilmifllerdir. Bu akarsular bu gün için suni kanal

tafl›narak getirilen malzemeler ile oluflturulan bir

içerisinde akmaktad›r.

koy Seddi ile kapat›lm›flt›r. Böylece deniz ile iliflkisi

Burada belirtilmesi gereken bir di¤er hidrog-

kesilen bu saha bir lagün halini alm›flt›r. Akarsular

rafya unsuru da 15,93 km2 yüzölçüme ve 20 metre de-

taraf›ndan tafl›nan sular ile de tatl› su özelli¤i kazan-

rinli¤e sahip Küçükçekmece Lagünü’dür. Bilindi¤i

m›flt›r. Onbin y›l içerisinde ancak gerçekleflen bu

fiekil 11 Küçükçekmece ‹lçesi’nin Hidrografya Haritas›. fiekil 11

184

II. Küçükçekmece’de Co¤rafi Özellikler Doç. Dr. Deniz Ekinci_Burhan Ekinci


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:38 PM

Page 185

m›fl, baz› sorunlar›n olufltu¤u gözlenmifl, yeni yap›lanmalara müsaade edilmemesi (‹stanbul KTVKK, 1991 y›l› 2691 Say›l› Karar›, Tuncer, 2005), Do¤al Sit Alan› içindeki mülkiyetlerin belirlenmesi ve do¤al ve arkeolojik sit alanlar›nda acilen koruma amaçl› imar plan›n›n yapt›r›lmas› (‹stanbul KTVKK, 1991 y›l› 2700 Say›l› Karar›, Tuncer, 2005) kararlaflt›r›lm›flt›r. K›y› seddi Do¤al Sit Alan› ile yak›n çevrede yer alan "Rhegion Antik Kenti" Arkeolojik Sit alan›n› kapsayan "Koruma Amaçl› Plan›" haz›rlanm›fl onanm›flt›r (‹stanbul KTVKK, 1993 y›l› 3212 Say›l› Karar›, Tuncer, 2005). Buna ra¤men al›nan kararlar tam olarak uygulanamam›flt›r. Dirençli bir zemini olmayan, yer hareketlerinde s›v›laflma riski çok yüksek olan bu kordon üzerinde yerleflim dokusu artm›flt›r. Bununla birlikte k›y› kordonu üzerinde bulunan D100 Karayolu, Marmara Denizi ile Küçükçekmece Gölü aras›ndaki su hareketini sa¤layan sistemleri kesintiye u¤ratm›fl, dolay›s›yla k›y› kordonunun geliflim sürecini etkilemifltir. Küçükçekmece Gölü’ne dökülen 2200 m durum son birkaç on y›l içerisinde tersine dönmüfl,

uzunlu¤undaki Halkal› Deresi, kollar› olan Hasano¤-

Sazl›dere Baraj›’n›n 1998'de tamamlanmas› ile tatl›

lu ve Menekfle Deresi ile birlikte 35.564 m uzunlu-

su tafl›yan akarsular buraya kanalize edilmifl böylece

¤undaki Nakkafl Dere, 10.017 m uzunlu¤undaki Saz-

Küçükçekmece Gölü’ne tatl› su tafl›nmaz olmufl, de-

l›dere, kollar›yla beraber (Kartal Dere, Karanl›k De-

niz ile k›smi bir irtibat sa¤lanm›fl ve gölün sular› ye-

re, De¤irmen Dere) 64.780 m uzunlu¤unda olan Efl-

niden tuzlu özellik alm›flt›r.

kinoz Deresi ve Ayamama Deresi bu k›s›mdaki bafll›-

Belirtildi¤i gibi uzun y›llar içerisinde bu k›y›

ca akarsular›d›r. Sanayi ve evsel at›klarla kirlenen

kordonu bir tak›m süreç ve etmenlerin kontrolünde

akarsular ‹SK‹ taraf›ndan, at›ksular› kontrol alt›na

geliflimini sürdürmüfl ve sürdürmektedir. Bu bak›m-

almak ve sahil fleridi ile Küçükçekmece Gölü’nü

dan 1976 y›l›nda Göl’ü, Marmara Denizi'ne ba¤layan

at›ksu kirlili¤inden kurtarmak için Küçükçekmece

veya ondan ay›ran kumsal hat bir baflka deyiflle Kü-

Çevre Koruma Projesi kapsam›nda de¤iflime u¤rat›l-

çükçekmece Gölü’ne bir lagün özelli¤i kazand›ran

m›flt›r. Marmara Denizi’ne akan at›ksular, kolektör-

“Koy Seddi” ile Göl kenar›nda bulunan So¤uksu Çift-

lerle toplanarak Küçükçekmece At›ksu Ön Ar›tma

li¤i Do¤al Sit Alan› olarak belirlenmifltir (GEEAYK,

Tesisi’ne iletilmifltir. Proje çerçevesinde Halkal›

1976 y›l› 9509 Say›l› Karar›, Tuncer, 2005). Ancak bu

Deresi ve Nakkafldere ›slah edilmifl, Küçükçekmece

karara ra¤men, do¤al sit alan›n›n kontrolsüz yap›lafl-

Gölü’nü kirleten at›ksular kolektörlerle toplanarak

malar sonucunda do¤al geliflim süreci kesintiye u¤ra-

ar›tma tesislerine ulaflt›r›lm›flt›r. Örne¤in, Sefaköy,

Dünden Bügüne Küçükçekmece

185

Üst Küçükçekmece Lagün’ünün ve Koy Seddinin (K›y› Kordonu) Görüntüsü (www.ibb.gov.tr). Alt Lagün ile deniz aras›ndaki su ba¤lant›s›.


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:38 PM

Page 186

Kaynarca ve Yenibosna kollar› ile birlikte toplam

bir su toplama havzas› olmufl ve bu flekilde yeni bir

uzunlu¤u 50 km. olan Ayamama Deresi'nin sahil yo-

drenaj a¤› meydana gelmifltir.

lundan itibaren E5 (D100) karayoluna kadar 5850

Kaplad›¤› alan 15,93 km2, kuzey-güney do¤rul-

m.'lik k›sm› ‹SK‹ Genel Müdürlü¤ü taraf›ndan ›slah

tusundaki uzunlu¤u 8 km, en genifl yeri 4,5 km ve en

edilmifltir. Büyükflehir Belediyesi taraf›ndan Kay-

derin yeri 20 m olan ve denizle 1,5 m derinli¤i olan bir

narca kolunda 1600 metre ve Sefaköy kolunun ‹ki-

kanal ile ba¤lant›s› bulunan bu az tuzlu su alan› gide-

telli k›sm›nda kalan 2200 metrelik k›sm› suni dolgu

rek dolmakta, küçülmekte, kirlenmekte ve içerisinde

ve kanallar› kullan›larak kanalize edilmifltir. Bunun

yaflayan canl› say›s› ve türleri azalmaktad›r.

gibi Küçükçekmece Gölü’nü de besleyen Nakkaflde-

H›zl› nüfus art›fl› ve altyap› tesislerinin yeter-

re, Eflkinoz ve Sazl›dere ve bunlar›n kollar› da do¤al

sizli¤i, bölgenin havza koruma alan› d›fl›nda tutulma-

özelliklerini kaybetmifltir. Sular›n do¤al olarak ka-

s›, kanalizasyon, evsel ve sanayi s›v› at›klar›n›n Göl’e

nalize olduklar› yataklar› de¤ifltirilmifl; bunlar›n ye-

akmas›, Halkal› çöplü¤ünden s›zan sular›n göle ulafl-

rine suni olarak sular›n kanalize edilece¤i mütefer-

mas›, su havzas›ndaki Sazl›dere üzerinde bir baraj›n

rik at›ksu ve ya¤mursuyu kanallar› infla edilmifltir

yap›lmas› ve böylece en büyük besleyicisi Sazl›de-

(www.iski.gov.tr.). Böylece tüm dünyada oldu¤u gibi

re'den de yoksun b›rak›lmas›, gölün doldurulmas›,

(Ritter, 1995) inceleme alan›nda var olan akarsu sa-

Çekmece Nükleer Araflt›rma ve E¤itim Merkezi labo-

y›s› azalm›fl, drenaj a¤lar›n›n uzunluklar› küçülmüfl-

ratuarlar› s›v› at›klar›n›n göle boflalt›lmas› gibi ne-

tür. Yine ‹stanbul için içme suyu sa¤layan Küçükçek-

denlerle Göl’ün do¤al özellikleri bozulmufltur (Tun-

mece Gölü’nün bu özelli¤ini kaybetmesine ba¤l› ola-

cer, 2005; A¤c›o¤lu vd., 2003).

rak bu ihtiyac› karfl›lamak üzere Küçükçekmece Gö-

Bu göle deflarj edilen organik kirleticiler ne-

lü’ne temiz su sa¤layan Sazl›dere üzerinde yeni bir

deniyle atmosferik koflullar›n etkisi alt›nda fitop-

baraj gölü infla edilmifltir. Böylece art›k Sazl›dere ile

lanktonlar h›zla geliflmektedir. Böylece ortam ileri

Küçükçekmece Gölü aras›nda var olan drenaj ba¤-

düzeyde kirlenmifl ve göl yeflil bir renge dönüflmüfl-

lant›s› zay›falam›fl yer yer ortadan kalkm›fl ve suni

tür. 1985 y›l›na kadar DS‹ ve ‹SK‹ taraf›ndan kullan›-

kanal ile yeni ba¤lant›lar tesis edilmifltir. Ayn› za-

lan ve iflletilen kirlenmemifl göl suyunun 1984–1985

manda birçok akarsu için art›k Sazl›dere Baraj Gölü

ile 1989 y›llar›na ait su kimyas› analiz verileri de¤er-

Küçükçekmece ‹lçesinin Bat›s›nda Yer Alan Küçükçekmece Lagünü ve Çevresine Ait Görünüfl

186

II. Küçükçekmece’de Co¤rafi Özellikler Doç. Dr. Deniz Ekinci_Burhan Ekinci


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:38 PM

Page 187

lendirildi¤inde, Göl’de do¤al kirlenmelerin d›fl›nda yapay veya insanlara ba¤l› kirlenmelerin varl›¤›, 1995 ve özellikle 1997 y›llar›na ait analiz verilerinde ise a¤›r metal kirlenmelerinin oldu¤u saptanm›flt›r (Pehlivan ve Y›lmaz, 1997; Topçuo¤lu, Güngör ve K›rbaflo¤lu, 1997; Tuncer, 2005). Küçükçekmece Gölü ve havzas›, ‹stanbul için "‹çme ve Kullanma Suyu Temin Edilen ve Edilecek Olan Yüzeysel Su Kayna¤›" özelli¤ini kaybetmifl böylece yetkili kurumlar taraf›ndan içme suyu alan› olmaktan ç›kar›lm›flt›r. Ancak bu ihtiyac› karfl›lamak üzere Küçükçekmece Gölü’ne temiz su sa¤layan Sazl›dere üzerinde, 1992–1996 y›llar› aras›nda 10 km2 yüzölçüme sahip yeni bir baraj gölü infla edilmifltir. Böylece Küçükçekmece ilçemizin kuzeyinde kara ile kapl› bu alan sular ile kaplanm›fl ve bu sahada bir baraj gölü oluflmufltur (Ekinci ve Ekinci, 2006). Son hidrografya unsuru ise yeralt›sular›d›r. Gerek yükselti seviyesinin fazla olmamas› gerekse de geçirimli kayaçlar›n varl›¤› gibi nedenlerle yeralt›suyu seviyesi fazla derin de¤ildir (fiekil 12). Sahan›n büyük k›sm›nda 10 metre derinlikten su ç›kabilmektedir.

fiekil 12

Küçükçekmece ‹lçesi’nin Yeralt›suyu Seviyesi Haritas›.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

187


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:38 PM

Page 188

Küçükçekmece ‹lçesi’nin Jeolojik

40 m. civar›ndad›r. Halkal›, Halkal›-‹kitelli aras›n-

Özellikleri:

daki s›rtlarda, Mehmet Akif, Atatürk mahallelerinde gözlenmektedir. Üst Miyosen döneminde geliflen

‹nceleme alan›ndaki stratigrafik olarak en yafll› bi-

geçici göllerde kil çökelimleri olmufltur. Hâkim ola-

rim So¤ucak Formasyonudur (fiekil 13). Killi kireç-

rak yeflil renkli, ince laminal›, plastik killerden

tafl› ve kireçtafl›ndan oluflan Üst Kretase-Alt Eosen

meydan gelen birim Güngören formasyonu olarak

yafll› So¤ucak formasyonu, beyaz, sar›ms› beyaz veya

bilinmektedir. En üst kesimde mikro çapraz lami-

grimsi, ince–orta katmanl›, s›k› tutturulmufl olduk-

nal› ince kumlar izlenir. Tane boyunun giderek in-

ça sert ve dayan›ml›, killi kireçtafllar›nca zengindir.

celmesi ile k›z›l›ms› kahverenkli çamurlara geçilir.

Ara tabakalar halinde yumuflak marn katmanlar›na

Çukurçeflme’de üst seviyesi 30 cm.’ye varan kuvars,

da rastlan›l›r. So¤ucak formasyonu, beyaz, krem

grovak ve killi flist çak›ll› sar›, k›rm›z›ms›, baz› yer-

renkli olup genellikle orta ve kal›n katmanl› masif

leri morumsu renkli kumlardan oluflur (Oktay ve

görünüfllü, yeniden kristallenmifl bol fosilli kireç-

Eren, 1994; www.ibb.gov.tr).

tafl›d›r. Kuruçeflme ve ‹stasyon mahalleri bu for-

Genelde tuzlu su koflullar›n›n egemen oldu¤u

masyon üzerinde kurulmufltur. So¤ucak kireçtafl›

bu denizel ortam içinde kireçtafl›-marn ardalan-

s›¤ ve dalgal› denizel bir ortamda, s›cak iklimde

mas› çökelmifl Sarmasiyen (Üst Miyosen) yafll› ve

oluflmufltur. Fasiyes içerisinde yerel olarak genifl-

Bak›rköy formasyonu olarak adland›r›lm›fl formas-

likleri 10-200 m, kal›nl›klar› ise 1-5 m aras›nda

yon Küçükçekmece’nin güneyinde yayg›n olarak

de¤iflen moloz ak›m çökelleri ile dolu derin kanal

bulunur. Genelde 25-30 m kal›nl›k gösteren for-

dolgular› mevcuttur (Oktay ve Eren,

masyon tabanda kil ve seyrek kirli beyaz killi kireç-

1994;www.ibb.gov.tr).

tafl› ardalan›m› ile bafllayan tatl› su fasiyesli; dü-

Küçükçekmece bat›s›nda karasal koflullarda

zensiz tabakalanmal›, beyaz mikritik bir kireçtafl›-

geliflmifl, k›r›nt›l› ve ac›su karbonatlar›ndan yap›l-

d›r (Oktay ve Eren, 1994; www.ibb.gov.tr). Kanar-

m›fl bir istif izlenir. Bu istif ‹stasyon Mahallesi kuze-

ya, Fevzi Çakmak, Sultan Murat, Kemalpafla, Kar-

yinde, Küçükçekmece Lagünü’nün do¤usunda bu-

taltepe, Tevfikbey, Cumhuriyet, Fatih, Yeflilova

lunmaktad›r. Üst Miosen-Oligosen yafll› bu litoloji

yerleflmelerinin bulundu¤u k›s›mlar bu formas-

Gürp›nar formasyonu olarak tan›mlanmaktad›r.

yondan müteflekkildir. Beyaz, kirli beyaz renkli,

Gürp›nar formasyonu, sar›ms› gri, gri renkli, kah-

katman aralar› yeflil renkli ince katmanl› kil ara se-

vemsi gri mikal› kumtafl› ve kumtafl›yla ardalanmal›

viyeli, alt seviyesi kil-kireçtafl› ardal› maktral› ki-

gri marn-kil-silttafl›, nadiren çak›ltafl› ve linyit da-

reçtafllar›ndan oluflur.

marlar›ndan oluflur. En üstte 10 m. kal›nl›¤a ulaflan

Yeflil-mavi renkli üst seviyelerinde kirli be-

kil bulunur (Akartuna, 1953; Oktay ve Eren, 1994;

yaz renkli maktral› kireçtafl› ara seviyeli, kum cepli

www.ibb.gov.tr).

kil ve marnlardan oluflan ve 30 metre kal›nl›¤a sahip

Taflk›nlar yaparak akan bir akarsu ürünü olan

olan ve Üst Miyosen yafll› Güngören Formasyonu,

Çukurçeflme, gevflek tututurulmufl, blok, çak›l, kum

‹nönü, Sö¤ütlüçeflme, ‹stasyon mahallaeri ile Kü-

ve siltten meydana gelir. Üst Miosen-Pliyosen yafll›

çükçekmece Gölü’nün güneydo¤u k›y›lar›nda görü-

bu örgülü akarsu fasiyesinin kal›nl›¤› ortalama 35-

lür. Sar›ms› esmer-yeflil renkli kil, beyaz renkli

188

II. Küçükçekmece’de Co¤rafi Özellikler Doç. Dr. Deniz Ekinci_Burhan Ekinci


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:38 PM

Page 189

fiekil 13. Küçükçekmece ‹lçesi’nin Jeoloji Haritas›. fiekil 13

marnlar ile bunlar aras›nda ince düzensiz tabakal›

Kuvaterner (Holosen) yafll› alüvyonlar ise ge-

maktral› kalker, beyaz tebeflirimsi kalker seviyele-

nellikle vadiler içinde akarsu kenarlar›nda s›n›rl›

rinden oluflur (Oktay ve Eren, 1994; www.ibb.gov.tr)

kal›nl›klardad›r. Alüvyonlar, mevcut olan çeflitli

Çak›ll› ve kumlu gri siyah renkli kil ve çamur-

akarsu ortamlar›nda depolanm›fl, gevflek blok–ça-

lardan oluflan Kufldili formasyonu Küçükçekmece Gö-

k›l-kum-kilden yap›lm›fl çökellerdir.

lü’nün do¤usunda bir flerit halinde uzanmaktad›r. Ta-

Ayr›ca günümüzde insan›n etkisiyle olufltu-

banda çak›ll› seviye ile bafllayan birim üste do¤ru kum

rulmufl yapay dolgu sahalar› da belirtilmesi gereken

ve siltlere geçer. Küçükçekmece Yar›mburgaz sazl›-

di¤er litolojiyi oluflturur. ‹nceleme sahas›nda kal›n-

¤›nda yap›lan sondajlarda 3m kadar güncel alüvyon al-

l›klar› 0.5-12 m aras›nda olan dolgular yer al›r (Ok-

t›nda; üstte kahverenkli, sar›ms› kumlu ve siltli killer,

tay ve Eren, 1994; www.ibb.gov.tr).

alta siyah –koyu gri, çak›ll› ve kokulu batakl›k killeri,

Tektonik aktivite bak›m›ndan ise Alp Oroje-

tabanda da 5 m’ye varan çak›l, ortada 43 m’ye varan ve

nezi ile Post Alpin epirojenik karakterli tektonik

kenarlara do¤ru incelen bir alüvyon bulunur. Holosen

hareketlerin etkisi dikkat çekmektedir. Sahada et-

yafll› Kufldili formasyonunun kal›nl›¤› 23.80 m’dir

kili olan Alpin orojenezinde Paleozoyik yafll› birim-

(Oktay ve Eren, 1994; www.ibb.gov.tr).

ler yeniden, Mesozoyik-Alt Tersiyer yafll› birimler

Dünden Bügüne Küçükçekmece

189


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:38 PM

Page 190

ise ilk kez k›vr›mlanm›fllard›r. Alt Eosen sonras›nda

Küçükçekmece ‹lçesi’nin ‹klim

günümüze kadar geliflen tortul depolar alttaki teme-

Özellikleri

lin k›r›lmalar›na ba¤l› olarak k›vr›mlar oluflturmufllard›r. Paleozoik birimlerini aç›sal diskordansla ör-

Yerkürenin Kuzey yar›mküresinde kabaca 41° Kuzey

ten Eosen, Oligosen ve Miyosen çökelleri, az e¤imli

enlemi üzerinde yer alan Küçükçekmece günefl ›fl›n-

yer yer de yatayd›r. So¤ucak, Ceylan, Gürp›nar,

lar›n› 21 Mart ve 23 Eylül tarihlerinde 49°’ lik bir aç›

Güngören ve Bak›rköy formasyonlar› epirojenik ha-

ile al›rken, 21 Aral›k tarihinde 25°, 21 Haziran tari-

reketlerden en fazla etkilenen birimler olarak dik-

hinde ise 72°’ lik aç› ile al›r.

kat çeker. Aktüel olarak devam eden tektonik hare-

Temel klimatik özellikler ise esas olarak bu etke-

ketlere ba¤l› olarak Kuzey Anadolu Fay Zonu’nun

ne ba¤l› olarak flekillenir. Di¤er taraftan gündüz ve gece

neden oldu¤u deformasyonlarla da Neojen depolar›

süreleri de günefl ›fl›nlar›n›n gelifl aç›s›na göre de-

k›vr›mlanm›fl ve deformasyona u¤ram›flt›r (Oktay ve

¤iflmektedir. Çal›flma sahas› orta kuflakta yer ald›¤›

Eren, 1994; www.ibb.gov.tr).

için gece ve gündüz süreleri aras›nda büyük farklar görülmez (Tablo 1). Gündüz süresinin en fazla oldu¤u Haziran ay› ile en az oldu¤u Aral›k ay› aras›ndaki fark 5,7 saattir. K›fl ve sonbahar mevsimlerinde Balt›k ve Atlantik kökenli maritim polar hava kütleleri ile Sibirya ve Hazar kökenli kontinental polar hava kütleleri etkilidir (fiekil 14). Yaz ve ilkbahar mevsimlerinde ise Atlantik kökenli maritim tropikal, güney-güneydo¤u kökenli kontinental tropikal hava kütleleri ile yer yer ‹skandinavya ve Balt›k kökenli kontinental polar hava kütlelerinin etkisindedir. ‹zlanda’n›n güneyinden hareket eden Atlantik maritim Polar hava kütlesi bat› ve kuzey bat›dan cephe boyunca sokulur ve alçak bas›nç alan› ile karfl›lafl›r. Bu karfl›laflma alan›nda frontal ya¤›fllar görülür. Sibirya kontinental Polar hava kütlesi de Balt›k ve Finlandiya üzerinde antisiklon olufltu¤u zamanlarda Rusya üzerinden sahaya kuzeydo¤udan sokulur (fiekil 15, fiekil 16). Böylece so¤uk hava kütlesi bölgeyi etkisi alt›na al›r. Bu hava kütlesi Karadeniz’i aflarken karars›z hale gelir ve bölgeye ya¤›fl getirir (Erinç, 1996). Günefl ›fl›nlar›n›n gelifl aç›s› ve hava kütleleri gibi temel faktörlerin yan› s›ra denizellik-karasall›k ve

190

II. Küçükçekmece’de Co¤rafi Özellikler Doç. Dr. Deniz Ekinci_Burhan Ekinci


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

15 Ocak 15 fiubat 15 Mart 9,5

10,6

11,9

11:38 PM

15 Nisan 15 May›s 13,2

14,3

Page 191

15 Haz.

15 Tem.

15 A¤u.

15 Eylül

15

14,7

13,7

12,4

15 Ekim 15 Kas›m 15 Aral›k 11,1

9,9

9,3

Tablo 1

yerflekilleri gibi faktörlerin de sahan›n iklim özelliklerinin flekillenmesinde etkili oldu¤u görülmektedir. Bilindi¤i gibi, karasall›k ve okyanusall›k (denizellik) bak›m›ndan bak›ld›¤›nda, yeryüzünde, biri kontinental di¤eri ise okyanusal olmak üzere iki ekstrem iklim tipi ile bu ikisi aras›nda çeflitli derecelerden karasal ve okyanusal iklim tipleri bulunmaktad›r (Erinç, 1996). Küçükçekmece ‹lçesi’nin denize s›n›r› bulunmakta olup güney kenar› Marmara Denizi’ne aç›lmaktad›r. Dolay›s›yla denizel koflullar›n hâkim oldufiekil 14

¤u bir ünite durumundad›r. Bununla beraber inceleme alan›n›n bu tiplerden hangisine dahil oldu¤unu tespit etmek için de kontinentalite derecesini kantitatif olarak ifade etmek bak›m›ndan, temeli y›ll›k s›cakl›k fark›na ve co¤rafi enleme ba¤l› olan Gorczynski (1918-1922)’nin ileri sürdü¤ü ve daha sonra Johansson’un, son olarak da Conrad’›n gelifltirdi¤i 1,7 A K= - 14 formülü kullan›lm›flt›r. Burada; sin (ϕ + 10) fiekil 15

A: Y›ll›k s›cakl›k fark›n›, ϕ: Co¤rafi enlemi göstermektedir. K=

1,7 x 18,2 30,94 - 14 = - 14 = 35,26 sin (40,59+10) 0,628 Marmara Denizi k›y›s›nda bulunan inceleme

sahas›n›n karasall›k oran›, Conrad formülüne göre; % 35,26’d›r. Bu de¤er karasall›ktan çok denizel flartfiekil 16

lar›n etkisini ortaya koymaktad›r. Yerflekilleri bak›m›ndan ise Karadeniz ile Marmara Denizi aras›nda bir su bölümü teflkil eden fakat yükselti de¤eri fazla olmayan dalgal› bir rölyef söz konusudur.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

191

Tablo 1: ‹nceleme alan›n›n maksimum gündüz saatleri (saat). fiekil 14: Kuzey kökenli yüksek hava kütlelerinin yurdumuza girifli. fiekil 15: Yurdumuz ve çevresinde oluflan hava kütleleri ve cepheler. fiekil 16: Kuzey kökenli yüksek hava kütlesinin yurdumuza girifli.


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:38 PM

Page 192

‹klim özelliklerinin belirlenmesinde kullan›-

Temmuz ay›n›n en s›cak ay olmas› yaz mevsi-

lan veriler, Florya meteoroloji gözlemevine aittir. Bu

minin zaman›nda, en so¤uk ay›n fiubat olmas› ise k›fl

istasyonda 1975 y›l›ndan beri rasat yap›l›yor olmas›,

mevsiminin geç bafllad›¤›n› ifade eder.

verilerinin de yeterli ve güvenilir oldu¤unu ifade etmektedir (Tablo 2).

Deniz k›y›s›nda yer alan ‹lçede Haziran, Temmuz, A¤ustos ve Eylül aylar›n›n s›cakl›k de¤erleri 20 C°’nin üzerinde di¤er 8 ay ise 20 C°’ nin alt›ndad›r.

‹stasyon ‹stasyona Ait Enlem(°) Boylam(°) Yükseklik Çal›flma Ad› Rasat Süresi (m) Süresi Florya

33

40.59

28.45

36

19752008

Yaz mevsiminde s›cakl›k ortalamalar› 22,87 C°, K›fl mevsiminde ise 6,43 C°’dir. (Tablo 4). ‹lkbahar ve sonbahar s›cakl›k de¤erleri de yaz ve k›fl s›-

Tablo 2

cakl›klar› aras›nda yer almaktad›r. Bu de¤erlere göre Yukar›da anlat›lan etkenlere ba¤l› olarak olufl-

yaz s›cakl›klar› çok yüksek olmad›¤› gibi, k›fl s›cak-

mufl, klimatik elemanlardan s›cakl›k, ya¤›fl ve rüzgâr

l›klar› da çok düflük de¤ildir. Di¤er bir deyiflle, çok

özellikleri ise afla¤›daki gibidir.

s›cak bir yaz mevsimi olmad›¤› gibi, çok so¤uk bir k›fl mevsimi de yoktur.

S›cakl›k:

Mevsimleri aç›kça belirgin olan, s›cakl›k de-

Ortalama S›cakl›klar, Termik Rejim:

¤erleri sistemli bir flekilde artan ve azalan, y›ll›k s›-

‹klim özelliklerinin belirlenmesinde kullan›lan

cakl›k fark› fazla olmayan, yaz›n afl›r› s›cakl›klar›n k›-

Florya istasyonunun y›ll›k ortalama s›cakl›¤›, 14,2 C°’

fl›n ise afl›r› so¤uklar›n olmad›¤› inceleme sahas›,

dir (Tablo 3). Bu istasyonda ayl›k s›cakl›k ortalama-

“orta kuflak deniz tesirli s›cakl›k rejimine sahip ik-

s› en yüksek olan Temmuz ay›n›n de¤eri; 23,8 C°‘dir.

lim” tipindedir.

Ortalama en so¤uk ay ise 5,6 C° ile fiubat ay›d›r (Tablo 3). Y›ll›k amplitüd ise 18,2 C°’dir. Burada s›cakl›k de¤erleri Temmuz ay›ndaki 23,8 C° ile fiubat ay›ndaki 5,6 C° aras›nda de¤iflmektedir. Ocak ve Mart aylar› aras›nda s›cakl›k art›fl› küçük de¤erlerde iken Mart ay›ndan sonra daha belirgin flekilde artar. Temmuz ay›na kadar devam eden s›cakl›k art›fllar› bu aydan itibaren ise azalmaya bafllar.

Meteorolojik ‹stasyon Florya

Ocak

fiubat

Mart

Nisan

May›s Haziran Temmuz A¤ustos Eylül

Ekim

Kas›m

Aral›k

Y›ll›k

5,9

5,6

7,4

11,8

16,4

15,8

11,2

7,8

14,2

21,2

23,8

23,6

20,1

Tablo 3 Küçükçekmece ilçesinin ortalama s›cakl›k de¤erleri.

Tablo 3 Meteorolojik ‹stasyon Florya

MEVS‹MLER KIfi

‹LKBAHAR

YAZ

KIfi

6,43

11,87

22,87

15,7

Tablo 4

192

Tablo 2 Florya Meteorolojik Gözlemevi’nin genel özellikleri.

II. Küçükçekmece’de Co¤rafi Özellikler Doç. Dr. Deniz Ekinci_Burhan Ekinci

Tablo 4 Küçükçekmece ilçesinin mevsimlik ortalama s›cakl›k de¤erleri. (C°)


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:38 PM

Page 193

Ortalama Maksimum S›cakl›klar:

Ortalama Minimum S›cakl›klar:

‹nceleme alan›nda ortalama y›ll›k maksimum s›cak-

‹nceleme sahas›nda ortalama y›ll›k minimum s›cakl›k

l›klar 18,1 C°’dir (Tablo 5). Ortalama s›cakl›k de¤er-

10,9 C° ’dir (Tablo 7). Ortalama minimum s›cakl›klar

lerinde oldu¤u gibi ortalama maksimum s›cakl›k de-

hiçbir ay s›f›r derecenin alt›na inmez. Ortalama mini-

¤erlerinin en yüksek oldu¤u ay Temmuz ay›, en düflük

mum s›cakl›k de¤erlerinin en yüksek oldu¤u ay 19, C°

oldu¤u ay ise Ocak ay›d›r. Küçükçekmece’de 5 ayda

ile A¤ustos ay›d›r. Ortalama minimum s›cakl›k de¤er-

ortalama maksimum s›cakl›k de¤eri 20 C°’nin üze-

lerinin en küçük oldu¤u ay ise 2,9 C° ile fiubat ay›d›r.

rindedir.

Sonbahar mevsimine ait s›cakl›k de¤erleri ‹lk-

Ortalama mevsimlik maksimum s›cakl›k de-

bahar mevsiminden daha yüksektir (Tablo 8). Mev-

¤erleri, sonbahar mevsiminde ‹lkbaharda oldu¤un-

simlik ortalama minimum s›cakl›k de¤erleri ile mev-

dan daha yüksektir (Tablo 6). Ortalama mevsimlik s›-

simlik ortalama s›cakl›k de¤erleri aras›nda fark ka-

cakl›klarla (Tablo 4), ortalama mevsimlik maksi-

baca 3 C°’dir.

mum s›cakl›k de¤erleri (Tablo 6) aras›nda çok büyük farklar görülmez. Bunun bafll›ca nedeni kontinentalite de¤erlerinin çok az olmas›, bir baflka ifade ile denizel flartlar›n etkili olmas›d›r.

Meteorolojik ‹stasyon Florya

Ocak

fiubat

Mart

Nisan

May›s Haziran Temmuz A¤ustos Eylül

Ekim

Kas›m

Aral›k

Y›ll›k

8,7

8,8

11,2

16,2

20,9

19,8

14,5

10,5

18,1

25,8

28,3

28,2

24,7

Tablo 5 Meteorolojik ‹stasyon

MEVS‹MLER

Florya

KIfi

‹LKBAHAR

YAZ

KIfi

9,33

16,10

27,43

19,67

Tablo 5 Küçükçekmece ‹lçesi’nin Y›ll›k Ortalama Maksimum S›cakl›k De¤erleri (C°).

Tablo 6

Meteorolojik ‹stasyon Florya

Ocak

fiubat

Mart

Nisan

3,5

2,9

4,5

8,2

May›s Haziran Temmuz A¤ustos Eylül

Ekim

Kas›m

Aral›k

Y›ll›k

12,4

12,7

8,5

5,4

10,9

16,8

19,4

19,6

16,3

Tablo 7 Meteorolojik ‹stasyon Florya

Tablo 6 Küçükçekmece ‹lçesi’nin Mevsimlik Ortalama Maksimum S›cakl›k De¤erleri (C°) Tablo 7 Küçükçekmece ‹lçesi’nin Ortalama Minimum S›cakl›k De¤erleri (C°)

MEVS‹MLER KIfi

‹LKBAHAR

YAZ

KIfi

3,93

8,37

18,60

12,50

Tablo 8 Küçükçekmece ‹lçesi’nin Mevsimlik Ortalama Minimum S›cakl›k De¤erleri (C°)

Tablo 8

Dünden Bügüne Küçükçekmece

193


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:39 PM

Page 194

Donlu Günler: S›cakl›klar›n s›f›r derecenin alt›na indi¤i günler donlu günler olarak kabul edilmifltir. ‹nceleme sahas›nda, s›cakl›¤›n 0 C°’nin alt›na indi¤i günler olarak tan›mlanan donlu günlerin say›s›, önem arz edecek kadar fazla de¤ildir. Y›lda donlu gün say›s› 14,3 gündür (Tablo 9). Don olay› Kas›m, Aral›k, Ocak, fiubat ve Mart aylar›nda olmak üzere toplam 6 ay görülür. Ortalama ayl›k donlu gün say›s›n›n en yüksek oldu¤u ay 6 gün ile fiubat ay›d›r. Donlu günlerin olmad›¤› yaz mevsimi ve etraf›ndaki aylardan baflka en az don olay›n›n güldü¤ü ay 0,3 gün ile Kas›m ay›d›r. K›fl, don olay›n›n en fazla görüldü¤ü mevsimdir (Tablo 10). Ortalama y›ll›k donlu gün say›s›n›n 4/5’ü bu mevsime aittir. ‹lkbaharda görülen don olay› Sonbahardan fazlad›r. Donlu günler ‹lkbahar mevsiminde, özellikle Mart ay›nda söz konusudur. Sonbahar mevsimine ait Eylül ve Ekim aylar› ile Yaz mevsimi ve etraf›ndaki aylarda don olaylar› görülmez.

Meteorolojik ‹stasyon Florya

Ocak

fiubat

Mart

Nisan

4,0

6,0

2,2

0

May›s Haziran Temmuz A¤ustos Eylül 0

0

0

0

Ekim

Kas›m

Aral›k

Y›ll›k

0

0,3

1,8

14,3

0

Tablo 9 Meteorolojik ‹stasyon Florya

Tablo 9 Küçükçekmece ‹lçesi’nin Ayl›k ve Y›ll›k Ortalama Donlu Gün Say›lar›.

MEVS‹MLER KIfi

GÜN

YÜZDE

‹LKBAHAR GÜN

11,8

% 85,52

2,2

YÜZDE YAZ

GÜN

% 15,38

Tablo 10

194

II. Küçükçekmece’de Co¤rafi Özellikler Doç. Dr. Deniz Ekinci_Burhan Ekinci

0

YÜZDE 0

KIfi

GÜN 0,3

Tablo 10 Küçükçekmece ‹lçesi’nde Donlu Günlerin Mevsimlere Da¤›l›fl›.


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:39 PM

Page 195

Küçükçekmece Gölü k›y›s›ndaki Kufl Cenneti’ne ait bir görüntü


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:39 PM

Page 196

Ya¤›fl:

Maksimum Ya¤›fl Miktarlar›:

Ortalama Ya¤›fl Miktarlar›, Ya¤›fl Rejimi:

Tüm istasyonlarda y›l›n bütün aylar›nda ya¤›fl görül-

Y›ll›k ortalama ya¤›fl miktar› k›y›da yer alan Küçükçek-

mektedir. En fazla ya¤›fl ise k›fl mevsiminde düflmek-

mece’de 648,4 mm’dir (Tablo 11). ‹nceleme alan›nda

tedir. Oysa günlük en fazla ya¤›fl; 111 mm ile Ekim

her ay ya¤›fl görülür. En fazla ya¤›fl alan ay Aral›k ay›d›r.

ay›nda görülmüfltür (Tablo13).

Bu ayda 101,6 mm ya¤›fl düflmektedir. Buna karfl›l›k en az ya¤›fl›n görüldü¤ü ay Temmuz ay›d›r. Bu bak›mdan

Sa¤anak Ya¤›fllar:

Temmuz ay›nda 24,9 mm ya¤›fl düflmektedir.

Genellikle ya¤›fllarla ilgili s›n›fland›rmada 25

K›fl en ya¤›fll› mevsimdir (Tablo12). Y›l içeri-

mm’nin alt›nda olan günlük ya¤›fllar Normal Ya¤›fl,

sindeki tüm ya¤›fl›n % 38,09’u, bu mevsimde düfler.

25-50 mm aras› günlük ya¤›fllar Az fiiddetli Sa¤anak,

Ya¤›fllar›n en az görüldü¤ü mevsim y›l içindeki tüm

50-100 mm aras›ndaki günlük ya¤›fllar fiiddetli Sa¤a-

ya¤›fl›n % 12,49’ unun düfltü¤ü yaz mevsimidir. Son-

naklar ve 100 mm’nin üstündeki günlük ya¤›fllar da

bahar ya¤›fllar›n›n y›ll›k ya¤›fl içerisindeki oran› %

Çok fiiddetli Sa¤anaklar olarak s›n›fland›r›lmaktad›r

28,69’dur. Tüm ya¤›fl›n; % 20,73 ise ilkbahar mevsi-

(Yamanlar,1956). ‹nceleme sahas›nda 50 mm’den

minde görülür.

fazla olan günlük ya¤›fllar sa¤anak ya¤›fl olarak de¤er-

Orta kuflakta, denizel etkilere aç›k bir konum-

lendirilmifl olup bu ya¤›fllar›n frekans› oldukça dü-

da yer alan inceleme sahas›n›n, tüm aylar› ya¤›fll›d›r.

flüktür (Tablo 14). Sa¤anak ya¤›fllar›n görüldü¤ü ay-

Maksimum ya¤›fllar, k›fla, asgari yaza isabet etmekle

lar ise Temmuz, A¤ustos, Ekim ve Aral›k’t›r.

birlikte, yaz kurakl›¤› hafif ve ilkbahar ya¤›fllar› Akdeniz k›y›lar›ndakinden daha kuvvetli olarak meydana gelir. Bu de¤erlendirmelere göre inceleme alan›; “Marmara Geçifl Tipi Ya¤›fl Rejimi’ne” girer.

Meteorolojik ‹stasyon

Ocak

fiubat

Mart

Nisan

May›s Haziran Temmuz A¤ustos Eylül

Ekim

Kas›m

Aral›k

Y›ll›k

Florya

82,2

63,2

54,8

50,7

28,9

70,5

84,3

101,6

648,4

30,9

24,9

25,2

31,2

Tablo 11 Meteorolojik ‹stasyon

MEVS‹MLER

Florya

KIfi

‹LKBAHAR

YAZ

KIfi

247

134,4

81

186

Tablo 11 Küçükçekmece ‹lçesi’nin Ortalama Ayl›k Ya¤›fl De¤erleri (mm)

Tablo 12 Meteorolojik ‹stasyon

Ocak

fiubat

Mart

Nisan

May›s Haziran Temmuz A¤ustos Eylül

Ekim

Kas›m

Aral›k

Florya (G. Mak. Ya¤›fl)

49,9

44,8

37,7

34,2

27,8

111

58,4

65,4

41,8

57,9

70,8

54,3

Y›ll›k

Tablo 13 Meteorolojik ‹stasyon

Ocak

fiubat

Mart

Nisan

Florya (50 mm’den fazla)

0,0

0,0

0,0

0,0

May›s Haziran Temmuz A¤ustos Eylül 0,0

0,0,

0,1

0,1

Tablo 14

196

II. Küçükçekmece’de Co¤rafi Özellikler Doç. Dr. Deniz Ekinci_Burhan Ekinci

0,0

Ekim

Kas›m

Aral›k

Y›ll›k

0,2

0,0

0,1

0,5

Tablo 12 Küçükçekmece ‹lçesi’nin Ortalama Mevsimlik Ya¤›fl De¤erleri (mm) Tablo 13 Küçükçekmece ‹lçesi’nin Günlük En Fazla Ya¤›fl De¤erleri (mm) Tablo 14 Küçükçekmece ‹lçesi’nin Ayl›k Ya¤›fl De¤erleri


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:39 PM

Page 197

Y›ll›k ya¤›fl›n %70,42’sinin Ekim–Mart ara-

Kar Ya¤›fllar›: ‹nceleme alan›nda kar ya¤›fllar› fazla de¤ildir (Tablo

s›ndaki 6 ayl›k so¤uk devrede düfltü¤ü inceleme ala-

15). Kar ya¤›fll› günlerin ortalamas› 1,03 gündür.

n›nda [r (cm olarak y›l›k ya¤›fl tutar›)= 2(t(Cº olarak

K›fl mevsimini oluflturan aylar›n tamam›nda

y›ll›k s›cakl›k)) ] formülü kullan›lm›flt›r. “r” nin de-

kar ya¤›fllar› görülmektedir. Sonbahar sadece bu

¤eri (2t)’den büyük oldu¤u için inceleme alan› nemli

mevsimin son ay› olan Kas›m ay›nda, kar ya¤›fllar› söz

iklimler içerisinde de¤erlendirilmifltir.

konusudur. ‹lkbahar mevsiminde ise oran› düflük ol-

Ayl›k ve y›ll›k s›cakl›k de¤erlerine, y›ll›k ya¤›fl

makla beraber Mart ay›nda ya¤›fllar kar fleklinde ola-

miktar›na, ya¤›fl›n sene içerisindeki da¤›l›fl›na ba¤l›

bilmektedir.

olarak yap›lan bu s›n›fland›rmaya göre (Tablo 17); Kü-

Karla örtülü gün say›s› toplam› 8,1 gündür.

çükçekmece Csas harfleri ile gösterilen, en so¤uk ay›n

Karla örtülü günler k›fl mevsimi ile ‹lkbahar mevsi-

ortalama s›cakl›¤› 18 Cº den az fakat -3 Cº nin üstünde

minin bafl›nda görülür (Tablo 16). Kar en fazla 3,6

(5,6 Cº), ve en s›cak ay ortalamas› 10 Cº den fazla (23,8

gün ile fiubat ay›nda yerde kalmaktad›r.

Cº) orta iklimler kufla¤› içerisinde (C), yazlar kurak ve so¤uk devredeki en ya¤›fll› ay›n ya¤›fl tutar› (101,6 mm),

Ya¤›fl Etkinli¤i:

s›cak devredeki en kurak ay›n ya¤›fl›n›n (24,9 mm) en

Ya¤›fl etkinli¤i özelliklerinin ortaya konulmas› için

az üç misli ve en kurak ay›n ya¤›fl› 30 mm den az oldu¤u

Köppen (1918-1928), De Martonne (1923,1942) ve

(s), en s›cak ay›n ortalamas› 22 Cº den fazla (a) ve kurak

Erinç (1965) formülleri uygulanm›flt›r.

mevsimin yaz oldu¤u (s) iklim tipi içerisinde yer al›r. Tablo 15 Küçükçekmece ‹lçesi’nin Ortalama Kar Ya¤›fll› Gün Say›lar›

Köppen S›n›fland›rmas›:

De Martonne S›n›fland›rmas›:

Köppen (1918-1928), iklim s›n›fland›rmas›, ayl›k ve

De Martonne(1923,1942), yaklafl›m›n esas› s›cakl›k

y›ll›k s›cakl›k miktarlar›na, y›ll›k ya¤›fl miktar›na, ya-

ile ya¤›fl aras›ndaki iliflkiye göre kurak iklimlerle ya-

¤›fl›n sene içindeki da¤›l›fl›na göredir (Dönmez,

¤›fll› iklimler aras›ndaki s›n›r› tespit etme¤e dayan-

1979). ‹nceleme alan› Köppen’in belirledi¤i befl ana

maktad›r. Bu yaklafl›m hem y›ll›k I= , hem de ayl›k I=

iklim kufla¤›ndan biri olan ve C harfi ile gösterilen

formülleri ile hesap edilebilmektedir(Dönmez,

Orta ‹klimler Kufla¤› içerisinde kalmaktad›r.

1979). Burada;

Meteorolojik ‹stasyon Florya

Ocak

fiubat

Mart

Nisan

3,3

4,3

2,1

0,0

Ocak

fiubat

Mart

Nisan

2,1

3,6

1,0

0,0

May›s Haziran Temmuz A¤ustos Eylül 0,0

0,0

0,0

0,0

0,0

Ekim

Kas›m

Aral›k

0,0,

0,4

2,5

Ekim

Kas›m

Aral›k

0,0,

0,0

1,4

Tablo 16 Küçükçekmece ‹lçesi’nin Ortalama Karla Örtülü Gün Say›s› Tablo 17 Küçükçekmece ‹lçesi’nde Ortalama Ya¤›fl De¤erlerinin So¤uk ve S›cak Devrelere Da¤›l›fl› ile Köppen Uygulamas›

Y›ll›k Ortalama 12,4

1,03

Tablo 15 Meteorolojik ‹stasyon Florya

May›s Haziran Temmuz A¤ustos Eylül 0,0

0,0,

0,0

0,0

0,0

Y›ll›k Ortalama 8,1

0,68

Tablo 16 Meteorolojik ‹stasyon Ekim-Mart toplam› (mm) Florya

456,6

(% oran›)

Nisan-Eylül toplam› (mm)

(% oran›)

% 70’e Göre

70,42

191,8

29,58

>

Uygulanan Sonuç Formül De¤erleri r=2 (t)

64,84 > 28,4

Tablo 17

Dünden Bügüne Küçükçekmece

197


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:39 PM

Page 198

P: Y›ll›k ya¤›fl tutar›(mm).

iklimler aras›nda bir geçifl tipi içerisinde kald›¤› an-

p: En kurak ay›n ya¤›fl›.

lafl›lmaktad›r.

T: Y›ll›k ortalama s›cakl›k (Cº).

Yine De Martonne’nin ayl›k kurakl›k indis

t: En kurak ay›n ortalama s›cakl›¤›(Cº).

formülüne göre; y›l›n iki ay› (Temmuz ve A¤ustos)

10: De¤erlerin eksi ç›kmamas› için kullan›lan sabit say›.

indis de¤erleri 10 un alt›ndad›r. O halde bu aylar kurak aylard›r. ‹ndis de¤erleri 10-20 aras›nda olan 3 ay

Bu de¤erlendirmeler sonucuna göre 1923 yak-

(May›s, Haziran ve Eylül) yar› kurakt›r. Bunlar›n d›-

lafl›m›na göre indisin ortaya koydu¤u de¤er, 10’un al-

fl›ndaki 7 ay ise (Ocak, fiubat, Mart, Nisan, Ekim, Ka-

t›nda ise çöl, 10-20 aras›nda olanlar yar›kurak, 20-30

s›m ve Aral›k) ya¤›fll› ve nemli aylard›r (Tablo 18).

aras›nda olanlar yar›kurak ve nemli aras›, 30 un üzerinde olanlar ise nemli bölgeler olarak s›n›fland›r›l-

Erinç S›n›fland›rmas›:

m›flt›r. Y›ll›k ortalama s›cakl›k ile y›ll›k ya¤›fl aras›n-

Erinç (1965), yaklafl›m› ise gelir kayna¤› olarak ya¤›fl

daki iliflkiye dayanan De Martonne y›ll›k kurakl›k in-

ve buharlaflma bak›m›ndan gideri belirleyen temel

dis formülü (1923)’ne göre ‹ndis de¤eri, 26,79’dur

rak ve nemli iklimler aras›nda bir geçifl tipi içerisin-

faktör olarak da s›cakl›¤a dayanan ‹m= P formülüTom ne göredir. Burada; ‹m: Ya¤›fl etkinli¤i,

de kalmaktad›r. Yine De Martonne ve Gottman’›n

P: Y›ll›k ya¤›fl miktar› (mm),

birlikte (1942) ortaya koyduklar› kurakl›k indis for-

Tom: Y›ll›k ortalama maksimum s›cakl›k (Cº)’t›r.

(Tablo 18). Bu de¤erlere göre inceleme alan› yar›ku-

mülüne göre; indis 17,81‘dir (Tablo 18). ‹ndis de¤erlerinin 5’in alt›nda ise çöl, 5-10

Sonuçta ‹m 8’den küçük ise Tam Kurak, 8-15

aras›nda olanlar yar›kurak, 10-20 aras›nda olanlar

aras›nda ise Kurak, 15-23 aras›nda Yar› Kurak, 23-40

yar›kurak ve nemli aras›, 20 nin üzerinde olanlar ise

aras›nda Yar› Nemli, 40-55 aras›nda Nemli, 55’den

nemli bölgeler olarak s›n›fland›r›lm›flt›r. Dolay›s›yla

büyük ise Çok Nemli olarak s›n›fland›r›lm›flt›r.

inceleme sahas›n›n buradan da yar›kurak ve nemli

(Erinç,1996) (Tablo 19)

Meteorolojik ‹stasyon Ocak Florya

fiubat

Mart

Nisan

May›s Haziran Temmuz A¤ustos Eylül

Ekim

Kas›m

Aral›k

Y›ll›k

Kurakl›k ‹ndisi

48,62

37,79

27,91

13,14

32,79

47,72

68,49

26,79

Nemli

62,04

Yar› Kurak

11,88

8,84

9,00

12,44

Kurak

Tablo 18

Meteorolojik ‹stasyon Ocak Florya

fiubat

Mart

Nisan

May›s Haziran Temmuz A¤ustos Eylül

Ekim

Kas›m

Aral›k

Kurakl›k ‹ndisi

86,18

58,71

37,56

16,59

42,73

69,77

116,11 35,82

Çok Nemli

11,38

Nemli

Yar› Nemli

14,37

10,56

15,16

Yar› Kurak

Tablo 19

198

II. Küçükçekmece’de Co¤rafi Özellikler Doç. Dr. Deniz Ekinci_Burhan Ekinci

42,73

Kurak

Y›ll›k

Tablo 18 Küçükçekmece ‹lçesi’nin De Martonne Kurakl›k ‹ndisi De¤erleri ve De¤erlendirmesi. Tablo 19 Küçükçekmece ‹lçesi’nde Erinç Sistemine Göre Ya¤›fl Etkinli¤inin Y›ll›k Seyri.


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:39 PM

Page 199

Y›ll›k ortalama ya¤›fl miktar› ve ortalama mak-

olmadan, derece cinsinden ve bu yönlerden esen rüz-

simum s›cakl›k aras›ndaki iliflkiye dayanan Erinç’in

gâr›n yüzde olarak esifl frekans›n› da belirleyebilen

ya¤›fl etkinlik indisine göre indis, 35,82 olup bu ba-

Rubinstain formülü de kullan›lm›flt›r.

k›mdan inceleme sahas› Türkiye’deki yar› nemli sahalar içinde kalmaktad›r (Tablo 19).

Bu formülde yönlere göre rüzgâr esma say›lar› ile % olarak frekans›na göre diziler tespit edilir. Di-

Erinç indis formülünün aylara uygulanmas› ile istasyonlar aras›nda baz› farkl›l›klar ortaya ç›kar. Ka-

ziler tespit edildikten sonra

H= 1+

d3 – d2 (d3 – d1)+ (d2 – d4)

formülü uygulan›r. Ç›kan sonuç 45 º ile çarp›l›r.

s›m, Aral›k, Ocak, fiubat ve Mart aylar› çok nemli,

Bafllang›ç dizisinden itibaren ç›kan de¤er saat

Ekim nemli, Nisan yar› nemli, May›s ve Eylül yar› ku-

akrebi yönünde toplan›r. Böylece hâkim rüzgâr isti-

rak Haziran, Temmuz ve A¤ustos aylar› ise kurak ik-

kameti belirlenmifl olur.

lim tipi içerisinde de¤erlendirilmektedir (Tablo 19).

Ayr›ca Hy= d2+d3+ (d3 – d1)+(d2–d4) . ( 3-H)2 2

2

formülü yard›m›yla da hakim rüzgâr istikametinin Rüzgârlar:

yüzde olarak frekans› tespit edilmifl olur. Buna göre

Hâkim Rüzgâr Yönleri:

Küçükçekmece’de hâkim rüzgâr yönü N 65,51 E’dir.

‹nceleme sahas›nda hâkim rüzgâr yönü esme say›la-

(fiekil 18).

r›na göre kuzey kuzeydo¤u’dur (Tablo 20, fiekil 17). Bütün yönlerden esen toplam 32108 rüzgâr›n 6182’si NNE yönlü olup, Tüm yönlerden esen rüzgârlar›n % 19,71’ini teflkil eder. ‹nceleme sahas›ndaki rüzgârlarla ilgili çal›flmalarda hâkim rüzgâr yönünü, belirli yönlere ba¤l›

Yönler

Esme De¤eri

Yüzde Frekans›

N

2686

8,37

NNE

6329

19,71

NE

5134

15,99

ENE

3407

10,61

E

1283

4,00

ESE

907

2,82

SE

530

1,65

SSE

834

2,60

S

113

3,53

SSW

2154

6,71

SW

1589

4,95

WSW

1499

4,67

W

587

1,83

WNW

838

2,61

114

3,57

2050

6,38

NW NNW Tablo 20

fiekil 17

Tablo 20 Küçükçekmece ‹lçesi’nde Yönlere Göre Rüzgâr›n Y›ll›k Say›ca Esme De¤eri ve Oran›. fiekil 17 Küçükçekmece ‹lçesi’nde Yönlere Göre Rüzgâr›n Y›ll›k Say›ca Esme Grafi¤i. fiekil 18 Küçükçekmece ‹lçesi’nin Hâkim Rüzgâr Yönü. fiekil 18

Dünden Bügüne Küçükçekmece

199


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:39 PM

Page 200

Rüzgârlarla ilgili ekstrem de¤erler bak›m›n-

Rüzgâr H›zlar›: Rüzgâr h›zlar› Beaufort ölçe¤i esas al›narak Baillie ta-

dan ise; en h›zl› rüzgâr Kas›m ay›nda SSW yönünden,

raf›ndan tespit edilen h›z kademelerine göre belir-

28,1 m/sn h›z ile f›rt›na fleklinde eser (Tablo 22).

lenmifltir. Buna göre, h›z kademeleri 6 m/sn’den az ise Hafif Rüzgâr, 6-8 m/sn aras› Orta Kuvvetteki Rüz-

‹klim Tipi:

gâr, 8-12 m/sn aras› Kuvvetli Rüzgâr, 12-15 m/sn ara-

Sonuç olarak iklim elemanlar›na ait özellikler bütü-

s› F›rt›nams› Rüzgâr, 15 m/sn’den çok ise F›rt›na, Ka-

nüyle de¤erlendirildi¤inde, sahada her mevsimi ya-

s›rga olarak gösterilmektedir (Dönmez, 1979).

¤›fll› olan, azami k›fla, asgari yaza isabet eden kar ya-

‹nceleme sahas›nda ortalama rüzgâr h›zlar›

¤›fllar› ile don olaylar›n›n fazla görülmedi¤i, ya¤›flla-

fazla de¤ildir (Tablo 21, fiekil 19). Y›ll›k ortalama

r›n genellikle ya¤mur fleklinde oldu¤u, nispeten de-

rüzgâr h›z› 2,5 m/sn’ dir.

Bu de¤erler Bailli-

nizel termik flartlar›n hâkim oldu¤u, günlük ve y›ll›k

e taraf›ndan ifade edilen h›z kademeleri s›n›fland›r-

s›cakl›k de¤erleri aras›ndaki fark›n fazla olmad›¤› ge-

mas›nda hafif rüzgâr grubu içerisinde kal›r. Y›l içeri-

rek yaz, gerekse k›fl s›cakl›klar›n›n orta derecede ol-

sinde hiçbir ayda rüzgârlar›n ortalama h›zlar› 3 m/sn’

du¤u, yaz kurakl›¤›n›n hafif oldu¤u “Marmara Geçifl

nin üzerine ç›kmaz. En fazla h›z Aral›k ay›nda 2,9

‹klimini” karakterize eden ›l›man bir iklim tipi gö-

m/sn’ dir.

rülmektedir.

Meteorolojik ‹stasyon Florya

Ocak

fiubat

Mart

Nisan

2,8

2,8

2,6

2,2

May›s Haziran Temmuz A¤ustos Eylül 2,2

2,2

2,6

2,6

Ekim

Kas›m

Aral›k

Y›ll›k

2,3

2,5

2,9

2,5

2,3

Tablo 21

3,5 3 2,5 2 1,5 1 0,5 0

Ocak

fiubat

Mart

Nisan

May›s Haziran Temmuz A¤ustos

Eylül

Ekim

Kas›m

Aral›k

Tablo 21 ‹nceleme Alan›nda Ortalama Ayl›k Rüzgâr H›zlar› (m/sn).

fiekil 19

Meteorolojik ‹stasyon Florya

Ocak

fiubat

Mart

Nisan

May›s Haziran Temmuz A¤ustos Eylül

Rüzgar H›z›

23,1

16,6

19,3

19,8

18,3

16,0

15,8

14,7

Rüzgar Yönü

NNW

N

SSW

N

NE

N

NNW

N

Tablo 22

200

II. Küçükçekmece’de Co¤rafi Özellikler Doç. Dr. Deniz Ekinci_Burhan Ekinci

Ekim

Kas›m

Aral›k

17,9

16

28,1

21,7

ENE

NNE

SSW

SSW

fiekil 19 ‹nceleme Alan›n›n Ortalama Rüzgâr H›zlar› Grafi¤i. Tablo 22 ‹nceleme Alan›nda En H›zl› Rüzgâr Yön ve H›zlar›.


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:39 PM

Page 201

Üst Küçükçekmece Gölü’nde bal›kç› teknekeleri Alt Küçükçekmece Köprüsü


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:39 PM

Page 202

Küçükçekmece ‹lçesi’nin Befleri ve Ekonomik Özellikleri: 01.03.1956 y›l›nda belde olan Küçükçekmece, 04.07.1987 tarihli resmi gazetede yay›nlanan 3392 Say›l› Kanunla Bak›rköy ‹lçesi’nden ayr›larak ve 15.07.1988 tarihinde ise fiilen ilçe olarak hizmete girmifltir. 6 Mart 2008’e kadar 27 mahalle ve 1 köyden oluflan ilçe bu tarihten sonra Baflakflehir Mahallesi’nin ilçe olmas› ile Baflakflehir, Kayabafl›, Ziya Gökalp, Güvercintepe, Alt›nflehir, fiahintepe mahallelerinin tamam›, Mehmet Akif Mahallesi’nin ise E80 otoyolunun kuzeyindeki k›sm› ile fiamlar Köyü Küçükçekmece ‹lçesi’nden al›narak Baflakflehir ilçesine devredilmifltir. Böylece 6 Mart 2008 tarihli ve 5747 Say›l›, Büyükflehir Belediyesi S›n›rlar› ‹çerisinde ‹lçe Kurulmas› ve Baz› Kanunlarda De¤ifliklik Yap›lmas› Hakk›nda Kanun ile 21 mahalleye sahip duruma gelmifltir (fiekil 20). ‹dari olan bu yerleflmeler Atakent, Atatürk, Beflyol, Cennet, Cumhuriyet, Fatih, Fevzi Çakmak, Gültepe, Halkal› Merkez, ‹nönü, ‹stasyon, Kanarya, Kartaltepe, Kemalpafla, Mehmet Akif, Sö¤ütlüçeflme, Sultanmurat, Tevfikbey, Yar›mburgaz, Yenimahalle ve Yeflilova mahalleridir (fiekil 21- 44). Ancak Tapu ve Kadastro müdürlü¤ünde yenilenen bilgilerin güncellenmesinden do¤an güçlükler nedeniyle daha s›-

fiekil 20

n›rl› mahalle söz konusudur (fiekil 45).

202

II. Küçükçekmece’de Co¤rafi Özellikler Doç. Dr. Deniz Ekinci_Burhan Ekinci

fiekil 20. Küçükçekmece ‹lçesi’nin Mahalleleri.


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

fiekil 21

1/24/11

11:39 PM

Page 203

fiekil 22

fiekil 21 Atakent Mahallesi. fiekil 22 Atatürk Mahallesi. fiekil 23 Beflyol Mahallesi. fiekil 24 Cennet Mahallesi. fiekil 23

fiekil 24


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

fiekil 25

1/24/11

11:39 PM

Page 204

fiekil 26

fiekil 25 Cumhuriyet Mahallesi. fiekil 26 Fatih Mahallesi. fiekil 27 Fevzi Çakmak Mahallesi. fiekil 28 Gültepe Mahallesi. fiekil 27

fiekil 28


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

fiekil 29

1/24/11

11:39 PM

Page 205

fiekil 30

fiekil 29 Halkal› (Merkez) Mahallesi. fiekil 30 ‹nönü Mahallesi. fiekil 31 ‹stasyon Mahallesi. fiekil 32 Kanarya Mahallesi. fiekil 31

fiekil 32


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

fiekil 33

1/24/11

11:39 PM

Page 206

fiekil 34

fiekil 33 Kartaltepe Mahallesi. fiekil 34 Kartaltepe Mahallesi. fiekil 35 Kartaltepe Mahallesi. fiekil 36 Kemalpafla Mahallesi. fiekil 35

fiekil 36


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

fiekil 37

1/24/11

11:39 PM

Page 207

fiekil 38

fiekil 37 Mehmet Akif Mahallesi. fiekil 38 Sefaköy Mahallesi. (Küçükçekmece ‹lçesi’nin merkezi; Sefaköy bir mahalle de¤il semt olarak an›lmaktad›r.)

fiekil 39 Sö¤ütlüçeflme Mahallesi. fiekil 40 Sultan Murat Mahallesi. fiekil 39

fiekil 40


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

fiekil 41

1/24/11

11:39 PM

Page 208

fiekil 42

fiekil 41 Tevfik Fikret Mahallesi. fiekil 42 Yar›mburgaz Mahallesi. fiekil 43 Yeni Mahalle. fiekil 44 Yeflilova Mahallesi. fiekil 43

fiekil 44


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/29/11

11:52 PM

Page 209

fiekil 45 Tapu ve Kadastro ‹daresine Göre Mahalleler. fiekil 45

Küçükçekmece ‹stanbul Metropolitan Kenti

lerine göre; eski Küçükçekmece’nin merkezi konumun-

içerisinde birkaç y›l öncesine kadar nüfusu fazla olma-

daki istasyon çevresinde yer alan Fatih Mahallesi'nin

yan dinlenme, rekreasyon ve tar›m bölgesi olarak de-

nüfusu 12494, Cennet Mahallesi’nin 26054, Cumhuri-

¤erlendirilmifltir. Küçükçekmece ‹lçesi bu bak›mdan

yet Mahallesi’nin 26467, Kanarya Mahallesi’nin 33990

ele al›nd›¤›nda, 19.yy'da Çatalca'ya ba¤l› bir köy statü-

ve di¤er mahalleleriyle (13459) birlikte 112264’tür. Bu

sünde iken, 1908'de ayn› statü ile Bak›rköy'e ba¤lan-

say› 2000 y›l›na gelindi¤inde 1004'ü köylerinde, 597135

m›flt›r. 1935'de 1806 olan nüfusu 1955'de 6871'e ç›k-

i merkezinde olmak üzere toplam 589139’u bulmufltur.

m›flt›r. 1955 y›l›ndan itibaren sürekli bir art›fl e¤ilimi

Bu tarihten sonra 2000-2007 y›llar› aras›nda örne¤i ol-

gösteren Küçükçekmece nüfusu için, 1980 -1985 y›lla-

mayan h›zl› bir nüfus art›fl› ile ikinci bir nüfus patlama-

r› aras› önemli bir dönüm noktas› olmufltur. Bu döne-

s›n›n oldu¤unu görmekteyiz (fiekil 46).

me kadar normal bir nüfus art›fl› söz konusu iken bu

2007 y›l›nda yap›lan adrese dayal› nüfus bilgi-

dönemden sonra dünyada örne¤i olmayan büyük bir

lerine göre ise Küçükçekmece ‹lçesi’nde 395.170 er-

aglomerasyon, nüfus toplanma alan› halini alm›flt›r.

kek, 390222 kad›n olmak üzere toplam 785392 kifli

1980 y›l›nda 182715 olan nüfus 1985 y›l›na gelindi¤inde 338778 say›s›na ulaflm›flt›r. 1990 y›l› nüfus veri-

yaflamaktad›r. Toplam 785392 kiflinin 784128’i flehirde 1264 kiflisi ise köyde yaflamaktad›r (Tablo 23).

Dünden Bügüne Küçükçekmece

209


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:39 PM

Page 210

900.000 800.000 700.000 600.000 500.000 400.000 300.000 200.000 100.000 0 1935 1940 1945 1950 1955 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1997 2000 2007 Nüfus

1.806 2.280 2.487 3.097 6.871 16.54 37.00 74.76 119.2 182.7 338.7 479.4 460.3 589.1 785.3

fiekil 46

Toplam ‹l

‹lçe

‹stanbul Küçükçekmece Toplam

fiehir

Toplam

Toplam

Erkek

Kad›n

Toplam

Erkek

Kad›n

Toplam

Kad›n

Erkek

785.170

395.170

390.222

784.128

394.518

389.610

1.264

652

612

785.392

395.170

390.222

784.128

394.518

389.610

1.264

652

612

Tablo 23

2007 nüfus verilerine göre Küçükçekmece’de

arazi kullan›m›nda büyük bir de¤iflim meydana gel-

kilometrekarede 6655,86 kifli yaflamaktad›r. Bu de-

mifltir. Bu gerçe¤i de¤iflik y›llara ait uydu görüntüle-

¤erin Türkiye için 86,65 oldu¤u göz önünde bulundu-

rinin analizi ile de görmekteyiz.

ruldu¤unda Küçükçekmece’deki nüfus yo¤unlu¤unun

Landsat uydusuna ait 1975, 1990, 1995, 2000 ve

büyüklü¤ü de anlafl›lm›fl olacakt›r. Ayr›ca söz konusu

2008 y›llar›na ait görüntülerde mevcut bulunan ayn›

nüfusun % 93,56 s› 60 yafl›n alt›nda % 6,44 ü ise bu

spektral özellikleri tafl›yan nesnelerin grupland›r›l-

de¤erin üstündedir (Tablo 24).

mas› temeline dayanan s›n›fland›rma (Liang ve Chen,

2008 Mart ay›na gelindi¤inde 6 mahalle ile bir

1995; Goodchild vd., 1996; Dikshit ve Loucks, 1995;

köyün ilçemizden ayr›lmas› ile toplam nüfus 785392

1996; Alparaslan vd., 2003) ile eldeki referans veriler

den 662566’ ya inmifltir. Bu süreçte 118 km olan ilçe

kullan›larak do¤ruluk analizleri yap›lm›flt›r. S›n›flan-

yüzölçümü ise 37,75 km2 ye düflmüfltür. Di¤er bir de-

d›rma sonuçlar› daha sonra vektör haline getirilerek

¤iflle nüfusun %15,64’ü, toplam sahan›n %68,01’i bu

GIS ortam›nda analizler için haz›r hale getirilmifltir.

süreçte kaybedilmifltir. Bu durum do¤rudan kilomet-

Görüntülerin s›n›fland›r›lmas› iki aflamada ger-

rekaredeki nüfus say›s›n› 6655,86’dan 17551,42 ‘ye

çekleflmektedir. ‹lk aflamada çal›flma alan›ndan hangi

ç›karm›flt›r.

arazi s›n›flar›n›n ç›kart›labilece¤inin görülmesi, k›saca

Görüldü¤ü üzere inceleme alan›nda büyük bir

ön bilgi elde edilebilmesi amac›yla kontrolsüz s›n›flan-

nüfus bask›s› söz konusu olup, bunun sonucunda ise

d›rma uygulanm›flt›r. S›n›flar belirlendikten sonra

210

II. Küçükçekmece’de Co¤rafi Özellikler Doç. Dr. Deniz Ekinci_Burhan Ekinci

fiekil 46 1935-2007 Y›llar› Aras›nda Küçükçekmece ‹lçesi’nin Nüfus De¤iflim Grafi¤i (www.tuik.gov.tr). Tablo 23 Küçükçekmece ‹lçesi’nin Temel Nüfus Verileri (TÜ‹K, 2007).


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:39 PM

Page 211

‹l

‹lçe

‹stanbul

Küçükçekmece

Yafl Grubu

Toplam

Erkek

Kad›n

0-4

67.941

34.852

33.089

5-9

73.702

38.007

35.695

10-14

71.278

36.825

34.453

15-19

67.534

35.199

32.335

20-24

66.231

29.940

36.291

25-29

86.456

43.177

43.279

30-34

77.089

39.577

37.512

35-39

64.365

33.592

30.773

40-44

55.450

28.697

26.753

45-49

44.091

22.978

21.113

50-54

35.110

17.824

17.286

55-59

25.526

12.554

12.972

60-64

16.729

8.066

8.663

65-69

11.880

5.340

6.540

70-74

8.964

3.925

5.039

75-79

6.688

2.521

4.167

80-84

3.604

1.225

2.379

85-89

1.370

413

957

90+

1.384

458

926

Toplam

785.392

395.170

390.222

Tablo 24 Küçükçekmece ‹lçesi’nde Yafl Grubu ve Cinsiyete Göre Nüfus (TÜ‹K, 2007).

Tablo 24

Küçükçekmece’de s›k› dokulu yerleflim sahas› dikkat çekmektedir.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

211


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:39 PM

Page 212

ikinci aflama olan kontrollü s›n›fland›rma ifllemine ge-

Ekinci ve Ekinci, 2006; Ekinci, 2006,Ekinci ve Ekin-

çilmifltir. Bu süreçte ise belirlenen s›n›flar›n s›n›rlar›-

ci,2008, Ekinci ve Sönmez, 2006).

n›n tespiti yap›lm›flt›r. Bu s›nflar; göl yüzeyleri, yerleflim alanlar›, tar›m sahalar›, yeflil ve aç›k alanlard›r.

Befl farkl› y›la ait uydu görüntülerine göre; inceleme alan›nda (1) tar›m sahas›, (2) yerleflme, (3) su yü-

‹nceleme alan›n›n karmafl›k s›n›f yap›s› nede-

zeyi, ›slak saha, (4) çim, (5) çal›, bozuk orman, (6) aç›k,

niyle örnekleme al›m›n› kolaylaflt›rmak amac›yla her

ç›plak alan olmak üzere farkl› 6 zemin örtüsü s›n›f› ta-

iki görüntüye ait bandlar aras› korelasyonu azaltmak

n›mlanm›flt›r (Tablo 25, fiekil 47-51).

için Temel Bileflenler Analizi (Principal Component Analys) uygulanm›fl ve önceden belirlenen s›n›flara ait örnekleme bölgeleri toplanmas› ifllemine geçilmifltir (Skidmore, 1989). Örnekleme bölgelerinin oluflturulmas› s›ras›nda Geocover s›n›flar›n›n konumlar› ve referans verilerden yararlan›lm›flt›r. Yeterli say›da örnekleme topland›ktan sonra En Yüksek Olas›l›k (Maksimum Likelihood) kontrollü s›n›fland›rma yöntemi uygulanm›flt›r. S›n›fland›rma ifllemlerinin tüm aflamalar›nda Erdas Imagine 8.7 yaz›l›m› kullan›lm›flt›r (ERDAS, 1999; Jensen, 1996). S›n›fland›rma ifllemi bitirildikten sonra yap›lan ifllemlerin do¤rulu¤unu tespit etmek amac›yla s›n›fland›r›lan görüntüler için do¤ruluk analizi yap›lm›flt›r. Erdas Imagine yaz›l›m› piksel tabanl› çal›flt›¤› için üretilen sonuçlar›n GIS ortam›nda daha anlaml› olarak irdelenebilmesi amac›yla sonuçlara 5x5 lik median filtre uygulanm›flt›r. Böylece fazla olan piksel say›s›n›n azalt›lmas› yoluna gidilmifl ve görüntüler genellefltirilmifltir (Helmschrot ve Flugel, 2002; Steele, 2000; Foody, 2002; Pal ve Mather, 2003; fiekil 47 Kaplad›¤› Alan Zemin Örtü S›n›flar›

2

1975 (km )

2

1990 (km )

1995 (km2)

2000 (km2)

2008 (km2)

Tar›m Sahalar›

21.00

55.63

10.55

27.96

8.28

21.94

7.56

20.02

3.52

9.32

Yerleflme

16.21

42.93

22.82

60.46

24.57

65.08

25.85

68.49

27.59

73.09

Su Yüzeyi, Islak Saha

0.55

1.44

0.64

1.70

0.05

0.13

0.46

1.21

1.00

2.64

Çim

0.00

0.00

1.06

2.82

1.96

5.18

1.82

4.83

2.89

7.64

Çal›, Bozuk Orman

0.00

0.00

1.71

4.53

2.82

7.48

1.41

3.73

2.29

6.08

Aç›k, Ç›plak Alan

0.00

0.00

0.96

2.54

0.07

0.19

0.65

1.72

0.47

1.24

Tablo 25

212

II. Küçükçekmece’de Co¤rafi Özellikler Doç. Dr. Deniz Ekinci_Burhan Ekinci

fiekil 46 1975 Y›l› Arazi Kullan›m Haritas›. Tablo 25 Küçükçekmece ‹lçesi’nin Zemin Örtüsü S›n›flar›.


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

fiekil 48

1/24/11

11:39 PM

Page 213

fiekil 49

fiekil 48 1990 Y›l› Arazi Kullan›m Haritas›. fiekil 49 1995 Y›l› Arazi Kullan›m Haritas›. fiekil 50 2000 Y›l› Arazi Kullan›m Haritas›. fiekil 51 2008 Y›l› Arazi Kullan›m Haritas›. fiekil 50

fiekil 51

Dünden Bügüne Küçükçekmece

213


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:39 PM

Page 214

Üst Son y›llarda artan modern toplu konut alanlar›.

1975 den 2008 y›l›na kadar zemin örtüsü de¤iflimi esnas›nda tar›m sahalar›nda azalma; buna karfl›n yerleflme, yeflil alan (çim, çal›), su yüzeyi ve aç›k alanlarda ise art›fl olmufltur (Tablo 26, fiekil 52). Bu dönem içerisinde sürekli olarak tar›m alan-

n›m fonksiyonu tar›ma aitken, bu tarihten itibaren yerleflmeye ait oldu¤unu görmekteyiz. Bir lokasyon olarak sahip oldu¤u zenginlikler ve

Tablo 26 1975 – 2008 Zemin örtüsü de¤iflim oran› fiekil 52 Zemin örtüsü s›n›flar›n›n de¤iflimi (1975–2008)

elveriflli yerleflme koflullar› bu sahay› cazip bir merkez seviyesine ç›karm›flt›r. Böylece inceleme alan› tar›m

lar›n›n aleyhine, yerleflme alanlar› art›fl göstermifltir. Küçükçekmece ‹lçesi’nde 1980 lere kadar esas kulla30.00 25.00 De¤iflim Oran› (km2)

20.00

Tar›m Sahalar›

-17.48

15.00

Yerleflme

11.38

10.00

Su Yüzeyi, Islak Saha

0.45

5.00

Çim

2.89

0.00

Çal›, Bozuk Orman

2.29

Aç›k Ç›plak Alan

0.47

Zemin Örtü Gruplar›

Tablo 26

214

Tar›m Sahalar›

fiekil 52

II. Küçükçekmece’de Co¤rafi Özellikler Doç. Dr. Deniz Ekinci_Burhan Ekinci

Yerleflme

Su Yüzeyi, Islak Sahalar

Çim

Çal›, Bozuk Orman

Aç›k, ç›plak Alan


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:39 PM

Page 215

Üst Küçükçekmece k›y› kordonu ve yak›n çevresi bölge halk› için yeni rekreasyon alanlar›ndan birini meydana getirmektedir.

Alt Küçükçekmece Lagünü ve k›y›lar› bölge halk› için yeni rekreasyon alanlar›ndan birini meydana getirmektedir.


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:39 PM

Page 216

Küçükçekmece’de kültürel faaliyetler art›k temel ihtiyaçlardan olmufltur. Çok say›daki kültür sahalar›ndan birisi olan amfi tiyatro.


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:40 PM

Page 217

Üst Çok çeflitli alternatiflerin varl›¤› Küçükçekmece’yi ‹stanbul’un merkezi konumuna getirmifltir. Alt Küçükçekmece’de her türlü sportif faaliyet alan› mevcuttur.


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:40 PM

Page 218

Küçükçekmece’de modern ve depreme dayan›kl› yap›lar ile ça¤dafl kentsel dönüflüm do¤al sürecinde gerçekleflmektedir.

sahas› olma vasf›n› kaybederek sanayi ve ticaret mer-

reçlerin farkl›laflt›¤›n› ortaya koymufltur. Ayr›ca bu

kezi olarak gerileme göstermifltir. Bunun do¤al bir so-

çal›flman›n sonucu, inceleme alan›nda de¤iflimin h›z›

nucu olarak büyük bir nüfus toplanma aglomerasyon

ve büyüklü¤ü ile h›zl› nüfus art›fl›, flehirleflme ve deg-

alan› halini alm›flt›r. Dolay›s›yla aktüel ve rasyonel ola-

radasyon aras›nda bir paralellik oldu¤unu da ifade et-

rak bu sahadan beklenen yerleflme fonksiyonunun ge-

mektedir.

liflme göstermesidir. Burada belirtilmesi gereken bir di¤er husus da alan bak›m›ndan büyük olmamakla birlikte yeflil

Ancak bütün bunlarla birlikte Küçükçekmece ilçesinin çekici unsurlar› da bu sahan›n cazip bir habitat olmas›n› sa¤lam›flt›r.

alanlar›n ve çal› sahalar›n›n giderek art›fl göstermesi-

Karayolundan, demir ve hava yoluna; sa¤l›k ve

dir. Bunun bafll›ca nedeni ise yerel yönetimin flehirli

e¤itim hizmetlerinden yüksek ve kaliteli belediye hiz-

halka rekreasyon alan› açmas› ve var olan yeflil alanla-

metlerine, her türlü ifl imkân›n›n varl›¤›ndan zengin

r›n›n kalitesini artt›rma çabas›d›r. Buradaki çal›l›k sa-

ve yayg›n ulafl›m a¤›n›n varl›¤›na kadar bir dizi çekici

halarda orman›n tahribinden ziyade yeni a¤açland›rma

faktör ilk akla gelenler olarak s›ralanabilir. Elektrik,

sahalar›n›n varl›¤› ile ilgilidir.

su, do¤algaz, haberleflme ve kanalizasyon hizmetleri

Son 33 y›l› kapsayan dönem için yap›lan bu ze-

gibi temel ihtiyaçlar›n çözüldü¤ü ilçemizde 100 ü aflk›n

min de¤iflimi analizi, zemin örtüsü s›n›flar›nda büyük

ilk ve orta ö¤retim kurumunun yan› s›ra üniversite de

bir de¤iflimin oldu¤unu, etkili olan d›fl etmen ve sü-

yer almaktad›r (fiekil 53- 58).

218

II. Küçükçekmece’de Co¤rafi Özellikler Doç. Dr. Deniz Ekinci_Burhan Ekinci


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:40 PM

Page 219

fiekil 53

fiekil 53 Küçükçekmece ‹lçesi’nin Ulafl›m A¤› Haritas›. fiekil 54 Küçükçekmece ‹lçesi’nin Bafll›ca Kurum ve Tesisleri Haritas›. fiekil 54

Dünden Bügüne Küçükçekmece

219


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

fiekil 55

1/24/11

11:40 PM

Page 220

fiekil 56

fiekil 55 Küçükçekmece ‹lçesi’nin Elektrik Gerilim Hatt› Haritas›. fiekil 56 Küçükçekmece ‹lçesi’nin Do¤algaz Hatt› Haritas›. fiekil 57 Küçükçekmece ‹lçesi’nin Haberleflme Hatt› Haritas›. fiekil 57

220

II. Küçükçekmece’de Co¤rafi Özellikler Doç. Dr. Deniz Ekinci_Burhan Ekinci


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:40 PM

Page 221

Burada belirtilmesi gereken bir konu da ilçede güçlü ve çok say›da olan ifl kolunun varl›¤›d›r. ‹lçemizde say›lar› 400 ü bulan büyük fabrika, 10000 den fazla sanayi ve ticaret tesisi hizmet vermektedir. Bunlar›n fonksiyonlar› ise tekstil, metal, makine, otomotiv, plastik, kimya sanayi ile birlikte bas›n-yay›n sektörü üzerine odaklanm›flt›r.

Bu bak›mdan sanayi

bölgelerinin ve sitelerinin Küçükçekmece’nin bat› s›n›r› boyunca E80 ve D100 karayollar›n› birbirine ba¤layan önemli bir ba¤lant› yolunun üzerinde oldu¤unu görmekteyiz.

fiekil 58 Küçükçekmece ‹lçesi’nin Sanayi ve Ticaret Tesisleri Haritas›. fiekil 58

Dünden Bügüne Küçükçekmece

221


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:40 PM

Page 222

KAYNAKÇA A¤c›o¤lu, B., Üstün,

B. 2003, Küçükçekmece Havzas› Çevre Yönetim Modelinin Oluflturulmas›, Küçükçekmece ve Yak›n Çevresi Teknik Kongresi, Deprem ve Planlama, Bildiriler Kitab›, 1, 56-61.

Akartuna, M.,

1953, Çatalca-Karacaköy Bölgesinin Jeolojisi, ‹.Ü. Fen Fakültesi Mon., say› 13, s.88, ‹stanbul.

Alparaslan, E.,

Yüce, H., 2003, Monitoring Urban Growth Around Küçükçekmece Lake Through Remote Sensing Technology, Küçükçekmece ve Yak›n Çevresi Teknik Kongresi, Deprem ve Planlama, Bildiriler Kitab›, 1, 62-72.

Ardel, A., ‹nand›k,

H., 1957, Marmara Denizi’nin Teflekkül ve Tekamülü, Türk Co¤rafya Dergisi, 17, 1-19.

Dikshit, A.K., Loucks,

D.P., 1995, Estimating Non-Point Pollutant Loading I: A Geographical-Information-Based NonPoint Source Simulation Model, Journal of Environmental Systems, 24-4, 395–408.

Dikshit, A.K., Loucks,

D.P., 1996, Estimating Non-Point Pollutant Loading II: A Case Study in the Fall Creek Watershed, New York. Journal of Environmental Systems, 25 -1, 81–95.

Dönmez, Y.,

(1979), Umumi Klimatoloji ve ‹klim Çal›flmalar›, ‹stanbul Üniversitesi Yay›n›, ‹stanbul.

Ekinci, D.,

Estimating of Soil Erosion in Lake Durusu Basin Using Revised USLE 3d with GIS, Çantay, ‹stanbul, 2007.

Ekinci, D.,

Zonguldak-Hisarönü Aras›ndaki Karadeniz Akaçlama Havzas›n›n Kütle Hareketleri Duyarl›l›k Analizi, Çantay, ‹stanbul, 2007.

Ekinci, D.,

Safranbolu ve Çevresinin Jeomorfoloji Özellikleri, Çantay, ‹stanbul, 2007.

Ekinci, D. ve Ekinci, B.,

“Küçükçekmece Gölü ve Yak›n Çevresinde (‹stanbul) Zemin Örtüsü De¤ifliminin Co¤rafya Üzerindeki Etkileri”, Türk Co¤rafya Dergisi, 47, 131–146 (2006).

Ekinci, D. ve Ekinci, B.,

“The Potential of Remote Sensing for Monitoring Kay›flda¤› and Its Surroundings (Istanbul) Land Cover Changes and Their Effects on Physical Geography Conditions”, Proc. 18th International Soil Meeting (ISM) on Soil Sustaining Life on Earth, Managing Soil and Technology”, May 22-26, 2006, fianl›urfa- Turkey, Vol. I, 327-336, fianl›urfa, 2006.

Ekinci, D. ve Sönmez, E.,

“‹stanbul Konürbasyonunun Yeni Habitat Adac›¤›nda CBS Tabanl› Jeoekoloji Planlama Analizi”, Türk Co¤rafya Dergisi, 46, 147–167 (2006).

Ekinci, D.,

“Tuzla K›y›lar› ve Yak›n Çevresinde ‹nsan Kontrollü Güncel jeomorfolojik Geliflim”, Türk Co¤rafya Dergisi, 46, 123-145 (2006).

Ekinci, D. ve B. Ekinci,

Üsküdar'da Arazi Kullan›m›n›n De¤iflimi ve Hali Haz›rdaki Özellikleri, Uluslararas› Üsküdar Sempozyumu VI, 06-09 Kas›m 2008, Üsküdar, Türkiye.

Ekinci, D.,

“The Effect of Valley Networks On Erosion and A Sample for Using GIS Based So‹l Erosion Risk Model” Proc.18th International Soil Meeting (ISM) on Soil Sustaining Life on Earth, Managing Soil and Technology”,May 22-26, 2006, fianl›urfa- Turkey, Vol. I, 465-472, fianl›urfa, 2006.

ERDAS,

1999, fifth ed. ERDAS Field Guide ERDAS, Inc., Atlanta, Georgia.

Erinç, S.,

(1996), Klimatoloji ve Metodlar›, Alfa Yay›nevi, ‹stanbul.

Erinç, S.,2001,

Jeomorfoloji II, Der Yay›nlar›, ‹stanbul.

Foody, G.M., 2002,

Status of Land Cover Classification Accuracy Assessment, Remote Sensing of Environment, 801, 185–201.

Goodchild, M.F., Steyaert, L.T.,

Parks, B.O., Johnston, C.J., Maidment, D.,Crane, M., Glendinning, S., 1996, GIS and Environmental Modeling: Progress and Recent Research, GIS World, Inc., Fort Collins, CO, USA.

Helmschrot, J.,

Flu”gel, W.A., 2002, Land Use Characterisation and Change Detection Analysis for Hydrological Model Parameterisation of Large Scale Afforested Areas Using Remote Sensing, Physics and Chemistry of the Earth, 27 -9, 711–718.

Jensen J.R.,

1996, Introductory D›g›tal Image Processing, Prentice Hall, New Jersey, USA.

Liang, S., Chen, C.Y.,

1995, Conjunctive Use of GIS and Watershed Model for Environmental Protection, Proceedings of 1995 International Symposium on Geographic Information System for Environmental Protection, March 16–17, Taipei, Taiwan.

Oktay, F., Eren, R.H.,

1994. ‹stanbul Megapol Alan›n›n Jeolojisi. Bas›lmam›fl rapor, ‹stanbul Büyükflehir Belediyesi ‹mar Daire Baflkanl›¤›, fiehir Planlama Müdürlü¤ü, ‹stanbul.

222

II. Küçükçekmece’de Co¤rafi Özellikler Doç. Dr. Deniz Ekinci_Burhan Ekinci


03_KUCUKCEKMECE_COGRAFI ASIL

1/24/11

11:40 PM

Page 223

Pal, M., Mather, P.M.,

2003, An Assessment of the Effectiveness of Decision Tree Methods for Land Cover Classification, Remote Sensing of Environment, 86-4, 554–565.

Pehlivan, R., Y›lmaz, O.,

1997, Küçükçekmece Gölü'nün Su Kalitesi, Kullan›labilirli¤i Ve Kirlenme Nedenleri, Su ve Çevre Sempozyumu, TMMOB Jeoloji Müh. Odas›, Bak›rköy Belediyesi, TMMOB ‹stanbul fiubesi Yay›n›, No : 1, 2-5 Haziran 1997, ‹stanbul, 81-83.

Ritter, D.F., Kochel, R.C.,

Miller, R.J., 1995, Process Geomorphology, mcGraw-Hill, Boston.

Steele, B.M.,

2000, Combining Multiple Classifiers: An Application Using Spatial and Remotely Sensed Information for Land Cover Type Mapping, Remote Sensing of Environment, 74-3, 545–555.

Topçuo¤lu, S., Güngör, N., K›rbaflo¤lu Ç., 1997,

Küçükçekmece Gölü'nün Saptanan Baz› Çevresel Parametreleri, Su ve Çevre Sempozyumu'na Sunulan Bildiri, TMMOB Jeoloji Müh. Odas›, Bak›rköy Belediyesi, TMMOB ‹stanbul fiubesi Yay›n›, No : 1, ‹stanbul, 89.

Tunçer, M,

Do¤al Çevre Koruma Öncelikli Bir Eylem Alan›: ‹stanbul Küçükçekmece Gölü" Türkiye'de Çevre Kirlenmesi Öncelikleri Sempozyumu III, Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü, 18-19 Kas›m 1999, Kocaeli.

UTTA, 1997,

Ataköy-Büyükçekmece Aras› Sahil Düzenleme Avan Projesi", "Araflt›rma, De¤erlendirme, Planlama Rapor", UTTA Planlama, Projelendirme, Dan›flmanl›k Tic. Ltd. fiti., Yay›nlar› No: 3. www.arkitera.com www.haberbilgi.com www.ibb.gov.tr. www.iski.gov.tr. www.tuik.gov.tr

Dünden Bügüne Küçükçekmece

223


03_KUCUKCEKMECE_ARKEOLO

1/24/11

11:46 PM

Page 224


03_KUCUKCEKMECE_ARKEOLO

1/24/11

11:46 PM

Page 225

III Küçükçekmece Gölü’nde

Arkeolojik Araflt›rmalar Tarih Öncesi Yerleflim Antik Mimari Kal›nt›lar


03_KUCUKCEKMECE_ARKEOLO

1/24/11

11:46 PM

Page 226

Küçükçekmece Gölü’nde

Arkeolojik Araflt›rmalar Yrd. Doç. Dr. fiengül G. Ayd›ngün Foto¤raflar: Haldun Ayd›ngün (ITA Projesi Arflivi)

Özet

Abstract

“‹stanbul Tarih Öncesi Araflt›rmalar›” ‹TA Projesi kap-

Within the scope of “‹stanbul Prehistoric Studies” project,

sam›nda ‹stanbul Küçükçekmece Gölü k›y›lar›nda ar-

archaeological determination studies started in 2007 with

keolojik tespit çal›flmalar›na 2007 y›l›nda Kocaeli Üni-

an international scientific team, under the presidency of

versitesi’nden Yrd. Doç. Dr. fiengül Ayd›ngün baflkan-

Ass.Professor Dr. fiengül Ayd›ngün from Kocaeli University.

l›¤›nda uluslaras› bir bilim ekibiyle bafllan›lm›flt›r. ‹s-

Due to the prehistoric importance of the Yar›mburgaz

tanbul ili s›n›rlar›ndaki Yar›mburgaz Ma¤aras›’n›n ta-

Cave archaeologically, which is within the city limits of

rih öncesi dönemlerdeki arkeolojik önemi ve Küçük-

‹stanbul and because of the location of Küçükçekmece

çekmece Gölü’nün bu ma¤aran›n 1,5 km güneyinde

Lake 1,5 km. south of the cave, the district is searched for

yer almas› nedeniyle Göl k›y›s›nda olas› tarih öncesi

possible prehistoric settlements.

yerleflimler aranm›flt›r. Küçükçekmece Gölü’nün Avc›-

Near the PPNB Neolitic settlement, which was located

lar Firüzköy mevki k›y›s›nda tespit edilen PPNB Neoli-

on the coast of Avc›lar- Firüzköy, as lines of clear-cut

tik yerleflmenin yan›nda, yar›madan›n ucunda fark

stones detected at the tip of the peninsula extend into the

edilen düzgün tafl s›ralar›n›n göl içine uzanmas›n›n

lake, 2008 studies started at this point.

tespitiyle 2008 y›l› çal›flmalar›na bu noktadan bafllan›lm›flt›r. Sualt› ve Jeofizik çal›flmalar s›ras›nda Küçükçekmece Gölü’nün içinde iki ayr› dönemde imar gördü¤ü düflünülen olas›l›kla bir fener yap›s›na ait kal›nt›lar fark edilmifltir. Ayr›ca Gölün kuzeyindeki yar›madan›n üzerinde birkaç kilometrelik surlarla çevrili liman yap›s›, mendirek ile k›y›larda Hellenistik-Geç Roma-Bizans dönemlerine ait oldu¤u düflünülen çok say›da yap› kal›nt›lar› tespit edilmifltir. Yaz›l› kaynak taramalar›na göre, bu yap› kal›nt›lar›n›n Hellenistik dönemde Byzantion’un 12 mil bat›s›nda varl›¤› bilinen

In the course of underwater geophysics examinations, remains of a possible lighthouse which is thought to have been built during two different eras were detected. Furthermore, a harbour surrounded by a wall about a few kilometers long on the peninsula north of the lake, a pier and a great number of remains which are thought to date from Hellenistic-Late Roman-Byzantian eras on the coasts were detected. According to the scanning of written sources, these building remains might belong to the city “Bathonea”, known to be located 12 mile west to Byzantion in Hellenistic era.

“Bathonea” adl› kente ait olabilece¤i san›lmaktad›r. Key Words: Küçükçekmece Lake,

Anahtar sözcükler: Küçükçekmece Gölü, PPNB Ne-

PPNB Neolitic,

Bathonea, Ancient harbour, Ancient Lighthouse

olitik, Bathonea, Antik Liman, Antik Fener.

226 III. Küçükçekmece Gölü’nde Arkeolojik Araflt›rmalar Yrd. Doç. Dr. fiengül G. Ayd›ngün


03_KUCUKCEKMECE_ARKEOLO

1/24/11

11:46 PM

Page 227

stanbul’un pek fazla bilinmeyen tarih

Küçükçekmece Gölü’nün Avc›lar ve Küçükçekmece

öncesi ça¤lar›na ait yeni yerleflmeleri

sahillerinde yap›lmaktad›r. Çal›flmalar›m›z Küçük-

ve arkeolojik kal›nt›lar› tespit edebil-

çekmece ve Avc›lar Belediyesi’nin deste¤i ile sür-

mek amac›yla, Kültür ve Turizm Bakanl›¤› Kültür

mektedir. Belediye Baflkanlar›na desteklerinden ötü-

Varl›klar› ve Müzeler Genel Müdürlü¤ü taraf›ndan

rü çok teflekkür ederiz.

al›nan yüzey araflt›rmas› izni ile Kocaeli Üniversitesi Fen- Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü, Prehistorya Ana Bilim Dal› Baflkan›, Yrd. Doç. Dr. fiengül

Naviform biçimli çakmak tafl› kesici aletler.

TAR‹H ÖNCES‹ YERLEfi‹M

Ayd›ngün baflkanl›¤›nda ITA Projesi bafllat›lm›flt›r. 2007 y›l›nda bafllan›lan ilk sezon çal›flmalar› 2008 y›-

Marmara Denizi’nin kapal› bir havza oldu¤u dö-

l›nda Kocaeli, ‹stanbul, Y›ld›z Teknik, ‹ngiltere-Bris-

nemde ‹stanbul yak›nlar›ndaki Küçükçekmece Gö-

tol, KKTC-Do¤u Akdeniz, Fransa-Strazburg gibi alt›

lü’nün bulundu¤u alan oldukça derin kaz›lm›fl akar-

üniversiteden de¤iflik disiplinlerden oluflan ulusla-

su vadileri içermektedir. Son jeolojik dönemdeki

raras› otuz befl bilim insan›n›n kat›l›m›yla gereklefl-

buzullaflma sona erince denizlerin seviyesi yüksel-

mifltir. Araflt›rman›n baflkan yard›mc›l›klar›n› Emre

mifl ve ‹stanbul ile Çanakkale Bo¤az›’n› yaran deniz

Güldo¤an ve Prof. Dr. Volker Heyd üstlenmifltir.

sular› Marmara çukurlu¤unu yaklafl›k 90-120 metre

Araflt›rman›n koordinatörlü¤ü Haldun Ayd›ngün ta-

kadar doldurmufltur. Bu deniz istilas› ya da basmas›

raf›ndan yürütülmektedir. Su alt› araflt›rmalar›n bafl-

sonucunda eski vadi a¤›zlar› bo¤ularak "ria" lar or-

kanl›¤›n› Hakan Öniz, Jeoloji araflt›rmalar›n›n bafl-

taya ç›km›flt›r.

kanl›¤›n› ise Prof. Dr. fiükrü Ersoy yürütmüfllerdir.

Küçükçekmece Gölü’nün bat› yakas›, Avc›lar

Çal›flmalar önümüzdeki y›llarda da konusunda uzman

‹lçesi s›n›rlar›nda kalmaktad›r. Burada yapt›¤›m›z

uluslararas› yeni bilim insanlar›n›n kat›l›m›yla de-

incelemeler, özellikle ‹stanbul prehistoryas› için ol-

vam edecektir.

dukça ilginç verilerle karfl›laflmam›z› sa¤lam›flt›r. Av1

‹stanbul’un tarih öncesi ça¤lar›na iliflkin en

c›lar’›n Firuzköy mevkiinde Eskinoz Deresi’nin Göl’e

eski veriler Küçükçekmece ‹lçesi’nin s›n›rlar›nda yer

ba¤land›¤› noktan›n 100 metre kadar yukar›s›nda

alan eosen kökenli karstik kireçtafl› oluflumlu Yar›m-

bostan sulamak için tarla sahipleri taraf›ndan aç›lan

burgaz Ma¤aras›’ndan gelmektedir. Geçmiflte Ma¤a-

iki su açmas›ndan at›lan toprak içerisinde etrafa ya-

1

ra’da yap›lan arkeolojik araflt›rmalar ve kaz›lar Ma-

y›lan seramikler bugüne kadar Küçükçekmece civa-

¤ara’daki yaflam›n 800.000 y›l öncesinde Homo-

r›nda hiçbir örne¤ine rastlan›lmam›fl türde el yap›m›,

erektuslar döneminde kullan›lan olduvan tipi tafl

siyah balç›ktan hamurlu, mineral katk›l› ve az piflmifl

aletler ile avlad›klar› hayvan kemiklerinin varl›¤› ile

ilkel seramik örneklerini içermektedir. Baz›lar› bej

kan›tlanm›flt›r:2 ITA Projesi araflt›rma ekibi olarak

renkli olan seramik parçalar› deniz seviyesinin eksi

Yar›mburgaz Ma¤aras›’ndaki ilk araflt›rmalar Abdullah Bey taraf›ndan 1869 y›l›nda yay›nlanm›flt›r. Daha sonra 1959’da fievket Aziz Kansu ve 1963-1965’te K›l›ç Kökten, Kansu ve N. Dolunay ile 1986 y›l›nda ‹stanbul Üniversitesi’nden Mehmet Özdo¤an ve 198890 y›llar› aras›nda Güven Arsebük’ün kaz›lar›yla devam etmifltir. 2

Mehmet Özdo¤an, “Tarih Öncesi ‹stanbul”, Aktüel Arkeoloji, ‹stanbul 2008, s. 76-84.

Ma¤ara’n›n yak›n çevresindeki sulak alanlar›n ilk insan izlerini takip etmek için ideal yerler oldu¤u düflüncesiyle araflt›rman›n bafllang›ç noktas› olarak Ma¤ara’n›n önünden geçen Sazl›dere’nin Küçükçekmece Gölü’yle birleflti¤i bölge seçilmifltir ve araflt›rmalar

‹stanbul’un tarih öncesi ça¤lar›na iliflkin en eski veriler Küçükçekmece ‹lçesi’nin s›n›rlar›nda yer alan eosen kökenli karstik kireçtafl› oluflumlu Yar›mburgaz Ma¤aras›’ndan gelmektedir.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

227


03_KUCUKCEKMECE_ARKEOLO

1/24/11

11:46 PM

Page 228

4-3.50 metre aras›ndaki bir kültür tabakas›ndan gelmektedir. Seramik parçalar›n›n bir k›sm› Demir Ça¤, bir k›sm› ise Marmaray-Yenikap› kaz›lar›nda ele geçen Neolitik Ça¤ seramikleri ile benzerlik göstermektedir (Harita: 01). Kuyular›n yak›n çevresinde yap›lan arkeojeofizik GPR yöntemi sonucunda ortaya ç›kan verilerle de bu alanda olas›l›kla tarih öncesi ça¤lara ait bir köy yerleflmesinin mevcut oldu¤u anlafl›lmaktad›r. Küçükçekmece Gölü Avc›lar - Firuzköy Mevkiinde, Eskinoz Deresi’nin Göl’ü doldurarak alüvyal bir dolgu yaratt›¤› meyilli alan, dikkat edildi¤inde eski bir koy görüntüsü vermektedir. Bu koy heyelanlarla dolmufl olmal›d›r. Bu alanda aç›lm›fl iki sulama çukurundan yukar› do¤ru gidildi¤inde, GPR sonuçlar›na göre, yaklafl›k olarak çap› 50 cm olan bir kültür seviyesi profillerin tümünde gözlemlenmifltir – 300 x 100 metre olarak al›nan ölçüm bölgesinde 300 x 70 metre boyutlar›nda bu kültür katman› takip edilmifltir. Tüm ölçümler sonucunda belirlenen organik malzeme

Yar›mburgaz Ma¤aras›.

içerikli ve killi olarak tespit edilen katman, yaflam kat› olarak de¤erlendirilmifltir. Bölgede Neolitik dö-

Bu da bize Yar›mburgaz’da yaflam›n› sürdüren

nemden itibaren uzun süre kullan›lan yap› malzeme-

insan topluluklar›n›n Küçükçekmece civar›nda av-

lerinin a¤aç ve bitkisel dokulardan oldu¤u düflünüle-

lanm›fl ve hatta sonradan bölgeye yerleflmifl olabile-

rek kal›nlaflmalar›n oldu¤u yerlerde ahflap yap›lar›n

ceklerini düflündürmektedir. Ma¤ara’n›n 6 km güne-

olabilece¤i san›lmaktad›r:3

yinde Firüzköy yak›nlar›ndaki bu yar›mada üzerinde

Seramik ve çakmaktafl› aletlerin ele geçti¤i

Paleolitik dönem insan gruplar›n›n avlad›klar› hay-

alan, co¤rafi aç›dan incelendi¤inde, binlerce sene

van derilerini yüzmüfl, ifllemifl, ayr›ca kemik ve a¤aç-

evvel önünden dere geçen ve Göl ile birleflen küçük

lar› sürterek sivriltmifl olabilecekleri muhtemeldir.

bir koy fleklinde olufltu¤u anlafl›lmakta ve yaflam için

Bu nedenle, söz konusu alan›n paleolitik atölye olup

uygun bir konumda oldu¤u görülmektedir. Eflkinoz

olmad›¤› konusundaki sorular›m›za gelecek y›llarda-

Deresi’nin do¤usundaki karfl› yamac›, Göl üzerinde

ki çal›flmalar›m›z›n cevap verece¤i kan›s›nday›z. Bu

sonradan oluflmufl bir yar›mada biçimindedir. Bu ya-

alanda da Özdo¤an taraf›ndan Çanak Çömlek Öncesi

r›madan›n bat›s›nda Yar›mburgaz’›n Paleolitik döne-

Neolitik (PPNB) yaklafl›k MÖ 9600-6000 olarak ta-

minin (MÖ 800.000-10.000) tafl alet endüstrisine

rihlenen Naviform çekirdekler de ele geçmifltir (Re-

çok benzeyen pek çok sat›r, k›y›c› sat›r, a¤›rl›k ve

sim: 1). Bu çekirdekler Avrupa co¤rafyas›nda ilk kez

sürtme tafl alet ele geçmifltir.4

ele geçmesi nedeniyle bilimsel aç›dan oldukça önem-

3

228

III. Küçükçekmece Gölü’nde Arkeolojik Araflt›rmalar Yrd. Doç. Dr. fiengül G. Ayd›ngün

fiengül Ayd›ngün, “‹stanbul’da Bir Neolitik Yerleflme Avc›larFiruzköy”, KOU Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Araflt›rma Dergisi, 1, Kocaeli 2008, s. 93-100.

4

‹TA projesi Araflt›rma Baflkan Yard›mc›s› Prehistoryen Emre Güldo¤an taraf›ndan yap›lan de¤erlendirmelere göre.


03_KUCUKCEKMECE_ARKEOLO

1/24/11

11:46 PM

Page 229

Küçükçekmece’de gün bat›m›


03_KUCUKCEKMECE_ARKEOLO

1/24/11

11:46 PM

Page 230

lidirler (Harita: 02). Buluntular›m›z Avrupa co¤rafyas›nda çanak çömlek yap›lmadan tar›msal faaliyetlerin bafllam›fl olabilece¤inin ilk kan›tlar› olmas› aç›s›ndan dikkatleri üzerine çekmektedir.

ANT‹K L‹MAN 2007 ve 2008 y›llar›nda yap›lan arkeolojik yüzey araflt›rmalar›nda Küçükçekmece Gölü’nün kuzeyinde üçgen biçimli düzgün kesme tafl s›ralar›ndan oluflan 430 metre uzunlu¤unda sur sistemli, mendire¤i ve Göl içinde su alt›nda temelleri kalm›fl feneriyle? MS 3.-4. yüzy›llara ait oldu¤u san›lan bir liman yap›s› tespit edilmifltir. I- SURLAR 2007 y›l›nda yap›lan yüzey araflt›rmas› s›ras›nda Kü-

HAR‹TA ÜZER‹NDE NUMARALANDIRILAN ALANLAR 01. Neolitik- Demir Ça¤ Yerleflim ‹zleri. 02. Paleolitik tafl alet atölyesi ve Naviform Çakmak Tafl› Aletler. 03. Antik Liman Sur duvarlar›. 04. Sur duvarlar›. 05. Mendirek Kal›nt›s›. 06. Antik Fener Yap›s›. 07. Antik Yol. 08. Yap› kal›nt›lar› ve iskele kal›nt›lar›. 09. Geç Roma Sur kal›nt›lar› (‹mparator Konstantin Dönemi) 10. Geç Roma Yap› Kal›nt›lar› (Hamam?). 11. Yap› kal›nt›lar› ve iskele kal›nt›lar›.

çükçekmece Gölü’nün kuzeyinde yer alan yar›madan›n en uç k›y›s›nda 15-20 metre uzunlu¤unda bir duvar formunun Göl’ün içine do¤ru ilerledi¤i tespit edilmifltir. Bu nedenle 2008 y›l›ndaki arkeolojik çal›flmalar›m›za su alt› araflt›rmac›lar›n›n da dâhil edilmesi kararlaflt›r›lm›flt›r. 2008 y›l› araflt›rma ekibi kara ve sualt› olarak bölgeyi koordineli bir biçimde taramaya bafllam›fllard›r. Sualt› çal›flmalar› Akdeniz Üniversitesi’nden Hakan Öniz baflkanl›¤›nda yürütülmüfltür. Kara ekibinin bafl›nda Bristol Üniversitesi’nden Prof. Dr. Volker Heyd yer alm›flt›r. Her iki ekip de 2007 y›l›nda tespit edilen Göl içine do¤ru uzanan duvar formunun karadan ve su içinden takibi üzerinde yo¤unlaflm›flt›r. ‹lk verilere göre yar›madan›n kuzeydo¤u do¤rultusunda 95 metre (Resim: 2a), kuzeybat› do¤rultusunda ise 200 metre uzunlu¤unda, ortalama 135 cm eninde bir duvar formu tespit edilmifltir (Resim: 2b). Bu iki duvar yar›madan›n ucunda bir yap›yla (kule?) birleflerek üçgen bir biçim almaktad›r. Bunun ya-

230

III. Küçükçekmece Gölü’nde Arkeolojik Araflt›rmalar Yrd. Doç. Dr. fiengül G. Ayd›ngün

Sur duvar› kuzeydo¤u yönünden (2a)


03_KUCUKCEKMECE_ARKEOLO

1/24/11

11:46 PM

Page 231

n›nda ayn› kal›nl›kta bir hatt›n güneydo¤u taraf›ndan karaya (güneybat›) do¤ru devam etti¤i görülmüfltür. Bristol ve Strazburg Üniversitesi ekipleri taraf›ndan karada yap›lan jeofizik araflt›rmalar› denize do¤ru üçgen bir ç›k›nt› yapan alan›n kuzeyinden geçen bir bafl-

Sol Antik Liman.

ka duvar›n varl›¤›n› tespit etmifllerdir. Bu durumda

Sa¤ Sur duvarlar› kuzeybat› yönünden (2b).

ortaya ç›kan görüntü iki yandan denize k›y›s› bulunan ve kuzeyde karadan üçgeni tamamlayan uzun bir sur duvar›n› an›msatmaktad›r (Plan: 1), (Harita: 03, 04). Söz konusu duvar›n yap›m›nda kullan›lan tafl

formunun kuzeybat› taraf›nda birbirine yak›n durum-

bloklar aras›nda devflirme olarak kullan›lm›fl mal-

da suyun içinde iki yap› parças› ve karada bir sütun

zemeler de bulunmaktad›r. Henüz kesin bir tarihle-

parças› bulunmaktad›r. Karada ve suyun içindeki bu

me yap›lmam›fl olmas›na karfl›n bu malzemelerin

buluntular›n aras›nda 55 cm eninde ana duvara para-

Helenistik veya Erken Roma dönemlerine ait oldu-

lel bir baflka duvar formu daha görülmüfltür.

¤u düflünülebilir.

Çal›flmalar s›ras›nda alan›n üzerindeki diken-

Duvar›n tarihlemesi için yeterli kan›t flimdilik

li çal›lar ve otlar zorluk yaratmaktayd›. Bu nedenle

bulunamam›flt›r. Bu alan Osmanl› Döneminde de

Küçükçekmece Belediye Baflkanl›¤› Park ve Bahçeler

imar görmüfltür. Yar›mada’da duvar›n iç s›n›rlar›nda

Müdürlü¤ü elemanlar› taraf›ndan üç gün süren bir

olan Osmanl› yap›lar›na ait duvar formlar› ve havuz

çal›flmayla alan içindeki otlar temizlenmifltir. Bu te-

yap›s› k›smen ayaktad›r. Havuzun taban›nda kaçak ka-

mizlikten sonra o ana kadar görülmeyen baflka duvar

z›c›lar taraf›ndan aç›lan delikten, afla¤›da daha önceki

kal›nt›lar› da ortaya ç›km›flt›r. Ayr›ca, otlarla kapan-

dönemlerden kalma bir sarn›c›n varl›¤› anlafl›lmakta-

m›fl olan çukurluklar ve yükseltiler pek çok yap› duva-

d›r (Resim: 3). Yüzeyde önceki dönemlere ait malze-

r›n›n (en az 7 farkl› yap›ya ait) habercisi olmufltur.

menin görülmemesi Osmanl› dönemindeki yerleflim

Alan›n içinde ve d›fl›nda yap›lan jeofizik araflt›rmala-

için yap›lan çevre temizli¤i olarak aç›klanabilir. Duvar

r› da bu düflünceyi desteklemektedir.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

231


03_KUCUKCEKMECE_ARKEOLO

1/24/11

11:46 PM

Page 232

Kule yap›s›n›n Göl içindeki temel kaz›nt›s› (3).

Yar›madan›n ucunda bulunan yap›n›n formu

özelli¤i tafl›d›¤› görülmüfltür. Göl içinde hemen her

tam olarak tespit edilemese de ilk bak›flta bir kule izle-

gün esen hâkim rüzgâr ço¤unlukla kuzeydo¤u yö-

nimi vermektedir. Suyun alt›nda devam eden duvar

nünden gelmektedir. Yar›mada bu yöndeki rüzgâr›n

formu, kum, çak›l ve deniz kabuklar›ndan oluflan dip

yaratt›¤› sert dalgalar› kesmektedir. Bu do¤al özellik,

yap›s› ve yosunlarla örtülü durumdad›r. (Azot ve fos-

yar›madan›n di¤er yönünde gemiler için emniyetli

fattan beslenen bu yosun örtüsü Göl’ün her yerinde

bir demirleme alan› yaratmaktad›r (Harita: 05). Gü-

dibi kapatm›fl ve görüflü engellemifl durumdad›r) Hem

nümüzde yar›mada yak›nlar›ndaki su derinli¤i orta-

bu yap›n›n hem de duvar formunun derinli¤i tespit

lama 4 metredir.

edilmemifltir. Bu yap› Göl’ün deniz giriflinin tam kar-

Derinlik k›y›ya do¤ru yaklaflt›kça artmaktad›r.

fl›s›nda bulunmaktad›r. Göl’ün hemen hemen tüm k›-

Bu nedenlerle gemilerin yar›madan›n duvarlar›na bir

y›lar› burada bulunan bir kuleden rahatça görülebilir.

r›ht›m gibi yanaflmas› mümkün gözükmemektedir. Öte

Dolay›s›yla Göl’ün en hâkim noktas› üzerine yap›lm›fl

yandan Göl’e akan akarsular›n tafl›d›¤› alüvyonlar›n

olabilen bu kuleyle Göl girifl ç›k›fllar›n› denetlemek

Göl’ü doldurdu¤u bilinmektedir. Dolay›s›yla liman›-

5

(veya gözlemek) mümkün olabilmektedir. (Resim: 3).

n›n kullan›ld›¤› dönemlerdeki su derinli¤i hakk›nda bugün için yeterli bilgi yoktur. Ancak mevcut derinlik-

2- MEND‹REK

te dahi boyu 30, eni 10 metre, su kesimleri 2 metre olan

Çal›flmalar süresince, Küçükçekmece Gölü üzerin-

ticaret gemilerinin (Yuvarlak gemi - Bronz Ça¤›ndan

deki yar›madan›n ayn› zamanda do¤al bir mendirek

Erken Bizans dönemine kadar benzerleri Akdeniz’de

232

III. Küçükçekmece Gölü’nde Arkeolojik Araflt›rmalar Yrd. Doç. Dr. fiengül G. Ayd›ngün

5

Ayd›ngün fi. ve H. Öniz, “ ‹stanbul Küçükçekmece Gölü Arkeolojik Tespit Çal›flmalar›”, SBT’08 12. Sualt› Bilim ve Teknolojileri Toplant›s›, 2008, s. 38-47.


03_KUCUKCEKMECE_ARKEOLO

1/24/11

11:46 PM

Page 233

Göl üzerinde Side Scan Sonar çal›flmas› (3).

kullan›lm›flt›r) iskelelere yanaflmalar› mümkündür.

kün de¤ildir. Ancak duvarlar daha küçük çapl› sald›-

Side Scan Sonar (Yandan Taramal› Sonar) çal›flmas› s›-

r›lar ve asayifl olaylar›na karfl› görece bir güvenlik

ras›nda da k›y›dan 100 metre kadar aç›kta yar›madan›n

sa¤layabilir. Söz konusu yap› askerî bir garnizonun

karfl›s›ndaki güney k›y›s›nda iskele ayaklar› olabilecek

mevzilendirildi¤i bir kale-liman da olabilir. Liman

görüntüler tespit edilmifltir (Resim: 4).

en az 10 Triremeyi (3 s›ra kürekçili savafl gemisi, eni

Duvar formlar› bulunmufl olan söz konusu ya-

4, boyu 40 metre, su kesimi 1 metre, Roma dönemi)

p›y› tarihlemek flu an için mümkün de¤ildir. Ancak

rahatl›kla bar›nd›racak kadar büyüktür. Bu alana

çal›flma s›ras›nda Göl k›y›s›nda bulunan di¤er yap›-

mendire¤in korudu¤u “kaleden?” uzak bölgeyi de dâ-

larla birlikte tarihlendi¤i ve de¤erlendirildi¤i takdir-

hil edersek (Mendirek ile güney k›y›s› aras›) en az üç

de, o dönemlerde kent d›fl›nda (‹stanbul-Konstanti-

kat› geminin bar›nmas› mümkündür.

nopolis) bu tip müstahkem yap› ve yerleflimlerin olmas› do¤ald›r.

3- ANT‹K FENER

4. yüzy›lda Got ve Germen’ler ‹stanbul’a kadar

G öl’e k›y›s› olan Avc›lar’dan Küçükçekmece’ye kadar

dayanm›fllard›r. 6. yüzy›lda Avar, Arap, Bulgar ve

bütün yerel halk göl ile ilgili ayn› efsaneyi anlatmak-

Bozk›r göçerleri bat›dan ‹stanbul’a sald›r›yorlard›.

tad›r. Efsane, caminin minaresinin hâlâ cuma günle-

fiüphesiz ki bu kadar küçük ve duvarlar› ince (‹stan-

ri sabah ezan› okundu¤unda görünmesiyle sona erer.

bul’un normal sur duvarlar› yaklafl›k 5 metre eninde-

Minarenin göründü¤ü yer olarak yar›madan›n aç›kla-

dir) bir yap›n›n bu tür sald›r›larla bafl etmesi müm-

r› tarif edilir. Gerçekten de söz konusu bu yerde yap›

Dünden Bügüne Küçükçekmece

233


03_KUCUKCEKMECE_ARKEOLO

1/24/11

11:46 PM

Page 234

Sol Su alt›ndaki antik fener kal›nt›s›na ait düzgün kesimli mermer bloklar (5). Sa¤ Antik Fener-Plan 2

aras›nda flerit fleklinde bir s›¤l›k bulunmaktad›r (Harita: 06). Söz konusu s›¤l›¤a kendi araflt›rma botumuz da sürtmüfltür. Hem bu s›¤l›¤a karfl› uyarmak hem de liman›n yerini göstermek amac›yla farkl› iki zamanda buraya deniz fenerleri yap›lm›fl olabilir. Büyük blok tafllarla yap›lm›fl olan yap› kal›nt›s›ndan al›nan harç malzemesiyle TEM alt›, Sazl›dere taraf›nda bulunan sur kal›nt›lar›ndan (4. yüzy›lda ‹mparator Konstankal›nt›lar›, duvar formlar›, mermer döfleme parçalar›,

tin taraf›ndan yapt›r›lm›fl olabilir) al›nan harç örnek-

seramik kal›nt›lar ve çok miktarda kiremit-tu¤la par-

leri karfl›laflt›r›lm›fl ve çok benzer malzemeden ayn›

çalar› bulunmaktad›r. Kal›nt›lar aras›nda suyun he-

yöntemle yap›ld›¤› görülmüfltür. Söz konusu yap›n›n

men alt›nda ahflap bir kaz›k da bulunmufltur. Bu kaz›k

tam ifllevini, büyüklü¤ünü ve yüksekli¤ini anlayabil-

olas›l›kla Küçükçekmeceli bir bal›kç›n›n tekneleri

mek için kaz› yap›lmas› gereklidir (Resim: 5).

oraya çarpmamak için iflaret olarak yerlefltirdi¤i bir a¤aç parças›d›r. Su seviyesindeki de¤ifliklikle kaz›k

4- ANT‹K ÇAPA ‹ZLER‹

bazen ortaya ç›kmakta ve bu zaman Ezan zaman›na

2008 y›l› çal›flmalar›nda Göl’ün kuzeybat›s› ile güney-

denk geldi¤i zaman o inan›fl beslenmektedir. K›smen

bat›s› aras›nda kalan alan›n bir bölümü ile yar›mada-

veya tamamen deniz kabuklular›n›n kal›nt›lar›ndan

n›n güneyinde kalan limanl›k alan Hakan Öniz bafl-

oluflan dip yap›s› ve yosunlar dibi kapatm›flt›r. Suyun

kanl›¤›nda KKTC Do¤u Akdeniz Üniversitesi Su Alt›

bilinen kirlili¤iyle sualt›nda görüfl 70 ila 20 cm ara-

Ekibi taraf›ndan, Küçükçekmece Belediyesi Baflkanl›-

s›nda de¤iflmektedir. Söz konusu kal›nt›lar›n ne ol-

¤›’n›n tahsis etti¤i tekne ve zodyak kullan›larak side

du¤u hakk›nda fikir edinebilmek amac›yla görünebi-

scan sonar (yandan taramal› sonar) ile k›smen taran-

lenler üzerinde çizim çal›flmas› yap›lm›flt›r. Ortaya iki

m›flt›r. Göl içinde arkeolojik nitelik içeren tüm görün-

farkl› yap›n›n temelleri ç›km›flt›r (plan- 2). Söz ko-

tüler GPS ile al›nan koordinatlar›yla birlikte kaydedil-

nusu yükselti bugün oldu¤u gibi geçmiflte de deniz ta-

mifltir. 2008 y›l›nda tüplü dal›fl izni olmad›¤› için gö-

fl›tlar› için risk yaratmaktad›r. Bu yap› ile yar›mada

rüntülerin arkeolojik kal›nt› olup olmad›klar› anlafl›-

234

III. Küçükçekmece Gölü’nde Arkeolojik Araflt›rmalar Yrd. Doç. Dr. fiengül G. Ayd›ngün


03_KUCUKCEKMECE_ARKEOLO

1/24/11

11:46 PM

Page 235

lamam›flt›r. Elde edilen sonar görüntülerinde, daha çok liman bölgesinde olmak üzere 6 adet Geç RomaBizans demir çapas› (V ve T çapa formunda) bulundu¤u tahmin edilmektedir. Ayr›ca, güney k›y›s›nda, yak-

Sol Antik yol kal›nt›s›.

lafl›k 100 metre aç›kta üç adet yan yana iskele kaz›¤› oldu¤u tahmin edilen görüntü bulunmaktad›r. Bu so-

Sa¤ Unguanterium (koku ya da merhem fliflesi) M.S. 5-6 yy. (7)

nuçlar yar›madan›n güney ucundaki alan›n bir liman

Alt Roma Villas› Plan›-Plan 3

oldu¤u tezini destekler görünmekte olup Göl içinde bat›k gemilerin varl›¤›na iflaret etmektedir. p›lan tespit çal›flmalar› s›ras›nda çok say›da yap›sal kaAntik Mimari Kal›nt›lar

l›nt› izine rastlan›lm›flt›r. Ayr›ca, k›y›ya paralel giden

Yar›madan›n güneyindeki antik liman yap›s› varl›¤›

bir antik yol tespit edilmifltir. Mermer ya da kireç ta-

d›fl›nda baflka yap›sal izlerin olup olmad›¤›n› anlamak

fl›ndan yap›lma, düzgün üst s›ra kesme tafllar› ve alt s›-

üzere çal›flmalar hem yar›madan›n çevresi hem de

radaki küçük tafllar ile sabitlefltirilmifl iflçilik gösteren

Göl’ün do¤u k›y›lar›na kayd›r›lm›flt›r. Burada amaç,

bu yol tipik Roma dönemi yap›lar›ndan olmal›d›r. Yo-

bir liman›n yak›n›nda bir kent dokusunun da olmas›

lun kenarlar›nda ise bir k›sm› topra¤a gömülü sütun

gereklili¤idir. Yar›madan›n kuzeyindeki k›y›larda ya-

parçalar› da¤›lm›fl durumdad›r (resim: 6, harita: 07).

Dünden Bügüne Küçükçekmece

235


03_KUCUKCEKMECE_ARKEOLO

1/24/11

11:46 PM

Page 236

K›y›da 5 küçük tafl iskele kal›nt›s›yla çok say›da duvar formu ve çok fazla miktarda seramik malzeme ile mermer parçalar bulunmufltur. Baz› duvar formlar› suyun içinde devam etmektedir. Formlar yaklafl›k 3 km boyunca birbirine ba¤lant›s›z duvarlar fleklinde hemen hemen kesintisiz bir biçimde devam etmektedir (harita: 08). Mevcut formlar Roma ve Erken Bizans dönemi k›y› villalar›n› göstermektedir. Buradan tarihleme için al›nan ve üzerinde (EPARKOU) damgas› bulunan bir Unguanterium6 MS 5.-6. yüzy›la tarihlendirilmifltir.7 (resim: 7). Küçükçekmece ‹lçesi s›n›rlar›n› kapsayan Göl’ün do¤u k›y›lar›nda yap›lan tespit çal›flmalar›nda çok say›da kal›nt› izine rastlanm›flt›r. Türkiye Atom Enerjisi Kurumu arazisi içinde kalan ve yar›madaya bakan k›y› fleridinde özel konutlara ait olabilecek befl k›sa tafl iskele ve çok say›da duvar formu ile çok fazla miktarda seramik malzeme ile mermer parçalar bulunmufltur. ‹skeleler 5-8 metre aras›nda de¤iflen uzunluklar› ve 2-3 metre enleriyle küçük teknelerin yanaflabilecekleri yeterliliktedir. Mevcut formlar burada da Roma dönemi k›y› villalar›n› göstermektedir (resim: 8, 8a, plan: 3) ‹ki iskelenin duvar formlar›yla ba¤lant›lar›n› gözle takip etmek mümkündür. Duvarlar›n bir bölümü suyun alt›ndad›r. Formlar yaklafl›k 2500 metre boyunca birbiriyle ba¤lant›s›z duvarlar biçiminde he-

Üst Küçükçekmece sahilinde yap› temelleri (8a).

men hemen kesintisiz bir flekilde devam etmektedir. Yar›madan›n do¤u k›y›lar› ile Küçükçekmece

Alt Tafl iskele (8b).

Atom Enerjisi Kurumu Nükleer Enerji Araflt›rma ve E¤itim Merkezi k›y›lar›nda görülen yo¤un Antik Ça¤

6

yap›laflma izleri burada bir kentin varl›¤›na iflaret et-

unutulmufl olabilece¤i ilk akla gelen olas›l›klardan-

mektedir. Söz konusu mimari kal›nt›lar ve seramik

d›r. Bunun yan›nda Trak sald›r›lar› ya da Konstanti-

parçalar› iflçiliklerinden bölgede Helenistik ve Geç

nopolis’in ekonomik büyümesi sonucunda bölgenin

Roma’ya kadar bir yaflam dönemi göstermektedir. Bu

ifllevini yitirerek terk edilmesi gibi ihtimaller de bu-

nedenle kentin ve liman›n ayn› dönemde belki bir je-

lunmaktad›r. ‹leriki senelerde yap›lacak olan çal›fl-

olojik (deprem ya da tusunami) olay sonunda kulla-

malar ve kaz›larla bölgenin durumu hakk›nda detayl›

n›lamaz hale gelerek terk edilmifl, zaman içinde de

bilgilere ulafl›labilinecektir.

236

III. Küçükçekmece Gölü’nde Arkeolojik Araflt›rmalar Yrd. Doç. Dr. fiengül G. Ayd›ngün

Unguanterium: Antik Ça¤da piflmifl toprak ve camdan üretilen koku ya da merhem kaplar›. 7

Arkeolog Serkan Doldur taraf›ndan yap›lan unguanterium çal›flmas› sonucunda (EPARKOU) yaz›s›n›n bir yer ad› olmad›¤›, bu yaz›n›n kifli ya da kurum ad› olabilece¤i ortaya ç›km›flt›r. Prof. Dr. Mustafa H. Sayar “Eporkou” ibaresinin yerel bölge yöneticisini ifade etti¤ini bildirmifltir.


03_KUCUKCEKMECE_ARKEOLO

1/24/11

11:46 PM

Page 237

Eldeki veriler yaz›l› kaynak taramalar›yla de¤erlendirildi¤inde, Küçükçekmece Gölü üzerindeki yar›mada ile sahilindeki tüm alan›n antik yazarlar ve co¤rafyac›lar taraf›ndan Konstantinopolis’in 12 mil (20 km) kadar bat›s›nda varl›¤›na iflaret edilen ve Küçükçekmece Gölü yak›nlar›nda olmas› gereken ancak, lokalizasyonu bugüne kadar yap›lamam›fl antik liman kenti “Bathonea?”olabilece¤i üzerinde a¤›rl›k kazanmaktad›r. ‹stanbul’un de¤iflik yerlerinde ele geçen ‹stanbul Arkeoloji Müzelerinde korunmakta olan yaz›tl› steller ve Tersane Lahti olarak isimlendirilen bir lahit üzerindeki “Bathoneal› Rufus’un o¤lu Damas 33 yafl›nda öldü.” yaz›s›ndan ayr›ca Sazl›dere’nin antik ad›n›n Bathinias olmas›n-

Üst Bathonea yaz›tl› lahit (‹stanbul Arkeoloji Müzesi) (9).

dan bölgede Byzantion’a ba¤l› bir mahalle ya da kent olmas› gerekti¤i Semavi Eyice taraf›ndan bildiril-

Orta Göl içinde Geç Roma Dönemi lahti. (10)

8

mektedir (Resim: 9).

Alt Tarih öncesi ça¤lar›n deniz ulafl›m›nda kullan›lm›fl bir tafl çapa.

Tarihçi Procopius’e göre Konstantinopolisli soylular t›pk› eski Baflkent Roma’n›n yak›n›ndaki Ostia’da oldu¤u gibi y›l›n neredeyse bütün bir yaz›n› deniz k›y›s›ndaki kent d›fl›ndaki malikânelerinde geçirmektedir. ‹mparatorun maiyeti ile senatörler ve soylular›n kent d›fl›na saray ve malikâneler infla ettikleri baflka kaynaklarca da yaz›lm›flt›r. ‹mparator Konstantin’in Byzantion’u baflkent ilan edip kendi ad›n› verdikten sonra (MS 330) Roma’dan gelen soylular›n kent d›fl›nda deniz k›y›s›na villalar infla ettikleri de bilinmektedir. Bütün bunlar en yak›n tatl› su gölü olan ve denizle ba¤lant›s› bulunan Küçükçekmece’nin hem kara av› (Bugün dahi göçmen kufllar taraf›ndan tercih edilmektedir.) hem de lezzetli bal›klar›yla deniz av› için bir tatil yeri oldu¤unu ortaya koymaktad›r. Konstantinopolis’in kente bat›dan girifli sa¤layan Zeytinburnu taraf›ndaki Alt›n Kap›s› (Port Aurea) Via Egnetia yoluyla Küçükçekmece Gölü k›y›-

8

Semavi Eyice, “Tarihte Küçükçekmece”, Güney-Do¤u Avrupa Araflt›rmalar› Dergisi 6/7, 1978, s. 57-120.

s›ndaki (Menekfle taraf›) Region’a ba¤lanmaktad›r. Procopius’un belirtti¤ine göre bu yol ‹mparator Jus-

Dünden Bügüne Küçükçekmece

237


03_KUCUKCEKMECE_ARKEOLO

1/24/11

11:46 PM

Page 238

tinianus dönemine kadar (557) batakl›k bir yoldur.

SONUÇ

Daha sonra çok büyük tafllarla döflenerek yeniden yap›lm›flt›r.9

2007 ve 2008 y›llar›nda Küçükçekmece Gölü çevre-

Göl k›y›lar›nda tespit etti¤imiz yap›lar ‹mpa-

sinde, Kültür ve Turizm Bakanl›¤›n›n izinleri ve Avc›lar

rator Justinianus döneminden daha önceki y›llarda

ile Küçükçekmece Belediyelerinin deste¤i ile yürüttü-

yap›lm›fl iseler, yap› sahipleri batakl›k bir yolda yol-

¤ümüz arkeolojik araflt›rmalarda elde edilen verilere

culuk etmek yerine küçük yelkenli teknelerle deniz

göre; ülkemizin ve Avrupa’n›n en eski insanl›k tarihi

yoluyla Konstantinopolis’ten (Sultanahmet civar›n-

izlerinden, Neolitik, Demirça¤, Helenistik, Roma, Bi-

dan) bir günlük k›sa yolculukla yazl›klar›na gelerek

zans, Osmanl› ve günümüze kadar yüz binlerce y›ld›r

burada yazlar›n› geçirmifl olabilirler.

kesintisiz bir kültürel yaflam›n oldu¤u anlafl›lm›flt›r. Bölge jeolojik konumundan ötürü yüz binlerce y›ld›r insanl›¤›n en kolay yaflayabilece¤i ender co¤rafyalardan birisi konumundad›r (resim: 10). Nehir, göl ve denizin bir arada bulundu¤u bu konuma dünyada çok az yerde rastlan›lmaktad›r. Göl çevresinde ma¤ara yaflant›s›ndan ç›k›p nehir ve gölün birleflme noktalar›nda bitkisel evler yaparak Mezolitik yaflama geçen avc›, bal›kç› ve toplay›c› insan topluluklar› ile ilk tar›msal faaliyetlere bafllayan Neolitik topluluklara dair izler tafl›maktad›r. Eskinoz Nehri kenar›nda ele geçen tafl bir çapa da insanl›k tarihinin en eski denizcili¤ine iflaret ederken (Resim: 11), Göl içinde tespit edilen demir çapalar, Roma ve Bizans’tan beri ‹stanbul çevresinin deniz ticaretinin Küçükçekmece Gölü üzerinden yap›lm›fl olabilece¤inin göstergesidir. Yaz›l› kaynaklarda pek fazla söz edilmeyen Küçükçekmece’nin Bizans limanlar›, geçmiflte ‹stanbul’un en hareketli günleri olan Do¤u Roma ‹mparatorlu¤u’nun baflkenti Konstantinopolis oldu¤u dönemde herhalde uzak denizlere aç›lan gemicilerin kentten ayr›l›rken ya da kente yaklafl›rken u¤rad›klar› ilk ya da son limanlar› durumunda olmal›d›r. Bu nedenle Küçükçekmece limanlar›nda ticaretin fazla yo¤un olmad›¤›, ancak, küçük çapl› mal b›rakma ve dinlenme amaçl› ya da daha çok f›rt›nal› havalarda korunma amaçl› kullan›lm›fl olabilece¤ini sanmaktay›z.

238

III. Küçükçekmece Gölü’nde Arkeolojik Araflt›rmalar Yrd. Doç. Dr. fiengül G. Ayd›ngün

9

Prokopius, ‹stanbul'da Justinianus Döneminde Yap›lar 1. Kitap, Arkeoloji ve Sanat Yay›nlar›, ‹stanbul 1994., Prokopius, Bizans'›n Gizli Tarihi, Arkeoloji ve Sanat Yay›nlar›, ‹stanbul 1999.


03_KUCUKCEKMECE_ARKEOLO

1/24/11

11:46 PM

Page 239

Aynen Marmaray-Yenikap› kaz›lar›nda ortaya

takl›k alan ile Göl üzerinde yap›lacak detayl› Arkeoje-

ç›kar›lan Teodosius Liman› kaz›lar›nda10 oldu¤u gibi

ofizik GPR yöntemi ile bu bat›klar›n tespiti günümüz-

Göl içinde ve de özellikle Eskinoz Deresi’nin kuze-

de mümkün durumdad›r.

yindeki Spradon antik kentine do¤ru uzand›¤› 5.5 ki-

Bölgenin ilk insan topluluklar›ndan bu yana

lometrelik hat boyunca, f›rt›nadan ya da do¤al olay-

yaflamak ve avlanmak için son derece ideal olmas› so-

lardan batm›fl tekne kal›nt›lar›n›n batakl›k alan al-

nucunda hem Bizans hem de Osmanl› zaman›nda da

t›nda kalm›fl olmas› büyük bir olas›l›kt›r. Antik Ça¤

özellikle yazl›k ve av alan› olarak tercih edildi¤i bilin-

denizcili¤ine ait teknelerin günümüzde batakl›k hali-

mektedir. Genellikle Göl çevresinde Bizans impara-

ne gelmifl dere hatt›nda ve Göl içindeki batakl›kta bu-

torlar› ile daha sonraki Osmanl› döneminde, padi-

labilece¤inin de mümkün oldu¤unu sanmaktay›z. Ay-

flahlar›n yazl›klar›n›n ve av köflklerinin yapt›r›lmas›

r›ca bu batakl›k alan›nda bölgede yüz binlerce y›l ön-

bofluna de¤ildir.

ce yaflam›fl insan iskeletlerini de sa¤lam bir flekilde

Araflt›rmalar›m›z s›ras›nda karfl›laflt›¤›m›z ta-

bulabilmemiz mümkündür. Çünkü batakl›k alanlar

fl›nmaz ve tafl›n›r buluntular›n de¤erlendirilmesi so-

ayn› zamanda içine ald›¤› organik maddeleri sa¤lam

nucunda Küçükçekmece Gölü’nün arkeolojik ve je-

olarak saklayabilmektedir. ‹nsanl›¤›n atalar› olan

olojik aç›dan ‹stanbul kent tarihi aç›s›ndan son dere-

Homoerektus ve Homosapienslere ait bir iskelet ka-

ce yüksek bir öneme sahip oldu¤u aç›kt›r. Bu çal›fl-

l›nt›s›n›n bölgede bulunmas› bilim dünyas›n›n gözü-

malar›n daha genifl bir ekip ve kaynakla hem kara

nü hemen Küçükçekmece’ye çevirmesine neden ola-

hem de sualt› kaz›lar›yla devam etmesi planlanmak-

cak ve bölge insanl›k tarihi aç›s›ndan kan›tlanabilmifl

tad›r. Bölgenin kültürel geçmiflinin ortaya ç›kar›lma-

verilere sahip dünyan›n en önemli noktalar›ndan bi-

s›ndaki çal›flmalar›m›za maddi ve manevi destekleri-

ri say›lacakt›r. Fosil insan iskeletlerine sahip olabi-

ni esirgemeyen Küçükçekmece ve Avc›lar Belediyele-

len çok az say›da yer bulunmaktad›r. Bu nedenle ba-

rine en derin teflekkürlerimizi sunar›z.

10

Dünden Bügüne Küçükçekmece

239

Karamut, ‹smail ve di¤erleri, Gün Ifl›¤›nda ‹stanbul’un 8000 y›l› Marmaray, Metro, Sultanahmet Kaz›lar›, Vehbi Koç Vakf›, ‹stanbul, 2007 .


03_KUCUKCEKMECE_ARKEOLO

1/24/11

11:46 PM

Page 240

KAYNAKÇA Abdullah Bey,

“Die Umgebung des See’s Kütschücktschekmetche in Rumelien”, Verhanrlungen der k.k Geologischen Reichsanstalt, 12, 1869, s. 263-265.

Arsebük, Güven,

“‹ki Milyon Y›l Öncesinin Tafl Aletleri”, Tarih ve Toplum, 8. 45: 1987, s. 165-169.

Arsebük, Güven,

“Yar›mburgaz, a Lower Paleolithic Cave Site near ‹stanbul”, M. Frangipane et al. (eds.) Between the Rivers and over the Mountains, Archaeologica Anatolica et Mezopotamica Alba Palmieri Dedicata: Dipartimento di Scienze Storiche Archeologiche e Antropologiche dell” Antichita Universita di Roma, Roma 1993, s. 23-36.

Arsebük, Güven,

“Yar›mburgaz Ma¤aras› Pleistosen Arkeolojisi ile ‹lgili Son Çal›flmalara 1997 Gözüyle Özet Bir Bak›fl – Pleistocene Archaeology at the Cave of Yar›mburgaz”, TÜBA-AR 1: 1998, s. 9-25.

Arsebük, Güven,

“The Cave of Yar›mburgaz: A Brief Reassessment”, ISES. Proceedings of International Symposium on Earth System Sciences 2004, Turkey, ‹stanbul 2004, s. 165-167.

Arsebük, Güven and M. Özbaflaran,

“Yar›mburgaz’da Pleistosen Arkeolojisi”, M. Aktar (ed.) l. Speleoloji Sempozyumu: Bo¤aziçi Üniversitesi Matbaas›, ‹stanbul 1992, s.56-59.

Ayd›ngün, fiengül,

“A New Prehistoric Settlement Near Küçükçekmece Lake in ‹stanbul: Avc›lar-Firuzköy”, Boletin De La Asociacion Esponola De Orientalistas, Ano XLIII, Madrid 2007, s. 11-23.

Ayd›ngün, fiengül,

“‹stanbul’da Bir Neolitik Yerleflme Avc›lar-Firuzköy”, KOU Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Araflt›rma Dergisi, 1, Kocaeli 2008, s. 93-100.

Ayd›ngün fi. ve H. Öniz,

“‹stanbul Küçükçekmece Gölü Arkeolojik Tespit Çal›flmalar›” SBT’08 12. Sualt› Bilim ve Teknolojileri Toplant›s›, 2008, 38-47.

Bousquet, R.

“Les Grottes de Yarem-Bourgaz”, Echos d’Orient 4: 1901, 295-302

Eyice, S.,

“Tarihte Küçükçekmece”, Güney-Do¤u Avrupa Araflt›rmalar› Dergisi 6/7, 1978, 57-120.

Farrand, W. R. and J. P. Mc Mahon,

“History of the Sedimentary Infilling of Yar›mburgaz Cave, Turkey”, Geoarchaeology: An International Journal, 12. 6: 1997, s. 537-565.

Kansu, fi. A.,

“Marmara Bölgesi ve Trakya’da Prehistorik ‹skan Tarihi Bak›m›ndan Araflt›rmalar”, Belleten, 28.108: 1963, s. 657-705.

Karamut, ‹smail vd.,

Gün Ifl›¤›nda ‹stanbul’un 8000 y›l› Marmaray, Metro,Sultanahmet Kaz›lar›, Vehbi Koç Vakf›, ‹stanbul 2007.

Kuhn, S. L.,

“Flexibility and Variation in the Lower Paleolithic: A. View from Yar›mburgaz Cave”.

Özbaflaran, M. O. Tan›nd› and A. Boratav (eds.),

Archaeological Essays in Honour of Homo amatus: Güven Arsebük ‹çin Arma¤an Yaz›lar, Ege Yay›nlar›, ‹stanbul 2003, s. 149-157.

Kuhn, S. L., G. Arsebük,

F.C. Howell, “Middle Pleistocene Lithic Assemblage from Yar›mburgaz Cave,Turkey”, Paleorient, 22.1: 1996, s. 31-49.

Özbaflaran, Mihriban,

“The Historical Background of Researches at the Caves of Yar›mburgaz”, Halet Çambel ‹çin Prehistorya Yaz›lar›, Grapis Yay›nlar›, ‹stanbul 1995, s. 27-39.

Özdo¤an, Mehmet,

“The Late Chalcolithic of Yar›mburgaz Cave”, A. Palmieri and R.Peroni (eds.) Studi di Paletnologia in Onore di Salvatore M.Puglisi, Universita di Roma, Roma 1985, s. 177-189.

Özdo¤an, Mehmet,

“Trakya Bölgesinde Yap›lan Tarihöncesi Araflt›rmalar› ”, IX. Türk Tarih Kongresi I, 1986, s. 2937.

Özdo¤an, Mehmet,

“Yar›mburgaz Ma¤aras›”, X. Türk Tarih Kongresi I, 1990, s. 373 -388.

240

III. Küçükçekmece Gölü’nde Arkeolojik Araflt›rmalar Yrd. Doç. Dr. fiengül G. Ayd›ngün


03_KUCUKCEKMECE_ARKEOLO

Özdo¤an, Mehmet,

1/24/11

11:46 PM

Page 241

“Paleolitik Ça¤, ‹stanbul ve Yar›mburgaz Ma¤aras›-16 Y›l Sonra Yar›mburgaz’›n Düflündürdükleri”, M. Özbaflaran, O.Tan›nd› and A.Boratav (eds.) Archaeological Essay in Honour of Homo Amatus: Güven Arsebük ‹çin Arma¤an Yaz›lar, Ege Yay›nlar›, ‹stanbul 2003, s. 179-183.

Özdo¤an, M. and A. Koyunlu,

“Yar›mburgaz Ma¤aras›, 1986 Y›l› Çal›flmalar›”, Arkeoloji ve Sanat, 32/33: 1986, s. 4-17.

Prokopius,

‹stanbul’da Justinianus Döneminde Yap›lar 1. Kitap, Arkeoloji ve Sanat Yay›nlar›, ‹stanbul 1994.

Prokopius,

Bizans'›n Gizli Tarihi, Arkeoloji ve Sanat Yay›nlar›, ‹stanbul, 1999.

Stiner, M. C.,

Arsebük and F. C. Howell, “Cave Bears and Paleolithic Artifacts in Yar›mburgaz Cave, Turkey: Dissecting a Palimpsest”, Geoarchaeology: An International Journal, 11.4: 1996, s.279-327.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

241


04_KUCUKCEKMECE_GARIPDEDE

1/24/11

11:51 PM

Page 242


04_KUCUKCEKMECE_GARIPDEDE

1/24/11

11:51 PM

Page 243

IV Efsaneden Gerçe¤e:

Küçükçekmece Gölü Efsanesi ve Garip Dede Efsane Küçükçekmece Gölü Efsanesi Garip Dede

“Gölün kenar›nda ayl› güneflli Küçükçekmece’de bir Garip Dede” Hüseyin ORHAN


04_KUCUKCEKMECE_GARIPDEDE

1/24/11

11:51 PM

Page 244

Efsaneden Gerçe¤e:

Küçükçekmece Gölü Efsanesi ve Garip Dede Prof. Dr. Aynur Koçak

Özet

Abstract

“Küçükçekmece Gölü”nde yap›lan arkeolojik inceleme-

That archaeological excavations unearthed a city in

lerde kay›p bir flehir bulunmas› ve bölgede bu konuy-

Küçükçekmece Lake and a legend exists about a lost city

la iliflkilendirilebilecek bir efsanenin anlat›l›yor olmas›

in the region is the main focus of this article. Starting

böyle bir çal›flman›n temelini oluflturmaktad›r. Maka-

with the legend of the formation and naming of the lake,

lede Küçükçekmece Gölü’nün oluflumunu ve ad al›fl›n›

the reality of the myth is questioned in the article.

anlatan efsaneden yola ç›k›larak efsanelerin gerçekli¤i

According to the myths, which tell about how lakes were

üzerinde duruldu. Göllerin oluflumlar›yla ilgili efsane-

formed, an old man asks for help, yet not a single person

lerde yafll› bir adam halktan yard›m ister, insanlar bu

offers to help him. All the people who refuse to help

adam› geri çevirir. Sonra insanlar ve yaflad›klar› yer

together with the region they are living in are destroyed

sular alt›nda kalarak yok olurken o bölgede bir göl

by a deluge, and a lake is formed accordingly. The “H›z›r

oluflur. Anadolu’da göllerin oluflumunu aç›klayan bu

(an immortal person believed to come in time of need)/Old

efsanelerde görülen H›z›r/ihtiyar adam motifi Küçük-

man” theme common to Anatolian legends regarding the

çekmece Gölü’yle ilgili efsanede Garip Dede adl› bir

evolution of lakes is repeated in the legend about

flahsiyetin çevresinde teflekkül etmifltir. Bugün, Göl’ün yak›n›nda Garip Dede’nin Türbesi bulunmakta; bölge halk› bu türbeyi ziyaret etmekte ve onun kerametleriyle ilgili menk›beler anlatmaktad›r. Garip Dede Türbesi sosyal, psikolojik ve ekonomik ifllevleriyle halk› kucaklamaktad›r. Bu çal›flmada, Küçükçekmece Gölü’nün oluflumu, Göl’ün ad al›fl› ve Garip Dede ekseninde ef-

Küçükçekmece Lake as the “Garip Dede” figure. In present, “Garipdede” tomb, which is near the lake, is often visited by the local people and legends about his miracles are narrated. The tomb of Garip Dede has social, psychological and economic functions for the local people. This article studies the myth regarding the formation of the lake and its name within the context of “Garip Dede”.

sanenin gerçekli¤i irdelenecektir. Key Words: Küçükçekmece Gölü, Garip Dede, efsane. Anahtar kelimeler: Küçükçekmece Gölü, Garip Dede, efsane.

244

IV. Efsaneden Gerçe¤e: Küçükçekmece Gölü Efsanesi ve Garip Dede Prof. Dr. Aynur Koçak


04_KUCUKCEKMECE_GARIPDEDE

1/24/11

11:51 PM

Page 245

stanbul Tarih Öncesi Ça¤lar Araflt›rmalar› (ITA Projesi) kapsam›nda etno-arkeolog olarak araflt›rmalar›na

kat›ld›¤›m Küçükçekmece ilçesinin bat› s›n›rlar›n› kapsayan gölün k›y›lar›nda 2007-2008 y›llar›nda yap›lan arkeolojik tespit çal›flmalar›nda çok say›da mimari ve tafl›n›r kal›nt› izine rastlanm›flt›r. Yüzlerce metrelik liman suru, 60 metrelik mendirek, antik fener yap›s› ve k›y›larda çok say›da yal› tarz› yap›lar›n duvar formlar› ile küçük iskeleler ve çok fazla miktarda seramik malzemenin ele geçmesi burada bir antik liman kentinin varl›¤›na iflaret etmektedir.1 MS. 6 yüzy›lda henüz bilinmeyen bir fenomen2 taraf›ndan yok oldu¤u san›lan, içinde nesilleri bar›nd›rm›fl, tarihte kaybolan pek çok kent gibi Bathonea (?) antik kenti de yeryüzünden silinmifltir. O gün bugündür insano¤lu; bu insanl›k dram›n› kulaktan kula¤a anlatagelmifl, sonraki nesiller flehri bat›ran olgudan çok uzakta bulundu¤undan bu durumu, duy-

Garip Dede Türbesi.

duklar› ve dinlediklerini bir gerçek olarak de¤il, efsane kavram›yla somutlaflt›rm›flt›r. Böyle bir efsane Küçükçekmece’de Garip De-

sahilindeki tüm alan›n antik yazarlar ve co¤rafyac›lar

de merkezli ve onun insanüstü gücüyle ba¤lant›l›

taraf›ndan Konstantinopolis’in 12 mil (20 km) kadar

olarak anlat›l›p durmufltur. Sözlü kültür ortam›nda

bat›s›nda varl›¤›na iflaret edilen ve Küçükçekmece

yaflayan efsaneler, sadece insan hayalinin ürünü an-

Gölü yak›nlar›nda olmas› gereken ancak, lokalizasyo-

lat›lar de¤ildir. Bunlar, bir olgu üzerine as›rlar için-

nu bugüne kadar yap›lamam›fl antik liman kenti “Bat-

de oluflan anlat›lard›r. Küçükçekmece Gölü’nün ad›

honea?”olabilece¤i üzerinde yo¤unlaflmaktad›r.3

1

fiengül G. Ayd›ngün, Küçükçekmece Gölü’nde Arkeolojik Araflt›rmalar, ‹stanbul 2008. 2

ve oluflumuna iliflkin anlat›lan efsane de bir olgu

Bu makalede amaç, son bulgularla büyük önem

üzerine oluflmufltur. Bu efsaneden yola ç›k›ld›¤›nda

kazanan Küçükçekmece Gölü’yle ilgili bir anlat›y› çö-

da efsanenin do¤umuna neden olan gerçe¤e ulafl›la-

zümlemektir.

ITA projesi jeoloji ekibi bu fenomen üzerinde araflt›rmalar›n› önümüzdeki itibaren yo¤unlaflt›racakt›r. 3

Ayd›ngün, a.g.m.

bilmektedir. Efsaneye göre Göl, bir köyün suya gark olmas›yla oluflmufltur. Yani Göl’ün alt›nda bir yerleflim yeri vard›r. ‹TA Projesi; arkeolog, su alt› araflt›rmac›lar›, jeolog ve jeofizikçilerinin araflt›rmalar› sonucunda eldeki veriler ve yaz›l› kaynak taramalar› de¤erlendirildi¤inde, Küçükçekmece Gölü üzerindeki yar›mada ile

Efsaneler tarih içinde gençleflen anlat›mlard›r. Efsane güncellefltirilir ve çeflitlendirilir. De¤iflkendir ve çok say›dad›r. Canl›d›r. Sahneye ç›kard›¤› oyuncular› herkes tan›r veya bir zamanlar tan›nm›fllard›r.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

245


04_KUCUKCEKMECE_GARIPDEDE

1/24/11

11:51 PM

Page 246

I. EFSANE

neksel Toplumlarda Dinler ve Mitolojiler Sözlü¤ü”nde efsanenin canl›l›¤› ve gerçekli¤i hususunda

Anlat›m süreklidir; der Linda Degh.4 ‹nsan, hikâye et-

vurgulama yap›lmaktad›r:10

me e¤ilimindedir ve insan›n dinleme ihtiyac› vard›r.

Efsaneler tarih içinde gençleflen anlat›mlar-

Bu yüzden de anlat›lar, uygarl›k tarihi boyunca insan-

d›r. Efsane güncellefltirilir ve çeflitlendirilir. De¤ifl-

lar›n do¤al yoldafl› olarak karfl›m›za ç›kar. Kendilerini

kendir ve çok say›dad›r. Canl›d›r. Sahneye ç›kard›¤›

herhangi bir yöresel ve sosyal havaya uyarlayabilen

oyuncular› herkes tan›r veya bir zamanlar tan›nm›fl-

halk anlat›lar› geçmifle dayal›d›r ve önemlidir ama ay-

lard›r. Bu insanlar sizin tan›d›klar›n›zd›r ya da sizsi-

n› zamanda yeni ve günceldir.5 Efsane, anlat›c› tara-

nizdir. Olay yeri gerçektir. Gözünüzün önünde, kap›-

f›ndan bilinçli olarak gerçek olaylar›n anlat›ld›¤›n› id-

n›z›n ard›ndad›r.

dia eden bir türdür. Bu türü insanl›¤›n “ilk üniversite-

Efsaneyi anlatan kifli hat›rlad›¤› bir olayla

si” olarak de¤erlendiren Wilfried Buch’a göre efsa-

ba¤lant› kurmak istedi¤i inanç motiflerini; dili, ya-

6

neyle ilim, masalla “saf” edebiyat bafllar.

flad›¤› co¤rafi ve sosyal çevresi yafl›, e¤itimi, mesle¤i,

Efsaneler, dinleyicilere anlat›lan olay›n gerçek

cinsiyeti, psikolojik yap›s›, vb. ay›rt edici özellikle-

olup olmad›¤›n›, gerçek ise nas›l oldu¤unu düflündü-

riyle anlat›y› zenginlefltirir ve onu yeniden yarat›r,

rür ve bu gerçekten haberdar olmay› istetir. Duygusal,

kendi bildik dünyas› çerçevesinde, kendi zaman›na

ahlaki (etik), objektif, zamana ve mekâna ba¤l› bir an-

ve mekân›na ba¤lama gayretiyle anlat›r.11

lat›m türü olan efsaneye halk da inanmak ister.7 Te-

Efsaneler; çeflitli kaynaklardan elde edilen ve-

melinde “inanç unsuru” bulunan efsaneyi anlatan ve

ya hat›rlanan eski motiflerin halk haf›zas›nda yeni-

dinleyen onun “gerçek” üzerine kuruldu¤una inan›r.

den ifllenmesiyle metin bütünlü¤ü kazan›r ve günü-

4

Linda Degh, “Halk Anlat›s›”, (çev. Zerrin Karagülle), Halkbiliminde Kuramlar ve Yaklafl›mlar, haz. Gülin Ö¤üt Eker vd. Ankara 2003, s. 91. 5

Ayn› yer.

6

Wilfried, Buch, “Masal ve Efsane Üzerine”, (çev. Ali Osman Öztürk), Halkbiliminde Kuramlar ve Yaklafl›mlar, haz. Gülin Ö¤üt Eker vd. Ankara 2003, s.312. 7

Max Luthi, “Masal›n Efsane, Menkabe, Mit, Fabl ve F›kra gibi Türlerden Fark›”, (çev. Sevengül Sönmez), Halkbiliminde Kuramlar ve Yaklafl›mlar, haz. Gülin Ö¤üt Eker vd. Ankara 2003, s. 314-315. 8

Juha Petikainen, “Efsanenin yap›s› ve Fonksiyonu”, (çev. ‹smail Görkem), Halkbiliminde Kuramlar ve Yaklafl›mlar, haz. Gülin Ö¤üt Eker vd. Ankara 2003, s.223-224. 9

Wilfried Buch, “Masal ve Efsane Üzerine”, (çev. Ali Osman Öztürk), Halkbiliminde Kuramlar ve Yaklafl›mlar, haz. Gülin Ö¤üt Eker vd. Ankara 2003, s. 310-311. 10

“Efsanenin Yap›s› ve Fonksiyonu” bafll›kl› ya-

müze ulafl›r. Efsane bir tek motifi ifller. Mesela ad al-

z›s›nda Juha Petikainen bir efsane araflt›rmac›s› olan

ma motifi, suyla yok olma motifi gibi. Bazen bir efsa-

Carl-Herman Tillhagen’den iflittiklerini aktar›r ve

nede birden fazla motife de rastlan›r. Bu durum

8

onun görüfllerini flöyle nakleder:

Efsane fliirdir fakat gerçe¤in de mal›d›r. Efsa-

Yves Bonnefoy, vd., Antik Dünya ve Geleneksel Toplumlarda Dinler ve Mitolojiler Sözlü¤ü, Haz. Levent Y›lmaz, Ankara 2000, C. II, s. 911-912. 11

muhtemelen bir kaç efsanenin bir araya gelmesi sonucu ortaya ç›km›flt›r.

ne, günlük hayat›n bir parças›d›r. O, efsanenin bi-

Aziz Ayva, “E¤irdir (Isparta) Gölü Üzerine Anlat›lan Efsaneler”, Aray›fllar / ‹nsan Bilimleri Araflt›rmalar›, 7-8, Isparta 2002, s.162. 12

Fred Gladstone Bratton, Yak›n Do¤u Mitolojisi, çev. Nejat Muallimo¤lu, ‹stanbul 1995, s. 19.

limsel olarak incelenmesinin esas›n›, insanlar›n yaflant›lar›n›n ola¤an bir parças›n›n fonksiyonu ve kul-

13

lan›l›fl anlam›nda merkezilefltirmifltir.

S. 136.

Efsane “geri soru sorar”, sebep arar ve bu arada ço¤unlukla derinlere, sebeplerin sebeplerine dalar, nihayet bu, “ilk sebep”e gelinceye dek devam eder. Efsane raporu gerçekle iliflkilidir. Efsanenin getirdi¤i aç›klama o zaman›n dünya imaj›na ba¤l›d›r. Efsane, sadece verdi¤i haberle de¤il, ayn› zamanda kendi dünya imaj› dâhilinde rapor edilen fleyin izah› ile de inan›l›rl›k iddia eder.9 “Antik Dünya ve Gele-

246

‹nsanlar yaflamlar› üzerinde gerçe¤i arad›klar› zaman tarihe de¤il, hiç bir zaman eskimeyen efsaneye baflvururlar.12 Efsane bir mesaj içerir ve anlat› ne kadar yayg›nlaflm›flsa onun bir mesaj tafl›d›¤› da o kadar kesin olur.13

IV. Efsaneden Gerçe¤e: Küçükçekmece Gölü Efsanesi ve Garip Dede Prof. Dr. Aynur Koçak


04_KUCUKCEKMECE_GARIPDEDE

1/24/11

11:51 PM

Page 247

II. KÜÇÜKÇEKMECE GÖLÜ

flumu ya gözyafl› sonucu ya da kendisine yard›mda bu-

EFSANES‹

lunmayan bir ermiflin/ bir velinin/ bir ihtiyar›n/ bir aksakall›n›n halka beddua etmesi ve bölgenin sular

Yeryüzü flekilleriyle ilgili efsanelerin ço¤u da¤lar›n,

alt›nda kalmas› sonucu gerçekleflir.17 Beddua sonu-

tafllar›n, sular›n adlar›n› aç›klay›c› niteliktedir. Bu

cunda genellikle köy batar, çöker; evlerden su f›flk›-

efsanelerde ad verme motifi a¤›rl›kl› olarak ifllenir ve

r›r, köyü duman basar, su basar. Yerden ç›kan sular

ön plana ç›kar›l›r. Türk dünyas›nda ve Anadolu’da

köyü yutar.18 Orada bir göl oluflur.

göllerle14 ve göllerin ad al›fl›na ba¤l› olarak anlat›lan 15

Yaz›l› kaynaklarda “Küçükçekmece Gölü”nün

pek çok efsaneye rastlan›r. Petikainen, efsaneyi

adland›r›l›fl› ve oluflumunundan flöyle söz edilmek-

“mahalli” ve “gezgin” efsaneler fleklinde s›n›fland›-

tedir:19

r›r.16 Bu tasnife göre göllerin oluflumunu anlatan efsaneler “gezgin efsaneler” grubuna dâhil edilebilir.

“Nurani yüzlü, uzun sakall›, garip bir dede bütün köyü

Göllerin ad›n› aç›klayan bu tür efsaneler, ayn› za-

dolaflmas›na ra¤men, bir lokma ekmek, s›cak bir afl bulup

manda onlar›n oluflumunu da aç›klarlar. Gölün olu-

karn›n› doyuramaz.

14

Bkz. Aziz Ayva, Anadolu Göl Efsaneleri (‹nceleme-Metin), Bas›lmam›fl Yüksek Lisans tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya 2001. 15

“Rabiga Gölü (Tatar) hacca gitmek için yola ç›kan ve yolda susuz kal›nca dua ederek Allah’›n hikmetiyle suya kavuflan Rabiga’dan alm›flt›r. ‹yeli Göl (Baflkurt) her gün güzel bir k›z flekline giren ve gölde her sabah özene bezene y›kanan iyeden alm›flt›r. Is›k Göl (K›rg›zistan) adl› k›z›n, kendisini seven iki erkekten hangisine gidece¤ini bilmeyerek üzülmesi ve gözyafllar› sonucunda oluflmufltur. Serbi Gölü (Tatar) kendisini evlâtl›k alan zengin adam›n, bir tan›d›¤›na sataca¤›n› duyan Serbi adl› k›z›n orada bulunan bir suya atlamas›ndan alm›flt›r. Gelin Bo¤an (Ad›yaman/Çelikhan) orada bo¤ulan bir gelinin ad›yla an›l›r. Abdülharap Gölü (Ad›yaman/Çelikhan) ad›n› kendisini a¤›rlamayan köylülere beddua edip onlar› fliddetli ya¤murlar alt›nda b›rakan misafirin zamanla bozulmufl ad›ndan alm›flt›r.” Ayva, , a.g.m.

16

Petikainen, a.g.m., s. 224.

17

Ayva, a.g.m.

18

Ayva, a.g.t., s. 85-86.

19

Garip Dede Türbesi “Dergâh›”, ‹stanbul 2007, s. 23-24.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

247


04_KUCUKCEKMECE_GARIPDEDE

1/24/11

11:51 PM

Page 248

Bu yoksul ihtiyar› evine davet edip sofras›n› açan olmaz.

Köy çökmüfl ve sulardan bir göl oluflmufltur.”

U¤ramad›¤› tek bir ev kalm›flt›r. Son bir umutla

Çöken köyün bulundu¤u yerin ad›na “Çökmece Gölü”

o kap›y› da çalar.

denilmifl, sonradan bu yerin ad› “Çekmece Gölü” ne dö-

- Buyrun ne istiyorsunuz?

nüflmüfltür.

- Aç›m! Kap›y› açan yafll› kad›n onu içeri davet eder ve ihtiyar›n

Kaynaklardan derlenen Garip Dede ve Göl’ün olu-

karn›n› doyurur.

flumuyla ilgili efsanenin bir di¤er varyant› ise flu flekildedir:

Garip Dede ad›ndaki bu zat dua ettikten sonra, kad›na: - Çocuklar›n› al ve bu köyden uzaklafl ama uzaklafl›rken

“Gül Baba ile “Ahret kardefli” Garip Dede Merzifon’dan

arkana bakma, der.

Küçükçekmece’de bugünkü Göl taraf›na gelirler. Burada

Kad›nca¤›z çocuklar› al›r ve köyden uzaklafl›r, yolda ak-

Tanr› misafiri olarak evlere giderler. Gittikleri bu evlerden

l›na gelir, neden arkana bakma dedi. Merak›n› yenemez

yemek isterler. Fakat gittikleri evlerin sahipleri onlar›n di-

ve döner bakar. Ne görsün köy çökmekte ve yerini sular

lenci olduklar›n› düflünür ve kap›y› yüzlerine kapat›rlar.

kaplamaktad›r. Sonra ba¤›r›r:

Son umut olarak da son evin kap›s›n› çalarlar. Ama bu ev oldukça fakir bir evdir. Bu evin sahibi olan kad›n, Garip

- Köy çöktü… Köy çöktü…!

248

Dede ile elindeki her fleyini paylafl›r. Bu kad›n Garip De-

IV. Efsaneden Gerçe¤e: Küçükçekmece Gölü Efsanesi ve Garip Dede Prof. Dr. Aynur Koçak


04_KUCUKCEKMECE_GARIPDEDE

1/24/11

11:51 PM

Page 249

de ile ayan olur. Garip Dede bu köydeki bütün evleri su

Avc›lar’dan Küçükçekmece’ye kadar Göl’e k›-

basaca¤›n› söyler, ama ona kimseler inanmaz sadece ona

y›s› olan halk, Göl’le ilgili bu efsaneleri anlat›r durur.

yemek veren bu fakir kad›n inan›r. Kad›n› da yan›na

Efsaneler anlat›l›rken bazen Göl’den çeflitli seslerin

alarak buradan uzaklafl›rlar. Giderken Garip Dede kad›-

geldi¤i vurgulan›r, bazen de batan köyün minaresinin

na asla arkas›na bakmamas›n› söyler çünkü bütün köyü

göründü¤ünden söz edilir.21 Küçükçekmece Gö-

su basm›flt›r. Bu bölgeye yak›n bir yere yurt kurarlar ve

lü’nden “Cuma günleri sabah ezan› okundu¤unda kö-

orada yoksullara yard›m ederler. Orada lokmalar yap›l›r.

yün camiinin minaresi görünmektedir.” Minarenin

Kifli ay›rt etmeksizin her milletten, her görüflten insana

göründü¤ü yer olarak yar›madan›n aç›klar› tarif edi-

yard›m edilir, kap›s› herkese aç›kt›r.”

lir. Yap›lan alan araflt›rmalar›nda gerçekten de söz konusu bu yerde yap› kal›nt›lar›, duvar formlar›,

Garip Dede ve Göl’e iliflkin bir baflka varyant da flöyledir:

20

mermer döfleme parçalar›, seramik kal›nt›lar ve çok 22

miktarda kiremit-tu¤la parçalar› bulunmufltur.

20

“Suyla yok olma motifi” göllerin oluflumlar›n› “Garip Dede, göl kenar›nda bir kulübede yaflar, kimseye

anlatan efsanelerde karfl›m›za ç›kar. Sapanca Gölü,

de zararl› olmazm›fl. Bir akflamüzeri ya¤murun baflla-

Hazar Gölü, ‹znik Gölü’nün oluflumunu anlatan efsa-

makta oldu¤u saatlerde karn› çok ac›km›fl. Kulübesinde

neler bu motif üzerine kurulmufltur. Bu efsanelerin

yiyecek bir fleyi olmad›¤›ndan, komflu kap›lar› çal›p ek-

oluflmas›nda, mitolojiler ve kutsal kitaplarda yer alan

mek ve su istemeyi düflünmüfl. Ancak çald›¤› her kap› yü-

“tufan anlat›lar›” etkili olmufltur.23 Eskatolojik mitler-

züne kapat›lm›fl. Dede hazretleri yine de, “Allah’›n rah-

de dünyan›n sular alt›nda kal›fl› anlat›l›r. Kutsal kitap-

meti üzerinize olsun” dile¤inde bulunarak kap›lardan

larda da “Nuh Tufan›” ve “Lût Kavmi’nin helak edil-

uzaklaflm›fl.

mesi”yle ilgili anlat›larda da suyla yok olufl vurgulan›r.

Sapanca Gölü’yle ilgili anlat›lan efsanede özellikle minarenin göründü¤ü vurgusu yap›l›r. 22

Dede, kulübesine döner dönmez de hava iyice kararm›fl ve sa¤nak halinde ya¤mur bafllam›fl. K›yamet koparcas›na tonlarca su topra¤a boflalm›fl. Yerler ya¤muru çekmez olmufl. Toprakta yer yer çökmeler görülmüfl.”

Böylece halk o bölgeye “Çekmece” ad›n› takm›fl ve bu ad günümüze kadar söylenegelmifl.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

A.g.e., s. 101.

21

249

23

Ayd›ngün, a.g.m.

“Birçok ilkel efsanenin ortak motifi olan “büyük su taflmas›” afla¤› yukar› Tevrat’ta anlat›lana benzemektedir (...) Tufan efsanelerinin kökenini araflt›ran kimi bilginler bunlar› Babil’e dayarken, kimileri de ortak bir kaynak yerine, yerel kaynaklar araman›n daha do¤ru olaca¤› görüflünü ileri sürmüfllerdir. Bugün bilinen bir fley varsa, o da, Kuzey Asya’da, Afrika’da, Endonezya’da, Melanezya’da ve Amerika’da anlat›lan tufan efsanelerinin oluflmas›nda H›ristiyanl›¤›n ve Müslümanl›¤›n etki paylar› büyüktür.” Sedat Veyis Örnek, 100 Soruda ‹lkellerde Din, Büyü, Sanat, ve Efsane, ‹stanbul 1995, s. 206-208.


04_KUCUKCEKMECE_GARIPDEDE

1/24/11

11:51 PM

Page 250


04_KUCUKCEKMECE_GARIPDEDE

1/24/11

11:51 PM

Page 251

Garip Dede T端rbesi ve Cem Evi


04_KUCUKCEKMECE_GARIPDEDE

1/24/11

11:51 PM

Page 252

III. GAR‹P DEDE

tür. Bu efsanede “nurani yüzlü, uzun sakall›, garip bir dede” dir; bu da Garip Baba, Garip Abdal, Garip

“Garip Dede derler Hak erenlerden

Dede, Pir Gaip Abdal ad›yla an›lan ve ad›na yapt›r›l-

Nerden gelip-gittigini bilen yok”

m›fl bir türbe bulunan “Garip Dede”dir.29 Burada bir

A. Fethi Erdo¤an

efsane kahraman›n›n hat›ras› zay›flad›kça onun yerine daha güçlü bir kiflilik kazanan bir baflkas›n›n

Anadolu’da özellikle yafll› bir adam›n kendisine yar-

geçmifl oldu¤una30 flahit olunur.

d›m etmeyen bölge halk›na beddua etmesi ve bölge-

Kaynaklara göre, bu Garip Dede, Horasan

nin halkla birlikte sular alt›nda kalmas› sonucu gö-

erenlerindendir. Hatta “gayb ereni” oldu¤u da söy-

lün oluflmas›n› anlatan efsaneler yayg›nd›r. Bu efsa-

lenir ve ona “Gaip Dede” de denir.31 Bugüne kadar bu

nelerde yafll› adam genellikle H›z›r’d›r.24 Her zaman

zatla ilgili herhangi bir yaz›l› belgeye ulafl›lamam›fl-

yard›m etmesiyle, ödüllendirmesiyle tan›nan H›-

t›r.32 Hüseyin Do¤an, “Garip Dede” ve “Garip Dede

z›r,25 arada s›rada insanlar› s›namak ister. S›nama,

Türbesi”yle ilgili flu bilgileri vermektedir:33

ihtiyar dilenci k›l›¤›na giren H›z›r’›n köylülerden

“Garip Dede bir Horasan Piri imifl. ‹mam R›za

yiyecek, içecek, istemesi fleklinde gerçekleflir. Bu

onu e¤itime sokar. E¤itimini tamamlad›ktan sonra Ho-

efsanelerde son eve kadar ihtiyara ikramda bulunan

rasan’dan Anadolu’ya göç eder. Nevflehir’de Hac› Bek-

kimse olmaz. Baz› efsanelerde ihtiyar›n kap›s›n›

tafli Veli’den de e¤itim al›r. Oradan Merzifon’a gider.

çald›¤› son evin sahibi ona iyi davran›r ve onun di-

Orada Gül Baba ile “Ahret Kardefli” olur. Gül Baba ile

leklerini yerine getirir. ‹ste¤ini yerine getiren kad›-

birlikte ‹stanbul’a gelirler. Kendilerini ald›klar› e¤itim

na ihtiyar, köyü terk etmesini söyler. Kad›n›n köyü

do¤rultusunda insanlara adarlar. Bugün Garip Dede

terk etmesiyle köy sular alt›nda kal›r ve orada bir göl

türbesinde lokmalar yap›l›r, kurbanlar kesilir. Kifli ay›rt

meydana gelir. Göllerin oluflumunu aç›klayan bu ef-

etmeksizin her milletten, her görüflten insana yard›m

saneler bazen burada son bulmaz. ‹htiyar, yard›m

edilir, kap›s› herkese aç›kt›r. “Gariplerin dedesi” oldu¤u

eden kad›na arkaya bakmamas›n› tembihte bulunur.

için ismi de oradan gelmektedir. Hakk›nda bundan

26

Kad›n arkaya bakarsa tafl kesilecektir . “Tabiat kuv-

baflka daha pek çok rivayet vard›r. Hatta 17 A¤ustos

vetlerine hükmetmek” menak›pnamelerde s›k rast-

1999 depremini de önceden bildi¤i söylenmektedir. Gö-

lanan motiflerden biridir.27 Bu tür efsanelerde de

lün öteki k›y›s› y›k›lacak tafl tafl üstünde kalmayacakt›r

yafll› adam tabiat kuvvetlerine hükmedebilmektedir.

demifltir. Gerçekten de depremde gölün karfl› k›y›s›nda

Göllerin oluflumunu aç›klayan efsanelerde

bulunan Avc›lar ilçesi depremde büyük hasar alm›flt›r.

köye gelen kifliye verilen s›fatlar yafll› bir adam, yafl-

Günümüzde buraya gelen insanlar Garip Dede arac›l›-

l› bir yolcu, ihtiyar, ihtiyar bir dede, aksakall› bir

¤›yla Allah’tan dilek dilerler. Evlenmek isteyenler, çocu-

dede, ermifl veya bir velidir. Konuyla ilgili araflt›rma

¤u olmayanlar, ifl isteyenler ziyaretçilerin ço¤unlu¤unu

yapan Aziz Ayva, bu yafll› tipinin kökünün eski Türk

olufltururlar. Adak kurbanlar kesilir.”

düflünce sistemindeki “flaman”, “ozan”, “alp” ve

“Garip Dede” üzerine araflt›rma yapan ‹smail

“bilge”ye dayand›¤› görüflündedir.28 Göl efsanele-

Onarl›, bölgeden derledi¤i bilgileri flöyle aktarmaktad›r:34

rindeki H›z›r motifi Küçükçekmece Gölü’yle ilgili

“1965 y›l›nda Füruz Köyü ve K. Çekmece’de

efsanede baflka bir yafll› adam motifine dönüflmüfl-

yafll›lar›n söylediklerine göre ise; Padiflah ordusuyla

252

IV. Efsaneden Gerçe¤e: Küçükçekmece Gölü Efsanesi ve Garip Dede Prof. Dr. Aynur Koçak

24

“H›z›r, âb- hayat efsanesinden bafllayarak, sular, kaynaklar, nehirler veya denizlere s›k› s›k›ya ba¤l› bir “tanr›” hüviyeti ile, flark mitolojisinde yer alm›fl ve bu vasf› ile geliflmifl bir varl›kt›r; onunla ilgili rivayetlerin daha sonraki flekillerinde ise, rivayetleri do¤uran flartlara ve muhitlere göre, karay› ve denizi himayesine alm›fl ve ‹lyas daima ikinci planda kald›¤› için, H›z›r’›n almad›¤› unsur ona b›rak›lm›fl olmal›d›r. Denizcilerin H›z›r’› hâmileri olarak kabul ettikleri muhakkakt›r; bununla beraber çiftçi köylüler ile göçebeler, da¤ ve ova sakinleri ve flehir halk›nca, o uzak kara yollar›nda yolcular›n koruyucusu oldu¤u gibi, s›k›nt›da kalanlar›n yard›mc›s›, baharda tabiata yeniden ruh veren, topra¤a ve kaynaklara hâkim bir bereket tanr›s› flahsiyetini kazanm›flt›r.” Pertev Naili Boratav, “Türklerde H›z›r”, ‹slâm Ansiklopedisi, C.51, MEB yay., ‹stanbul 1988, s. 465-466. 25

A. Yaflar Ocak, H›z›r’›n halk inan›fllar›ndaki ifllevlerinin flöyle s›ralar: “a. Zor durumda ve felaketlerde yard›mc› olma, b. ‹yileri ödüllendirme, c. Bereket ve bollu¤a kavuflturma, ç. Savafllara kat›lma. Bkz. Ahmet Yaflar Ocak, 1990, s. 85-95. 26

Bu efsane grubu Beddua sonucu oluflan göllerle ilgili efsaneler fleklinde adland›r›labilir. Bu tür efsane örnekleri: Beypazar›’nda Göl Efsanesi (Ankara), Ç›ld›r Gölü (Ardahan), Efteni Gölü (Bolu), ‹znik Gölü (Bursa), Gölbaba (Edirne), Gerindal Gölü (Elaz›¤), Gölcük (Elaz›¤), Hazar Gölü (Elaz›¤), Karagöl Efsanesi (‹zmir), Ac› Göl Efsanesi (Konya), Çavuflçu Gölü ve Ilg›n ‹lçesi (Konya), Karap›nar Efsanesi (Konya), Marmara Gölü’nün Meydana Gelifli (Manisa), Narl› Göl (Ni¤de), Sapanca Gölü Efsanesi (Sakarya), Gelin Tafl› (Sivas)”. Aziz Ayva, Beddua Sonucu Oluflan Göllerle ‹lgili Efsaneler (‹nceleme-Metin), Yüksek Lisans Semineri, Konya 2000, s. 74.


04_KUCUKCEKMECE_GARIPDEDE

1/29/11

11:54 PM

Page 253

Garip Dede Türbesi.

Menâk›bnâmelerinde ‹slâm Öncesi ‹nanç Motifleri, ‹stanbul 1983, s. 114. 28

Aziz, a.g.m.

29

Genifl bilgi için bkz. Garip Dede Türbesi “Dergâh›”, ‹stanbul 2007. 30

Saim Sakao¤lu, Efsane Araflt›rmalar›, Konya 1992, s. 11. 31

Rumeli’ye fethe giderken ordunun önünde yürüyen

Ayn› yaz›da Garip Dede’nin evinin bulundu¤u

keramet- ehli Garip Dede ani hastal›¤›yla vefat eder

yeri küçük bir türbe fleklinde yapt›ran köyün eski muh-

ve öldü¤ü yere de defnedilir.”

tar› Hakk› Y›ld›z’dan aktar›lan bilgiler de flöyledir:36

“Baflka bir söylenceye göre ise; Osmanl›lar, Küçük

“Garip Dede 3-4 as›r önce bu köyde yaflam›fl ermifl

Çekmece’yi fethettiklerinde Yeniçerilerle birlikte gaza ey-

bir kifli olan Garip Dede köyümüzün de rehber dedesidir.

leyen Bektafli Babas› Garip Dede bu yerde flehit olur. Yeni-

Eskilerinde anlatt›¤›na göre ise; Garip Dede, köyün me-

çeriler, Garip Dede’yi buraya gömerek mezar›n› da türbe-

zarl›¤›nda bulunan Hasan Hayrettin Dede ile kardefl

ye dönüfltürürler ve buras› bugüne de¤in de ziyaretgâh

imifller. Baz›lar›n›n anlatt›klar›na göre ise; zaman›nda

olarak yaflat›l›r.”

Rumeli’ye gitmifl olan Sar› Köylü Gül Baba ile Garip De-

Garip Dede bir gayb erenidir. Tanr› nimetlerinin görünmeyen hazinesine Hazne-i gayb denir. ‹flte bu hazinenin içinde daima gayb erenleri olacak ama ne yaz›k ki gönül gözü olmayanlar göremeyeceklerdir. Anadolu’ya gelen Anadolu’ nun Türkleflmesini sa¤layan Horasan erenleri de gayb erenleridir. Mutasavv›flar; Rica-ül gayb (kutb) alt›nda bir tak›m velilik (ermifllik) derecelerinin bulundu¤unu kabul etmifllerdir. Çünkü bulundu¤unu Kur’an belirtiyor. ‹flte Garip Dede’ye “Gaip Dede” de denir bu yüzden. Garip Dede Türbesi “Dergâh›”, s.27. 32

‹smail Onarl›’ya göre, Piri Baba Dergâh›’ndan

de musahip kardeflmifller. Hubyarl› Dedeler y›ll›k görgü

yetiflen Garip Dede, Merzifon’un Hayrettin Köyü’nün

cemi için köyümüze geldikleri zaman Garip Dede, zakir-

dedelerindendir. Köyün kurucusu Atufi Hayrettin

lik yaparm›fl, yörede tan›nan büyük bir âfl›km›fl. Babam

H›z›r ile birlikte ‹stanbul’a gelmifltir.35

Mehmet Çavufl böyle anlat›rd›, bizim ah›r da temizlen-

Dünden Bügüne Küçükçekmece

253

A.g.e., s. 29.

33

Kaynak kifli: Hüseyin Do¤an, 43 yafl›nda, do¤um yeri Malatya/Pötürge, ilkokul mezunu, Dede, evli. 34

‹smail Onarl›, “Garip Dede’nin Tarihi Kiflili¤i ve Söylencesi”, Garip Dede Türbesi “Dergâh›”, ‹stanbul 2007, s. 115. 35

A.g.m., s. 117.

36

Ayn› yer.

37

Günümüzde türbenin pek çok


04_KUCUKCEKMECE_GARIPDEDE

1/24/11

11:51 PM

Page 254

37

yap›yla karfl›lafl›r›z: “yüceltme” ve “güvenirlik”. Ev-

Günümüzde türbenin pek çok ziyaretçisi bulunmaktad›r.

liyalara karfl› tavr›m›zda yüceltme ve güvenirlik kav-

*

ramlar› daha iyi anlafl›labilir. Dünyam›z›n, duygular›m›z› ve davran›fllar›m›z› etkileyen kifli ve kiflilerce denetlendi¤ine inan›l›r. Bu kiflileri hofl tutmak, onlara dua etmek, dilekte bulunmak insanlara güvenirlik sa¤lar.38

SONUÇ “Küçükçekmece Gölü”nde yap›lan arkeolojik incelemelerde kay›p bir flehir bulunmufltur. Göl’ün oluflumuyla ilgili olarak anlat›lan efsane, insano¤lunun yaflad›¤› ve haf›zas›ndan silemedi¤i gerçekleri yaflatmaya devam etti¤inin bir göstergesi olarak dikkat

Görüflülen ziyaretçilerden bir k›sm› buraya dileklerinin yerine gelmesi için ziyarete gelmifllerdir: “Ba¤c›lardan geldim. ‹lk defa geliyorum. Garip Dede’yi ablamdan duydum. O¤lum bu y›l üniversite s›nav›na girecek, onun için adak adamaya geldim.” Sebahat Özdemir, 40 yafl›nda, do¤um yeri Yozgat, ortaokul mezunu, ev han›m›, evli; “Avc›lar’dan geldim. Üçüncü kez geliyorum. Daha önce ada¤›m gerçekleflti. Gerçekleflince buradaki lokmaya yard›mda bulunmak istedim. fiimdi de ev almak istiyorum ve onun için adak adamaya geldim.” Gönül Yaz›c›, 33 yafl›nda, do¤umyeri ‹stanbul, lise mezunu, banka memuru, evli. *

çekicidir. Bölgede yap›lan incelemeler disiplinleraras› yap›lan çal›flmalar›n ne denli önemli olaca¤›n› bir kez daha ortaya koymufltur. Anlat›c›n›n inanarak anlatt›¤›, dinleyenin inanarak dinledi¤i ve binlerce y›ld›r anlat›lan efsaneler önemlidir ve art›k bu anlat›lara daha dikkatli bakmam›z gerekmektedir. dikten, kilimler ve minderler serildikten sonra cem evi olarak düzenlenirdi.” Rivayetlere göre, Garip Dede bir alperendir. Eski Türk düflünce sistemindeki alp tipi, Anadolu ve Balkan co¤rafyas›nda alperen tipine dönüflmüfl; bunlar, “Kolonizatör Türk Derviflleri” olarak adland›r›lm›fl ve bu alperenler co¤rafyan›n vatana dönüflmesinde etkin rol oynam›fllard›r. Bu alperenlerin türbeleri günümüze dek insanlar›n ziyaret ettikleri, dilek diledikleri sayg› sunduklar› yerler olmufllard›r.37 Atalar kültünün uzant›s› olan inanç ve uygulamalara “Garip Dede Türbesi”nde de rastlanmakta ve onunla ilgili efsaneler anlat›lmaktad›r. Efsanelerde geçen tarihî olaylar›n do¤rulu¤una inanmasak bile,

*

Kimsesiz yafll› bir ziyaretçi ise karn›n› doyurmak amac›yla burada bulunmaktad›r: “Garip Dede’ye yemek yiyebilmek için geliyorum. Ailemden kimse kalmad›¤› için evde yemek piflirebilecek kimsem yok.” Mehmet Ünal, 76 yafl›nda, do¤um yeri Erzincan, çiftçi. *

Kimisi de evi türbeye yak›n olup insanlara yard›m edip lokma ad›ndaki yeme¤e katk›da bulunmak üzere gelmifltir: “27 senedir Garip Dede’yi ziyarete geliyorum. Burada adak adan›r, gerçekleflti¤i zaman da kurban

efsanenin do¤rulu¤una inanabiliriz. Efsanelerde iki

254

IV. Efsaneden Gerçe¤e: Küçükçekmece Gölü Efsanesi ve Garip Dede Prof. Dr. Aynur Koçak

Bir k›s›m ziyaretçi ise dile¤i yerine gelen insanlard›r: “Teyzemin mevlüdü için geldim. Buraya geldi¤imizde kuran okuyoruz, mum dikiyor, dilek diliyoruz. Dileklerimiz gerçekleflti. S›k s›k annemle birlikte geliyoruz.” Melis Kesen, 12 yafl›nda, do¤um yeri Tokat, 6. s›n›f ö¤rencisi; “Evim Küçükçekmece’de. Buraya yak›n oturuyorum. Daha önce de pek çok kez geldim. Genellikle komflular›mla toplan›p birlikte geliyoruz. Geldi¤imizde Kuran okuyoruz. Burada dilediklerimiz gerçeklefliyor.” Gül Aksakal, 46 yafl›nda, do¤um yeri Sivas, lise mezunu, ev han›m›, evli. kesilir. Garip Dede Türbesi’nde her gün verilen ‘lokma’ ad›ndaki yeme¤e katk›da bulunuyorum. Burada fakirlere yemek verilir. Gelmek için özel bir günü yok, her gün gelinebilir. Rüyamda “Garip Dede”yi görüp görmedi¤imi söyleyemem, çünkü söylersem büyüsü bozulabilir.” Necmiye Eser, 58 yafl›nda, do¤um yeri Edirne, ilkokul mezunu, ev han›m›, evli. 38

Boatright, “Efsanelerin de¤eri Üzerine”, çev. Ayflegül Neftçi, Halkbilimi, S. 12, 1976, s. 8.


04_KUCUKCEKMECE_GARIPDEDE

1/24/11

11:51 PM

Page 255

KAYNAKLAR I. Yaz›l› Kaynaklar Ayd›ngün, Haldun,

“‹stanbul’ un Kay›p fiehri” National Geograhic Türkiye, Kas›m 2008, s. 58-70.

Ayd›ngün, fiengül,

“A New Prehistoric Settlement Near Küçükçekmece Lake in ‹stanbul: Avc›lar-Firuzköy”, Boletin De La Asociacion Esponola De Orientalistas, Ano XLIII, Madrid 2007, s. 11-23.

Ayd›ngün, fiengül.

“‹stanbul’da Bir Neolitik Yerleflme Avc›lar- Firuzköy”, KOU Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Araflt›rma Dergisi, 1, Kocaeli 2008, s. 93-100.

Ayd›ngün fi. ve H. Öniz

“ ‹stanbul Küçükçekmece Gölü Arkeolojik Tespit Çal›flmalar›” SBT’08 12. Sualt› Bilim ve Teknolojileri Toplant›s›, 2008, s. 38-47.

Ayva, Aziz,

Beddua Sonucu Oluflan Göllerle ‹lgili Efsaneler (‹nceleme-Metin), Yüksek Lisans Semineri, Konya 2000.

Ayva, Aziz,

Anadolu Göl Efsaneleri (‹nceleme-Metin), Yüksek Lisans Tezi, Konya 2001.

Ayva, Aziz,

“E¤irdir (Isparta) Gölü Üzerine Anlat›lan Efsaneler”, Aray›fllar/‹nsan Bilimleri Araflt›rmalar›, 7-8, Isparta 2002, s.161-178.

Ayva, Aziz,

“Bir Çumra (Konya)” Efsanesi ve Türk Dünyas›ndaki Benzerleri”, Çumra’n›n Dünü-Bugünü Sempozyumu, 9-10 May›s 2008, Çumra (Bas›lmam›fl).

Boatright, Mody,

“Efsanelerin De¤eri Üzerine”, (çev. Ayflegül Neftçi), Halkbilimi, S. 12, 1976, s. 8.

Bonnefoy, Yves, vd.,

Antik Dünya ve Geleneksel Toplumlarda Dinler ve Mitolojiler Sözlü¤ü, Haz. Levent Y›lmaz, C. II., Ankara 2000,

Boratav, Pertev Naili,

“Türklerde H›z›r”, ‹slam Ansiklopedisi, C.5-1, MEB Yay›nlar›, ‹stanbul 1988, s. 465-466.

Bratton, Fred

Gladstone, Yak›n Do¤u Mitolojisi, (çev. Nejat Muallimo¤lu), ‹stanbul 1995.

Buch, Wilfried,

“Masal ve Efsane Üzerine”, (çev. Ali Osman Öztürk), Milli Folklor, 2 (13), 1992, s. 10-15.

Degh, Linda,

“Halk Anlat›s›”, (çev. Zerrin Karagülle), Halkbiliminde Kuramlar ve Yaklafl›mlar, haz. Gülin Ö¤üt Eker vd., Ankara 2003. Garip Dede Türbesi “Dergâh›”, ‹stanbul 2007.

Luthi, Max,

“Masal›n Efsane, Menkabe, Mit, Fabl ve F›kra gibi Türlerden Fark›”, (çev. Sevengül Sönmez), Halkbiliminde Kuramlar ve Yaklafl›mlar, haz. Gülin Ö¤üt Eker vd., Ankara 2003..

Ocak, Ahmet Yaflar,

Bektaflî Menâk›bnâmelerinde ‹slâm Öncesi ‹nanç Motifleri, ‹stanbul 1983.

Ocak, Ahmet Yaflar,

‹slâm-Türk ‹nançlar›nda H›z›r yahut H›z›r-‹lyas Kültü, Ankara 1999.

Onarl›, ‹smail,

“Garip Dede Tarihi Kiflili¤i ve Söylencesi”, Garip Dede Türbesi, ‹stanbul 2007, s. 115-125.

Örnek, Sedat Veyis,

100 Soruda ‹lkellerde Din, Büyü, Sanat, ve Efsane, ‹stanbul 1995.

Petikainen, Juha,

“Efsanenin Yap›s› ve Fonksiyonu”, (çev. ‹smail Görkem), Halkbiliminde Kuramlar ve Yaklafl›mlar, haz. Gülin Ö¤üt Eker vd. Ankara 2003.

Lutz Röhrich,

“Halk Anlat›s› Araflt›rmas›nda Anlam Aray›fl›, (çev. Kürflat M. Korkmaz), Halkbiliminde Kuramlar ve Yaklafl›mlar, haz. Gülin Ö¤üt Eker vd. Ankara 2003.

II. Sözlü Kaynaklar Hüseyin Do¤an,

43 yafl›nda, do¤um yeri: Malatya/Pötürge, ilkokul mezunu, Dede, evli.

Gül Aksakal,

46 yafl›nda, do¤um yeri: Sivas, lise mezunu, ev han›m›, evli.

Gönül Yaz›c›,

33 yafl›nda, do¤umyeri: ‹stanbul, lise mezunu, banka memuru, evli.

Mehmet Ünal,

76 yafl›nda, do¤um yeri: Erzincan, çiftçi.

Necmiye Eser,

58 yafl›nda, do¤um yeri: Edirne, ‹lkokul mezunu, ev han›m›, evli.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

255


05_KUCUKCEKMECE_MAKIFERSOY

1/25/11

12:26 AM

Page 256


05_KUCUKCEKMECE_MAKIFERSOY

1/25/11

12:26 AM

Page 257

V Mehmet Akif Ersoy ve Küçükçekmece Bafll› Bafl›na Bir Kültür ve ‹rfan Oca¤›: Halkal› Ziraat Mektebi Fatih’ten Halkal›’ya, Gürefl Tutkunu Bir Ö¤renci Edebiyat Yolunda At›lan ‹lk Ad›mlar Azmin ve Gayretin Sonunda Gelen Okul Birincili¤i Y›llar Sonra Tekrar Halkal› “Hasta” Adam›n Dram› Mehmet Akif Yahut Sözünün Eri Olmak Türk Gençli¤inin Akif Duygusu


05_KUCUKCEKMECE_MAKIFERSOY

1/25/11

12:26 AM

Page 258

Mehmet Akif Ersoy ve Küçükçekmece Doç. Dr. Ali fiükrü Çoruk

Özet

Abstract

Türk e¤itim tarihinde, dönemi içinde Avrupa ayar›nda

Halkal› Agriculture and Veterinary School, which was a

bir kurum olan Halkal› Ziraat ve Baytar Mektebinin

modern school according to European standards of the

ayr› bir önemi vard›r. Bu okulda iyi e¤itim görmüfl ve

age, has an eminent place in Turkish education history.

ülkeye hizmet etmifl bir çok ö¤renci yetiflmifltir. Bun-

Alumni of the school included many excellently-educated

lardan flüphesiz en mühimi ‹stiklal Marfl›’m›z›n flairi

individuals in the service of their country. Without a

Mehmet Akif Ersoy’dur. Bu çal›flmada Mehmet Akif Er-

doubt, the most important figure among these students

soy’un Halkal› Ziraat Mektebi çevresinde geçen y›llar›-

was the poet of our national anthem, Mehmet Akif Ersoy.

na yer verilmifltir. Maddi s›k›nt›lar› yüzünden bu yat›-

This study focuses on the years of Mehmet Akif Ersoy dur-

l› okulu tercih eden Akif’in fliirle tan›flmas› da bu y›l-

ing his education in Halkal› Agriculture School. Akif, who

lara rastlar. Mezun olduktan sonra “mübarek bir yurt”

chose to study in this boarding school due to his lack of

olarak gördü¤ü Halkal› Ziraat Mektebiyle ba¤lar›n› ko-

financial means, made his first acquintance with poetry

parmam›fl bu kurumda ders verme imkân› bulmufltur.

here. After graduating, he was never alienated from his

Türk milletinin ortak paydas› olan Akif’in ad› Küçükçekmece ve Halkal› Ziraat Meslek Lisesi ö¤ren-

school which he called “ a blessed home” and he had the opportunity to teach there. The national pride of the country, Akif’s name has

cileri aras›nda ayr› bir manaya sahiptir. Günümüzde bu okula devam eden ö¤renciler, hakl› olarak Akif’le ayn› havay› teneffüs etmenin ayr›cal›¤›yla iftihar etmektedirler. Eskiler “flerefü’l-mekân bil’l-mekîn” yani “mekân›n flerefi orada oturan kiflinin flerefiyle ilgilidir” derler. Dolay›s›yla hayat›n›n bir bölümünde Küçükçekmece’de bulunmufl olan Mehmet Akif Ersoy’un bu manada ilçeye büyük bir de¤er katt›¤›n› söyleyebiliriz.

an outstanding meaning among the students of Küçükçekmece and Halkal› Agricultural Vocational School now. The present day students are proud to have the privilege of studying at a school where Akif had his education. There is an old saying, ““flerefü’l-mekân bil’lmekîn”, meaning, “the honour of a place owes to the honorable person who lived there”. Therefore, once an inhabitant of Küçükçekmece, Mehmet Akif Ersoy has a great contribution to the district in this respect.

Anahtar Kelimeler: Halkal› Ziraat Mektebi, Mehmet Akif Ersoy,

258

Key Words: Halkal› Agriculture School, Mehmet Akif Ersoy,

V. Mehmet Akif Ersoy ve Küçükçekmece Doç. Dr. Ali fiükrü Çoruk


05_KUCUKCEKMECE_MAKIFERSOY

1/25/11

12:26 AM

Page 259

nsanl›k tarihinin ‹stanbul ölçe¤inde en

artt›r›lmas›n›n ve halka ulaflt›r›lmas›n›n ‹stanbul’da-

eski yerleflim merkezlerinden birisi

özellikle insan iliflkilerinde- yaflanan pek çok s›k›n-

olan Küçükçekmece’nin idari teflkila-

t›n›n afl›lmas›na yard›mc› olaca¤› kuflkusuzdur.

t›m›zda bugünkü statüsüne kavuflmas› çok yak›n bir

Bu k›sa giriflten sonra yaz›m›z›n konusuna ve

geçmifle dayanmaktad›r. 1987 y›l›nda Bak›rköy’den

kapsam›na gelince; biz bu yaz›m›zda genel manada

ayr›larak müstakil bir ilçe olan Küçükçekmece bugün

kültür ve sanattan ziyade hayat›n›n bir döneminde

‹stanbul’un h›zla geliflen yerleflim merkezlerinden bi-

Küçükçekmece’de yaflam›fl olan, ad› Küçükçekmece

ridir. Nüfusunun artmas›na paralel olarak geçmiflin

ile birlikte an›lan ve bu yönüyle bütün Küçükçekme-

ac› ve kontrolsüz tecrübelerinden hareketle bar›nma

celilerin gönlünde taht kuran ‹stiklal Marfl› flairimiz

ihtiyac›n›n toplu konut alan›nda yap›lan yat›r›mlarla

Mehmet Akif Ersoy üzerinde duraca¤›z.

karfl›lanmaya çal›fl›lmas›, alt yap›ya önem verilmesi, imar faaliyetlerinde yeflil alanlara ve çevreye duyarl›l›¤›n ihmal edilmemesi flehircilik aç›s›ndan Küçükçekmece’de gözlemlenen bafll›ca hususlard›r. Bu yeni konumuyla birlikte ilçede gözlenen ve gittikçe yayg›nl›k

BAfiLI BAfiINA B‹R KÜLTÜR VE ‹RFAN OCA⁄I: HALKALI Z‹RAAT MEKTEB‹

kazanmaya bafllanan faaliyetlerden birisi de kültür ve sanat alan›nda müflahede edilmektedir.

E¤itim tarihi aç›s›ndan Küçükçekmece’nin geçmifli-

Özellikle son dönemde yerel yönetimlerin kat-

ne bakt›¤›m›zda karfl›m›za ç›kan en önemli müessese

k›s›yla ilçede aç›lan kültür merkezleri, konular›n›n

Halkal› Ziraat Mektebidir. 1891 y›l›nda e¤itim-ö¤re-

uzman› ço¤u bilim insan›n›n kat›ld›¤› aç›k oturum,

time bafllayan okul sahas›nda Türkiye’deki ilk ve

panel ve toplant›lar, tiyatro faaliyetleri, ilçeye ad›n›

önemli kurumlardan birisidir. Aç›ld›ktan 1894 y›l›na

veren göl etraf›nda her y›l düzenlenmeye bafllanan

kadar Mülkiye Baytar Mektebinin yat›l› k›sm›n› bün-

uluslararas› nitelikteki “Göl Festivali” gibi etkinlik-

yesinde bar›nd›ran okul bu tarihten sonra sadece zi-

ler kültür ve sanat alan›nda gerçeklefltirilen bafll›ca

raat sahas›nda e¤itim ve ö¤retime devam etmifltir.1

faaliyetler olarak göze çarpmaktad›r.

Devrinde Avrupa ayar›nda e¤itim veren okul; ilerde

Normalde flehir merkezlerinde yo¤unlaflan bu faaliyetlerin merkezden uzak yerlere tafl›nmas› ve il-

mesle¤inde uzman olacak ve ülkeye önemli hizmetlerde bulunacak olan pek çok ö¤renci yetifltirmifltir.

çe halk›n›n istifadesine sunulmas› Küçükçekmece’yi

Bu okuldan mezun olan baz› flahsiyetler ise sa-

‹stanbul’un merkezine yaklaflt›ran en önemli çal›fl-

dece meslekleriyle ilgilenmemifller, yazd›klar› fliir-

malar olarak görülmelidir.

lerle ve edebî de¤eri yüksek yaz›larla sanat ve fikir

Çünkü halka flehirli olma bilincini kazand›ra-

hayat›m›zda kendilerini kabul ettirmifller, ayr›ca top-

cak çal›flmalar›n bafl›nda kültür ve sanat alan›nda

luma yön vermifllerdir. Bunlardan ilk akla geleni ‹s-

gerçeklefltirilen, gerçeklefltirilmesi düflünülen faali-

tiklal Marfl›’m›z›n flairi Mehmet Akif Ersoy’dur.

yetler gelmektedir. Üstelik bu mesele sadece merkez-

‹stiklal Marfl› ile Kurtulufl Savafl›’n›, “Çanak-

den uzak semtlerin, ilçelerin de¤il bizzat ‹stanbul’un

kale fiehitlerine” isimli fliiri ile Çanakkale savunma-

bir meselesidir ve problemin çözümü büyük ölçüde

s›n› Türk toplumunun haf›zas›na kaz›m›fl, yazd›¤›

yerel yönetimlere düflmektedir. Bu tür faaliyetlerin

eserlerle ait oldu¤u toplumun dertlerini, s›k›nt›lar›n›

1

Dünden Bügüne Küçükçekmece

259

Osman Ergin, Türkiye Maarif Tarihi, c. 3-4, ‹stanbul 1977, s. 1174-75.


05_KUCUKCEKMECE_MAKIFERSOY

1/25/11

12:26 AM

Page 260


05_KUCUKCEKMECE_MAKIFERSOY

1/25/11

12:26 AM

Page 261

Halkal› Ziraat Mektebi


05_KUCUKCEKMECE_MAKIFERSOY

1/25/11

12:26 AM

Page 262

FAT‹H’TEN HALKALI’YA F atih Merkez Rüfltiyesi ve Mülkiye ‹dadisini bitirdikten sonra babas›n›n ölümü, Fatih’te oturduklar› evin yanmas› sebebiyle ailesinin bütün yükünü omuzlar›nda hisseden Mehmet Akif Ersoy, mezunlar›n›n hemen ifl bulma imkân›ndan dolay› 1889 y›l›nda o zamanlar yeni tesis edilmifl olan Mülkiye Baytar Mektebine girmifltir. fiairimiz dört y›ll›k e¤itim ö¤retim süresinin iki y›l› gündüzlü iki y›l› ise yat›l› olan bu okulun ilk ö¤rencilerindendir. Okulun yat›l› k›sm› 1891 y›l›nda inflaat› biten ve ilk ad› Halkal› Ziraat ve Baytar Mektebi olan Halkal› Ziraat Mektebi bünyesindedir. Paris’te meflhur Pasteur’un yan›nda yetiflmifl Rifat Hüsameddin Pafla, Akif’in bu okuldaki hocalar› aras›ndad›r.

Mehmet Akif Halkal› Baytar Mektebi’nde talebe iken

Çal›flkanl›¤› sayesinde az zamanda kendisini sevdiren ve s›n›f›n›n önde gelen ö¤rencilerinden ortaya koymufl, bu dertlere ve s›k›nt›lar› çözüm üret-

olan Akif, Avrupai tarzda ald›¤› e¤itimi geleneksel

meye çal›flm›fl, sanat anlay›fl›nda toplum menfaatle-

de¤erlerle birlefltirmifl ve ömrü boyunca bu terkibi

rini gözetmesi sebebiyle yediden yetmifle herkesin

muhafaza etmifltir:

sayg›s›n› ve sevgisini kazanm›fl Safahat flairi Mehmet

“Manevî bir evden yetiflen çocuk bu müsbet

Akif Ersoy, bugün ismi Halkal› Ziraat Mektebiyle bir-

ilimli mektebin art›k bütün manas›yla içindeydi.

likte an›lan fikir ve sanat adamlar›m›z›n bafl›nda gel-

Kimya tahlilhanesinden ç›k›p nebatat laboratuar›na

mektedir.

giriyor, topra¤›n üstünü ve alt›n› okuyor, yerden ba-

Bundan dolay› biz bu yaz›m›zda yazd›¤› eser-

k›nca rasathaneye t›rman›yordu. Fakat gökyüzünün

lerle, flahsiyetiyle ve ahlak›yla topluma mal olan flairi-

kald›r›m kadar maddî ve malûm olmas›ndan da usa-

mizin hayat›n› genifl bir flekilde ele almak yerine

n›yor, o zaman evine kofluyordu, ölen babas›n›n

onun, flahsiyetinin flekillenmesinde önemli yeri olan

Kur’ân sesiyle hâlâ dolu olan küçük eve.

ve âdeta gelece¤in Mehmet Akif’ini haber veren Hal-

Bu Kur’an’l› ev… Bu rasathaneli mektep…

kal› Mektebi çevresinde geçen y›llar›na yer verece¤iz.

Gökyüzüyle meflgul olan bu iki bina.. ‹flte hep bu iki binadan bakt›¤› için Âkif gökyüzünü iki tane sand›. Halkal›’n›n tahta mihrapl› camiine befl vakit gitmek için mubass›r Mehmet, laboratuar›na koflmak için Rifat Hüsameddin, Âkif’i hiç zorlamad›lar. ‹mam Mustafa’n›n arkas›ndan da, Pasteur’un önünde de ayn› intizamla durdu; fakat ayn› heyecanla de¤il.”2

262

V. Mehmet Akif Ersoy ve Küçükçekmece Doç. Dr. Ali fiükrü Çoruk

2

Midhat Cemal Kuntay, Mehmet Âkif Ersoy, Ankara 1990, s. 166.


05_KUCUKCEKMECE_MAKIFERSOY

1/25/11

12:26 AM

Page 263

GÜREfi TUTKUNU B‹R Ö⁄RENC‹ Akif’in Halkal›’daki okul arkadafllar›n›n ço¤u kendisi gibi babas›z ve kimsesizdirler. Ayn› kaderi ve ayn› refah seviyesini paylaflan bu çocuklar aras›nda karfl›l›kl› sevgi ve dostluk söz konusudur. Akif, okulda derslerinin yan› s›ra sportif faaliyetlere de ilgi duymaktad›r. Hafta sonlar› evine gidip gelirken okul ile ev aras›ndaki 17 kilometrelik mesafeyi yürüyerek kateder. Hatta bu yürüme merak› o kadar belirgindir ki bir ara Edirne’ye kadar yürümeye teflebbüs edecektir. Gürefl, tafl atma, yüzme, ata binme onun u¤raflt›¤› bafll›ca spor dallar›d›r. Okulda bulunan ve h›rç›nl›¤›yla tan›nan “Doru” isimli ata sadece Akif binebilmektedir. Gürefl ise en sevdi¤i spordur. Fatih’te K›y›c› Osman Pehlivan’dan gürefl dersleri alan, Çatalca’da köy dü¤ünlerinde güreflen Akif bu sporu Halkal›’da da devam ettirir. Hatta bu okulda Agop isminde bir Ermeni ö¤renci ile yapt›klar› gürefl müsabakas›n› sonradan o¤lu Emin Ersoy’a anlatm›flt›r. Akif’in anlatt›¤›na göre Agop okulun

kadafl›mla Agop idman mahiyetinde gürefl tutmufllar-

naml› güreflçilerindendir. Ancak Agop Akif’le gü-

d›. ‹dman filân derken Avni’ye boyunduruk çekiyor.

reflmeye yanaflmamaktad›r. Özellikle yak›n arka-

fiiddetli elenseleriyle çocu¤u eziyor, pek müflkil vazi-

dafllar›n› tabiri caizse eze eze yenmesi Akif’in zoru-

yetlere sokuyordu. Nas›l oldu bilmiyorum. Avni,

na gitmektedir. Bir gün dayanamaz ve Agop’a gürefl

Agop’un çekti¤i fliddetli bir elenseyle yüzükoyun yere

teklif eder. Gerisini kendisinden dinleyelim:

kapand›. A¤z›ndan, difllerinden kan boflanmaya bafl-

“Ermeni bildi¤in gibi de¤il, dehfletli kuvvetli idi. Arkadafllar›m› çarçabuk alt›na alarak ezmesi öyle

lad›. O zaman art›k dayanamad›m. ‘Gel Agop’ dedim. ‘Biraz da ikimiz idman tutal›m’. Tereddüt edemedi.

zoruma gidiyor, beni çileden ç›kar›yordu ki sana an-

Arkadafllar›m›n intikam›n› almak üzere Agop’u

latamam. Kendisiyle flaka mahiyetinde dahi olsun hiç

tek çapraza ald›m. Meydan geniflti. Belki onbefl yirmi

tutuflmam›flt›k. Zira onun da gözü beni pek tutmuyor-

ad›m sürüdüm. Nihayet kavi rakibim tutunamad›. El-

du. Cüsseden okkaca kendisinden afla¤› idim. Lâkin

leri üzerine yüzü koyun yere kapakland›. Bu sefer çok

ondan çok daha atik ve daha oyuncu idim. Göz, has-

iyi kulland›¤›m kündeye ald›m. O koca Agop’u kald›-

m›n› tan›r! O da bunlar› görüyor, hesap ediyor, be-

rarak öyle bir çevirdim ve s›rt›n› yere getirdim ki bü-

nimle elense flakas› bile yapmaya yanaflm›yordu.

tün bunlar bir buçuk iki dakika içinde olmufltu.

Bir gün hiç unutmam. Hüseyin Avni isminde

Ermeni ne oldu¤unu flafl›rd›. K›pk›rm›z› ol-

Fatihli bir hemflerim ve benden bir s›n›f afla¤› bir ar-

mufl, hâlâ yerinde oturuyor, önüne bak›yordu. ‹flte o

Dünden Bügüne Küçükçekmece

263


05_KUCUKCEKMECE_MAKIFERSOY

1/25/11

12:26 AM

Page 264

zaman etraf› fliddetli bir alk›fl tufan› ç›nlatt›. Agop’u

Serilir topra¤a, hem bir daha kalkar m›? Hay›r!

tam manas›yla ma¤lûp etmifltim. Hiç sesini ç›karma-

Bu, elenseyle düflürmüfl de hemen çullan›yor

d›. Yavafl yavafl yerinden kalkt›. Kafas› önünde kös kös

O da kurtulmak için türlü oyun kullan›yor

mektebin kap›s›ndan içeriye girerek kayboldu. Bir

Kimi alm›fl paça kasnak, o açar hasm› döner

riyaziye hocam›z Ekrem Bey vard›. O da bu hadiseye

Kimi kündeyle giderken topuk eller de yener

flahit olanlar aras›nda idi. Muhterem ihtiyar o kadar

Kimi cüretli olur çifte dalar, hem de kapar

sevinmifl, o kadar heyecanlanm›fl idi ki ‘Yahu Agop’u

Kimi bask›n ç›karak kazkanad›ndan çarpar 4

kald›rd›, savurdu att›. Agop kalkar m›?’ diye ba¤›r›yor, tuhaf tuhaf hareketler yap›yordu.”3

fiiirde geçen “tek çapraz”, “fliraze tartmak”,

Mehmet Akif Ersoy’un Fatih’te bafllayan Hal-

“sarma”, “k›lç›k”, “paça kasnak”, “kazkanad›” gibi

kal›’da devam eden gürefl merak› sonraki y›llarda fli-

gürefl tekniklerini anlatan ve sadece erbab›n›n

irlerine konu olacakt›r. Bu durum asl›nda onun mil-

bilece¤i kelimeler, deyimler Akif’in bu sporun bütün

letimizin “flan ve fleref duygusu”nun bir tezahürü ola-

inceliklerine vâk›f oldu¤unu gösterir.

rak gördü¤ü gürefle di¤er sporlardan daha fazla önem verdi¤inin bir göstergesidir. Safahat’›n alt›nc› kitab›n› teflkil eden “As›m”da bir köy dü¤ününde cereyan eden gürefl müsabakas› bütün detaylar›yla anlat›l›r. Gürefl müsabakas›n›n en hareketli anlar›n›n anlat›ld›¤› afla¤›daki parçada bu spor söz konusu oldu¤unda Akif’in ne kadar heyecanland›¤›n› gözlemlemek mümkündür:

Birbirinden daha mevzun iki üç çift endâm At›l›p sahneye flahin gibi etmez mi h›râm Ses soluk ç›kmaz olur, herkesi ürperme al›r O genifl yer de nefeslerle beraber daral›r fiimdi s⤠kolda gümüfl kapl› birer bazubend Boynu muskayla donanm›fl, o yar›m deste levend Önce peflrev yaparak, sonra tutuflmazlar m› Gürefl art›k k›z›fl›r, hasm›n› tartar hasm› Uzan›r flimdi gö¤üsler kavuflur, flimdi yine Dalga çarpar gibi çarpar gerilip birbirine Kimi tek çapraza girmifl mütemadi sürüyor Kimi flirazeyi tart›p al›vermifl yürüyor Kimi k›lç›k düflünür, atmak için f›rsat arar Adalî gövdeler alt›nda o biçare çay›r

264

V. Mehmet Akif Ersoy ve Küçükçekmece Doç. Dr. Ali fiükrü Çoruk

3

M. Ertu¤rul Düzda¤, Mehmed Âkif Ersoy, 2. bs., Ankara 1998, s. 10-11.

4

Safahat, “As›m”, (Haz. M. Ertu¤rul Düzda¤), 10. bs., ‹stanbul 1976, s. 386.


05_KUCUKCEKMECE_MAKIFERSOY

1/25/11

12:26 AM

Page 265

EDEB‹YAT YOLUNDA ATILAN ‹LK ADIMLAR Akif’in fliire bafllamas› da Halkal› y›llar›na rastlar. ‹lk fliirlerini o dönem gençlerini etkileyen flairlerden birisi olan Muallim Naci tesirinde kaleme al›r. Akif’in yazd›¤› fliirleri be¤enen okul müdürü Mehmet Ali Bey

Atefl saç›yor hâme-i esrâr-nüvisim Âciz de¤ilim flâir-i icâz-nümây›m Ey bâd-› seher, u¤rar isen söyle nigâre Ben böyle neden hemdem-i envâ-› cefây›m Arz eyle neler çekti¤ini Âkif-i zâr›n Öldürdü beni da¤-› gam›, rahme sezây›m Sor kim dil-i biçarece¤im kâm alacak m› Hicran elemi yoksa müdâmen kalacak m›

onu bu yolda teflvik edenlerin bafl›nda gelmektedir. Ancak bu dönemde yazd›¤› fliirleri hiçbir yerde neflret-

(Gam, keder âfl›¤›y›m, dünyevi zevklere s›rt›m› dön-

mez, kendi tabiriyle hepsini y›rt›p atar. Günlük olaylar,

müflüm, bu halime âfl›klar imrenmektedirler. Ey sev-

küçük hassasiyetler, “meselâ bir cenaze, bir foto¤raf,

gili akl›m› ve fluurumu mahvettin, Allah bilir kaza se-

felekten flikâyet v.s.” bu dönemde yazd›¤›, ancak imha

linde bo¤ulmufl hâldeyim. Ey sevgili istersen öldür

5

etti¤i fliirlerin bafll›ca konular›d›r. Bununla birlikte

beni, zira bir emrinle ruhumu ve bedenimi feda etme-

onun Halkal› döneminde yazm›fl oldu¤u bir Terci-i

ye haz›r›m. Kader beni senin iyilik kap›ndan uzak dü-

Bend’in son k›tas› y›llar sonra araflt›rmac› Fevziye Ab-

flürdü, öyle ki kavuflma ümidine sahip olmaktan da

dullah Tansel taraf›ndan neflredilmifltir. “Destûr” bafl-

uza¤›m. Sen rakiplerin meclisine ›fl›k olmaktas›n,

l›¤›n› tafl›yan bu fliir Tansel’in halas›n›n evinde bulu-

bense Halkal›’da dert ve belalarla u¤raflan bir çileke-

nan Safahat I’in ilk bask›s›nda Mehmet Akif’in el yaz›-

flim. Dilek aynas› ne hayal gösterir bilmiyorum, çare-

s›yla yaz›lm›flt›r.6 fiiirin alt k›sm›nda ise “22 Teflriniev-

siz Allah’›n lütfunu, yard›m›n› bekliyorum. Ey sevgili

vel Perflembe 1308” (3 Kas›m 1892) tarihi vard›r.

beni flairli¤e sevk eden, Ba¤datl› Ruhî gibi söyleten

Akif’in gençlik dönemindeki flairlik kudreti ve ilk fliir-

sensin. S›rlar› dile getiren kalemim atefl saçmaktad›r,

lerinin muhtevas› hakk›nda bilgi veren bu fliiri bugü-

âciz de¤ilim aksine insanlar› acze düflüren, flaflk›nl›¤a

nün Türkçesiyle birlikte afla¤›da veriyoruz.

u¤ratan bir flairim. Ey sabah rüzgâr›, yârin semtine u¤rarsan ona benim neden böyle türlü cefalarla dost

Destûr fieydâ-y› gamem puflte-i zincir-i hevây›m Uflflâka flu hâlim ile ben g›bta-fezây›m Mahveyledin ey âfet-i can al u fluurum Allah bilir garka-i seyl-âb-› kazây›m ‹ster isen öldür beni ey rûh-› revân›m Bir emrine cân›m da fedâ ben de fedây›m

oldu¤umu sor. Yaral›, iyilik bekleyen Akif’in neler çekti¤ini ona arz et, çünkü ondan uzak düflmenin ac›s› beni öldürdü. Çaresiz gönlüm mutlu mu olacak yoksa ayr›l›k ac›s› devam m› edecek diye ona sor.)

Divan edebiyat› formunda kaleme al›nm›fl, ta-

Dûr eyledi devrân beni bâb-› kereminden Ümmîd-i telâki flerefinden de cüdây›m

savvufi sembollerle yüklü fliir aflk› anlatmaktad›r.

Sen bezm-i rakibâna çera¤ olmadas›n âh Ben Halkal›’da çillekefl-i derd ü belây›m

s›k›nt›s› olmayan genç Akif’i “Halkal›’da bir çilekefl”

Bilmem ne hayal gösterir âyine-i gerdûn Nâçâr olarak muntaz›r-› lütf-› Hüdâ’y›m Sensin beni flâirli¤e sevk eyleyen ey mâh fievkin ile bir Rûh-i rengîn-i edây›m

Derslerine canla baflla çal›flan ve okulla ilgili hiçbir

durumuna düflüren gerçek hayatta yaflanm›fl bir aflk m›d›r yoksa divan edebiyat› esteti¤i midir, bunu bilemiyoruz. Bildi¤imiz tek fley bu tarz denemelerin gelece¤in büyük sanatkâr›n›n habercisi olmas›d›r.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

265

5

M. Emin Eriflirgil, Mehmet Akif-‹slâmc› Bir fiairin Roman›, Ankara 1956, s. 34.

6

Fevziye Abdullah Tansel, Mehmed Akif Ersoy-Hayat› ve Eserleri, 3. bs., 1991, s. 11-12.


05_KUCUKCEKMECE_MAKIFERSOY

1/25/11

12:26 AM

Page 266

Halkal› Baytar Mektebi’nin aç›lma töreni.

Akif’in Halkal›’da yazmaya bafllad›¤› ilk fliirle-

ci y›l›n sonunda girecekleri ‹lm-i Emraz-› Umumiye

rini neflretmemesi ondaki edebiyat hevesini söndür-

(Genel Hastal›k Bilgisi) imtihan›ndan önce düzenle-

memifltir. fiiirle alakas›n› devam ettiren flair özellikle

nen törende ö¤renciler ad›na konuflma görevi Mehmet

Meflrutiyet’ten sonra sosyal konularla ilgili yazd›¤› fli-

Akif’e verilir. Okul müdürü Mehmet Ali Bey’den sonra

irlerle büyük be¤eni toplam›fl ve Türk edebiyat›nda

söz alan Mehmet Akif’in konuflma metni 28 Haziran

hakl› bir üne ulaflm›flt›r.

1892 tarihinde dönemin önemli gazetelerinden Sabah’ta yay›nlan›r. Metnin a¤›r ve tumturakl› bir ifadey-

AZM‹N ve GAYRET‹N SONUNDA GELEN

le yaz›lm›fl olmas› dönemin resmî kitabet anlay›fl› ile il-

OKUL B‹R‹NC‹L‹⁄‹

gilidir. Araflt›rmac› Haydar Murat Hepsev taraf›ndan

Bilindi¤i üzere Akif’in fliirlerinde üzerinde en fazla

gün ›fl›¤›na ç›kar›lan ve çeviri yaz›s› ile bugünkü dille

durdu¤u hususlardan birisi çal›flmakt›r. O eserlerinde

sadelefltirmesi verilen metni aynen afla¤›ya al›yoruz:

tembelli¤i, yanl›fl tevekkül anlay›fl›n› yerden yere vurup, çal›flkanl›¤› ve çal›flkan milletleri över. Ayr›ca ül-

“Muhterem Refîklerim!

kemizin o dönemde bulundu¤u kötü durumdan ç›k›p

fieref-i intisâb›yla bahtiyâr oldu¤umuz flu silk-i celîl-i

ileri milletler seviyesine gelmesi yolunda çal›flman›n

Baytâriye’nin uluvv-i kadr ü mâhiyyeti hakk›nda uzun

önemine iflaret eder. Yaln›z fliirlerinde de¤il hayat›nda

uzad›ya serd-i makâlâta hâcet görmüyorum. Çünki her

da ayn› tavr› sergileyen Akif bu konuda efline az rastla-

birimiz o fennin lezâ’iz-i tahsîliyle flîrîn-mezâk oldu-

nan örnek bir flahsiyet olmufltur. Halkal› y›llar›nda

¤umuz cihetle bu husûsdaki beyânât›m bî-lüzûm de-

sporla ve fliirle ilgilenen Mehmet Akif’in flüphesiz en

recesine tenezzül eder. Bâb-› vâlâ-y› maârifin umûma

fazla önem verdi¤i husus dersleridir. ‹lk günden ders-

küflâde, vesâ’it-i ta’allümün ez-her-cihet mükemmel

lerine canla baflla çal›flan hocalar›na kendisine sevdi-

ve âmâde bulundu¤u flu zaman-› saâdet-niflân-› te-

ren Akif okulun güzide bir ö¤rencisidir. Nitekim birin-

rakkîde arzû-mendân-› i’tilâ dâimâ iktisâb-› muvaffa-

266

V. Mehmet Akif Ersoy ve Küçükçekmece Doç. Dr. Ali fiükrü Çoruk


05_KUCUKCEKMECE_MAKIFERSOY

1/25/11

12:26 AM

Page 267

k›yetle hâ’iz-i fahr ü mübâhât olmaktad›rlar. Asr›m›zda bir ferd yoktur ki sarf-› nakdiye-i gayret eyledi¤i halde heveskâr-› visâli oldu¤u flâhid-i fazl u ilme destres ü mülâkî olamas›n. ‹flte nezd-i flâhânelerinde tebâbet-i baytariyenin elzemiyet ve ehemmiyeti ma’lum ve müsellem bulunan Pâdiflâh-› dil-âgâh efendimizin evlâd-› vatana bir lutf-› cemîl-i fiehriyârîleri bulunan flu Dârülfünûn-› feyz-nümûnu bâlâda serd eylemifl oldu¤um müddeâlara bir bürhân-› celîl-i kâfî olmak üzre irâ’e ederim. Bu günkü günde dahi tebâbetin esas› ve teflhîs-i maraz›n medâr-› a’lâs› bulunan “‹lm-i Emrâz-› Umûmiyye-i Hayvanât-› Ehliyye” dersine bir seneden beri bezl eyledi¤imiz mesâî ve gayretin semeresini iktitâfa mazhariyetle ayr›ca kâm-yâb oluyoruz. ‹mtihân›m›za lutfen ve tenezzülen teflrîf ile bizleri tesrîr ve taltîf buyuran mümeyyizîn-i kirâm hazretlerine, müdîr-i hamiyyet-fli’âr ve mu’allim-i zî-iktidâr efendilerimize merreten ba’de uhrâ teflekkürleri takdîm eder

Mehmet Akif ve çocuklar›.

ve ‘Cenâb-› Hakk hâmi-i ilm ü hüner, fiehenflâh-› maârif-perver efendimiz hazretlerinin ömr ü iclâl-i flehriyârîlerini rûz-efzûn buyursun’ du’â-y› vâcib-ül-

Padiflah efendimizin vatan evlad›na bir lütfu bulunan

edâs›yla hatm-i makâl eylerim. (Pâdiflâh›m çok yafla)”

flu Üniversite’yi, yukar›da söyledi¤im sözlere yeteri derecede delil olarak gösteririm. Bu günde de, baytarl›¤›n

Metnin sadelefltirilmifl hali:

esas› ve hastal›klar›n teflhisinin arac› bulunan “Ehil

“Muhterem Arkadafllar›m!

Hayvanlar›n Genel Hastal›klar› ‹lmi” dersine bir sene-

Girmekle mutlu oldu¤umuz flu Baytarl›k mesle¤inin

den beri yapt›¤›m›z mesai ve çal›flman›n meyvelerini

nicelik ve de¤erinin yüceli¤i hakk›nda uzun uzad›ya

devflirmekle ayr›ca mutlu oluyoruz. ‹mtihan›m›za tefl-

konuflma yapmaya gerek görmüyorum. Çünkü her bi-

rif ile bizleri onurland›ran mümeyyizlerimize (gözet-

rimiz o bilimin tahsilinden zevk ald›¤›m›z için bu ko-

men), müdür ve ö¤retmen efendilerimize tekrar tekrar

nudaki sözlerim gereksizlik derekesine iner. Bilimin

teflekkürleri takdim eder ve ‘Cenab-› Hak ilmin koru-

yüce kap›lar›n›n herkese aç›k, ö¤retimin her bak›m-

yucusu Padiflah efendimiz hazretlerinin ömürlerini

dan mükemmel oldu¤u flu ilerleme devrinde yüksel-

uzats›n’ duas›yla konuflmam› sonland›r›r›m. (Pâdiflâ-

mek isteyenler her zaman baflar›lar›yla övünebilmek-

h›m çok yafla)”7 Çal›flkanl›¤›n› ikinci s›n›fta da devam

tedirler. Çünkü ça¤›m›zda hiçbir kimse yoktur ki gay-

ettiren Mehmet Akif, 22 Aral›k 1893 tarihinde okul bi-

ret gösterdi¤i halde kavuflmaya heves eyledi¤i bilim ve

rincisi olarak mezun olur. Mezuniyet notu; 20’dir. Gü-

erdeme ulaflamas›n. ‹flte hükümdarca yüksek görüflüne

reflte yendi¤i Agop’un notu ise 19’dur ve okulu dördün-

göre Baytarl›k mesle¤ine büyük önem verdi¤i bilinen

cü s›rada bitirmifltir.8

Dünden Bügüne Küçükçekmece

7

Haydar Murat Hepsev, “Mehmed Akif ile ‹lgili Bilinmeyen Bir Olay ve Yeni Bir Belge”, www.yücedevlet.com/büyüklerimiz, üstadlar›m›z. 8

Muzaffer Bekman, Veteriner Tarihi, (t.y), s. 144.

267


05_KUCUKCEKMECE_MAKIFERSOY

1/25/11

12:26 AM

Page 268

YILLAR SONRA TEKRAR HALKALI

“HASTA” AHMET'‹N DRAMI

H alkal› Ziraat ve Baytar Mektebini bitirdikten dört

Bafl taraf›nda “Vak’a Halkal› Ziraat Mektebinde geç-

gün sonra 26 Aral›k 1893 tarihinde 750 kurufl maaflla

miflti” ibaresi yer alan “Hasta” fliiri Mehmet Akif’in bu

Orman ve Maadin ve Ziraat Nezaretinde Umur-› Bay-

okulda ö¤retmenlik yapt›¤› s›rada flahit oldu¤u bir ha-

tariyye ve Islâh-› Hayvanat Müfettifl Muavinli¤ine ta-

diseden yola ç›k›larak yaz›lm›flt›r. Akif’in gerek tasvir

yin edilir. Böylelikle mezun olduktan sonra hemen

kuvvetini, gerekse gerçekçilik kudretini yans›tan ve

ifle bafllama arzusunu gerçeklefltirmifl olur. Görev ye-

okuyucunun merhamet duygusuna hitap eden sosyal

ri ‹stanbul olmakla beraber bulafl›c› hayvan hastal›k-

muhteval› en etkili fliirlerinden birisi olan “Hasta”,

lar› dolay›s›yla “üç dört sene kadar” Rumeli, Anadolu

güney vilayetlerinden ‹stanbul’a ziraat ö¤renimi için

ve Arabistan havalisinde görev yapan Mehmet Akif,

gelen Ahmet isimli bir ö¤rencinin dram›n› anlat›r. fia-

bu süre zarf›nda köylüyü yak›ndan tan›ma imkân›

irin yak›ndan tan›d›¤› Ahmet verem hastal›¤›na yaka-

bulmufltur.

lanm›flt›r. Bafllang›çta çocu¤un verem oldu¤u yönün-

Mehmet Akif Ersoy mezun olduktan sonra

deki ›srar›n› vehim olarak kabul eden okul doktorlar›

“mübarek bir yurt” olarak gördü¤ü Halkal› Ziraat

Ahmet’in vehmini gidermek için leblebi unundan

Mektebiyle ba¤lar›n› koparmam›flt›r. Bu okulda ac›

yapt›klar› haplarla yalanc› bir tedavi uygularlar. Yir-

tatl› hat›ralarla iki y›l yat›l› okuyan, havas›n› teneffüs

minci asr›n bafllar›nda yayg›n olan bu hastal›¤› teflhis

eden, arkadafll›klar kuran ve nihayetinde okulu bi-

edemeyen yahut teflhisi yolunda gayret göstermeyen

rincilikle bitiren Akif mevcut vazifesine ilaveten 17

doktorlara göre Ahmet gö¤üs nezlesine tutulmufltur.

Ekim 1906 tarihinde Halkal› Ziraat Mektebinin Kita-

Ancak hastal›k teflhis edilince ifl iflten geçmifl ve Ahmet

9

bet-i Resmiye Muallimli¤ini üzerine al›r. Nezarette-

evinden uzakta, okul köflesinde can vermifltir. Bu olay

ki ifllerinin yan› s›ra ‹stanbul’un merkezinden uzakta

karfl›s›nda çok üzülen Mehmet Akif, Halkal› Ziraat

böyle bir görev kabul etmesi, onun çal›flkanl›¤› ve va-

Mektebini edebiyat›m›za tafl›yacak ve okuyanda derin

tanseverli¤inin yan› s›ra Halkal›’yla olan gönül ba¤›-

tesirler b›rakacak “Hasta” fliirini kaleme al›r. Yak›n

n›n kuvvetli olmas›yla aç›klanabilir. Her hafta cu-

dostu Midhat Cemal Kuntay’a anlatt›¤›na göre Akif ha-

martesi günü Nezaretteki mesaisi bittikten sonra

yat›nda iki kere a¤lam›flt›r: Birincisi “Hasta” fliirini

trenle Halkal›’ya gelir, geceyi okulda geçirir; ertesi

yazarken, di¤eri ise “Süleymaniye Kürsüsünde” ‹slam

gün üç saat dersini verdikten sonra tekrar Nezarette-

dünyas›n›n periflan halini anlat›rken.11

ki ifllerinin bafl›na dönerdi.10 Meflhur “Hasta” fliiri onun Halkal›’daki ö¤retmenlik y›llar›na ait önemli

Hasta

bir eseridir.

“Vak’a Halkal› Ziraat Mektebi’nde geçmiflti” - Bence Doktor, onu siz bir soyarak dinleyiniz; Hastal›k çünkü de¤il öyle ehemmiyetsiz. Sade bir nezle-i sadriyye mi illet? Nerede? Çocu¤un hali fenalaflt› flu son günlerde, Ameliyyata ç›karken s›n›f on gün evvel, Bu da gelmez mi? Dedim ‘Kim dedi, o¤lum sana gel?

268

V. Mehmet Akif Ersoy ve Küçükçekmece Doç. Dr. Ali fiükrü Çoruk

9

www.mehmetakifersoy.com/hayat›

10

Eriflirgil, age., s. 22.

11

Kuntay, age., s. 66.


05_KUCUKCEKMECE_MAKIFERSOY

1/25/11

12:26 AM

Page 269

Nöbet üstünde adam kaçmal› yorgunluktan; Hadi yavrum, hadi söz dinle de bir parça uzan.’ O zamandan beridir za’f› terakki ediyor; Görünen: Bir daha kalk›nmas› art›k pek zor; Uyku yokmufl; gece hep öksürüyormufl; ateflin Oluyormufl az›c›k dindi¤i… - Ben zaten iflin, Bir ay evvel biliyordum ne vahim oldu¤unu Bana ihtara ne hacet, a beyim flimdi bunu? Maamafih yeniden bir bakal›m dikkatle: Hükm-i kat’ î verelim, etmeye gelmez acele. - Ça¤›r›n hastay› gelsin. Kap›n›n perdesini, Açarak girdi o esnada düzeltip fesini, Bir uzun boylu çocuk.. Lakin o bir levha idi! Öyle bir levha-i rikkat ki unutmam ebedî, Rengi uçmufl yüzünün, gözleri çökmüfl içeri.

Mehmet Akif milletvekili iken.

Elmac›klar iki bafltan ç›k›vermifl ileri. O flakaklar göçerek cepheyi yandan s›km›fl; F›rlam›fl aln›, damarlar da beraber ç›km›fl,

Yazay›m, öksürüyorsun, O, keser, pek iyidir…

Bet beniz kül gibi olmufl uçarak nur-i flebâb;

Arsenik haplar› al, söylerim eczac› verir.

O yanaklar iki solgun güle dönmüfl, bitâb!

Hadi git, kendine iyi bak…

O dudaklar morar›p kavlam›fl art›k derisi;

- Nas›l ettin doktor?

Uzam›fl saç gibi kirpiklerinin her birisi!

- Edecek yok, çocuk art›k yola girmifl, gidiyor!

Kafa bir yük gibi kesilip boynuna, çökmüfl ba¤r›;

Sol taraftan rienin zirvesi tekmil çürümüfl;

‹ki de¤nek gibi yükselmifl omuzlar yukar›.

Hastal›k seyr-i tabiîsini alm›fl yürümüfl.

- Otur o¤lum seni dikkatlice bir dinleyelim…

Devr-i sâlisteki âsâr› o mel'un maraz›n

Soyun evvelce, fakat …

Var tamamiyle, de¤il hiçbiri eksik araz›n.

- Siz soyunuz yok halim!

Bütün a’râz, flehîk›yle, zefîriyle…

Soydu bîçâreyi üç befl kifli birden, o zaman

- Yeter!

Ald› bir heykel-i uryân-i sefalet meydan

Hastan›n çehresi meydanda ya! ‹nsanda me¤er

Bu kemik külçesinin dinlenecek bir ciheti:

Olmas›n his denilen fley.. O de¤il, lâkin biz

Yoktu. Zann›mca tabibin coflarak merhameti

Bunu “tebdil-i hava” der de nas›l göndeririz?

‘Bakmasak hastay› nevmid ederiz belki’ diye;

fiurda üç befl günü var.. Gönderelim yolda ölür….

Çocu¤un gö¤süne yaklaflt› biraz dinlemeye:

“Git!” demek, hem, düflünürsek ne büyük bir züldür!

-Öksür o¤lum … Nefes al… Alma nefes… Oldu, giyin;

Hadi göndermeyelim.. Var m› fakat imkan›?

Bakay›m nabz›na... A’lâ... Sana yavrum, kodein

Kime dert anlat›r›z? Bulsana dert anlayan›!

Dünden Bügüne Küçükçekmece

269


05_KUCUKCEKMECE_MAKIFERSOY

1/25/11

12:26 AM

Page 270

- Sözünüz do¤ru, Müdür bey; ne yap›p yapmal›; tek

“‹stemem, yollamay›n” dersen e¤er, kal, yaln›z..

Bu çocuk gitmelidir. Çünkü eminim, pek pek,

Hastas›n…

Daha bir hafta yaflar, sonra sirayet de olur;

- Hem verem'im! Söyle, ne var saklayacak!

Böyle bir hastay› gönderse de mektep ma'zur.

- Yok can›m, öyle de¤il…

- Bir mubass›r ça¤›r›n.

- Öyle ya herkes ahmak,

- Buyrun efendim.

B›rak›rlar m›, e¤er gitmemifl olsam acaba?

- Bana bak:

Do¤rudur gitmeliyim... Koflturunuz bir araba.

Hastan›n gitmesi herhalde muvaf›k olacak.

Son s›n›ftan iki vicdanl› refikin koluna

“Sana tebdil-i hava tavsiye etmifl doktor.

Dayan›p ç›kt› o biçare, sefalet yoluna.

Gezmifl olsan aç›l›rs›n..” diye bir fikrini sor.

Atarak arkaya bir lemha-i lebriz-i elem,

“‹stemem!” der o fakat dinleme, iknaa çal›fl;

Onu teb’îd edecek paytona yaklaflt› “verem”!

Kim bilir, belki de biçare çocuk anlamam›fl?

Tuttu bindirdi çocuklar sararak her yerini, Öptüler girye-i matem dökerek gözlerini;

- fiimdi tebdil-i hava var m› benim istedi¤im?

- Çekiver do¤ruca istasyona ….

B›rak›n hâlime art›k beni, rahat öleyim!

- Yok, yok, beni ta,

Üç buçuk y›l bana katland› bu mektep, üç gün

Götür ‹stanbul’a bir yerde b›rak ki; gureba,

Daha katlansa k›yamet mi kopar? Hem ne içün

- Kimsenin onlara ald›rmad›¤› bir s›rada -

Beni y›llarca bar›nd›rm›fl olan bir yerden.

Uzan›p ölmeye bir flilte bulurlar orada!

“Öleceksin!” diye ko¤mak? Bu ko¤ulmakt›r. Ben, Kimsesiz bir çocu¤um nerde gider yer bulurum? Etmeyin sonra sokaklarda periflan olurum! Anam ölmüfl, babam›n bilmiyorum hiç yüzünü; Kardeflim var, o da lâkin bana dikmifl gözünü Sanki atideki mevhum refah›m giderek, Onu çalkand›¤› hüsranlar içinden çekecek! Kardeflim! Kurdu¤un âmâli devirmekte ölüm; Beni göm hufre-i nisyana, ben art›k öldüm! Hangi bir derdim için a¤layay›m, bilmiyorum. Döktü¤üm yafllar› çok görmeyiniz; ma¤durum! O kadar sa’y-i belî¤in bu sefalet mi sonu? Biri evvelce e¤er söylemifl olsayd› bunu, Çal›fl›p ömrümü ç›lg›nca heba etmezdim, Ben bu müstakbele mazimi feda etmezdim! Merhamet bilmeyen insanlara bak, Yarabbi, Ko¤uyorlar beni bir sâil-i âvâre gibi! - Seni bir kerre ko¤an yok, bu sözün pek haks›z.

270

V. Mehmet Akif Ersoy ve Küçükçekmece Doç. Dr. Ali fiükrü Çoruk


05_KUCUKCEKMECE_MAKIFERSOY

1/25/11

12:26 AM

Page 271

MEHMET AK‹F YAHUT SÖZÜNÜN ER‹ OLMAK Ülkesinin ve milletinin s›k›nt›lar›n› kendisine dert edinen, ömrü boyunca bu s›k›nt›lara çare arayan, çözüm önerileri sunan ‹stiklal Marfl› flairimizin en önemli hasletlerinden birisi de verdi¤i söze ömrü boyunca sad›k kalmas›d›r. Halkal› Mektebindeki ö¤renimi s›ras›nda okul arkadafl› Hasan’la aralar›nda geçen bir olay onun bu taraf› hakk›nda fikir vermesi bak›m›ndan önemlidir. Akif’le Hasan birbirleriyle o kadar yak›n dostturlar ki ilerde hangisi önce ölürse birbirlerinin çocuklar›na bakmaya dahi söz vermifllerdir. Gerisini yak›n dostu Midhat Cemal’den dinleyelim:

“Bunu bana anlatt›¤› s›ralarda Âkif genç ve Hasan Efen-

Mehmet Akif Üniversitede ders verdi¤i y›llarda.

di yafll› olmakla beraber dinçti: Baytar Mektebi’ndeki bu fazilet mukavelesinin tatbikine çok vakit vard›. ‹çimden güldüm. Kendi kendime düflünüyor-

-Kim bu yavrular?

dum: Mektepteyken insanlar, umumen seciye kahraman›-

Âkif cevap vermedi.

d›rlar, fakat yafl ilerleyip de insan hayata kar›fl›nca…”

Odaya girince bu üç ›st›rab›n›, bu misafir çocuklar›n›

Midhat Cemal’in gençlik heyecan›yla verilmifl, unutul-

Âkif’e tak›larak tebrik ettim. Âkif’in yüzü de¤iflti.

mas› muhtemel ve gerçeklefltirilmesi zor diye düflündü¤ü

-Misafir çocuklar› de¤il, benim çocuklar›m!

bu söz, y›llar sonra Akif taraf›ndan yerine getirilecektir.

Dedi. Üç befl haftada üç çocu¤u nas›l olurdu?

Hem de memuriyetten istifa edip geçim s›k›nt›s›na düfltü-

-Hasan Efendi öldü de…

¤ü bir dönemde.

Dedi ve çocuklar, kim evvel ölürse hayatta olan›n baka-

“Bir cuma Âkif’in (Beylerbeyi’ndeki) evinde sekiz çocuk

ca¤› çocuklard›, rahmetli Hasan Efendi’nin çocuklar›.

buldum. Teker teker çok sevimli olan çocuklar bir araya

Fakat Âkif bu çocuklardan daha güzeldi: Mektepte verdi-

gelince ne manzara al›rlar, malûmdur. Evde sekiz kiflilik

¤i sözü hâlâ unutmayan bir çocuk…”12

12

bir k›yamet kopuyordu. Âkif’in befl çocu¤una kat›lan bu üç çocu¤un komfludan gelmifl ufak misafirler oldu¤unu

Midhat Cemal’in fliirsel anlat›m›yla özetledi¤i

zannettim ve ertesi cuma bu çocuk gürültüsüyle art›k kar-

bu olay herkesin üzerinde düflünmesi gereken bir ah-

fl›laflmam sand›m. Fakat her Cuma sekiz çocukla sofada

de vefa örne¤i olarak karfl›m›zda durmaktad›r. Üstelik

ayn› k›yamet kopuyordu. Âkif de buna katlan›yordu. Bu

arkadafl›na verdi¤i bu sözü geçim s›k›nt›s› çekti¤i bir

üç çocu¤un gelifli Âkif’in çocuklar›na da fazla hürriyet

s›rada yerine getirmesi ise ayr›ca düflündürücüdür.

vermiflti. Bir Cuma sofada çocuklardan birinin yana¤›n›

Akif için normal ve olmas› gereken bu durumun bize

h›nc›mdan çimdikler gibi s›karak Âkif’e sordum:

flafl›rt›c› gelmesi ise herhalde bizim eksikli¤imizdir.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

271

Kuntay, age., s. 248-249.


05_KUCUKCEKMECE_MAKIFERSOY

1/25/11

12:26 AM

Page 272

TÜRK GENÇL‹⁄‹N‹N AK‹F DUYGUSU

nin insan›m›zda küçük yafllardan itibaren yer etmesi ise Akif gibi gençli¤e özel önem atfeden bir flahsiyet

Bilindi¤i üzere insan›m›z›n sevdi¤i flairler aras›nda

aç›s›ndan ayr›ca önemlidir.

Mehmet Akif ön s›ralarda yer almaktad›r. Bunun se-

Türk milletinin ortak paydas› olan Akif’in

bepleri üzerinde ise uzun uzad›ya düflünmeye gerek

ad›, haliyle ö¤renim gördü¤ü okulun devam› olan

yoktur. Çünkü milletimiz Akif gibi ait oldu¤u toplu-

Halkal› Ziraat Meslek Lisesi ö¤rencileri aras›nda

mun meseleleriyle yak›ndan ilgilenen, kendi de¤er-

ayr› bir manaya sahiptir. Günümüzde bu okula de-

lerine sahip ç›kan, insan›m›z› sevmekle beraber po-

vam eden ö¤renciler, hakl› olarak Akif’le ayn› hava-

pülizme düflmeyip gerekti¤inde yanl›fllar›n› lisan-›

y› teneffüs etmenin ayr›cal›¤›yla iftihar etmektedir-

münasiple dile getiren k›sacas› kendisine rehberlik

ler. ‹nternet ortam›nda Halkal› Ziraat Meslek Lisesi

eden flair, düflünce ve siyaset adamlar›n› hep el üs-

ö¤rencilerinden Emre Emin Tüzün’ün Mehmet

tünde tutmufltur. Baflta da belirtti¤imiz üzere milleti-

Akif’e yazd›¤› bir “mektup” bu iftihar›n derecesini

mize “‹stiklal Marfl›” ve “Çanakkale fiehitlerine” gibi

göstermektedir. Türk gençli¤inin Akif’e duydu¤u

ele ald›¤› tarihî olaylar› her an zihnimizde canland›r-

sayg› ve sevgiyi göstermesi aç›s›ndan bu mektubu

ma kudretine sahip fliirleri arma¤an eden Mehmet

afla¤›ya al›yoruz:

Akif gerek yaflad›¤› dönemde gerekse vefat›ndan sonra toplum nezdinde gereken sayg› ve sevgiye nail olmufl, olmaya da devam etmektedir. Bu sayg› ve sevgi-

“De¤erli büyü¤üm, ‹stiklâl Marfl›m›z›n ölümsüz flairi Say›n Mehmet Âkif Ersoy;

Mehmet Akif’in cenazesi Edirnekap› fiehitli¤i’ne gençlerin omuzlar›nda götürüldü.

272

V. Mehmet Akif Ersoy ve Küçükçekmece Doç. Dr. Ali fiükrü Çoruk


05_KUCUKCEKMECE_MAKIFERSOY

1/25/11

12:26 AM

Page 273

Sizi görmek mümkün olmasa dahi, sizin eserlerini-

Hocam... Sizi her zaman örnek alaca¤›m. Umar›m

zi sizin fliirlerinizi biliyorum. Çünkü ben bu fliirlerle büyü-

Ziraat Okulu’nun hepsi bunu yapar. Unutmay›n ki; biz

düm ve yazd›¤›n›z ‹stiklâl Marfl›’n› hep gururla okudum.

sizi her zaman sevdik ve sevmeye de devam edece¤iz. Zira-

Bunu da cân›gönülden yapt›m ve yapmaya da devam edece¤im. Ben de bir gün sizin gibi flâir olmak istiyo-

at Okulu ö¤rencileri olarak, tüm ö¤retmenlerimizle birlikte sizi sayg›yla an›yoruz.”13

13

rum. Belki sizin kadar büyük bir flâir olamam, ama bu ideali içimde tafl›yorum.

Sonuç olarak genç Mehmet Akif’in Küçükçek-

Hocam... Ben sizin e¤itim-ö¤retim gördü¤ünüz

mece-Halkal› y›llar›na bakt›¤›m›zda karfl›m›za gele-

Halkal› Ziraat Okulu’nda okudu¤um için kendimi çok

ce¤in Mehmet Akif’i ç›kmaktad›r. ‹yi ahlak, çal›flkan-

flansl› say›yorum. An›lar›n›z ile dolu bu okulda ders gör-

l›k ve ahde vefa duygusu gibi ilerde Mehmet Akif’le

mek, e¤itim almak herkese nasip olmayan büyük bir ni-

birlikte an›lacak hasletler Halkal›’daki ö¤renimi s›-

mettir. Biz Halkal› Ziraat Okulu’yuz ve siz de bu okulun bir

ras›nda flekillenmeye bafllam›flt›r. Bugün idarecisin-

parças›s›n›z. Bir ortak yan›m›z da bu zaten. Tarihine sizin

den sokaktaki vatandafl›na kadar bütün Küçükçekme-

gibi mukaddes isimleri katan bu okul sizinle gurur duyu-

ce halk› Mehmet Akif gibi milletimize mal olmufl bir

yor ve her zaman da gurur duyacak.

flahsiyetin yüksek ö¤renimini kendi s›n›rlar› içinde-

Her sene an›n›za “Mehmet Âkif Ersoy’u Anma”

ki bir okulda yapmalar›ndan gurur duymakta, bundan

haftas› düzenliyoruz. Geçen y›l bu kutlamalar kapsam›n-

dolay› Mehmet Akif’e karfl› özel bir sahiplenme duy-

da bir fliir yar›flmas› yap›ld›. Bu fliir yar›flmas› benim için

gusuyla yaklaflmaktad›rlar. Eskiler “flerefü’l-mekân

oldukça önem tafl›yordu. fiiiri ve fliir yazmay› sevdi¤imden

bil’l-mekîn” yani “mekân›n flerefi orada oturan kifli-

dolay› yar›flmaya kat›ld›m. Birinci oldum. Belki normal

nin flerefiyle ilgilidir” derler. Dolay›s›yla hayat›n›n

bir fliir yar›flmas› olsayd› bu kadar duygulanmazd›m.

bir bölümünde Küçükçekmece’de bulunmufl olan

Ama yar›flma sizin ad›n›za düzenlenmiflti. Bu yar›flman›n

Mehmet Akif Ersoy’un bu manada ilçeye büyük bir

birincili¤ine de beni lây›k görmüfllerdi ve beni as›l duygu-

de¤er katt›¤›n› söyleyebiliriz.

land›ran buydu.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

273

www.geocities.com


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 274


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 275

VI Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Küçükçekmece’de Dünden Bugüne E¤itim Hayat› Yerel Yönetimlerin E¤itime Olan Katk›lar› Yüksek Ö¤renim Kurumlar›

Küçükçekmece’nin Di¤er ‹lçeler Aras›ndaki Yeri ‹stanbul Genelindeki Yeri


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 276

Küçükçekmece’de E¤itim ‹statistik ve Analizler Mahmut Çavufl

Özet

Abstract

Bu çal›flmada, Küçükçekmece ‹lçesi’nin bir ilkokula sa-

This study aims to present the development of formal and

hip köy halinden, bugünkü durumuna gelinceye kadar

non-formal education, state and private schools and oth-

geçen süreçte, e¤itimdeki örgün ve yayg›n, resmi ve

er institutions by figures and visual aids during the process

özel okullaflma ve kurumlaflmas›n›n geliflimi, rakamsal

where the district of Küçükçekmece evolved from a village

ve görsel ifadelerle ortaya konulmaya çal›fl›lm›flt›r. Bu-

with a single primary school to its present state. The

nunla birlikte Küçükçekmece’deki mevcut tüm e¤itim

names of all educational institutions present in

ö¤retim kurumlar›n›n isimleri; derslik, ö¤renci, ö¤ret-

Küçükçekmece are given along with the related class-

men kapasite ve durumlar› verilerek ilçenin e¤itim is-

room, student and teacher capacities. In addition, it is

tatistik ve potansiyeli de gösterilmektedir. Ayr›ca ilçe-

aimed to determine the importance of the district in edu-

nin ‹stanbul ölçe¤inde, e¤itimdeki yeri ve öneminin

cation within the scale of ‹stanbul.

ortaya konulmas› hedeflenmifltir. Yerel yönetimlerin

The contributions of local administrations to edu-

e¤itime olan katk›lar›, verdikleri hizmetlerle ifade edil-

cation are stated in terms of the services provided.

mektedir. ‹lçede hizmet veren yüksek ö¤retim ve di¤er

Institutions of higher education and other institutions in

e¤itim kurumlar›na da yer verilmifltir. Çal›flman›n istatistiki verileri; ‹stanbul ‹l Milli E¤itim Müdürlü¤ü Strateji ve Kültür Bölümlerinden, ‹stanbul ‹l ve Küçükçekmece ‹lçe Milli E¤itim Müdürlükleri ile ilgili okullar›n resmi web sitelerinden al›nm›flt›r. ‹lgili e¤itim yöneticileri ile birebir görüflmeler de yap›lm›flt›r. Anahtar Kelimeler: Küçükçekmece, Küçükçekmece’de E¤itim, örgün e¤itim, yayg›n e¤itim, özel ö¤retim kurumlar›, yayg›n ö¤retim kurumlar›, kurslar.

276

the district are presented as well. The statistical data of the study are derived from ‹stanbul Provincial Directorate for National Education-Department of Strategy; ‹stanbul Provincial and Küçükçekmece District National Education Directorate and from the official websites of the schools considered.

Directors of education are interviewed

according to one-to-one technique. Key Words: formal education, non-formal education, private education institutions, non-formal education institutions, courses.

VI. Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Mahmut Çavufl


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 277

0. E⁄‹T‹M‹N AMACI, E⁄‹T‹M Ö⁄RET‹M KAVRAMLARI VE E⁄‹T‹M ÜTOPYASI

rildi¤inde ö¤renim olmaktad›r.3 Ö¤renim, kademeli e¤itimle birlikte ça¤dafl dünyada ilk kademeleri her birey için zorunlu hale gelen, di¤er üst kademeleri ise gönüllülük esas olmakla birlikte yine bireyin olmazsa

Ülkemizde e¤itim, Milli E¤itim Temel Kanunu

olmazlar› aras›na giren bir yaflam stili boyutuna gir-

(METK)’nda belirtilen amaçlar do¤rultusunda yap›l-

mektedir. K›saca toparlanacak olursa; “Bütün tarih in-

maktad›r. Kanunun 3.maddesi, bütün vatandafllar›n

san›n kültürü kazanmas›, e¤itim almas› tarihidir.”4

(ö¤rencilerin) “‹lgi, istidat ve kabiliyetlerini geliflti-

“Komensky (1592-1670), ilk defa olarak bir

rerek gerekli bilgi, beceri, davran›fllar ve birlikte ifl

“Demokratik Birlik Okulu” plan› ortaya koymakla,

görme al›flkanl›¤› kazand›rmak suretiyle hayata ha-

anaokulundan bafllamak üzere ilk, orta ve yüksek ö¤-

z›rlamak ve onlar›n, kendilerini mutlu k›lacak ve top-

retim basamaklar›yla bir basamaktan di¤erine geçifli

lumun mutlulu¤una katk›da bulunacak bir meslek sa-

imkan haline getiren bir okul kurulufl sistemi gelifl-

1

hibi olmalar›n› sa¤lamak; diyerek hedeflerden bir

tirmifltir.”5 Böylelikle, ülkemizde de geçerli olan ça¤-

k›sm›n› özetlemektedir. Böylece e¤itimcilerin nas›l

dafl dünyan›n örgün e¤itim sisteminin temeli 1600’lü

üretim yapacaklar›na dair bir vizyon çizilmektedir.

y›llarda bat›da at›lm›fl olmaktad›r.

E¤itim; bir toplumun, toplum olarak süreklili-

Bugün e¤itimin seyir yönüne bak›ld›¤›nda ise,

¤ini sa¤lay›c› en etkin vas›ta, olgu, vazgeçilmez olarak

e¤itimin de bir ütopyas›n›n oldu¤u görülmektedir.

da tarifini bulmaktad›r. Bundan dolay›, “e¤itim;

“Bu ütopya daha çok e¤itimin kurumsal olarak veril-

1

Millî E¤itim Temel Kanunu, Resmi Gazete 24.6.1973/14574 . 2

Osman Kafadar, Türk E¤itim Düflüncesinde Bat›laflma, Ankara 1997, s.14.

3

Fatma Var›fl, E¤itim Bilimine Girifl, 1998, s.10

4

Hilmi Ziya Ülken, E¤itim Felsefesi, 2001, s.138 5

di¤i e¤itim mekanlar› (ö¤retim yap›lan/ö¤renim gö1. Sosyal de¤iflmelerin aktar›lmas›,

rülen) olan okullar üzerinden yürütülmektedir.6

O. Kafadar, age. s.34

6

‹rfan Erdo¤an, Türk E¤itim Sistemi, ‹stanbul 2005, s.58

2. Fertlerin, gruplar›n ve topyekun toplumun, de¤iflmelerin do¤urdu¤u yeni durumlara intibak ettirilmesi, 3. Sosyal de¤iflmelerin gerektirdi¤i yeni insan tipinin oluflturulmas›, 4. Sosyal de¤iflmelerin gerçeklefltirilmesi arac› olarak belirlenebilir. (Celkan, 1991:93)”2

E¤itim bireyin bizatihi kendisi ile özdefltir. Yöneticilerin e¤itimi ve e¤itimlili¤i, yönetilenlerin e¤itimi ve e¤itimlili¤i ve yöneticilerin yönetilenleri e¤itimi, tarihin seyri içinde son derece önemli unsurlard›r. Burada gözden kaç›r›lmamas› gereken di¤er bir

Karikatür (6)

olgu ise E¤itim ve Ö¤retim kavramlar›d›r. E¤itim, zaman ve mekan yönünden kapsaml›, sürekli ve çok boyutludur. Oysa bireyin yaflam boyu süren e¤itiminin, okulda planl› ve program olarak yürütülen k›sm› bireyin ö¤retimini oluflturur. Bu, birey aç›s›ndan dile geti-

O halde e¤itim, sadece e¤itimcilerin ifli olmaktan baflka, bir ülkedeki yönetim erkini elinde bulunduran tüm otoritelerin sorumluluk alan›ndad›r.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

277


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 278

Okulun gelece¤ine iliflkin bu ütopyalar› alt› grupta toplamak mümkündür:

6. Gelecekte yepyeni araçlar›n, gereçlerin, e¤itim teknolojisinin, e¤itim psikolojisinin bulgular›n›n ifle koflulmas›yla e¤itim bir tür “flarj etme” olay›na dönüfle-

1. Gelecekte, geleneksel yap›da bir okul, üniversite

cektir. Belli alanlarda bilgileri elde etmek isteyen in-

olmayacakt›r. Gelece¤in ö¤rencileri bilgi ve beceriyi

sanlar baz› t›psal e¤itim merkezlerine gelecekler, ora-

internet benzeri çoklu-ça¤r›m (=multimedya) araç-

da k›sa bir dinlence s›ras›nda beyinlere istenilen bil-

lar›yla evlerinde ö¤reneceklerdir. Okullar daha çok

giler flarj edilecektir. Kiflinin ayr›ca, aylarca ö¤renmek

görsel izlencelerin ço¤alt›ld›¤›, sakland›¤›, da¤›t›ld›¤›

için çal›flmas›na, okumas›na, okullara gitmesine ge-

yerler olacakt›r.

rek kalmayacakt›r. T›psal e¤itim merkezlerine giren

2. Gelecekte “okul” olmayacakt›r. Okullar ortadan

kifliler istedikleri alanda istedikleri bilgi ve becerilere

kalkacakt›r. ‹nsan›n e¤itimi yeniden sorgulanmal›d›r

çok k›sa bir zamanda çok küçük bir para karfl›l›¤›nda

(I. Illich).

kavuflmufl olacaklard›r. Böylece yeryüzünde okuma

3. “B›rak›n›z yaps›nlar, b›rak›n›z geçsinler” görüflü

yazma bilmeyen hiç kimse kalmayacakt›r.” 7

e¤itim alan›na tamamen hâkim olacakt›r. Serbest piyasa mekanizmas› anlam›nda e¤itim piyasas› olufla-

Bu ütopyan›n, özellikle biliflim teknolojisinin

cakt›r. E¤itim alan›ndaki her ölçü ve standart böylece

getirdi¤i sosyal yaflamdaki insan düflünce ve yaflam

bu piyasa taraf›ndan oluflturulacakt›r.

tarz›ndaki evrilmeye dikkat çekti¤i söylenebilir. Bu-

4. Gelecekte e¤itim ulusal bir sorun olmaktan ç›ka-

na hiçbir birey, toplum ve ülkenin kay›ts›z kalamaya-

cakt›r. Toplumdaki ve ekonomideki “globalleflme”ye

ca¤› ise aç›kt›r.

paralel olarak e¤itim alan›nda da globalleflme yafla-

Bu anlamda da E¤itimin ülkedeki tüm yöne-

nacakt›r. Bu aç›dan e¤itim kurumlar›, özellikle üni-

tim aktörlerince dikkatle izlenmesi, incelenmesi,

versiteler tüm dünya ö¤rencilerinin yararlanmas›na

girdi ve ç›kt›lar›n›n sorgulanmas›, gerekli önlem ve

aç›k olacakt›r. Böylece e¤itim, amaçlar› ve içerikleri

önerilerin ortaya konulmas› bir önem arzetmektedir.

çok çeflitlenecek, ö¤retime disiplinleraras› ve modü-

Küreselleflmenin ayn› zamanda yerel dina-

ler bir anlay›fl hâkim olacak, söz gelimi bir mühen-

mikleri harekete geçirerek bir model denemesi süre-

dislik ö¤rencisi ayn› zamanda konservatuar› da biti-

cinde oldu¤unun söylenebilece¤i günümüzde, ülke-

rebilecektir.

mizde yerel yönetimlerin kendi alanlar›ndaki e¤itime

5. Gelece¤in okulu, içinde her türlü kayna¤›n bulun-

olan duyarl›l›klar› takdir ve teflvik edilmeyi gerekti-

du¤u büyük bir “kütüphane”ye dönüflecektir. Bütün

ren bir anlay›fl olsa gerektir.

e¤itim kurumlan “aç›k ö¤retim kurumlar›’na dönü-

Küçükçekmece ‹lçesi’ni tarihsel süreci içer-

flecektir. Uzaktan e¤itim esas olacakt›r.

sinde çeflitli yönleri ile ortaya koymaya çal›fl›lan bu

Derecelerin verilmesinde “yeterlili¤e dayal› e¤itim”,

eserin e¤itim bölümünde ise, genel olarak ilçede Ba-

“tam ö¤renme”, “bütün gün aç›k kütüphane”, “aç›k

t›l› anlamda e¤itimdeki kurumsallaflman›n bafllan-

deneylilik” kavramlar› geçerli olacakt›r. S›n›f kavra-

g›çtan günümüze olan seyri çizilmeye çal›fl›lacakt›r.

m› ortadan kalkacakt›r. Ö¤retmenin görevleri sorun-

Günümüzde ilçede yap›lan e¤itim faaliyetlerine özet

lar› çözmek ve gerekti¤inde yard›mc› olmak ile s›n›r-

olarak de¤inildikten sonra, ilçenin; il ölçe¤inde e¤i-

l› olacakt›r.

tim alan›nda nerede durdu¤u ortaya konulacakt›r.

278

VI. Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Mahmut Çavufl

7

Muhsin Hesapç›o¤lu, “Postmodern/Küresel Toplumda E¤itim, Okul ve ‹nsan Haklar›”,21. Yüzy›lda E¤itim Ve Türk E¤itim Sistemi, s.42,43.


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 279

0.1.Türk Milli E¤itim Sisteminin Genel Yap›s› T ürk milli e¤itim sistemi, örgün e¤itim ve yayg›n e¤itim olmak üzere, iki ana bölümden oluflur. Örgün e¤itim, okul öncesi e¤itimi, ilkö¤retim, ortaö¤retim ve yüksekö¤retim kurumlar›n› kapsar. Yayg›n e¤itim, örgün e¤itim yan›nda veya d›fl›nda düzenlenen e¤itim faaliyetlerinin tümünü kapsar. (METK Madde 18) 0.2. Türk Milli E¤itim Sisteminde Aktüel Geliflmeler 2005-2006 e¤itim-ö¤retim y›l›ndan itibaren ülkemizde ilkö¤retim alan›nda program anlay›fl› bak›m›ndan konstruktivizm / oluflturmac›l›k anlay›fl›na geçilmifltir. Oluflturmac›l›k, postmodernizmin bilgi teorisidir.8 Belirtilen y›ldan önce ise bu anlay›fl, Behavi-

2. Davran›fl, etki ve tepki (= ba¤›ms›z ve ba¤›ml› de-

yorizm / Davran›flç›l›k idi. Ülkemizin birçok nesli

¤iflken) aras›ndaki iliflkilerin tümüdür.

bu anlay›fla göre oluflturulmufl ö¤retim pro¤ram› sü-

3. Duygular, güdüler, motivasyonlar gibi ara de¤ifl-

recinden geçmifltir. Bu bak›mdan bu anlay›fl›n ilke-

kenler gerçekte görülebilir davran›fla etki ederler, fa-

lerini k›saca gözden geçirmekte fikirsel bir fayda

kat gözleme aç›k de¤illerdir.

olacakt›r.9

4. Hayvanlarda kazan›lan psikolojik bulgular endiflesiz bir flekilde insanlara nakledilebilirler (‹nsanlar için geçerli kabul edilebilirler.)10

Yukar›da karikatürize edildi¤i gibi, davran›flç›l›k kuram›na göre önemli olan; bireyin, karfl›s›nda kendisine gösterilen hedefe do¤rudan (Labirentin di¤er herhangi bir yoluna sapmadan) ulaflmas›d›r. Bireyin elindeki çantas›n› nereden doldurdu¤unun önemi yoktur (‹nceleme konusu de¤ildir).

8

Muhsin Hesapç›o¤lu, Ö¤retim ‹lke ve Yöntemleri, 2008, s.526

9

T.C. MEB Ortaö¤retim Genel Müdürlü¤ü, Ö¤retim Pro¤ramlar›n›n Yenilenme Gerekçeleri ve Davran›flç› Yaklafl›m ile Yap›land›rmac› Yaklafl›m Aras›ndaki Farklar, Nisan 2009, ogm.meb.gov.tr/belgeler/progr am_yaklasim.ppt

0.2.1.Davran›flç›l›k Kuram›n›n ‹lkeleri: 1. Araflt›rman›n hareket noktas›, canl› varl›¤›n gözle-

10

nebilir d›flsal davran›fl›d›r.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

279

M. HESAPÇIO⁄LU, age., s.106.


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 280

B‹R‹NC‹ BÖLÜM

Okul tamiri

250 TL

Okul bahçesinin tanzimi

50 TL

1. KÜÇÜKÇEKMECE’DE E⁄‹T‹M‹N TAR‹HSEL SÜREC‹

Okuma odas›na kitap ve gazete al›nmas›

10 TL

Kurs masraflar›

15 TL

1.1. (1935-1941) y›llar›nda Bir Köy Olarak Küçükçek-

Okuma odas›, Köy Kona¤›n›n içindedir.

Toplam

325 TL

mece’nin E¤itim ve Kültür Hayat›na Genel Bir Bak›fl11 1935 nüfus say›m›na göre; Küçükçekmece 706 nüfuslu bir köydür. Bu nüfusun 301’i kad›n, 405’i er-

1941 y›l› gider bütçesi: Bay›nd›rl›k masraflar›

2.920 TL

kektir. 1940’da köy nüfusu 780 civar›d›r. As›l mukim

‹dare masraflar›

1.840 TL

çiftçi nüfus 250 olup, di¤erleri köye d›flar›dan gelen

Türlü masraflar

1.240 TL

Sa¤l›k masraflar›

1.066 TL

Ziraat masraflar›

575 TL

Kültür masraflar›

385 TL

memurlar, esnaflar ve iflçilerdir. Bu dönemde köy arazisi; Florya çiftli¤i, Safra köyü, Kapanarya çiftli¤i, Çekmece gölü, Avcular köyü,

Toplam

7.990 TL

Deniz köy/mahalle’den oluflmaktad›r. Resmi bina olarak, 1 köy kona¤›, 1 cami, 1 kara-

Genel kalemleri ile belirtilen, mevcut 1940 ve

kol, 1 gümrük evi, 1 s›tma mücadele dairesi, 1 demir-

1941 y›llar›na ait köy bütçesi tablolar› incelendi¤in-

yolu istasyon giflesi, 1 mezbaha ve bunlarla birlikte 1

de; Kültür Masraflar› bafll›¤› alt›nda, köyün okulu için

okul vard›r.

ödenek ayr›ld›¤›, e¤itim ö¤retim hizmetleri için belli

Sultan II. Mehmet ‹stanbul’un fethi esnas›nda Küçükçekmece’ye bir camii ve ikameti için küçük bir kas›r infla ettirmifltir.

bir duyarl›l›¤›n oldu¤u anlafl›lmaktad›r. Köyün ilkokul binas› yeni, sa¤l›kl› ve güzeldir. 3 dershanelidir. Alt›nda yemekhanesi de vard›r. Köy büt-

Yine 1940 say›m›na göre köyün nüfusu 845 tir.

çesi ile su tesisat› ve bahçesi yap›lm›flt›r. Binan›n ahflap

Köyde 60’› kad›n, 220’si erkek olmak üzere 280 okur

k›sm› için Vilayet bütçesinden para yard›m› yap›lm›flt›r.

11

Selahaddin DEM‹RKAN, Küçük ÇEKMECE köyü, ‹stanbul 1941, S.30-36.

yazar vard›r. Ö¤renim ça¤›ndaki çocuk say›s› 44’ü k›z, 55’i erkek olmak üzere toplam 99’dur. 1940 y›l›nda köy bütçesi 7520 TL’dir. Bu bütçenin planlamas› ise: Bay›nd›rl›k iflleri

3.670 TL

‹dare masraflar›

1.691 TL

Sa¤l›k iflleri

1.065 TL

Ziraat ve ekonomi iflleri

455 TL

Kültür iflleri.

325 TL

Toplam

7.206 TL

fieklindedir. Bu ifl pro¤ram›na göre, toplam 325 TL ayr›lan Kültür ‹fllerinin gider masraf› flöyle gerçekleflmifltir. 1940 y›l›nda Küçükçekmec Köyü ‹lkokulu.

280

VI. Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Mahmut Çavufl


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 281

Okulun bafl ö¤retmeni; çal›flkan, köylünün

Büyükflehir S›n›rlar› ‹çerisinde ‹lçe Kurulmas› ve

kendisinden memnun oldu¤u, iyi bir e¤itimci olan

Baz› Kanunlarda De¤ifliklik Yap›lmas› Hakk›nda Ka-

Gani TEKPINAR’d›r. Gani TEKPINAR 6 kiflilik köy

nunla"; 17 say›l› listede yer alan Küçükçekmece’nin 6

ihtiyar heyetinin de üyesidir.

mahallesi, yeni kurulan Baflakflehir ilçesi s›n›rlar›n-

Köydeki kahvehanelerde toplam 2 adet radyo

da yer alm›flt›r.

bulunmaktad›r.

Yeni s›n›rlar› içinde ilçenin yüzölçümü; 118.45

Yukar›da verilen say›sal bilgiler, yine belirtil-

km2, Mahalle say›s›; 21 ve 2009 y›l› say›m›na göre

mifl olan co¤rafi alan için geçerlidir. Bugünkü s›n›r-

nüfusu; 674,795’dir. Bu nüfusun 340.608’i erkek,

lar› ile tarihsel süreç yeniden gözden geçirildi¤inde

334.187’si kad›nd›r.

1940 itibar›yla üç ilkö¤retim okulu12 (fiamlar, Büyük

‹lçenin y›llara göre nüfusu ise Tablo 1.1.deki gibidir.14

Halkal›, Kayabafl›) daha vard›r.

Y›l

1935

1940

1945

1950

1955

1960

1965

1970

Nüfus

1,806

2,280

2,487

3,097

6,871

16,544

37,003

74,769

Y›l

1975

1980

1985

1990

1997

2000

2007

2009

119,293

182,715

338,778

479,419

460,388

589,139

785,392

674,795

Nüfus Tablo 1.1

1.2.Belde ve ‹lçe Olarak Küçükçekmece:

1.3.Türkiye ve ‹stanbul’da Nüfus:

Demografik Bilgiler

31 Aral›k 2009 tarihi itibar›yla Türkiye nüfusu

Küçükçekmece Köyü 1956 y›l›nda belde belediyesi,

72.561.312

1985 say›m›nda nüfusu 100 bini aflt›¤› için, 1986’da

12.915.158’dir.

ilçe olmufltur. 13 Küçükçekmece ‹lçesi 04.07.1987 tarihli resmi gazetede yay›nlanan 3392 Say›l› Kanunla bir köy, 25 Mahalle olmak üzere toplam 26 yerleflim yeri, Bak›rköy ilçesinden ayr›larak kurulmufl bir ilçedir.

kiflidir.

‹stanbul

il

nüfusu

ise

Türkiye’de nüfusun % 50,3’ünü (36.462.470 kifli) erkekler, % 49,7’sini (36.098.842 kifli) ise kad›nlar oluflturmaktad›r. Toplam nüfusun % 75,5’i (54.807.219 kifli) il ve ilçe merkezlerinde ikamet ederken, % 24,5’i

Küçükçekmece'nin ilçe olarak kurulufl y›lla-

(17.754.093 kifli) belde ve köylerde ikamet etmektedir.

r›nda, bir mahalle konumunda olan Avc›lar da dahil

‹l ve ilçe merkezlerinde yaflayan nüfus oran›-

olmak üzere bütün ilçede; Örgün e¤itim olarak 52

n›n en yüksek oldu¤u il % 99 ile ‹stanbul, en düflük

okul vard›r. Meslek lisesi bulunmamaktad›r. Bu

oldu¤u il ise % 31,9 ile Ardahan’d›r.

okullar, 400.000 civar›ndaki genel nüfusa hizmet etmektedir.

12

Toplam nüfusun % 17,8’i (12.915.158 kifli) ‹stanbul’da ikamet etmektedir.

13

Ö¤retmene hizmet verecek Dispanser, Lojman

Ülkemizde ortanca yafl 28,8’dir. Ortanca yafl er-

ve Ö¤retmenevi gibi hiçbir sosyal kurum henüz bu

keklerde 28,2 iken, kad›nlarda 29,3’tür. ‹l ve ilçe mer-

y›llarda ilçede mevcut de¤ildir.

kezlerinde ikamet edenlerin ortanca yafl› 28,7; belde

06.02.2008 tarihinde yay›nlanan "5747 say›l›

ve köylerde ikamet edenlerin ortanca yafl› ise 29,1’dir.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

http://kucukcekmece.meb.gov .tr/ilkogretimresmi.asp (10.11.2008)

281

http://www.kucukcekmece.bel .tr/icerik.asp?tur=9 (10.11.2008)

14

http://tr.wikipedia.org/wiki/K %C3%BC%C3%A7%C3%BCk% C3%A7ekmece,_%C4%B0stanbul#N.C3.BCfus


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 282

15-64 yafl grubunda bulunan çal›flma ça¤›ndaki

1.4.‹stanbul’un ‹lçelerinde Nüfus ve

nüfus, toplam nüfusun % 67’sini oluflturmaktad›r.

Küçükçekmece’nin Nüfus Bak›m›ndan

Ülkemiz nüfusunun % 26’s› 0-14 yafl grubunda, % 7’si

Bu ‹lçeler Aras›ndaki Yeri

ise 65 ve daha yukar› yafl grubunda bulunmaktad›r.

‹stanbul'un 39 ilçesi nüfus say›s› bak›m›ndan 2009

Nüfus yo¤unlu¤u olarak ifade edilen “bir kilo-

y›l› verilerine göre incelendi¤inde en çok nüfuslu il-

metrekareye düflen kifli say›s›” Türkiye genelinde 94

çesi Ba¤c›lar, en az nüfuslu ilçesi de Adalar olmufltur.

kiflidir. Bu say› illerde 11 ile 2.486 kifli aras›nda de-

‹lçelerin nüfuslar› Tablo1.2.deki gibidir.16 Tablo1.2 ve Grafik 1.2.‘de görüldü¤ü gibi Kü-

¤iflmektedir. ‹stanbul 2.486 kifli ile nüfus yo¤unlu¤u15

çükçekmece ilçesi Ba¤c›lar’dan sonra ‹stanbul’un nü-

nun en fazla oldu¤u ‹l’dir. 80 milyon

72.561.312

fus bak›m›ndan ikinci büyük ilçesi durumundad›r. Gelen bölümlerde, ‹stanbul’un nüfus bak›m›ndan ikinci büyük ilçesi olan Küçükçekmece’nin ‹stan-

40 milyon

60 milyon

bul ölçe¤indeki e¤itim potansiyeli irdelenecektir.

‹lçe

Nüfus

Adalar

14.341 175.871

Ataflehir

361.615

Avc›lar

348.635

Ba¤c›lar

724.268

Bahçelievler

576.799

Bak›rköy

218.352

Baflakflehir

226.387

Türkiye

Bayrampafla

269.425

‹stanbul

Befliktafl

185.054

Beykoz

244.137

Beylikdüzü

193.972

Beyo¤lu

244.516

Büyükçekmece

171.222

674.795

20 milyon

12.915.158

Arnavutköy

Küçükçekmece

‹stanbul

% 15

% 85

Türkiye

Çatalca

63.277

Çekmeköy

154.103

Esenler

459.980

Esenyurt

403.895

Eyüp

331.548

Fatih

433.796

Gaziosmanpafla

461.230

Güngören

311.672

Kad›köy

529.191

Grafik 1 Grafik 1.1. Türkiye, ‹stanbul ve Küçükçekmece ilçesi nüfuslar›.

282

VI. Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Mahmut Çavufl

15

http://www.tuik.gov.tr/PreHa berBultenleri.do?id=6178 (17.06.2010) 16

http://report.tuik.gov.tr/report s/rwservlet?adnksdb2=&report=i dari_yapi_09sonrasi.RDF&p_il1= 34&p_yil=2009&p_dil=1&desformat=html&ENVID=nufus200 0db2Env (17.06.2010)


fiile

28.325

fiiflli

316.058

Tuzla

181.658

Ümraniye

573.265

Üsküdar

524.379

Zeytinburnu

290.147

290.147

452.563

573.265 524.379

Sultangazi

316.058

286.622

181.658

Sultanbeyli

452.563

134.660

28.325

Silivri

286.622

278.527

134.660

Sar›yer

562.122

241.233

214.233 276.527

Sancaktepe

674.795

562.122

427.041

Pendik

459.980 403.895 331.548 413.796 461.290 311.672 529.191 413.797 426.680

427.041

154.103

Maltepe

63.277

674.795

218.352 226.837 269.425 185.054 244.137 193.972 244.516 171.222

Küçükçekmece

576.799

426.680

361.615 348.635

Kartal

175.841

413.797

14.341

Ka¤›thane

724.268

Page 283

Adalar Arnavutköy Ataflehir Avc›lar Ba¤c›lar Bahçelievler Bak›rköy Baflakflehir Bayrampafla Befliktafl Beykoz Beylikdüzü Beyo¤lu Büyükçekmece Çatalca Çekmeköy Esenler Esenyurt Eyüp Fatih Gaziosmanpafla Güngören Kad›köy Ka¤›thane Kartal Küçükçekmece Maltepe Pendik Sancaktepe Sar›yer Silivri Sultanbeyli Sultangazi fiile fiiflli Tuzla Ümraniye Üsküdar Zeytinburnu

12:53 AM

200.000-400.000 500.000-600.000 700.000 800.000

1/25/11

0-100.000

06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

Grafik1. 2.

Tablo1. 2. ‹stanbul’un ilçe nüfuslar›

Tablo1. 2.

Tablo1.2 ve Grafik 1.2.‘de görüldü¤ü gibi Kü-

Gelen bölümlerde, ‹stanbul’un nüfus bak›m›n-

çükçekmece ilçesi Ba¤c›lar’dan sonra ‹stanbul’un

dan ikinci büyük ilçesi olan Küçükçekmece’nin ‹stan-

nüfus bak›m›ndan ikinci büyük ilçesi durumundad›r.

bul ölçe¤indeki e¤itim potansiyeli irdelenecektir.

‹stanbul

‹stanbul

Küçükçekmece

Küçükçekmece

Grafik 1.2. ‹stanbul’un ilçe nüfuslar›

% 95

12.915158 674.795

%5

Grafik 1.3. ‹stanbul ‹li ve Küçükçekmece ‹lçesi nüfuslar› ve % oranlar› Grafik1. 3.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

283


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 284

‹K‹NC‹ BÖLÜM

2.1.Küçükçekmece ‹lçe Milli E¤itim Müdürlü¤ü Milli E¤itim sistemimizin hiyerarflik yap› ve iflleyifli

2.KÜÇÜKÇEKMECE’DE ÖRGÜN VE YAYGIN E⁄‹T‹M KURUMLARI ve POTANS‹YELLER‹

içersinde, bir ilçenin e¤itim faaliyetlerinden birinci derecede sorumlu resmi kurum, ilçenin en yetkili mülki amirlik makam› olan Kaymakaml›¤a ba¤l›, ‹lçe Milli E¤itim Müdürlü¤ü’dür. Müdürlük faaliyetlerini;

Bu bölümde ilçedeki resmi ve özel, örgün ve yayg›n

Milli E¤itim Bakanl›¤›n›n kendisine verdi¤i görev ve

anaokullar›, ilkö¤retim ve ortaö¤retim kurumlar›n›n

yetki çerçevesinde yapar.

adlar›, aç›l›fl tarihleri, yönetici, anas›n›f›, derslik, ö¤-

Küçükçekmece ‹lçe Milli E¤itim Müdürlü¤ü

retmen ve ö¤renci say›lar› genel olarak ayn› tablolarda

1988’de kurulmufltur. Bugün, Müdürlük, hizmetleri-

verilmeye çal›fl›lm›flt›r. Böylece ilçedeki e¤itim ku-

ni; 1 Müdür, 16 Yönetici, 15 memur, 19 di¤er personel

rumlar›n›n kapasiteleri, e¤itime hizmet verenler ve

olmak üzere toplam 50 personel ile yürütmektedir.

e¤itim hizmeti alanlar›n say›lar› ortaya konarak, topyekün ilçenin e¤itim potansiyeli ortaya ç›kar›lmaktad›r.

‹lçe Milli E¤itim Müdürlü¤ü, Milli E¤itim Bakanl›¤›’n›n hiyerarflik yap›s› içinde Kaymakaml›k

Burada ayr›ca, çal›flman›n okuyucuya ilçedeki

makam›na ba¤l› olarak, ilçedeki tüm örgün ve yayg›n

e¤itim kurumlar› hakk›nda bir rehberlik hizmeti ver-

e¤itim faaliyetlerinden birinci derecede sorumlu

mesi de düflünülmüfltür.

olan icrac› makamd›r.

Bu tablolardaki yönetici say›s›na Müdür ve Müdür yard›mc›lar›, ö¤renci say›lar›na ise anas›n›f›

2.2.Örgün E¤itim Kurumlar›

çocuklar› dahildir. Okullardaki Anas›n›f› Ö¤retmen-

A fla¤›da, Tanzimattan günümüze de¤in, Küçükçekme-

leri ile Rehber Ö¤retmenler de Ö¤retmen say›s›na

ce’de bat›l› anlamda kurulan Resmi ve Özel, Örgün ve

dahil edilmifltir. Ayr›ca kadrolu ve sözleflmeli ö¤ret-

Yayg›n e¤itim kurumlar›n›n, kurulufl tarihlerine göre

men ayr›m› yap›lmam›flt›r. Anas›n›flar› say›s› ile di-

say›lar› ve geliflimleri genel olarak incelenmektedir.

¤er derslik say›s› ayr› gösterilmifltir. Laboratuvarlar vb. derslikler say›lara dahil edilmemifltir.

Halkal› Ziraat Mektebi, Küçükçekmece’de aç›lan bat› tipi ilk örgün e¤itim ve ö¤retim kurumu olma özelli¤ine sahiptir. 1893’de Sultan II. Abdülhamid

Çift kademeli ö¤retim yapan okullar›n ö¤renci

Han taraf›ndan kurulan bu okul, kitab›m›zda ayr›ca

say›lar› (1. ve 2. Kademe), toplam ö¤renci say›s› ola-

özel bir bölüm olarak ifllenmekte oldu¤undan, burada

rak verilmifltir.

sadece isim olarak belirtilmekle yetinilecektir.

Bu bölümün verileri “http://kucukcekmece.meb.gov.tr” ( eriflim: Nisan 2010), okullar›n ken-

2.2.1.Okulöncesi E¤itim

di web sitelerinden ( eriflim: Nisan 2010) ve ‹l Milli

Okul öncesi e¤itimi, mecburi ilkö¤renim ça¤›na gel-

E¤itim Müdürlü¤ü Kültür Bölümü arfliv kaynaklar›n-

memifl çocuklar›n e¤itimini kapsar.

dan al›nm›flt›r. Gerekti¤inde kurum yöneticileri ile

Bu e¤itim iste¤e ba¤l›d›r (METK Madde 19).

iletiflimde bulunulmufltur.

Okul öncesi e¤itiminin amaç ve görevleri, mil-

Do¤rulanamayan veriler, tablolarda (- / tire) iflareti ile gösterilmifltir.

284

li e¤itimin genel amaçlar›na ve temel ilkelerine uygun olarak,

VI. Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Mahmut Çavufl


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 285

1. Çocuklar›n beden, zihin ve duygu geliflmesini ve iyi al›flkanl›klar kazanmas›n› sa¤lamak; 2. Onlar› ilkö¤retime haz›rlamak; 3. fiartlar› elveriflsiz çevrelerden ve ailelerden gelen

S›ra

Resmi Anaokullar›

Aç›l›fl

Yönetici ve

S›n›f

Ö¤renci

Kurum Ad›

Tarihi

Ö¤retmen

Say›s›

Say›s›

1

K.Çekmece Ziya Gökalp Anaokulu

1992

9

8

133

2

Lale Ba¤›ms›z Anaokulu

1993

4

3

51

No

3

Menekfle Ba¤›ms›z Anaokulu

1993

7

4

75

çocuklar için ortak bir yetiflme ortam› yaratmak;

4

Mine Ba¤›ms›z Anaokulu

1993

6

5

102

4. Çocuklar›n Türkçeyi do¤ru ve güzel konuflmalar›n›

5

Nergiz Ba¤›ms›z Anaokulu

1993

6

4

105

sa¤lamakt›r (METK Madde 20).

6

Yasemin Ba¤›ms›z Anaokulu

1993

5

4

52

7

Çi¤dem Ba¤›ms›z Anaokulu

1993

3

4

77

8

K. Çekmece Nenehatun Anaokulu

1994

4

4

102

9

Zübeyde Hanim Ba¤›ms›z Anaokulu

1994

3

5

102

Okul öncesi e¤itim kurumlar›, ba¤›ms›z anaokullar› olarak kurulabilece¤i gibi, gerekli görülen

10

Belediye Ba¤›ms›z Anaokulu

1995

23

13

420

yerlerde ilkö¤retim okuluna ba¤l› anas›n›flar› halin-

11

Papatya Ba¤›ms›z Anaokulu

1997

31

13

281

de veya ilgili di¤er ö¤retim kurumlar›na ba¤l› uygula-

12

Sardunya Ba¤›ms›z Anaokulu

1997

15

12

229

ma s›n›flar› olarak da aç›labilir. (METK Madde 21)

13

Gelincik Ba¤›ms›z Anaokulu

1997

16

13

240

14

Ahmet Ermifl Anaokulu

2002

11

5

116

15

Toki Akasya Anaokulu

2009

3

6

54

Ayr›ca ülkemizde Okul öncesi e¤itim kurumlar›; 657 say›l› Devlet Memurlar› Kanununun 191. mad-

16

Toki Fulya Anaokulu

2009

6

6

60

desine göre ve ‹fl Kanununa tabi iflyerlerinde Milli

17

TOK‹ Kardelen Anaokulu

2009

5

4

40

E¤itim ve Çal›flma Bakanl›klar› taraf›ndan birlikte

18

TOK‹ Nilüfer Anaokulu

2009

2

6

41

-

159

119

2280

Toplam

düzenlenmifl olan tüzü¤e göre ve SHÇEK’in ilgili mevzuat›na göre de aç›lmaktad›r.

Tablo 2.1.

Resmi Okulöncesi E¤itim Kurumu

2.2.1.1.Küçükçekmece’de Resmi ve Özel Okulöncesi E¤itim Kurumlar›

YIL

Aç›lan Okul Say›s›

Toplam Okul Say›s›

1992

1

1

Bu bafll›k alt›nda ilçedeki resmi ve özel okulöncesi

1993

6

7

e¤itim kurumlar›n›n adlar›, y›llara göre kurulufllar›,

1994

2

9

yönetici, anas›n›f›, anas›n›f› ö¤retmen, derslik, ö¤-

1995

1

10

1996

-

10

1997

3

13

1998

-

13

1999

-

13

2000

-

13

2001

-

13

retmen, ö¤renci say›lar› verilip, gerekli yerlerde grafikleri de oluflturularak yorumlar› yap›lacakt›r. 2.2.1.1.1.Resmi Okulöncesi E¤itim Kurumlar› Tablo 2.1.’de görüldü¤ü üzere Küçükçekmece ‹lçe-

2002

1

14

si’nde 18 tane resmi ba¤›ms›z anaokulu bulunmakta-

2003

-

14

d›r. Bu anaokullar›nda 159 Yönetici ve Ö¤retmen görev

2004

-

14

yapmaktad›r. Toplam s›n›f say›s› 119, Ö¤renci say›s› ise

2005

-

14

2006

-

14

2280’dir. 420 ö¤renci ile Belediye Ba¤›ms›z Anaokulu

2007

-

14

birinci s›rada, 281 ö¤renci ile Papatya Ba¤›ms›z Ana-

2008

-

14

okulu ikinci s›rada, üçüncü s›rada ise 240 ö¤renci ile

2009

4

18

18

18

Gelincik Ba¤›ms›z Anaokulu yer almaktad›r.

TOPLAM Tablo 2.2.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

Tablo 2.1. Resmi Okulöncesi E¤itim Kurumlar›: Aç›l›fl Tarihleri, Yönetici ve Ö¤retmen, S›n›f, Ö¤renci Say›lar›.

Tablo 2.2. Resmi Okulöncesi E¤itim Kurumlar›n›n Y›llara Göre Kurulufllar›.

285


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 286

20 18

18

18 18

16 14

14 13

13

13

13

14

14

14

14

14

14

13

12 10

10

10

9 8 7 6

6

4

4

1

Aç›lan Okul Say›s›

2009

0 2008

0 2007

0 2006

0 2005

0 2004

0 2002

0 2001

0 2000

0 1999

1998

1997

1996

1995

0

TOPLAM

Tablo 2.1.

1994

0

2003

1 1993

0

2 11 1992

2

3

Tablo 2.1. Resmi Okulöncesi kurulufl y›llar›na göre grafiksel gösteri.

Toplam Okul Say›s›

Tablo 2.2. ve Grafik 1 incelendi¤inde ise, 18 anaokulundan ilki 1992 y›l›nda aç›lm›flt›r. Hemen

fiu anda ilçede özel okulöncesi e¤itim kurumu faaliyeti bulunmamaktad›r.

1993 y›l›nda 6 anaokulunun aç›ld›¤›n› görmekteyiz.

Bu da Küçükçekmece’de özel teflebbüsün oku-

Bu say› ilçe baz›nda bir y›lda aç›lan en üst rakam› tefl-

löncesine yat›r›m yapmada yeter derecede istekli ol-

kil etmektedir. 1994 y›l›nda 2, 1995 y›l›nda 1, bir y›l

mad›¤›n› ortaya koymaktad›r. Bunun nedeninin de

sonra 1997 y›l›nda 3 anaokulu aç›lm›flt›r. Ancak befl

resmi kurumlar›n genel ihtiyaca cevap verebildi¤i,

y›l sonra 2002 y›l›nda 1 anaokulu ve yedi y›l sonra

dolay›s› ile özel okul alan›nda teflvik edici ihtiyaç ve

2009 y›l›nda 4 anaokulu aç›lm›flt›r. Tüm bu gösterge-

flartlar›n oluflmam›fl oldu¤u fleklinde yorumlanabilir.

lerden hareketle resmi anaokulunda as›l at›l›m›n 1993 y›l›nda yap›ld›¤›n›, uzun bir zaman diliminden sonra 1993 y›l› kadar olmasa da ikinci bir at›l›m›n 2009 y›l›nda yap›lm›fl oldu¤unu söyleyebiliriz. 2.2.1.1.2.Özel Okulöncesi E¤itim Kurumlar› S›ra No Kurum Ad›

Aç›l›fl Tarihi

1

‹lke Özel Türk Anaokulu 2001

Faal De¤il

2

Özel Ar-El Anaokulu

Nakil

2005

Tablo 2.3.

Tabloda 2.2.’de görüldü¤ü üzere ilçede 2001 y›l›nda 1, 2005 y›l›nda 1 olmak üzere toplam 2 Özel Anaokulu aç›lm›flt›r. Ancak bunlardan bir tanesi faaliyetini durdururken, di¤eri ilçe d›fl›na nakletmifltir.

286

VI. Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Mahmut Çavufl

Tablo 2.3. Özel Okulöncesi E¤itim Kurumlar› ve Aç›l›fl Tarihleri.


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

S›ra No

1/25/11

12:53 AM

Kurum Ad› Resmi ‹lkö¤retim Okullar›

Page 287

Aç›l›fl Tarihi

Yönetici

Anas›n›f› Anas›n›f› Derslik Ö¤retmen

Derslik

Ö¤retmen

Ö¤renci

1

Büyük Halkal›

1923

5

2

3

29

63

1830

2

Yeflilyuva

1923

6

4

7

47

99

3292

3

Mustafa Eravutmufl

1948

5

2

4

30

48

1795

4

Alt›nflehir

1956

5

1

1

28

50

2285

5

Tafltepe

1962

2

1

2

25

23

662

6

Kumsal

1966

2

0

0

8

19

380

7

Mustafa Pars

1968

6

4

7

36

76

2856

8

‹smail Hakk› Uluda¤

1968

2

2

1

16

18

528

9

Sultan Murat

1968

6

3

3

44

80

2594

10

Sö¤ütlüçeflme

1969

6

2

4

52

86

3026

11

‹.Tic.Odas› Kanarya

1969

3

1

2

12

15

1184

12

Bezirganbahçe

1970

3

2

1

12

27

927

13

Kocatepe

1971

3

1

1

13

28

845

14

Tayfur Sökmen

1971

3

0

0

14

27

1230

15

Kaya Sebati Tuncay

1973

5

1

1

21

45

1496

16

Munis Faik Ozansoy

1974

6

1

1

32

57

2950

17

Yunus Emre

1976

5

1

2

17

43

1725

18

Yeni Mahalle

1978

3

2

1

18

42

1350

19

Mustafa Kemal Pasa

1980

6

4

6

38

77

2250

20

Mareflal Fevzi Çakmak

1981

5

5

9

37

91

2700

21

Sefaköy 100.Y›l

1982

5

1

2

19

37

1692

22

Kanarya

1983

5

2

3

41

80

3796

23

Dr.‹ffet Onur

1984

13

1

26

23

200

15000

24

Penyelüks Hasan Gürel

1986

3

1

2

16

37

1062

25

Akflemsettin

1987

3

2

2

33

35

1197

26

Küçükçekmece

1987

3

2

3

27

22

951

27

Gültepe

1989

3

2

3

14

35

964

28

Tüccar ve Sanayiciler Derne¤i

1989

3

2

2

15

35

859

29

Alaattin Keykubat

1990

3

1

2

18

22

908

30

Dr.Hulusi Behçet

1990

5

2

4

22

50

1660

31

Göktürk

1990

3

1

2

18

29

836

32

Nasrettin Hoca

1990

5

2

4

43

51

1424

33

Orhan Saral

1990

5

2

1

18

33

1404

34

Osman Zeki Üngör

1990

3

1

1

21

31

982

35

Tahsin Banguo¤lu

1990

6

1

2

28

59

3111

36

Remzi Yurtsever

1991

4

2

3

20

45

1448

37

Halkal› Do¤a

1992

5

4

4

44

57

2100

38

Halkal› Günefl

1992

5

1

1

24

55

1950

39

Zühtü flenyuva

1996

6

2

1

25

46

2800

Dünden Bügüne Küçükçekmece

287


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

S›ra No

1/25/11

12:53 AM

Kurum Ad› Resmi ‹lkö¤retim Okullar›

Page 288

Aç›l›fl Tarihi

Yönetici

Anas›n›f› Anas›n›f› Derslik Ö¤retmen

Derslik

Ö¤retmen

Ö¤renci

40

Halkal› Cumhuriyet

1996

3

-

-

24

48

1172

41

Hayriye Gök

1997

3

1

1

10

15

1044

42

‹nönü

1998

3

1

2

32

40

1315

43

Türkiye Gazeteciler Cemiyeti

1998

3

2

4

16

41

1161

44

Ö¤retmen Yusuf Kardefl

1999

2

2

1

24

28

1116

45

700.Y›l Osman Gazi

1999

3

2

3

35

44

1296

46

75.Y›l Sefaköy

1999

4

2

2

33

36

1426

47

Atatürk

1999

3

2

3

32

36

1026

48

fiehit Binbafl› Bedir Karab›y›k

2001

4

2

3

27

50

1523

49

Halide Edip Ad›var

2002

4

4

3

24

38

1627

50

‹kitelli

2002

5

3

4

6

4

95

51

80.Y›l

2003

4

2

2

36

35

1841

52

Fatih Sultan Mehmet

2005

3

2

2

24

33

814

53

Mehmet Akif Ersoy

2005

3

2

2

24

32

896

54

fiehit Er Müslüm Zengin

2005

4

1

2

24

38

1789

55

TOK‹

2005

3

2

2

16

20

595

56

Behiye Selim Pars

2006

1

2

2

26

33

1177

57

Toki Ertu¤rul Gazi

2007

3

3

1

40

46

1391

58

‹MKB Yavuz Sultan Selim

2007

3

2

2

33

40

1026

59

Sö¤ütlüçeflme Mimar Sinan

2008

5

2

3

22

49

1482

60

Arif Nihat Asya

2008

3

3

2

45

39

1300

61

fiehit Er Y›lmaz Özdemir

2009

4

1

2

24

38

1789

62

Toki Erdem Bayaz›d

2009

3

2

2

16

21

140

-

252

121

179

1591

2777

107090

Toplam Tablo 2.4.

2.2.1.2.Küçükçemece’de Resmi ve Özel

2.2.1.2.2.Küçükçemece’de Özel

‹lkö¤retim Kurumlar›

‹lkö¤retim Kurumlar›

‹ lkö¤retim 6 - 14 yafllar›ndaki çocuklar›n e¤itim ve

‹ lçede 1991’de 1, 1995’de 1, 1997’de 1 olmak üzere

ö¤retimini kapsar, ‹lkö¤retim, k›z ve erkek bütün va-

toplam 3 özel ilkö¤retim okulu aç›lm›fl olup, bunlar-

tandafllar için zorunludur ve Devlet okullar›nda para-

dan 1997’de aç›lm›fl olan› tabloda da görüldü¤ü üzere

s›zd›r (METK Madde 22).

kapanm›flt›r. Mevcut iki özel ilkö¤retim okullar›nda

‹lçede toplam 62 ilkö¤retim okulu bulunmak-

toplam 873 ö¤renci bulunmakta, 5 yönetici, 89 ö¤ret-

tad›r. Bu okullardan iki tanesi Cumhuriyetle yafl›t bu-

men görev yapmaktad›r. Bu okullarda toplam 9 ana-

lunmaktad›r. Okullarda 252 idareci görev yapmakta-

s›n›f› bulunmakta ve 10 anaokulu ö¤retmeni görev

d›r. Anas›n›f› derslik say›s› 121, anas›n›f› ö¤retmeni

yapmaktad›r.

179’dur. Derslik say›s› 1591, okullardaki ö¤retmen say›s› ise 2777’dir. Ö¤renci toplam› 107090’d›r.

288

Okullar›n derslik say›s› 53 olup, toplam ö¤renci say›s› ise 873’tür.

VI. Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Mahmut Çavufl

Tablo 2.4. Resmi ‹lkö¤retim Okullar›: Aç›l›fl Tarihleri, Yönetici ve Ö¤retmen, S›n›f, Ö¤renci Say›lar›.


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

S›ra No

1/25/11

12:53 AM

Page 289

Özel ‹lkö¤retim

Aç›l›fl Tarihi

Yönetici

Anas›n›f› Anas›n›f› Derslik Ö¤retmen

Derslik

Ö¤retmen

Ö¤renci

Kurum Ad› 1

Bilge Özel Türk ‹ÖO

1991

1

2

3

13

14

125

2

U¤ur Özel Türk ‹ÖO

1995

4

7

7

40

75

748

3

Özel ‹lke Türk ‹ÖO

1997

Kapal›

Kapal›

Kapal›

Kapal›

Kapal›

Kapal›

-

5

9

10

53

89

873

Toplam

Tablo 2.5. .Özel ‹lkö¤retim Okullar›: Aç›l›fl Tarihleri, Yönetici ve Ö¤retmen, S›n›f, Ö¤renci Say›lar›.

Tablo 2.5.

Resmi ‹lkö¤retim Y›l 1923 1948 1956 1962 1966 1968 1969 1970 1971 1973 1974 1976 1978 1980 1981 1982 1983 1984 1986 1987 1989 1990 1991 1992 1995 1996 1997 1998 1999 2001 2002 2003 2005 2006 2007 2008 2009 Toplam

Özel ‹lkö¤retim

Aç›lan Okul Say›s›

Toplam Okul Say›s›

2 1 1 1 1 3 2 1 2 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 2 2 7 1 2 2 1 2 4 1 2 1 4 1 2 2 2

2 3 4 5 6 9 11 12 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 26 28 35 36 38 38 40 41 43 47 48 50 51 55 56 58 60 62 62

Aç›lan Okul Say›s› 1 1 2

Toplam

Toplam Okul Say›s› Toplam Okul Say›s› 1 2 -

2 3 4 5 6 9 11 12 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 26 28 35 37 39 40 42 43 45 49 50 52 53 57 58 60 62 64

Tablo 2.6. Resmi ve Özel ‹lkö¤retim Okullar›n›n Y›llara Göre Kurulufllar›.

64

Tablo 2.6.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

289


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 290

‹lkö¤retim kademesinde toplam 64 okulun sadece 2 tanesi 1991 ve 1995 y›llar›nda aç›lan özel okullard›r. Buna göre ilçede özel ilkö¤retimdeki okullaflma oran›n›n bir geliflme ifade etmedi¤ini söylemek mümkündür. 8 7

7 6 5

4

4

4 3

3 2

2

1

1

2

2 1

1

1

2

1

1

1

1

1

1

1

1

1

2

2

2

1

2

1

1

2

2 1

1

2

2

1

TO PL AM

08 20

08 20

03 20

01 20

98 19

19

92 19

90 19

87 19

84 19

82 19

80 19

76 19

73 19

70 19

68 19

62 19

19

48

YI L

Grafik 2.2

96

0

0

Aç›lan Anaokul Say›s›

‹lçede ilkö¤retim kademesinde sürekli bir

20

okullaflma oldu¤u gözlemlenmektedir. 1923’ten

15

2009’a 86 y›l geçmifl ve bu sürede toplam 62 okul

10

aç›lm›flt›r. Aç›lan bu okullar›n aç›ld›¤› y›l toplam› 36 y›ld›r. Her birinde muhtelif say›da okul aç›l›fl› olmufltur. Bu y›llardan 1990 y›l›nda 7 okul birden aç›lmas› dikkat çekmektedir. 2001 ve 2006 y›llar›nda ise

5

0

Dönem Grafik 2.3.

1923-1979

1980-1989

1990-2000

2001-2009

Resmi ‹lkö¤retim Say›s›

4’er okul aç›ld›¤› görülmektedir. Di¤er y›llar bu say›lar›n alt›nda kalmaktad›r (Tablo 2.6, Grafik 2.2). Bu y›llar› dönemlere ay›rarak grupland›rd›¤›-

Küçükçekmece’de resmi ilkö¤retimin tarihi

m›zda ise Tablo 2.7.’deki durum en mant›kl› olan›d›r.

1923’den bafllamaktad›r. Geçen 86 y›ll›k süre içinde 62 resmi ilkö¤retim okulu aç›lm›flt›r. Bunun 18 tanesi 1979 y›l›na kadar, 10 tanesi 1980-1989 y›llar› aras›, 19

DÖNEM

Resmi Aç›lan Okul Say›s›

Resmi Toplam Okul Say›s›

tanesi 1990-1999 y›llar›nda, 15 tanesi ise 2000’den

1923-1979

18

18

günümüze kadar olan sürede aç›lm›flt›r. Buna göre

1980-1989

10

28

90’l› y›llar Küçükçekmece’de ilkö¤retimde okullafl-

1990-2000

19

47

man›n 86 y›l itibar› ile yaklafl›k 1/3 ‘nin gerçekleflti¤i

2001-2009

15

62

zaman dilimi olmufltur. (Tablo 2.7, Grafik 2.3).

Tablo 2.7.

290

VI. Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Mahmut Çavufl

Grafik 2.2. Resmi ‹lkö¤retim Okullar›n›n kurulufl y›llar›na göre toplam göstergesi. Grafik 2.3. Aç›lan resmi ‹lkö¤retim Okullar›n›n dönemsel olarak gösterimi. Tablo 2.7. Resmi ‹lkö¤retim Okullar›n›n Dönemlere Göre Kurulufllar›.


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 291

Özel ilkö¤retim alan›nda bir geliflme olma-

girmeye hak kazanm›fl olan her ö¤renci, ortaö¤retime

makla birlikte resmi okullarda yukar›da belirtildi¤i

devam etmek ve ortaö¤retim imkanlar›ndan ilgi, isti-

flekilde gerçekleflen okullaflma, ilçedeki ihtiyaca bir

dat ve kabiliyetleri ölçüsünde yararlanmak hakk›na

cevap olarak kendisini göstermifltir.

sahiptir (METK Madde 27). Günümüzde, “Ortaö¤retim kurumu geliflmifl

2.2.1.3.Küçükçekmece’de Resmi ve Özel

toplumlarda toplumun merkezi durumundad›r. Öyle

Ortaö¤retim Kurumlar›

bir merkez ki çocuk ve gençli¤in zihin ve beden sa¤l›-

Ortaö¤retim, ilkö¤retime dayal›, en az üç y›ll›k ö¤re-

¤›na, toplumsal kalk›nmaya iliflkin sorunlar, yetifl-

nim veren genel, mesleki ve teknik ö¤retim kurumla-

kinlerin e¤itimi, gençli¤in ve yetiflkinlerin bofl za-

r›n›n tümünü kapsar (METK Madde 26).

manlar›n›n de¤erlendirilmesi hep onun görev alan›-

‹lkö¤retimini tamamlayan ve ortaö¤retime

S›ra No

Resmi Ortaö¤retim

na girmektedir.”(‹.ALICIGÜZEL 1979, S.154).17

Anas›n›f› Anas›n›f› Derslik Ö¤retmen

Derslik

Ö¤retmen

17

Aç›l›fl Tarihi

Yönetici

1962

4

--

--

24

42

560

Anadolu Meslek Lisesi

1972

8

3

2

25

78

1815

3

Sefaköy Lisesi

1973

5

-

-

22

48

1460

4

Halkal› Mehmet Akif Ersoy Lisesi

1990

2

-

-

22

22

1090

5

Halkal› Ticaret Meslek Lisesi ve And.Tic.Mes.Lisesi

1990

7

--

--

22

56

1716

6

Marmara Lisesi

1991

3

-

-

10

23

750

7

Orhan Cemal Fersoy Lisesi

1992

6

-

-

50

48

1946

8

Fahrettin Kerim Gökay Anadolu Lisesi

1993

3

-

-

20

34

510

9

Nahit Mentefle Endüstri Meslek Lisesi

1993

9

27

109

2450

10

fiehit Binbafl› Bedir Karab›y›k Lisesi

1995

3

-

-

24

15

885

11

Zehra Mustafa Dalgݍ Ticaret Meslek Lisesi

1995

7

-

-

23

62

2647

12

Eflref Bitlis Lisesi

1996

5

---

---

24

27

1497

13

Halkal› Toplu Konut Lisesi

1996

5

----

-----

24

41

1381

14

Ismet Aktar Endüstri Meslek Lisesi

1996

9

-

-

18

41

1680

15

Kadriye Moro¤lu Lisesi

1998

6

0

0

62

53

2370

16

Dr.Oktay Duran Matbaa Meslek Lisesi

1999

1

---

---

22

41

1199

17

TASEV Ayakkab› Anadolu Meslek Lisesi ve Endüstri Meslek Lisesi

2002

2

7

24

22

18

Halkal› ‹MKB Meslek Lisesi

2003

6

4

-

16

29

1688

19

Küçükçekmece ‹.M.K.B. And. 2003

4

-

-

13

26

273

M. Hesapç› o¤lu, age., s.81

Ö¤renci

Kurum Ad›

1

Küçükçekmece Anadolu Lisesi

2

Atatürk K›z Meslek Lisesi ve

Otelcilik ve Turizm Meslek lisesi Tablo 2.8.

Tablo 2.8. Resmi Ortaö¤retim Kurumlar›n›n Aç›l›fl Tarihleri, Yönetici ve Ö¤retmen, S›n›f, Ö¤renci Say›lar›.


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 292

‹lçede ilk ortaö¤retim kurumu 1962’de kurul-

‹lçede tabloda da görüldü¤ü üzere 1990-2006

mufltur. Bu say› günümüze kadar toplam 24 olmufltur.

y›llar› aras›nda 4 özel Ortaö¤retim Okulu aç›lm›flt›r.

Bu okullar›n toplam yönetici say›s› 108, ö¤retmen sa-

Bunlardan ilki 1990’da iki tanesi 1997’de ve dördün-

y›s› 931, ö¤renci say›s› ise 29013’tür. Toplam derslik

cüsü 2006’da aç›lm›flt›r. 1997’de aç›lanlardan bir ta-

say›s› ise 546’d›r. Bu okullarda toplam 20 anas›n›f›

nesi ve 2006’da aç›lm›fl olan okullar kapanm›flt›r.

bulunmaktad›r.

Halen di¤er iki okul toplam 59 derslikte, 6 yönetici ve

‹lçedeki toplam 24 olan ortaö¤retim kurumu-

67 ö¤retmen ile ö¤rencilerine hizmet vermektedir.

nun 10 tanesinin meslek lisesi olmas› ilçe aç›s›ndan

Bunlardan Ak›n Özel Türk Akflam Lisesinde 334 ö¤-

ayr› bir özellik olarak karfl›m›za ç›kmaktad›r. Örne-

renci bulunmaktad›r.

¤in bunlardan biri olan TASEV Ayakkab› Anadolu Resmi Resmi Aç›lan Resmi Toplam Okul Say›s› Okul Say›s›

Meslek Lisesi ve Endüstri Meslek Lisesi ülkemizin bu alandaki tek ortaö¤retim kurumudur. ‹lçede genel lise ö¤rencisi 14413 iken, meslek lisesi ö¤renci say›s› 14600’dür. Genel liselerdeki ö¤retmen say›s› 433 iken, meslek liselerinde bu say› 498’dir. 20 anas›n›f›n›n 16’s› da meslek liselerinde bulunmaktad›r. Bu göstergelere göre ilçenin ortaö¤retim kademesinde mesleki e¤itim a¤›rl›kl› oldu¤u söylenebilir. 2.2.1.3.2.Özel Ortaö¤retim Kurumlar› ‹lçede tabloda da görüldü¤ü üzere 1990-2006 y›llar› aras›nda 4 özel Ortaö¤retim Okulu aç›lm›flt›r. Bunlardan ilki 1990’da iki tanesi 1997’de ve dördüncüsü 2006’da aç›lm›flt›r. 1997’de aç›lanlardan bir tanesi ve 2006’da aç›lm›fl olan okullar kapanm›flt›r. Halen di¤er iki okul toplam 59 derslikte, 6 yönetici ve 67 ö¤-

1962 1972 1973 1990 1991 1992 1993 1995 1996 1997 1998 1999 2002 2003 2005 2006 2008 2009 Toplam

1 1 1 2 1 1 2 2 3 1 1 1 2 1 2 1 1

Özel Özel Aç›lan Okul Say›s›

1 2 3 5 6 7 9 11 14 14 15 16 17 19 20 22 23 24

Özel Toplam Okul Say›s›

1 2 1 4

24

1 3 4 -

Tablo 2.9. ve Tablo 2.10.’da net olarak görül-

lardan Ak›n Özel Türk Akflam Lisesinde 334 ö¤renci

dü¤ü üzere ilçede ortaö¤retim kademesinde de özel

bulunmaktad›r.

okullaflman›n verimli oldu¤u söylenememektedir.

Özel Ortaö¤retim

1 2 3 6 7 8 10 12 15 17 18 19 20 22 23 26 27 28 28

Tablo 2.10.

retmen ile ö¤rencilerine hizmet vermektedir. Bun-

S›ra No

Toplam Toplam Okul Say›s›

Aç›l›fl Tarihi

Yönetici

Anas›n›f› Anas›n›f› Derslik Ö¤retmen

Derslik

Ö¤retmen

Ö¤renci

Kurum Ad›

1

U¤ur Özel Türk Anadolu Lisesi

1990

4

--

--

44

52

-

2

Ak›n Özel Türk Aksam Lisesi

1997

2

-

-

15

15

334

3

‹lke Özel Türk Anadolu Lisesi

1997

Kapal›

Kapal›

Kapal›

Kapal›

Kapal›

Kapal›

4

Özel Kavur Teknik E¤itim Kursu

2006

Kapal›

Kapal›

Kapal›

Kapal›

Kapal›

Kapal›

-

6

-

-

59

67

334

Toplam Tablo 2.9.

292

VI. Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Mahmut Çavufl

Tablo 2.9. Tablo 2.9. Özel Ortaö¤retim Kurumlar›n›n Aç›l›fl Tarihleri, Yönetici ve Ö¤retmen, S›n›f, Ö¤renci Say›lar›. Tablo 2.10. Resmi ve Özel Ortaö¤retim Kurumlar›n›n Y›llara Göre Okullaflma Say›lar›.


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 293

30 24

25 20 15

2

2

2 Toplam

2 2

2009

2

2008

2

2006

2

0

2005

1991

2

2003

1990

2

2002

1973

2

1999

1972

Grafik 2.4.

2

1998

1

1997

2

1996

1

1995

1

1993

1 1962

0

0 Y›l

5

1992

10

Okul Say›s›

‹lçede ilk ilkö¤retim okulu 1923’de aç›lm›flken

Grafik 2.4. Tarihlere göre aç›lan resmi ortaö¤retim okul say›s›.

30

bundan ancak 39 y›l sonra 1962’de bir ortaö¤retim kurumu aç›lm›flt›r. Bundan 10 y›l sonra 1972’de ikin-

25

cisi aç›lm›flt›r. 1973’de 1 ve bundan 7 y›l sonra

20

1990’da 2 okul aç›lm›flt›r. Daha sonraki y›llarda 1 ya

15

da 2 y›l ara ile okullar›n aç›lmas› süreklilik göster-

10

mifltir. Yaln›z 1996 y›l›nda 3 okul birden aç›lm›flt›r.

5

1923-2009 sürecindeki okullaflmay› mant›ksal olarak dönemlere ay›r›rsak Tablo 2.11.’deki durumla

Grafik 2.5. 1962-2008 Resmi ortaö¤retim kurumlar› dönemsel kurulufl say›lar›. Tablo 2.11. Resmi ve Özel Ortaö¤retim Kurumlar›n›n Dönemlere Göre Okullaflma Say›lar›.

0 Grafik 2.5.

karfl›lafl›r›z.

Dönem

1962-1989

2000-2009

Toplam

1990-1999

RESM‹ DÖNEM 1962-1989

Resmi Aç›lan Okul Resmi Toplam Okul Say›s› Say›s› 3 3

1990-1999

13

16

2000-2009

8

24

Toplam

24

Tablo 2.11.

2.3. Yayg›n E¤itim Kurumlar› Yayg›n e¤itim, örgün e¤itim ile birbirini tamamlayacak, gere¤inde ayn› vas›flar› kazand›rabilecek ve birbirinin her türlü imkanlar›ndan yararlanacak biçimde bir bütünlük içinde düzenlenir. Yayg›n e¤itim, genel ve mesleki - teknik olmak

Tablo 2.11. ve Grafik 2.5.’de de görüldü¤ü gibi

üzere iki temel bölümden meydana gelir. Bu bölüm-

ilçenin ortaö¤retim alan›ndaki at›l›m›n 1990-1999

ler birbirini destekleyici biçimde haz›rlan›r. (METK

y›llar› aras›nda oldu¤u görülmektedir.

Madde 41) Genel, mesleki ve teknik yayg›n e¤itim alan›nda görev alan resmi, özel ve gönüllü kurulufllar›n çal›flmalar› aras›ndaki koordinasyon Milli E¤itim Bakanl›¤›nca sa¤lan›r (METK Madde 42).

Dünden Bügüne Küçükçekmece

293


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 294

2.3.1. Küçükçekmece’de Resmi Yayg›n E¤itim Kurumlar›: Aç›l›fl Tarihleri, Yönetici,

S›ra No

Kurum Ad›

Ö¤retmen

5

7

1

Personel 5

2000

3

3

-

-

2002

2

8

-

-

2005

2

11

-

1

Çocuklar E¤itim Merkezi

2008

2

25

-

1

‹lçe Ö¤retmenevi

1997

3

‹lçe Halk E¤itim Merkezi

Ö¤retmen, Personel Say›lar›

2

‹lçe Mesleki E¤itim Merkezi

T ablo2.12’de belirtilen resmi e¤itim merkezleri, ‹lçe

3 4

‹lçe Otistik Çocuklar E¤itim Merkezi

5

2.3.1.1.Halk E¤itim Merkezi Müdürlü¤ünün ‹lçe E¤itimine Katk›lar›

6

Tarihi 1988

Memur

‹lçe Rehberlik ve Araflt›rma Merkezi

mektedirler.

Di¤er Yönetici

1

Milli E¤itim Müdürlü¤üne ba¤l› olarak hizmet ver-

Aç›l›fl

Y›ld›r›m Beyaz›t Otistik 24

Tablo 2.12.

Merkez; 3 yönetici, 29 Ö¤retmen, 25 Kadrolu Usta Ö¤retici ile 45 ayr› branflta halka yönelik kurslar açmakta, 18

2008 y›l› için 10 adet genel sergi planlamaktad›r.

tandafllar›n yard›m›yla Ö¤retmenevi binas› 24 Kas›m 1996 tarihinde Milli E¤itime devredilmifltir. Binada

Merkez, ilçede Aç›k ilkö¤retim ve Aç›k lise ö¤-

01.01.1997 tarihinde itibaren Ö¤retmenevi olarak

rencilerine bürokratik ve di¤er destek hizmetleri

hizmet verilmeye bafllanm›flt›r. Milli E¤itim Bakanl›-

vermektedir.

¤› personeline ve tüm müflterilerine ça¤dafl bir çizgi-

Tablo 2.12. Resmi Yayg›n E¤itim Merkezleri ve Kurulufl Tarihleri, Yönetici, Ö¤retmen, Personel Say›lar›.

de, lüks bir otel konforu içerisinde sundu¤u hizmet 2.3.1.2.Mesleki E¤itim Merkezi Müdürlü¤ünün ‹lçe E¤itimine Katk›lar› ‹ki yönetici ve iki ö¤retmen ile faaliyetlerini yürütmektedir.

19

devam etmektedir. ‹lçe Milli E¤itim Müdürlü¤üne ba¤l› olan Ö¤retmenevi 1 müdür ve 2 yard›mc›s› taraf›ndan yönetilmektedir. 58 Yatak kapasitesine sahip Ö¤retmenevinde; Lokanta, çay bahçesi, lokal, internet cafe, bay

2.3.1.3.Rehberlik ve Araflt›rma Merkezi

ve bayan kuaför birimleri bulunmaktad›r.21

Müdürlü¤ünün ‹lçe E¤itimine Katk›lar› Ö¤retmen ile alan›nda faaliyetlerini sürdürmektedir.

2.3.2.Küçükçekmece’de Özel Yayg›n E¤itim Kurumlar›

2.3.1.4.Otistik Çocuklar Merkezi

Küçükçekmece’de özel yayg›n e¤itim kurumlar› olarak

Müdürlü¤ünün ‹lçe E¤itimine Katk›lar›

Motorlu Tafl›t Sürücü Kurslar›, Dershaneler ve Di¤er

2 yönetici, 1 Rehber ö¤retmen, 3 özel e¤itim ö¤retme-

Muhtelif Kurslar bulunmaktad›r. Bu kurumlara ait is-

ni, 7 özel e¤itim s›n›f ö¤retmeni ile 30 ö¤renciye hiz-

tatistikler afla¤›da tablolar halinde verilmektedir.

met verilmektedir. S›rada bekleyen 56 ö¤renci oldu¤u ifade edilmektedir.20

2.3.2.1.Motorlu Tafl›t Sürücü Kurslar› ‹lçede 1990’dan 2010 y›l›na kadar 16 motorlu

18

http://kucukcekmecemem.meb.k12.tr/ (23.11.2008)

2.3.1.5. Y›ld›r›m Beyaz›t Otistik Çocuklar

tafl›t sürücü kursu aç›lm›flt›r. Bunlardan 2 tanesi ka-

E¤itim Merkezi

panm›fl, 2 tanesi ise baflka ilçeye tafl›nm›flt›r. Halen

http://kucukcekmecemem.me b.k12.tr/ (23.11.2008)

ilçede 12 tane motorlu tafl›t sürücü kursu faaliyetleri-

20

2.3.1.6. ‹lçe Ö¤retmenevi

19

ni sürdürmektedir (Tablo2.13).

Küçükçekmece ‹lçe Milli E¤itim Müdürlü¤ü Koruma Derne¤i, Küçükçekmece Belediyesi ve hay›r sever va-

294

VI. Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Mahmut Çavufl

http://www.kucukcekmeceocem.meb.k12.tr/ (23.11.2008)

21

http://kcogretmenevi.meb.k12.tr/ 27.11.2008


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

S›ra No

1/25/11

12:53 AM

Page 295

Kurum Ad›

Aç›l›fl Tarihi

Derslik

1999 y›l› 1999 y›l› Ö¤retmen Kursiyer

1

Huzur Özel Motorlu Tafl›t Sürücüleri Kursu

1990

3

11

425

2

Mercan Özel Motorlu Tafl›t Sürücüleri Kursu

1991

3

-----

8

3

Sefaköy Özel Motorlu Tafl›t Sürücüleri Kursu

1991

4

Medya Özel Motorlu Tafl›t Sürücüleri Kursu

1992

3

20

11702

5

Kay›o¤lu Özel Motorlu Tafl›t Sürücüleri Kursu

1994

3

10

5000

6

Sefa Özel Motorlu Tafl›t Sürücüleri Kursu

1994

---

-

-

7

Mercan (Kanarya fib.) Özel Motorlu Tafl›t Sürücüleri Kursu

1995

kapal›

kapal›

kapal›

8

Özel fiafak Özel Motorlu Tafl›t Sürücüleri Kursu

1996

---

-

-

9

Ak›n Özel Motorlu Tafl›t Sürücüleri Kursu

1997

3

7

750

10

Alt›nflehir Özel Motorlu Tafl›t Sürücüleri Kursu

1999

kapal›

kapal›

kapal›

11

Ezgi Özel Motorlu Tafl›t Sürücüleri Kursu

1999

3

9

6063

12

Koza Özel Motorlu Tafl›t Sürücüleri Kursu

1999

3

25

9850

13

Gökcan Özel Motorlu Tafl›t Sürücüleri Kursu

2003

3

5

171

14

Ba¤c›lar Özel Motorlu Tafl›t Sürücüleri Kursu

2003

nakil

nakil

nakil

15

Yasemen Özel Motorlu Tafl›t Sürücüleri Kursu

2003

nakil

nakil

nakil

16

Özel Öz Ulafl Motorlu Tafl›t Sürücüleri Kursu

2005

9

3

3032

-

33

90

37001

Toplam

Tablo 2.13. Motorlu Tafl›t Sürücü Kurslar›: Aç›l›fl Tarihleri, Derslik, Ö¤retmen ve Kursiyer Say›lar›.

Tablo 2.13.

2.3.2.2.Dershaneler:

S›ra No

Kurum Ad›

Aç›l›fl Tarihi

Derslik

1999 y›l› 1999 y›l› Ö¤retmen Kursiyer

1

Yüksel Özel Dershaneler

1994

10

12

129

2

Yeniça¤r› Özel Dershaneler

1997

8

143

1991

3

Özel Temel E¤itim Dershanesi

1999

kapal›

kapal›

kapal›

4

Kültür (K.Çekmece Sb.) Özel Dershaneler

2000

kapal›

kapal›

kapal›

5

Sevgi Çiçe¤i Anafen (K.Çekmece flb.) Özel Dershaneler

2001

6

Özel Öz Haziran Dershanesi (Farkl› Yön Dershanesi yeni ad›)

2003

kapal›

kapal›

kapal›

7

Baflar› 2002 Özel Dershaneler

2003

kapal›

kapal›

kapal›

8

Büyük Zemin Özel Dershaneler

2003

kapal›

kapal›

kapal›

9

Farkl› Yöntem Dershanesi

2003

10

Murat Özel Dershaneler

2003

kapal›

kapal›

kapal›

11

Özel Mustafa Orta Analiz Dershanesi

2005

9

8

118

12

Özel Bilgi Gelifltirme Dersanesi (pi analatik yeni ad›)

2005

-

-

-

13

Özel Genç Kültür Dershanesi Sefaköy fiubesi

2006

-

-

-

-

27

163

2238

Toplam Tablo 2.14.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

295

Tablo 2.14. Dershanelerin Aç›l›fl Tarihleri, Derslik, Ö¤retmen ve Kursiyer Say›lar›.


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 296

‹lçede 1994 y›l›ndan 2010 y›l›na kadar toplam

2.3.2.4. Rehabilitasyon Merkezleri:

13 dershane aç›lm›flt›r. Bunlardan sadece 5 tanesi ha-

‹lçede 2006 y›l›nda Özel bir Rehabilitasyon Merkezi

len faaliyetlerini yürütmektedir. Di¤erleri ise süreç

aç›lm›fl olmakla birlikte Tabloda da görüldü¤ü üzere

içersinde kapanm›fllard›r (Tablo 2.14)

daha sonra kapanm›flt›r.

2.3.2.3.Muhtelif Kurslar: S›ra No

Aç›l›fl Tarihi

Kurum Ad›

Derslik

1999 y›l› 1999 y›l› Ö¤retmen Kursiyer

1

Bilim Bilgisayar Kursu Özel Muhtelif Kurslar

1994

2

3

166

2

Mehmet Ali Korkmaz Hel.Pilot Yetifltirme Özel Muhtelif Kurslar

1995

kapal›

kapal›

kapal›

3

Sancak Helikopter Pilot Yetifltirme Özel Muhtelif Kurslar

1995

1

2

0

4

Mercan Bilgisayar Özel Muhtelif Kurslar›

1997

3

-

426

5

Mercan Bilgisayar (Kanarya flb.) Özel Muhtelif Kurslar

1998

kapal›

kapal›

kapal›

6

Ezgi Bilgisayar Muhasebe ve Yabanc› Dil Özel Muhtelif Kurslar

1999

3

9

810

7

Ak›n Çolak Müzik Kursu Özel Muhtelif Kurslar

2003

1

1

2

8

fiahin Özer Müzik Kursu Özel Muhtelif Kurslar

2003

kapal›

kapal›

kapal›

9

Tema Bilgisayar ve Yab.Dil. Kursu Özel Muhtelif Kurslar

2003

kapal›

kapal›

kapal›

10

Gökcan Bilgisayar-‹ngilizce Muhasebe Özel Muhtelif Kurslar

2003

kapal›

kapal›

kapal›

11

Yudum Müzik Kursu Özel Muhtelif Kurslar

2003

kapal›

kapal›

kapal›

12

Özel Ser E¤itim Bilgisayar ‹ngilizce ve Aç›kö¤retim Muhtelif Kurslar

2005

3

3

-

-

13

18

812

Toplam

Tablo 2.15. Muhtelif Kurslar›n Aç›l›fl Tarihleri, Derslik, Ö¤retmen ve Kursiyer Say›lar›.

Tablo 2.15.

‹lçede muhtelif kurslar ad› alt›nda 1994’ten

2.3.4.5. Özel Yayg›n E¤itim Kurumlar›n›n

2010 y›l›na kadar toplam 12 özel yayg›n e¤itim kuru-

Y›llara Göre Aç›l›fllar›

mu aç›lm›fl olup, bunlardan 6 tanesi süreç içersinde

Afla¤›daki Tablo 2.16.’da ve Grafik 2.6.’da ilçede aç›-

kapanm›flt›r. Bugün 6 tanesi faaliyetlerini sürdür-

lan ve bugün faaliyetlerini sürdüren kurumlar veril-

mektedir Faaliyet gösteren bu kurslar toplam 13

mektedir. Aç›lan fakat daha sonra kapanm›fl olan ku-

derslik kapasiteye sahiptir. (Tablo 2.15)

rumlara bu Tablo ve Grafikte yer verilmemifltir. Be-

Özel muhtelif kurslar; bilgisayar, yabanc› dil,

lirtilen Tablo ve Grafik özel yayg›n e¤itim kurumlar›-

muhasebe, müzik ve aç›kö¤retim kurslar›ndan olufl-

n›n (Motorlu Tafl›t Sürücü Kurslar›, Dershaneler ve

maktad›r. Ayr›ca ilçede bir helikopter pilotu yetifltir-

Di¤er Muhtelif Kurslar) toplam›n› içermektedir.

me kursunun bulunmas› da dikkat çekmektedir.

S›ra No 1

Kurum Ad› Özel Aybakan Özel E¤itim ve Rehabilitasyon Merkezi

Tablo 2.16.

296

VI. Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Mahmut Çavufl

Aç›l›fl Tarihi 2006

Derslik kapal›

1999 y›l› 1999 y›l› Ö¤retmen Kursiyer kapal›

kapal›

Tablo 2.16. Rehabilitasyon Merkezlerinin Aç›l›fl Tarihleri, Derslik, Ö¤retmen ve Kursiyer Say›lar›.


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

Y›l 1990 1991 1992 1994 1995 1996 1997 1999 2001 2003 2005 2006 Toplam

1/25/11

12:53 AM

Page 297

Özel Yayg›n E¤itim Kurumlar› Aç›lan Kurum Toplam Say›s› Say›s› 1 2 1 4 1 1 3 3 1 4 4 1

Kurum 1 3 4 8 9 10 13 16 17 21 25 26 26

30 25 20 15 10 5 0

1990

1991

Grafik 2.6.

1992

1994

1995

1996

1997

1999

2001

2003

2005

2006

Toplam

Özel Yayg›n E¤itim Kurumlar› Aç›lan Kurum Say›s› Özel Yayg›n E¤itim Kurumlar› Toplam Kurum Say›s›

Tablo 2.17.

‹lçede ‹lk Özel Yayg›n E¤itim Kurumu motorlu

Tablo 2.17. Özel Yayg›n E¤itim Kurumlar›n›n Y›llara Göre Aç›l›fl Say›lar›.

tafl›t sürücü kursu olarak 1990’da aç›lm›flt›r. ‹lk dershane ise 1994 y›l›nda aç›lm›flt›r. Özel muhtelif kurslar

Grafik 2.6. Özel yayg›n e¤itim kurumlar›n›n say›sal olarak y›llara göre aç›l›fllar›.

katagorisinde ilk olarak bir bilgisayar kursu yine 1994’de aç›lm›flt›r. ‹lçede 2003 ve 2005 y›llar› 4’er yayg›n e¤itim kurumu aç›lmas›yla dikkat çekmektedir.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

297


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 298

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

tim program›nda belirtilen gün, hafta ve ay olarak program›n iflleyiflini gösteren çizelgeyi, ifade etmek-

3.KÜÇÜKÇEKMECE’DE YEREL YÖNET‹MLER‹N E⁄‹T‹ME OLAN KATKILARI

tedir” denilerek, kurs içerikleri ve uygulamalar›na Talim ve Terbiye Kurulu Baflkanl›¤›n›n onay› zorunlu k›l›nm›fl, Program ve Kurs Plan› Baflkanl›¤›n hüküm çerçevesi içine al›nm›flt›r.

E¤itim sistemimizin ve yönetiminin yap›lanmas›nda,

3.1.‹stanbul Büyükflehir Belediyesi (‹BB)24

yerinden ve yerel yönetimlerin daha etkin hale geti-

5216 Say›l› Büyükflehir Belediyesi Kanunu ile 5393

rilmesi de e¤itimcilerin tart›flt›¤› konular aras›nda

Say›l› Belediyeler kanunu çerçevesinde yerel yöne-

yerini almaktad›r. “E¤itim sisteminin bütünlü¤ü

timler örgün ve yayg›n e¤itim alan›nda çok önemli ifl-

içinde ve her kademesinde yukar›dan afla¤› bir yap›-

ler yapmaktad›rlar.

lanma biçimi bulunmaktad›r. Bu yap›n›n afla¤›dan yukar› flekilde kurulmas› ve ifllemesi sa¤lanmal›d›r.

‹stanbul Büyükflehir Belediyesi Sanat ve Meslek E¤itimi Kurslar› (‹SMEK), ‹stanbul halk›n›n ge-

E¤itim kurumlar›, kendi kendini yenileyebile-

nel e¤itim ihtiyac›na cevap veren, mesleki, sosyal,

cek bir örgütsel yap›dan mahrum olmas› nedeniyle

kültürel ve sanatsal bilgilerini gelifltiren, onlar› sade-

toplumda oluflan de¤iflmelere ayak uyduramamakta-

ce pasif ve tüketici olmaktan ç›kar›p, aktif ve üretici

d›r. Oysa günümüz koflullar›nda bir kurumun kendi

hale getirirken, ayn› zamanda bireylerin iyi bir üreti-

kendine de¤iflebilmesini sa¤layacak bir örgütsel ya-

ci ve olumlu bir tüketici olma bilincini sa¤layan, ifl

p›ya sahip olmas› gerekmektedir. Bu durumda de¤ifl-

gücü piyasas›n›n talep etti¤i nitelikli elemanlar›n ye-

meyi önleyen ve yavafllatan merkeziyetçi yap›n›n

tifltirilmesi yönünde örgün e¤itimi tamamlay›c› üc-

azalt›lmas› gerekir. Böylece e¤itimde giriflilecek ye-

retsiz bir yayg›n e¤itim kuruluflunun ad›d›r. ‹SMEK,

nilikler yukar›dan afla¤›ya izin ve direktiflerin veril-

‹BB ‹nsan Kaynaklar› ve E¤itim Daire Baflkanl›¤› E¤i-

mesine dayal› olarak de¤il de çevresel koflullar› göz

tim Müdürlü¤üne ba¤l› olarak hizmet vermektedir.

önünde bulunduran stratejik yönetim anlay›fl› çerçevesinde yönetilir ve baflar›l› olur”22.

‹SMEK, 1996 y›l›nda, dönemin ‹stanbul Büyükflehir Belediye Baflkan› Say›n Recep Tayyip Erdo-

Günümüzde Yerel Yönetimler düzenledikleri

¤an’›n e¤itim projeleri kapsam›nda yayg›n e¤itim

Kurs anlay›fl› ve Seminerlerle Yayg›n Halk E¤itimi

amaçl› halk e¤itimi faaliyetlerine bafllam›flt›r. ‹lk ola-

vermektedirler. Bu Hizmetlerini; Kamu Kurum Ve

rak 3 kurs merkezi, 3 branfl ve 141 kursiyerle yolculu-

Kurulufllar›, Belediyeler, Vak›flar, Dernekler ve Mes-

¤una bafllayan ‹SMEK, 2009-2010 e¤itim ö¤retim y›-

lek Odalar› taraf›ndan Millî E¤itim Bakanl›¤›n›n De-

l› itibariyle, ‹stanbul’un genelindeki 200 kurs mer-

netim Ve Gözetiminde Ücretsiz Olarak Aç›lacak Yay-

kezinde 175 bin (hedef) kursiyere, 123 branflta sanat

23

g›n E¤itim Amaçl› Kurslar Yönergesi , çerçevesinde

ve meslek e¤itimi kurslar› vermektedir.

yapmaktad›rlar. Bu yönergede, “Program” Aç›lacak kursun

22

‹rfan Erdo¤an, a.g.e., s.35

23

Tebli¤ler Dergisi, fiubat

2001/2521. 24

amac›na uygun, Talim ve Terbiye Kurulu Baflkanl›¤›nca onaylanm›fl program›, “Kurs Plân›” ise, Ö¤re-

298

VI. Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Mahmut Çavufl

Bu bölümün kaynak bilgileri

‹BB E¤itim Müdürlü¤ü arflivinden elde edilmifltir.


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 299

DÖNEM

KURS MERKEZ‹

BRANfi

KURS Ö⁄RENC‹ SAYISI

1996-1997

03

3

141

1997-1998

28

22

4956

1998-1999

42

25

6265

1999-2000

53

38

8700

2000-2001

33

24

2521

2001-2002

60

41

11.000

2002-2003

73

55

15.000

2003-2004

75

65

18.000

2004-2005

113

70

40.000

2005-2006

170

97

120.014

2006-2007

198

97

155.000

2007-2008

201

106

199.325

2008-2009

218

123

230.000

2009-2010

200

123

175.000

TOPLAM

Tablo 3.1. Dönemlere Göre ‹SMEK Kurs Merkezi, Branfl ve Ö¤renci Say›lar› (1996-2010).

985.781

Tablo 3.1.

123 97

123

106

97

70

65 55 41

38 25

22

Grafik 3.2. Dönemlere Göre Say›sal Olarak ‹SMEK Kurs Merkezleri, (1996-2010).

24

-2 01 0

9 20

09

00 20 08 -2

-2 00 8

-2 00 7

07 20

20

20

06

-2 00 6 05

05 20 04 -2 0

04 20 03 -2 0

03 20 02 -2 0

02

-2 00 1

20 01 -2 0

19

20

00

-2 00 0 99

-1 99 9 98 19

97 19

19

96

-1 99 7

-1 99 8

3

Grafik 3.2.

250.000

230.000 199.325

200.000

175.000 155.000

150.000 120.014 100.000

Grafik 3.3. Dönemlere Göre Say›sal Olarak ‹SMEK Kursiyer Say›lar› (1996-2010).

40.000

50.000 4.956

6.6265

8.700

18.000

15.000

11.000

2.521

0 20

09

-2

01

-2 00 9 08 20

-2 00 8 07 20

-2 00 7 06 20

-2 00 6 05

04 20

20

4 -2 03 20

-2 02 20

-2 01 20

00

3 00

2 00

1 -2 00 20

-2 99 19

-1 98 19

00

0 00

9 99

8 99 -1 97 19

-2 00 5

0

Grafik 3.3.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

299


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 300

Mesleki Teknik E¤itimler

Bilgisayar Teknolojileri

El Sanatlar›

Türk ‹slam Sanat›

Müzik E¤itimi

1. Bahç›vanl›k

1. Bilgisayar iflletmenli¤i

1. Ahflap boyamac›l›¤›

1. Çini

1. Ba¤lama

2. Berberlik E¤itimi

2. Grafikerlik

2. Ahflap Oymac›l›¤›

2. Ebru

2. Çok Sesli Müzik

3. Bilgisayar Bak›m Onar›m

3. Bilgisayarl› Muhasebe

3. Ahflap Rölyef

3. Hat

3. Dilsiz Kaval

4. Bilgisayarl› Modelislik

4. Web tasar›m›

4. Cam Boyama

4. Kalemifli

4. Yan Flüt

5. Bilgisayarl› Stilislik

5. On Parmak klavye

5. Cam ve Porselen Boyama

5. Minyatür

5. Gitar

6. Cilt bak›m›

6. Çak›l Tafllar›yla Resim

6. Sedef ‹flçili¤i

6. Halk Oyunlar›

7. Deri Haz›r Giyim

7. Deri Süslemecili¤i ve Aksesu.

7. Tezhip

7. Kabak Kemane

8. Diksiyon

8. Desen Tasar›m›

8. Kanun

9. E¤itici Annelik

9. El Nak›fl›

9. Kaval

10. Erkek Terzili¤i

10. Ev Aksesuarlar›

10. Keman

11. Ev Hizmetleri

11. Fantezi Giyim

11. Klarnet

12. Ev Tekstili Mefruflat

12. Filo¤rafi

12. Klasik Kemençe

13. Foto¤rafç›l›k

13. Folyo

13. Ney

14. Gazetecilik

14. Gemi Maket Yap›m

14. Piyano

15. Giriflimcilik

15. Giyim

15. Solfej

16. Haz›r Giyim

16. Gravür

16. TSM Solfej

17. Kitap Ciltcili¤i

17. Telkari Gümüfl-Sim Örücülü¤ü

17. THM Solfej

18. Kuaförlük

18. ‹¤ne Oyas›

18. fian

19. Manikür Pedikür E¤itimi

19. ‹pek Boyama (Batik)

19. Tambur

20. Moda Tasar›m

20. ‹pek Hal› Dokuma

20. Türk Müzi¤i Rep

21. Modelistlik

21. Kaligrafi

21. Türk Müzi¤i Naz

22. Nikah fiekeri Yap›m›

22. Kat’›

22. Ud

23. Osmanl› Mutfa¤›

23. K›rkyama

23. Yayl› Tambur

24. Pasta ve Bisküvi Yap›m›

24. Kitre Bebek

25. Radyo Prog. ve Sunuculu¤u

25. Kumafl Boyama

Dil E¤itimi

26. Restoran Kafeterya ‹flletmecili¤i

26. Kurdele Nak›fl›

1. Arapça

27. Servis Eleman›

27. Kuyumculuk Tasar›mc›l›¤›

2. ‹ngilizce

28. So¤uk Mutfak

28. Makine Nak›fl›

3. Osmanl›ca

29. Stilistlik

29. Model Uçak Yap›m›

30. Trikotaj

30. Mozaik

Spor E¤itimleri

31. Yafll› ve Hasta Bak›m›

31. fiifl Örücülü¤ü

1. Aerobik

32. Yaz› Atölyesi

32. Polimer Tak› Tasar›m›

2. Fitness

33. Yemek

33. Resim

34 Yönetici Asistanl›¤›

34. Seramik

Sosyal ve Kültür

35. Fuar Host/Hostesli¤i

35. Çiçe Yap›m›

1. ‹lk Yard›m

36. Konaklama Sektörü Ara Eleman

36. Tak› Tasar›m›

2. ‹flitme Engelliler

37. Ça¤r› Merkezi Operatörlü¤ü

37. Tel K›rma

3. Kabartma Yaz›

38. Sahne Makyaj›

38. Vitray

4. Okuma Yazma 5. Görgü Kurallar› 6. Türkçe 7. Trafik

Tablo 3.2.

300

VI. Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Mahmut Çavufl

Grafik 3.2. ‹SMEK’in Ücretsiz Verdi¤i 8 Ana Bölümdeki Branfllar.


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 301

rimlili¤i, Hasta Haklar›, Su ve Enerji Tasarrufu, Tra-

‹SMEK’›n yayg›n oldu¤u ilçelerden birisi de Küçükçekmece’dir. ‹lçede ‹SMEK’e ait 11 kurs merkezi faal haldedir. Bu merkezlerde toplam 64 ayr› branflta hizmet verilmektedir. Herhangi bir s›n›r ve flart getirilmeyen kursiyerlerden ücret de al›nmay›p, gönüllülük esast›r. Belirtilen programlar› baflar› ile bitiren kursiyerlere MEB onayl› sertifika verilmektedir. ‹SMEK’in Küçükçekmece’deki faaliyetlerinin say›sal dökümü dönemlere göre Tablo 2.3’de gösterilmektedir.

fik Kurallar›, Organ Ba¤›fl›, Madde Ba¤›ml›l›¤› vb. ko-

Küçükçekmece’de ‹SMEK, 2003-2010 döne-

Ayr›ca, “‹SMEK Kursiyerlerine; ‹nsan Haklar› ve Demokrasi, Avrupa Birli¤i, ‹lkyard›m, Sa¤l›kl› Beslenme, Kanserde Erken Tan›, Anne ve Çocuk Sa¤l›¤›, Aile ‹çi ‹letiflim, Ruh Sa¤l›¤›m›z ve Depresyon, Ev ve ‹fl Kazalar›nda ‹lkyard›m, Menopoz ve Belirtileri, Orta Yaflta Sa¤l›kl› Yaflam Cilt Bak›m› ve Estetik, Diyabet ve Domuz Gribi, Günlük Hayatta Enerji Ve-

nularda seminerler de verilmektedir.”25

minde 1 kurs merkezinde 10 branfl ve 680 kursiyerle

‹SMEK, faaliyete bafllad›¤› 1996’dan 2010’a

hizmet vermeye bafllam›flt›r. 2009-2010 döneminde

kadar olan 10 y›ll›k süre içinde toplam 985.781 kursi-

bu rakamlar, 11 kurs merkezi, 64 ayr› branfl, 9130

yere e¤itim vermifltir. Bu say›da 2008-2009 döne-

kursiyere ulaflm›fl ve bu hizmet 135 usta ö¤retici ile

minde bir patlama olmufl ve yaln›z bu dönemin say›s›

verilmektedir.

230 bin olarak gerçekleflmifltir. 2009-2010 dönemi 3.2.Küçükçekmece Belediyesi

de 175 bin olarak hedeflenmifltir.

25

‹SMEK’te 2008-2009 döneminde 2310 usta

Küçükçekmece Belediyesi’nin ‹lçedeki E¤itime olan

ö¤retici görev yapm›fl, 2009-2010 dönemi de ise

katk›lar› kitab›n di¤er bölümünde müstakil olarak

1959 usta ö¤retici görev yapmaktad›r.

ifllenmektedir (bkz. S. .. ).

Dönem

Kurs Merkezi

Branfl Say›s›

Kursiyer Say›s›

2003-2004

1

10

680

2004-2005

3

29

1740

2005-2006

11

42

11308

143

2006-2007

12

54

13808

157

54

14960

159

2007-2008

11

Mehmet DO⁄AN, “Alternatif

Bir E¤itim Uygulamas› Olarak ‹SMEK”, I.Uluslar aras› Alternatif E¤itim Sempozyumu, ‹stanbul 2008, S.

Usta Ö¤retici Say›s›

2008-2009

12

61

14235

177

2009-2010

11

64

9130

135

Tablo 3.3. Küçükçekmece ‹lçesinde Dönemlere Göre ‹SMEK Kurs Merkezi, Branfl, Kursiyer ve Usta Ö¤retici Say›lar› (2003-2010).

Tablo 3.3.

13.808

11.308

14.960

14.235 9.130

1740 680

29

54

42 11

10

177

159

143

12

54

11

61

12

135 64

11

3

Grafik 3.4. ‹SMEK Küçükçekmece 2003-2010.

1 2003-2004

Grafik 3.4.

2004-2005

2005-2006

2006-2007

Kurs Merkezi

Kursiyer Say›s›

Branfl say›s›

Usta Ö¤renci Say›s›

2007-2008

2008-2009

2009-2010

Dünden Bügüne Küçükçekmece

301


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 302

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM 4.KÜÇÜKÇEKMECE’DE BULUNAN YÜKSEK Ö⁄REN‹M VE E⁄‹T‹M ‹LE ‹LG‹L‹ D‹⁄ER KURUMLAR

4.1.‹stanbul AREL Üniversitesi ‹ stanbul AREL Üniversitesi özel bir üniversitedir. 2007-2008 y›l›nda e¤itime Küçükçekmece Sefaköy Yerleflkesinde Ek kontenjan ile yerleflen 683 ö¤rencisi ve akademisyen kadrosuyla bafllam›flt›r. Sefaköy Yerleflkesinde: 30 - 40 ö¤renci kapasiteli 80

‹stanbul Ayd›n Üniversitesi.

Ak›ll› S›n›f, Alt› Anfi, Proje Salonlar›, Araflt›rma Laboratuarlar›, Çizim ve Mühendislik Atölyeleri, Üç

ülkemizin kaliteli ara eleman ihtiyac›na cevap verebile-

özel Bilgisayar Laboratuar›, 800 m2 alanda modern

cek elemanlar yetifltirmeyi hedefleyen kurum 2010 y›l›

Kütüphane, 1.000 m2 iki adet Teras ve Kafeterya, yan›

itibariyle 8 fakülte ve 2 enstitü ile 2 yüksekokula ulafl-

s›ra Bask›, Fotokopi ve Kitap Sat›fl Merkezi

m›flt›r. 2010 Haziran ay›nda Teknoloji Merkezi’ni aça-

bulunmaktad›r.

rak bilimsel geliflime hizmet eden ‹stanbul Ayd›n Üni-

‹stanbul AREL Üniversitesi bünyesinde; Fen-

versitesi uluslarararas› sempozyum ve kongrelerle de

Edebiyat, Mühendislik-Mimarl›k, Güzel Sanatlar,

ad›n› s›kça duyurmaktad›r. Tersine beyin göçü diyebi-

‹ktisadi ve ‹dari Bilimler, ‹letiflim Fakültelerinden

lece¤imiz, yurt d›fl›ndaki Türk bilim adamlar› ve yaban-

oluflan 5 Fakülte, Uygulamal› Bilimler Yüksekokulu ve

c› akademisyenleri kadrosuna katan üniversite Küçük-

Yabanc› Diller Yüksekokulu ile 2 Yüksekokul, 1

çekmece’de kültürel hareketlili¤e de neden olmaktad›r.

Meslek Yüksekokulu ile Fen Bilimleri Enstitüsü ve Sosyal Bilimler Enstitüsü bulunmaktad›r.26

4.3.Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK) Çekmece Nükleer Araflt›rma Ve E¤itim 27

4.2.‹stanbul AYDIN Üniversitesi

Merkezi (ÇNAEM)

Bafllang›çta Anadolu Bil Meslek Yüksek Okulu olarak

1959 y›l›nda ülkemizin ilk nükleer tesisi olan 1 MW

kurulan vak›f üniversitesi Küçükçekmece Sefaköy yer-

gücündeki TR-1 araflt›rma reaktörünün temeli Kü-

leflkesinde e¤itime bafllam›flt›r. Özellikle ekonomi, en-

çükçekmece’de at›lm›fl, 12/08/1960 tarihli AEK top-

düstri ve sosyal alanlar baflta olmak üzere di¤er hizmet

lant›s›n›n 4 numaral› karar›yla "atom reaktörü" pro-

alanlar›ndaki özel ve resmi kurum veya kurulufllar›n ih-

jesinin ismi, bulundu¤u yere ve verilen görevlere iza-

tiyaç duydu¤u yüksek nitelikli insan gücünü yetifltir-

feten "Çekmece Nükleer Araflt›rma ve E¤itim Merke-

26

mek, istihdam sorunlar›na çözüm olmak amac›yla, bil-

zi" olarak belirlenmifltir. 27/05/1962 tarihinde Cum-

gisayar ve enformatik teknolojileriyle donat›lm›fl, çal›fl-

hurbaflkan›n›n kat›l›m› ile resmi aç›l›fl› yap›larak

elde_yasam/yerleskeler.html#se fakoy 27.11.2008. 27

t›¤› ifl yerinde farkl›l›k yaratabilen, verimlili¤i artt›ran,

Merkezin kuruluflu tamamlanm›flt›r.

naem/index.html 27.11.2008

302

VI. Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Mahmut Çavufl

http://www.arel.edu.tr/arel/ar

Web:http://www.taek.gov.tr/c


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 303

1970'li y›llarda Türkiye'deki nükleer alandaki çal›flmalar›n ve artan radyoizotop ihtiyac›n›n karfl›lanmas› amac›yla ayn› bina ve havuz içine daha yüksek güçlü ikinci bir reaktörün yap›lmas›na karar verilmifl ve TR-2 araflt›rma reaktörü 1984 y›l›nda 5 MW gücünde tam kapasite hizmete al›nm›flt›r. Kuruluflundan beri nükleer teknolojinin hemen her alan›nda faaliyet yürüten bir kamu kuruluflu olan ÇNAEM, y›llar boyunca gerek tesisler, gerek techizat, gerekse tecrübe sahibi insangücü bak›m›ndan önemli geliflmeler göstermifl, 2006 y›l›nda faaliyet ve konular bak›m›ndan

yeniden

yap›lanmaya

gidilmifl

ve

24/04/2006 tarihli Baflbakan Onay› ile Merkez Müdürlü¤üne ba¤l› 5 ana hizmet birimi (Bölüm Baflkanl›¤›) ve 3 ‹dari birim (fiube Müdürlü¤ü) oluflturulmufltur. TAEK'e ba¤l› olarak çal›flan ÇNAEM, 2690 say›l› TAEK kanununda belirtilen esaslara uygun olarak ülkenin bilimsel, teknik ve ekonomik kalk›nmas›nda nükleer enerjinin bar›flç› amaçlarla ülke yarar›na kullan›lmas› için her türlü araflt›rma, gelifltirme, uygulama, e¤itim ve bilgilendirme çal›flmalar› yapmaktad›r. ÇNAEM Organizasyon fiemas›nda 1 Merkez Müdür ile 5 yard›mc› bulunmaktad›r. Bölüm ve Birimleri ise afla¤›daki gibidir. 1. Uygulama Bölümü: Sa¤l›k Fizi¤i Birimi, Radyobiyoloji Birimi, Radyoizotop Birimi, Endüstri Birimi 2. Ölçme Ve Enstrümantasyon Bölümü: Radyoaktivite Ölçüm ve Analiz Birimi, Analitik Ölçüm ve Analiz Birimi, Metroloji Birimi, Nükleer Elektronik ve Ens-

Üst Arel Üniversitesi.

trümantasyon Birimi

Alt Nükleer Araflt›rma Merkezi.

3. E¤itim fiubesi: Kalite Birimi

7. ‹dari-Teknik Hizmetler fiubesi:‹dari Hizmetler Bi-

4. Nükleer Tesisler Bölümü:Reaktör ‹flletme Birimi,

rimi, Teknik Hizmetler Birimi, Mali Hizmetler Ofisi,

Nükleer Yak›t Tesisi Birimi, Radyoaktif At›k Yönetim

Tedarik Servisi, Tafl›n›r Mal Yönetimi, Bilgi/belge

Birimi

Eriflim Birimi

5. Teknoloji Bölümü:Reaktör Teknolojileri Birimi,

8. Sivil Savunma Uzmanl›¤›

Malzeme Teknolojileri Birimi 6. Arge Bölümü:Biliflim Birimi, Özel Güvenlik Birimi

Dünden Bügüne Küçükçekmece

303


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 304

BEfi‹NC‹ BÖLÜM

5.1.Resmi ‹lkö¤retim ‹ stanbul’un ‹l olarak 39 ilçesi bulunmaktad›r. ‹l

5. KÜÇÜKÇEKMECE ‹LÇES‹N‹N ‹STANBUL ‹L‹ ÖLÇE⁄‹NDE D‹⁄ER ‹LÇELER ARASINDAK‹ YER‹ VE ÖNEM‹

ölçe¤inde toplam 1.408 ilkö¤retim okulu vard›r. Derslik say›s› 32.544’dür. Toplam ö¤renci say›s› 1.651.921’dir. Toplam ö¤retmen say›s› ise 52.838’dir. Derslik bafl›na düflen ö¤renci say›s› ise 51 olarak

28

gerçekleflmektedir (Tablo 5.1.).

Okul say›s›

‹lçe ad› ADALAR

Deslik say›s›

fiube say›s›

TOPLAM Ö⁄RENC‹ Erkek

K›z

28

Bu bölümün kaynak verileri

“http://istanbul.meb.gov.tr/ bölümler/strateji gelistirme/istatistik.html” ‘den (2009 brifing) al›nm›flt›r (01.06.2010).

Ö⁄RETMEN SAYISI

Toplam

Erkek

K›z

Toplam

fiube bafl› Derslik bafl›

5

54

42

430

383

813

18

37

55

15

19

ARNAVUTKÖY

41

867

1,063

16,479

15,559

32,038

426

349

775

37

30

ATAfiEH‹R

37

1,042

1,235

21,623

20,331

41,954

496

1,137

1,633

40

34

AVCILAR

24

750

1,088

22,088

20,755

42,843

555

735

1,290

57

39

BA⁄CILAR

56

1,585

3,066

60,931

56,603

117,534

1,347

1,465

2,812

74

38

BAHÇEL‹EVLER

41

1,074

1,876

37,320

35,570

72,890

857

1,355

2,212

68

39

BAKIRKÖY

30

583

701

10,691

9,788

20,479

419

544

963

35

29

BAfiAKfiEH‹R

22

674

899

18,748

17,722

36,470

405

638

1,043

54

41

BAYRAMPAfiA

25

585

935

18,650

17,262

35,912

567

548

1,115

61

38

BEfi‹KTAfi

30

402

481

7,650

6,920

14,570

235

509

744

36

30

BEYKOZ

49

627

907

14,579

13,460

28,039

442

577

1,019

45

31

BEYL‹KDÜZÜ

23

592

661

11,763

11,068

22,831

335

601

936

39

35

BEYO⁄LU

26

524

741

14,077

13,248

27,325

350

442

792

52

37

BÜYÜKÇEKMECE

28

595

708

11,388

10,496

21,884

331

557

888

37

31

ÇATALCA

33

376

299

3,833

3,657

7,490

154

181

335

20

25

ÇEKMEKÖY

23

494

710

11,450

10,766

22,216

289

499

788

45

31

ESENLER

27

723

1,469

35,565

33,237

68,802

800

687

1,487

95

47

ESENYURT

38

1,078

1,442

32,643

29,765

62,408

598

853

1,451

58

43

EYÜP

46

849

1,222

22,696

20,714

43,410

643

734

1,377

51

36

FAT‹H

64

974

1,429

25,645

23,392

49,037

749

1,010

1,759

50

34

GAZ‹OSMANPAfiA

35

911

1,614

32,613

30,312

62,925

782

776

1,558

69

39

GÜNGÖREN

22

500

855

17,984

16,596

34,580

452

592

1,044

69

40

KADIKÖY

61

1,208

1,390

19,328

18,076

37,404

654

1,459

2,113

31

27

KA⁄ITHANE

50

1,103

1,414

26,569

25,174

51,743

600

1,014

1,614

47

37

KARTAL

41

1,053

1,390

25,186

23,283

48,469

754

1,185

1,939

46

35

KÜÇÜKÇEKMECE

64

1,745

2,457

48,529

45,190

93,719

1,205

1,652

2,857

54

38

MALTEPE

41

1,053

1,167

20,726

19,640

40,366

472

1,196

1,668

38

35

PEND‹K

59

1,733

2,489

42,163

39,329

81,492

1,241

1,530

2,771

47

33

304

VI. Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Mahmut Çavufl


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 305

SANCAKTEPE

30

846

1,122

20,457

19,285

39,742

468

630

1,098

47

35

SARIYER

38

678

848

12,685

11,910

24,595

320

658

978

36

29

S‹L‹VR‹

39

705

605

8,437

7,817

16,254

323

427

750

23

27

SULTANBEYL‹

25

630

1,200

26,523

24,985

51,508

639

547

1,186

82

43

SULTANGAZ‹

30

955

1,841

39,298

36,374

75,672

794

759

1,553

79

41

fi‹LE

9

166

124

1,411

1,396

2,807

87

86

173

17

23

fi‹fiL‹

32

958

966

16,983

15,329

32,312

475

803

1,278

34

33

TUZLA

30

875

886

12,498

11,479

23,977

407

622

1,029

27

27

ÜMRAN‹YE

45

1,176

1,972

38,170

35,938

74,108

923

1,372

2,295

63

38

ÜSKÜDAR

66

1,199

1,837

27,757

26,181

53,938

831

1,571

2,402

45

29

ZEYT‹NBURNU

23

602

974

19,412

17,953

37,365

408

650

1,058

62

38

1,408

32,544

46,125

854,978

796,943 1,651,921

21,851

30,987

52,838

51

36

TOPLAM Tablo 5.1

5.1.1. Küçükçekmece’nin Resmi ‹lkö¤retim

‹l genelinde, Üsküdar ilçesi 66 ilkö¤retim okulu ile

okul say›s› bak›m›ndan il ölçe¤inde di¤er

ilk s›ray› almaktad›r. Küçükçekmece ve Fatih ilçeleri

ilçeler aras›ndaki yeri

ise 64’er ilkö¤retim okulu ile ikinci s›ray›

‹l genelinde, Üsküdar ilçesi 66 ilkö¤retim okulu ile

paylaflmaktad›r.

ilk s›ray› almaktad›r. Küçükçekmece ve Fatih ilçeleri

aras›ndaki çoklu¤u bak›m›ndan Küçükçekmece

ise 64’er ilkö¤retim okulu ile ikinci s›ray›

ilçesinin ilk s›ralarda yer ald›¤› görülmektedir(Tablo

paylaflmaktad›r.

5.1 ve Grafik 5.1.).

‹lkö¤retim

okulunun

ilçeler

‹lkö¤retim

okulunun

ilçeler

Tablo 5.1. Resmi ‹lkö¤retim Okullar› Ö¤renci Ö¤retmen Derslik 2009-2010 ‹stanbul’un ‹l olarak 39 ilçesi bulunmaktad›r. ‹l ölçe¤inde toplam 1.408 ilkö¤retim okulu vard›r. Derslik say›s› 32.544’dür. Toplam ö¤renci say›s› 1.651.921’dir. Toplam ö¤retmen say›s› ise 52.838’dir. Derslik bafl›na düflen ö¤renci say›s› ise 51 olarak gerçekleflmektedir (Tablo 5.1.).

aras›ndaki çoklu¤u bak›m›ndan Küçükçekmece ilçesinin ilk s›ralarda yer ald›¤› görülmektedir(Tablo 5.1 ve Grafik 5.1.).

70 64 60

66

64

61

59

56 50

49

50 41 40

46

41 37 30

30

45

25

24

23

22

26

38 39

35

33

30

41

41

38 28

30

27

32

30

30

25

23

23

22

20 10

Grafik 5.1. ‹stanbul ‹li’nde resmi ilkö¤retim okullar›n›n ilçelere göre da¤›l›m›.

9 5 ÜSKÜDAR

ZEYT‹NBURNU

TUZLA

ÜMRAN‹YE

fi‹LE

fi‹fiL‹

SULTANGAZ‹

S‹L‹VR‹

SULTANBEYL‹

SARIYER

PEND‹K

SANCAKTEPE

MALTEPE

KARTAL

KÜÇÜKÇEKMECE

KADIKÖY

KA⁄ITHANE

GÜNGÖREN

GAZ‹OSMANPAfiA

EYÜP

FAT‹H

ESENLER

ESENYURT

ÇATALCA

ÇEKMEKÖY

BEYO⁄LU

BÜYÜKÇEKMECE

BEYKOZ

BEYL‹KDÜZÜ

BEfi‹KTAfi

BAYRAMPAfiA

BAKIRKÖY

BAfiAKfiEH‹R

BAHÇEL‹EVLER

AVCILAR

BA⁄CILAR

ATAfiEH‹R

ADALAR

ARNAVUTKÖY

0

Grafik 5.1.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

305


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 306

5.1.2. Küçükçekmece’nin Resmi ‹lkö¤retim

5.1.3. Küçükçekmece’nin Resmi ‹lkö¤retim

okullar›ndaki toplam Derslik say›s› bak›m›n-

okullar›ndaki toplam Ö¤renci say›s› bak›m›n-

dan il ölçe¤inde di¤er ilçeler aras›ndaki yeri

dan il ölçe¤inde di¤er ilçeler aras›ndaki yeri

‹lçeler baz›nda say› olarak derslik kapasitelerini in-

E¤itimde as›l hizmet verilmeye çal›fl›lan kitle flüphe-

celedi¤imizde, Küçükçekmece’nin 1.745 derslik ile il

siz ö¤renci kitlesidir. Ö¤renci kitlesi hizmet götürü-

baz›nda ilk s›ray› ald›¤› görülmektedir. 1.733 derslik

lecek kapasiteyi oluflturmaktad›r. Resmi ilkö¤retim-

ile Anadolu yakas›nda bir ilçe olan Pendik ikinci s›ra-

de Küçükçekmece ilçesi 93.719 ö¤renci ile bu anlam-

da yer almaktad›r. Üçüncü s›ray› ise 1.585 derslik ile

da ‹stanbul’un ikinci büyük ilçesi olarak önemli bir

Ba¤c›lar ilçesi almaktad›r (Grafik 5.2.).

potansiyele sahiptir. Birinci durumdaki ilçe ise 117.534 ö¤renci ile Ba¤c›lar’d›r. Anadolu yakas›ndaki Pendik 81.492 ö¤renci ile üçüncü s›rada yer almaktad›r (Grafik 5.3.).

1.199

1.176 958

875

602

500

705

630

678

846

955

1.053

1.208 974

911

1.078 849 723

595

494

Grafik 5.2. ‹stanbul ‹li’nde resmi ilkö¤retim okullar›ndaki Derslik say›lar›n›n ilçelere göre da¤›l›m›

375

400

524

627 402

750

600

585

583

800

592

674

1.000

1.042

867

1.200

1.074

1.400

1.053

1.600

1.103

1.585

1.800

1.733

1.745

2.000

166

200 54

ZEYT‹NBURNU

ÜSKÜDAR

ÜMRAN‹YE

fi‹fiL‹

TUZLA

37.365

53.938 33.977

32.312

ZEYT‹NBURNU

ÜSKÜDAR

ÜMRAN‹YE

fi‹fiL‹

TUZLA

2.807 SULTANGAZ‹

SULTANBEYL‹

S‹L‹VR‹

SARIYER

PEND‹K

SANCAKTEPE

MALTEPE

KARTAL

KÜÇÜKÇEKMECE

KA⁄ITHANE

FAT‹H

EYÜP

ESENYURT

VI. Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Mahmut Çavufl

74.108

75.672 51.508 24.595

16.254

39.472

40.366

48.469

51.473

49.037 62.925

43.410

62.408

22.216 ESENLER

ÇEKMEKÖY

ÇATALCA

BEYO⁄LU

BÜYÜKÇEKMECE

BEYL‹KDÜZÜ

BEYKOZ

BEfi‹KTAfi

BAKIRKÖY

BA⁄CILAR

GAZ‹OSMANPAfiA

Grafik 5.3.

BAHÇEL‹EVLER

ADALAR

ARNAVUTKÖY

0

fi‹LE

813

7.490

27.325

22.831

21.884

2000

28.039

4000

14.570

32.038

6000

20.479

8000

68.802

72.890

10.000

81.492

93.719

12.000

306

fi‹LE

SULTANGAZ‹

SULTANBEYL‹

S‹L‹VR‹

SARIYER

PEND‹K

SANCAKTEPE

MALTEPE

KARTAL

KÜÇÜKÇEKMECE

KADIKÖY 37.404

KA⁄ITHANE

GÜNGÖREN 34.580

KADIKÖY

117.500

14.000

GÜNGÖREN

FAT‹H

Grafik 5.2.

GAZ‹OSMANPAfiA

EYÜP

ESENYURT

ESENLER

ÇEKMEKÖY

ÇATALCA

BEYO⁄LU

BÜYÜKÇEKMECE

BEYL‹KDÜZÜ

BEYKOZ

BEfi‹KTAfi

BAYRAMPAfiA 35.912 BAYRAMPAfiA

BAKIRKÖY

BAfiAKfiEH‹R 36.470 BAfiAKfiEH‹R

BA⁄CILAR

AVCILAR 42.843 AVCILAR

BAHÇEL‹EVLER

ATAfiEH‹R 41.954 ATAfiEH‹R

ADALAR

ARNAVUTKÖY

0

Grafik 5.3. ‹stanbul ‹li’nde resmi ilkö¤retim okullar›ndaki Ö¤renci say›lar›n›n ilçelere göre da¤›l›m›.


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 307

5.1.4. Küçükçekmece’nin Resmi ‹lkö¤retim okul-

5.1.5. Küçükçekmece’nin Resmi ‹lkö¤retim

lar›ndaki toplam Ö¤retmen say›s› bak›m›ndan il

okullar›nda Derslik Bafl›na Düflen Ö¤renci

ölçe¤inde di¤er ilçeler aras›ndaki yeri

Say›s› bak›m›ndan il ölçe¤inde di¤er ilçeler

E¤itimde ö¤rencilere hizmet noktas›nda Ö¤retmenler

aras›ndaki yeri

en önemli rolü üstlenen aktörlerdir. Ö¤renci say›lar›na

Okullardaki derslik say›s›, e¤itim ö¤retim hizmetinin

göre yeter derecede ö¤retmenin bulunmas›, e¤itimin

mekansal altyap› yeterlili¤ini ortaya ç›karan somut

verimlili¤i ile do¤rudan iliflkili ve do¤ru orant›l›d›r. Bu

verilerin bafl›nda gelen unsurlardand›r. Derslik bafl›-

aç›dan bak›ld›¤›nda resmi ilkö¤retimde il ölçe¤inde ö¤-

na düflen ö¤renci say›s› ise ö¤rencilerin mekansal

renci say›s› olarak ikinci s›rada yer alan Küçükçekmece

anlamda e¤itim hizmetlerinden ne oranda yararlan-

ilçesi Ö¤retmen say›s› bak›m›ndan 2.857 Ö¤retmen ile

d›klar›n›n somut göstergelerindendir.

il birincisi olarak görülmektedir. Bu durum ise ö¤ren-

Bu alanda il ölçe¤inde ‹stanbul ortalamas› 51 ola-

ci-ö¤retmen say›lar› oranlamas› bak›m›ndan ilin en iyi

rak gerçekleflmektedir (Tablo 5.1.). Küçükçekmece ilçe-

ilçesi olarak dikkat çekmektedir. (Grafik 5.4.).

si 54 say›s› ile ortalaman›n 3 kifli ile üzerinde kalmaktad›r. Küçükçekmece’nin önünde (54 say›s› üstünde) ise 12 ilçe bulunmaktad›r. Bunlar›n bafl›nda da s›n›f bafl›na ortalama 95 ö¤renci ile Esenler ilçesi gelmektedir. Milli E¤itim Bakanl›¤›n›n s›n›f bafl›na ö¤renci say›s›ndaki hedefinin 30 oldu¤u bilindi¤ine göre, bu alanda derslik say›s›nda dikkat çekici bir eksiklik oldu¤u söylenebilir. ‹deal kabul edilen 30 say›s›na en yak›n ilçeler ise, Kad›köy (31), fiiflli (34), Bak›rköy (35) olarak gö-

2.402 1.058

1.278 173

500

1.029

1.186 750

978

1.553

2.295

2.771 1.098

1.668

2.113 1.614 1.044

1.759

1.558

1.377

1.487

1.451

788

888 335

792

1.019

936

1.115 744

1.000

1.043

775

963

1.500

BAYRAMPAfiA

1.633

2.000

1.290

2.500

BAfiAKfiEH‹R

2.212

3.000

1.939

2.812

2.857

rünmektedir. (Grafik 5.5.).

55

ZEYT‹NBURNU

ÜSKÜDAR

ÜMRAN‹YE

fi‹fiL‹

TUZLA

fi‹LE

SULTANGAZ‹

SULTANBEYL‹

S‹L‹VR‹

SARIYER

PEND‹K

SANCAKTEPE

MALTEPE

KARTAL

KÜÇÜKÇEKMECE

KA⁄ITHANE

KADIKÖY

GÜNGÖREN

GAZ‹OSMANPAfiA

EYÜP

FAT‹H

ESENYURT

ESENLER

ÇEKMEKÖY

ÇATALCA

BEYO⁄LU

BÜYÜKÇEKMECE

BEYKOZ

BEYL‹KDÜZÜ

BEfi‹KTAfi

BAKIRKÖY

BA⁄CILAR

BAHÇEL‹EVLER

AVCILAR

ATAfiEH‹R

ADALAR

ARNAVUTKÖY

0

Grafik 5.4.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

307

Grafik 5.4. ‹stanbul ‹li’nde resmi ilkö¤retim okullar›ndaki ö¤retmen say›lar›n›n ilçelere göre da¤›l›m›.


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 308

82

62

63 45

47

17

23

27

34

36

38

47

46

31

788

20

15

47

54

69

69

37

30 20

51

58

52 45 36

35

40

40

37

50

39

60

54

57

61

70

50

74

80

2.212

90

79

95

100

10 ZEYT‹NBURNU

ÜSKÜDAR

ÜMRAN‹YE

TUZLA

fi‹LE

fi‹fiL‹

SULTANGAZ‹

S‹L‹VR‹

SULTANBEYL‹

SARIYER

PEND‹K

SANCAKTEPE

MALTEPE

KÜÇÜKÇEKMECE

KARTAL

KADIKÖY

KA⁄ITHANE

GÜNGÖREN

GAZ‹OSMANPAfiA

EYÜP

FAT‹H

ESENYURT

ESENLER

ÇATALCA

ÇEKMEKÖY

BEYO⁄LU

BÜYÜKÇEKMECE

BEYKOZ

BEYL‹KDÜZÜ

BEfi‹KTAfi

BAYRAMPAfiA

BAKIRKÖY

BAfiAKfiEH‹R

BAHÇEL‹EVLER

BA⁄CILAR

AVCILAR

ATAfiEH‹R

ADALAR

ARNAVUTKÖY

0

Grafik 5.5. ‹stanbul ‹li’nde resmi ilkö¤retim okullar›nda Derslik Bafl›na Düflen Ö¤renci say›lar›n›n ilçelere göre da¤›l›m›

Grafik 5.5.

5.2.Özel ‹lkö¤retim ‹ldeki toplam 236 özel ilkö¤retim okulundan sadece 3 tanesi, 5.021 olan toplam derslik say›s›ndan 67’si, 73.041 olan toplam ö¤renci say›s›ndan 758’i, 8.628 olan toplam Ö¤retmen say›s›ndan 115’i Küçükçekmece ilçesinde bulunmaktad›r. Bu rakamlara bak›ld›¤›nda özel ilkö¤retim alan›nda ilçenin çok cazip olmad›¤› söylenebilir (Tablo 5.2.).

Okul say›s›

‹lçe ad› ADALAR

Deslik say›s›

TOPLAM Ö⁄RENC‹

fiube say›s›

Erkek

K›z

Ö⁄RETMEN SAYISI

Toplam

Erkek

Kad›n

Toplam

fiube bafl› Derslik bafl›

1

2

2

2

0

2

2

1

3

1

1

ARNAVUTKÖY

1

0

0

0

0

0

2

8

10

0

0

ATAfiEH‹R

7

186

175

1,767

1,685

3,452

52

340

392

19

20

AVCILAR

3

50

69

711

553

1,264

52

104

156

25

18

BA⁄CILAR

4

95

64

635

482

1,117

34

102

136

12

17

BAHÇEL‹EVLER

10

246

169

1,741

1,336

3,077

123

253

376

13

18

BAKIRKÖY

16

319

270

2,746

2,555

5,301

137

513

650

17

20

BAfiAKfiEH‹R

8

249

168

1,758

1,594

3,352

103

229

332

13

20

BAYRAMPAfiA

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

14

287

264

2,743

2,357

5,100

148

478

626

18

19

BEYKOZ

4

133

99

800

710

1,510

33

151

184

11

15

BEYL‹KDÜZÜ

1

35

32

393

308

701

18

48

66

20

22

BEYO⁄LU

8

62

40

194

196

390

16

68

84

6

10

BÜYÜKÇEKMECE

9

161

119

1,197

992

2,189

64

186

250

14

18

ÇATALCA

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

ÇEKMEKÖY

5

114

90

1,011

883

1,844

41

192

233

16

20

ESENLER

2

54

37

443

327

770

35

43

78

14

21

ESENYURT

5

239

59

536

433

969

32

94

126

4

16

BEfi‹KTAfi

308

VI. Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Mahmut Çavufl


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 309

EYÜP

3

83

53

568

512

1,080

25

108

133

13

20

FAT‹H

12

157

127

1,131

983

2,114

64

232

296

13

17

GAZ‹OSMANPAfiA

2

49

41

380

431

811

32

39

71

17

20

GÜNGÖREN

6

115

83

804

663

1,467

58

120

178

13

18

14

291

235

2,226

2,077

4,303

87

475

562

15

18

KA⁄ITHANE

1

16

9

84

75

159

7

12

19

10

18

KARTAL

6

149

125

1,338

1,166

2,504

46

217

263

17

20

KÜÇÜKÇEKMECE

3

67

44

411

347

758

13

102

115

11

17

MALTEPE

5

169

138

1,299

1,264

2,563

80

216

296

15

19

PEND‹K

6

64

50

526

387

913

35

77

112

14

18

3

86

49

480

433

913

29

90

119

11

19

16

377

303

3,331

2,811

6,142

182

550

732

16

20

S‹L‹VR‹

2

16

23

209

165

374

17

34

51

23

16

SULTANBEYL‹

4

30

26

269

209

478

22

29

51

16

18

SULTANGAZ‹

2

31

30

307

267

574

17

35

52

19

19

fi‹LE

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

fi‹fiL‹

17

163

123

1,048

1,146

2,194

68

253

321

13

18

TUZLA

1

59

47

545

554

1,099

21

111

132

19

23

ÜMRAN‹YE

10

316

214

2,187

2,046

4,233

118

315

433

13

20

ÜSKÜDAR

21

458

404

3,996

3,720

7,716

200

634

834

17

19

4

93

73

875

733

1,608

45

111

146

17

22

236

5,021

3,854

38,691

34,350

73,041

2,058

6,570

8,628

15

19

KADIKÖY

SANCAKTEPE SARIYER

ZEYT‹NBURNU TOPLAM Tablo5. 2.

Tablo5. 2. 2009-2010 E¤itimÖ¤retim Y›l› ‹stanbul ‹li Özel ‹lkö¤retim okul, Derslik, Ö¤renci, Ö¤retmen Say›lar› ve ilçelerde Derslik Bafl›na Düflen Ö¤renci Say›lar›.

5.2.1. Küçükçekmece’nin Özel ‹lkö¤retim okul say›s› bak›m›ndan il ölçe¤inde di¤er ilçeler aras›ndaki yeri Özel ilkö¤retim alan›nda 21 okul ile Üsküdar ilk s›ra-

Üsküdar 458 derslik say›s› ile ilk s›rada yer

da yer al›rken, 3 okul ile Küçükçekmece son s›ralarda

al›rken, Küçükçekmece’nin 67 derslikte kald›¤› gö-

yer almaktad›r. (Grafik 5.6.).

rülmektedir. (Grafik 5.7.).

21

25

10

10

12

14

15

14

16

16

17

20

4

4

ZEYT‹NBURNU

ÜSKÜDAR

ÜMRAN‹YE

TUZLA

fi‹LE

SULTANGAZ‹

SULTANBEYL‹

S‹L‹VR‹

SARIYER

SANCAKTEPE

PEND‹K

MALTEPE

KARTAL

KÜÇÜKÇEKMECE

KA⁄ITHANE

KADIKÖY

GÜNGÖREN

FAT‹H

GAZ‹OSMANPAfiA

EYÜP

ESENYURT

ESENLER

ÇEKMEKÖY

ÇATALCA

BÜYÜKÇEKMECE

BEYO⁄LU

BEYL‹KDÜZÜ

BEYKOZ

BEfi‹KTAfi

BAYRAMPAfiA

BAfiAKfiEH‹R

BAKIRKÖY

BA⁄CILAR

BAHÇEL‹EVLER

AVCILAR

ATAfiEH‹R

0

fi‹fiL‹

0

1

1

2

2

3

3 2

3 2 0

1

1

ADALAR

ARNAVUTKÖY

0

1

6

5

5 4

4

3

5

5

6

5

7

8

8

9

10

Grafik 5.6.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

309

Grafik 5.6. ‹stanbul ‹li’nde özel ilkö¤retim okullar›n›n ilçelere göre da¤›l›m›.


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 310

5.2.2. Küçükçekmece’nin Özel ‹lkö¤retim

5.2.3. Küçükçekmece’nin Özel ‹lkö¤retim

okullar›ndaki toplam Derslik say›s›

okullar›ndaki toplam Ö¤renci say›s›

bak›m›ndan il ölçe¤inde di¤er ilçeler

bak›m›ndan il ölçe¤inde di¤er ilçeler

aras›ndaki yeri

aras›ndaki yeri

Üsküdar 458 derslik say›s› ile ilk s›rada yer al›rken,

Küçükçekmece’nin

Küçükçekmece’nin 67 derslikte kald›¤› görülmekte-

ö¤renci say›s› 758 olarak görülmektedir. En yüksek

dir. (Grafik 5.7.)

say› ise 7.716 ile Üsküdar’dad›r.(Grafik 5.8.).

özel

ilkö¤retim

alan›ndaki

377

458

500

30

31

SULTANBEYL‹

SULTANGAZ‹

93

Grafik 5.7. ‹stanbul ‹li’nde özel ilkö¤retim okullar›ndaki Derslik say›lar›n›n ilçelere göre da¤›l›m›.

ZEYT‹NBURNU

ÜSKÜDAR

ÜMRAN‹YE

fi‹fiL‹

TUZLA

fi‹LE

0

16 S‹L‹VR‹

59

86 SARIYER

SANCAKTEPE

PEND‹K

MALTEPE

KARTAL

KÜÇÜKÇEKMECE

KADIKÖY

GÜNGÖREN

FAT‹H

GAZ‹OSMANPAfiA

EYÜP

ESENYURT

KA⁄ITHANE

16

64

163

169

149 67

115

157 49

83

114 54 ESENLER

ÇEKMEKÖY

0 BÜYÜKÇEKMECE

BEYO⁄LU

BEYL‹KDÜZÜ

BEYKOZ

BEfi‹KTAfi

BAYRAMPAfiA

BAfiAKfiEH‹R

BAKIRKÖY

0

35

62

95 BA⁄CILAR

BAHÇEL‹EVLER

AVCILAR

0 ATAfiEH‹R

2 ADALAR

0

ARNAVUTKÖY

50

100

316

291 239 161

133

200

ÇATALCA

249

186

246

300

287

319

400

Grafik 5.7.

7.716

9.000 6.142

8.000

574 SULTANGAZ‹

1.608

2.194 478 SULTANBEYL‹

ZEYT‹NBURNU

ÜSKÜDAR

ÜMRAN‹YE

fi‹fiL‹

TUZLA

fi‹LE

0

374 S‹L‹VR‹

913 SARIYER

SANCAKTEPE

1.099

2.563 913 MALTEPE

PEND‹K

2.504 758 KARTAL

KÜÇÜKÇEKMECE

KA⁄ITHANE

159

VI. Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Mahmut Çavufl

KADIKÖY

GÜNGÖREN

FAT‹H

GAZ‹OSMANPAfiA

EYÜP

Grafik 5.8.

310

4.233

4.303 1.467

2.114 811

969 ESENYURT

1.080

770 ÇEKMEKÖY

ÇATALCA

0

ESENLER

1.844

2.189 BÜYÜKÇEKMECE

701

390 BEYO⁄LU

BEYL‹KDÜZÜ

BEYKOZ

BEfi‹KTAfi

BAfiAKfiEH‹R

BAKIRKÖY

BA⁄CILAR

BAHÇEL‹EVLER

AVCILAR

ATAfiEH‹R

ADALAR

0

2

ARNAVUTKÖY

0

0

1.000

1.50

2.000

1.117

1.264

3.000

BAYRAMPAfiA

4.000

3.077

3.452

5.000

3.352

6.000

5.100

5.301

7.000

Grafik 5.8. ‹stanbul ‹li’nde özel ilkö¤retim okullar›ndaki Ö¤renci say›lar›n›n ilçelere göre da¤›l›m›.


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 311

5.2.4. Küçükçekmece’nin Özel ‹lkö¤retim

5.2.5. Küçükçekmece’de Özel ‹lkö¤retim

okullar›ndaki toplam Ö¤retmen say›s›

okullar›nda Derslik Bafl›na Düflen Ö¤renci

bak›m›ndan il ölçe¤inde di¤er ilçeler

Say›s› bak›m›ndan il ölçe¤inde di¤er ilçeler

aras›ndaki yeri

aras›ndaki yeri

Özel ilkö¤retim alan›nda ‹stanbul’un önde gelen

Üsküdar’da derslik bafl›na düflen ö¤renci say›s›n›n 17

ilçesinin Anadolu yakas›ndaki Üsküdar oldu¤u

olmas› olumlu bir gösterge olarak kabul edilebilir.

görülmektedir.

say›s›

Küçükçekmece’de bu say› 11’dir (5.10.). Ancak bu

834’tür. Küçükçekmece’de bu say› 115 olarak

rakam yukar›da verilen ilçeye ait di¤er verilerle

gerçekleflmifltir. (Grafik 5.9.).

karfl›laflt›r›larak

Üsküdar’daki

ö¤retmen

de¤erlendirilmelidir.

Bütüncül

olarak bak›ld›¤›nda özel ilkö¤retimin ilçedeki

834

gelifliminin s›n›rl› kald›¤› söylenebilir.

732

900

562

156

321 132 51

ÜSKÜDAR

ZEYT‹NBURNU 17

ÜMRAN‹YE

17

fi‹fiL‹

TUZLA

fi‹LE

SULTANGAZ‹

SULTANBEYL‹

S‹L‹VR‹

SARIYER

KARTAL

KÜÇÜKÇEKMECE

0

52

SANCAKTEPE

51

119

PEND‹K

296 112 MALTEPE 15

19 KA⁄ITHANE

GÜNGÖREN

FAT‹H 13 FAT‹H

GAZ‹OSMANPAfiA

EYÜP

ESENYURT

13 EYÜP

ESENLER

ÇEKMEKÖY

0 ÇATALCA

BÜYÜKÇEKMECE

BEYO⁄LU

BEYL‹KDÜZÜ

BEYKOZ

14

115

178

263

296 71

133

126

78

66 0 BEfi‹KTAfi

BAYRAMPAfiA

BAfiAKfiEH‹R

BAKIRKÖY

BA⁄CILAR

BAHÇEL‹EVLER

AVCILAR

0 ATAfiEH‹R

3 ADALAR

0

ARNAVUTKÖY

100

84

184

0 200

136

156

300

233

250

332

400

376

392

500

433

600

KADIKÖY

700

626

650

800

Grafik 5.9. ‹stanbul ‹li’nde özel ilkö¤retim okullar›ndaki ö¤retmen say›lar›n›n ilçelere göre da¤›l›m›.

Grafik 5.9.

25

30

19

19

13

13

16

11

6

10

16

17 10

11

13

11

15

17

16 14

13

13

12

15

14

16

18

19

20

20

23

25

ZEYT‹NBURNU

ÜSKÜDAR

ÜMRAN‹YE

fi‹fiL‹

TUZLA

fi‹LE

SULTANGAZ‹

SULTANBEYL‹

S‹L‹VR‹

SARIYER

SANCAKTEPE

PEND‹K

MALTEPE

KARTAL

KÜÇÜKÇEKMECE

KA⁄ITHANE

KADIKÖY

GÜNGÖREN

GAZ‹OSMANPAfiA

ESENYURT

ESENLER

ÇEKMEKÖY

0

0 ÇATALCA

BÜYÜKÇEKMECE

BEYO⁄LU

BEYL‹KDÜZÜ

BEYKOZ

BEfi‹KTAfi

BAYRAMPAfiA

BAfiAKfiEH‹R

BAKIRKÖY

BA⁄CILAR

BAHÇEL‹EVLER

AVCILAR

0 ATAfiEH‹R

ADALAR

ARNAVUTKÖY

1 0

0

4

5

Grafik 5.10.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

311

Grafik 5.10. ‹stanbul ‹li’nde özel ilkö¤retim okullar›nda Derslik Bafl›na Düflen Ö¤renci say›lar›n›n ilçelere göre da¤›l›m›.


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 312

5.3.Resmi Genel Ortaö¤retim ‹stanbul ölçe¤inde 334 adet resmi genel ortaö¤retim kurumu bulunmaktad›r. Bu okullar›n 14 tanesi Küçükçekmece ilçesinde yer almaktad›r. 6.786 olan derslikten 377’si Küçükçekmece’dedir. 302.461 ö¤renciden 16.025’i Küçükçekmece’dedir. ‹ldeki 11.250 olan ö¤retmenin 498’i Küçükçekmece’dedir. Bu alanda derslik bafl›na il ortalamas› olarak 45 ö¤renci düflmektedir. Bu rakam Küçükçekmece’de 43’tür (Tablo 5.3.).

Kurum say›s›

‹lçe ad› ADALAR

Deslik say›s›

YEN‹ KAYIT DAH‹L TOPLAM Ö⁄RENC‹

fiube say›s›

Erkek

K›z

Toplam

Ö⁄RETMEN SAYISI Erkek

K›z

Toplam

Derslik bafl› fiube bafl›

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

8

140

103

1,928

1,394

3,322

60

31

91

24

32

ATAfiEH‹R

10

252

250

4,332

4,398

8,730

118

243

361

35

35

AVCILAR

7

83

200

3,673

3,847

7,520

102

124

226

91

38

BA⁄CILAR

16

305

493

9,721

8,675

18,396

282

140

422

60

37

BAHÇEL‹EVLER

14

312

505

9,102

9,123

18,225

296

336

632

58

36

BAKIRKÖY

13

247

256

4,387

4,469

8,856

231

187

418

36

35

BAfiAKfiEH‹R

3

37

168

2,633

2,489

5,122

87

93

180

138

30

BAYRAMPAfiA

8

159

238

4,903

5,034

9,937

169

101

270

62

42

10

189

197

3,128

2,912

6,040

155

208

363

32

31

BEYKOZ

3

61

96

1,490

1,526

3,016

61

55

116

49

31

BEYL‹KDÜZÜ

7

147

170

2,769

2,849

5,618

86

122

208

38

33

BEYO⁄LU

7

125

161

2,180

2,128

4,308

98

106

204

34

27

BÜYÜKÇEKMECE

8

145

206

2,989

3,008

5,997

105

124

229

41

29

ÇATALCA

1

16

19

232

183

415

16

9

25

26

22

ÇEKMEKÖY

3

96

109

2,170

2,118

4,288

48

60

108

45

39

ESENLER

4

33

120

3,054

2,508

5,562

85

38

123

169

46

ESENYURT

4

82

137

3,282

2,771

6,053

63

60

123

74

44

EYÜP

8

146

222

3,802

4,129

7,931

150

106

256

54

36

FAT‹H

18

416

529

8,365

8,146

16,511

423

356

779

40

31

GAZ‹OSMANPAfiA

8

115

212

4,215

3,906

8,121

125

115

240

71

38

GÜNGÖREN

4

106

154

2,817

2,744

5,561

92

78

170

52

36

25

562

544

7,630

7,950

15,580

338

655

993

28

29

7

139

164

2,594

2,867

5,461

88

99

187

39

33

KARTAL

14

320

419

6,147

6,219

12,366

283

304

587

39

30

KÜÇÜKÇEKMECE

14

377

434

7,904

8,121

16,025

241

257

498

43

37

MALTEPE

11

264

276

4,470

4,798

9,268

160

234

394

35

34

PEND‹K

13

224

452

7,096

7,426

14,522

258

196

454

65

32

ARNAVUTKÖY

BEfi‹KTAfi

KADIKÖY KA⁄ITHANE

312

VI. Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Mahmut Çavufl


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

SANCAKTEPE

Page 313

2

65

40

1,134

774

1,908

20

11

31

29

48

SARIYER

10

191

227

3,218

3,675

6,893

141

161

302

36

30

S‹L‹VR‹

10

166

148

2,219

1,942

4,161

97

74

171

25

28

SULTANBEYL‹

4

102

194

4,492

2,672

7,164

112

47

159

70

37

SULTANGAZ‹

4

83

160

3,875

3,179

7,054

73

47

120

85

44

fi‹LE

4

70

27

315

160

475

13

8

21

7

18

fi‹fiL‹

11

191

220

3,155

3,707

6,862

131

156

287

36

31

TUZLA

7

115

149

2,589

2,417

5,006

102

90

192

44

34

ÜMRAN‹YE

9

216

284

5,263

4,986

10,249

173

184

357

47

36

ÜSKÜDAR

18

373

470

6,536

7,335

13,871

325

438

763

37

30

7

116

182

3,009

3,058

6,067

113

77

190

52

33

334

6,786

8,935

152,818

149.643

302.461

15.520

5.730

11.250

45

3634

ZEYT‹NBURNU TOPLAM Tablo 5.3.

Tablo 5.3. ‹stanbul Genelinde Resmi Genel Ortaö¤retim Kurumlar› Ö¤renci Ö¤retmen Derslik Say›lar› (2009-2010).

5.3.1. Küçükçekmece’nin Resmi Genel Ortaö¤retim okul say›s› bak›m›ndan il ölçe¤inde di¤er ilçeler aras›ndaki yeri Resmi Genel Ortaö¤retim okullar›n›n ‹l genelindeki ilçelere göre say›sal da¤›l›m›na bak›ld›¤›nda 25 okul ile Kad›köy ilçesi ilk s›ray› almaktad›r. ‹kinci s›ray› 18 okul ile Üsküdar ve Fatih ilçeleri paylaflmaktad›r. Küçükçekmece ‹lçesi ise 14 okul ile dördüncü grupta yer almaktad›r. Burada Kad›köy ‹lçesi kendisinden sonra gelen ilçe ile aras›nda 7 okul fark olmas› ile dikkat çekmektedir.

25

30 25

18 4

4

4

SULTANGAZ‹

fi‹LE

2

SULTANBEYL‹

7

7

1

1

7

8 4

4

8 4

ESENYURT

3

7 BEYO⁄LU

ESENLER

7 BEYL‹KDÜZÜ

3

5

3

7

8

8

9

10 S‹L‹VR‹

11

10 SARIYER

13 11

10

10 8

10

14

14

13

16 15

14

18

20

ZEYT‹NBURNU

ÜSKÜDAR

ÜMRAN‹YE

TUZLA

fi‹fiL‹

PEND‹K

SANCAKTEPE

MALTEPE

KARTAL

KÜÇÜKÇEKMECE

KA⁄ITHANE

KADIKÖY

GÜNGÖREN

GAZ‹OSMANPAfiA

FAT‹H

EYÜP

ÇEKMEKÖY

ÇATALCA

BÜYÜKÇEKMECE

BEYKOZ

BEfi‹KTAfi

BAYRAMPAfiA

BAKIRKÖY

BAfiAKfiEH‹R

BA⁄CILAR

BAHÇEL‹EVLER

AVCILAR

ATAfiEH‹R

ADALAR

ARNAVUTKÖY

0

Grafik 5.11.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

313

Grafik 5.11. Resmi Genel Ortaö¤retim okullar›n›n il genelindeki ilçelere göre say›sal da¤›l›m›.


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 314

5.3.2. Küçükçekmece’nin Resmi Genel

5.3.3. Küçükçekmece’nin Resmi Genel

Ortaö¤retim okullar›ndaki toplam Derslik

Ortaö¤retim okullar›ndaki toplam Ö¤renci

say›s› bak›m›ndan il ölçe¤inde di¤er ilçeler

say›s› bak›m›ndan il ölçe¤inde di¤er ilçeler

aras›ndaki yeri

aras›ndaki yeri

Kad›köy ilçesi toplam 562 derslik ile ilk s›rada yer alan

Remi Genel Ortaö¤retimdeki as›l potansiyel göstergesi

ilçe olmaktad›r. ‹kinci s›rada 416 derslik ile Fatih,

olan Ö¤renci say›lar›ndaki durum itibar› ile Ba¤c›lar,

üçüncü s›rada ise 377 derslik ile Küçükçekmece ‹lçesi

Bahçelievler, Fatih, Küçükçekmece, Kad›köy ilçeleri

gelmektedir. Bu alanda Fatih ‹lçesi’nin ikincili¤i dik-

ilk befl olarak s›ralanmaktad›r. Bu alanda Bahçelievler

kat çekerken, Küçükçekmece yine üçüncü s›rada yer

dikkat çekmekte, Küçükçekmece yine ön s›ralarda yer

almakla e¤itim potansiyeli olarak ‹stanbul’un önde ge-

almaktad›r.

len ilçelerinden oldu¤unu göstermektedir.

562

600

ÜSKÜDAR

ÜMRAN‹YE

Grafik 5.12. Resmi Genel Ortaö¤retim okullar›ndaki toplam Derslik say›lar›n›n il genelindeki ilçelere göre say›sal da¤›l›m›.

ZEYT‹NBURNU

116

216

191 115 fi‹LE

TUZLA

70

SULTANGAZ‹ SULTANGAZ‹

102

83

SULTANBEYL‹ 7.164

7.054

SULTANBEYL‹

S‹L‹VR‹

SARIYER

65 PEND‹K

SANCAKTEPE

MALTEPE

KARTAL

KÜÇÜKÇEKMECE

KA⁄ITHANE

KADIKÖY

fi‹fiL‹

191

166

264

224

320 106 GÜNGÖREN

139

115 GAZ‹OSMANPAfiA

FAT‹H

EYÜP

ESENYURT

33 ESENLER

ÇEKMEKÖY

16 ÇATALCA

BÜYÜKÇEKMECE

BEYO⁄LU

BEYL‹KDÜZÜ

82

96

146

145

147

125

189

159

61 BEYKOZ

BEfi‹KTAfi

BAYRAMPAfiA

BAKIRKÖY

BA⁄CILAR

BAHÇEL‹EVLER

18.396

18.225

AVCILAR

ATAfiEH‹R

ADALAR

ARNAVUTKÖY

0

BAfiAKfiEH‹R

37

100 0

312

83

140

200

247

252

300

305

400

373

377

146

500

13.871 6.067

10.249 ZEYT‹NBURNU

ÜSKÜDAR

ÜMRAN‹YE

TUZLA

fi‹LE

fi‹fiL‹

SARIYER

475

5.006

6.862

6.893

4.161

1.908 PEND‹K

SANCAKTEPE

MALTEPE

KARTAL

KÜÇÜKÇEKMECE

KA⁄ITHANE

S‹L‹VR‹

9.268

VI. Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Mahmut Çavufl

KADIKÖY

GÜNGÖREN

GAZ‹OSMANPAfiA

FAT‹H

EYÜP

Grafik 5.13.

314

5.461

5.561

8.121

6.053 ESENYURT

7.931

5.562

4.288 ÇEKMEKÖY

ÇATALCA

BÜYÜKÇEKMECE

BEYO⁄LU

BEYL‹KDÜZÜ

BEYKOZ

BEfi‹KTAfi

BAfiAKfiEH‹R

BAYRAMPAfiA

BAKIRKÖY

BA⁄CILAR

BAHÇEL‹EVLER

AVCILAR

ATAfiEH‹R

ADALAR

0 ARNAVUTKÖY

0

415

2.000

ESENLER

5.997

5.618

4.308

3.016

4.000

6.040

8.856

3.322

6.000

5.122

8.000

7.520

8.730

10.000

9.937

14.000 12.000

14.522

16.025

16.000

12.366

18.000

15.580

20.000

16.511

Grafik 5.12.

Grafik 5.13. Resmi Genel Ortaö¤retim okullar›ndaki toplam Ö¤renci say›lar›n›n il genelindeki ilçelere göre say›sal da¤›l›m›.


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 315

5.3.4. Küçükçekmece’nin Resmi Genel Ortaö¤retim

5.3.5. Küçükçekmece’de Resmi Genel

okullar›ndaki toplam Ö¤retmen say›s› bak›m›ndan

Ortaö¤retim okullar›nda Derslik Bafl›na

il ölçe¤inde di¤er ilçeler aras›ndaki yeri

Düflen Ö¤renci Say›s› bak›m›ndan il

Resmi Genel Ortaö¤retim alan›nda en çok ö¤retmen

ölçe¤inde di¤er ilçeler aras›ndaki yeri

Kad›köy (993), Fatih (779), Üsküdar (763), Bahçeliev-

Bu alanda derslik bafl›na düflen ö¤renci say›s› bak›-

ler (632), Kartal (587), Küçükçekmece (498) olarak

m›ndan Esenler ‹lçesi’nde sorun derecesinde bir ra-

s›ralanmaktad›r. Bu alanda en fazla ö¤rencisi olan

kamla (169) karfl›lafl›lmaktad›r. Esenler’i yine bu çiz-

Ba¤c›lar’›n (Grafik 5.13), Ö¤retmen say›s› olarak geri-

gide Baflakflehir 138 ö¤renci ile takip etmektedir. Kü-

lere düflmesi dikkat çekicidir. Kad›köy ilçesi ise Ö¤-

çükçekmece ise 43 say›s› ile derslik bafl›na en çok ö¤-

renci say›s› bak›m›ndan beflinci s›rada yer al›rken

renci düflen ilçeler içinde 19. s›radad›r. Bu rakam ‹s-

(Grafik 5.13), Ö¤retmen say›s› bak›m›ndan ilk s›rada

tanbul ölçe¤inde di¤er ilçeler içinde ideal pozisyon ol-

yer alm›flt›r. Bu da incelenmeye de¤er çarp›c› bir du-

mamakla birlikte iyiye yak›n kabul edilebilinir bir du-

rum olarak ortaya ç›kmaktad›r. Küçükçekmece ‹lçesi

rum olarak ortaya ç›kmaktad›r.

ise il ölçe¤inde belirtilen bu ilçelere nazaran Ö¤renci Ö¤retmen say›lar›n›n birbirlerine oransal dengesi bak›m›ndan daha tutarl› görünmektedir.

993

1.200

190

357

287 159 SULTANBEYL‹

120

171 S‹L‹VR‹

Grafik 5.14. Resmi Genel Ortaö¤retim okullar›ndaki toplam Ö¤retmen say›lar›n›n il genelindeki ilçelere göre say›sal da¤›l›m›.

ZEYT‹NBURNU

ÜSKÜDAR

ÜMRAN‹YE

TUZLA

fi‹LE

fi‹fiL‹

SULTANGAZ‹

SARIYER

21

31 SANCAKTEPE

PEND‹K

MALTEPE

KARTAL

KÜÇÜKÇEKMECE

KA⁄ITHANE

KADIKÖY

GÜNGÖREN

GAZ‹OSMANPAfiA

EYÜP

FAT‹H

ÇATALCA

192

302

454

394

587 187

170

240

123

123 ESENYURT

256 108

ESENLER

BÜYÜKÇEKMECE

ÇEKMEKÖY

229

BEYO⁄LU

25

208

204

BEYL‹KDÜZÜ

363

270

116 BEYKOZ

BEfi‹KTAfi

BAfiAKfiEH‹R

BAYRAMPAfiA

BAKIRKÖY

BA⁄CILAR

BAHÇEL‹EVLER

AVCILAR

ATAfiEH‹R

ADALAR

0 ARNAVUTKÖY

0

91

200

180

226

400

418

361

422

600

498

632

800

763

779

1.000

169

Grafik 5.14.

180 138

160 140 120

52

47 ÜMRAN‹YE

37

44 TUZLA

36

70 36

29

43

25

65 39 KARTAL

KÜÇÜKÇEKMECE

35

39

28

KA⁄ITHANE

52

54 40

45

41 26

38

34 BEYO⁄LU

32

BEYL‹KDÜZÜ

49

62 36

60

58

35

24

40

BA⁄CILAR

60

BAHÇEL‹EVLER

80

71

74

85

91

100

ZEYT‹NBURNU

ÜSKÜDAR

fi‹LE

fi‹fiL‹

SULTANGAZ‹

SULTANBEYL‹

S‹L‹VR‹

SARIYER

SANCAKTEPE

PEND‹K

MALTEPE

KADIKÖY

GÜNGÖREN

GAZ‹OSMANPAfiA

EYÜP

FAT‹H

ESENYURT

ESENLER

ÇEKMEKÖY

ÇATALCA

BÜYÜKÇEKMECE

BEYKOZ

BEfi‹KTAfi

BAfiAKfiEH‹R

BAYRAMPAfiA

BAKIRKÖY

AVCILAR

ATAfiEH‹R

ADALAR

0 ARNAVUTKÖY

0

7

20

Grafik 5.15.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

315

Grafik 5.15. Resmi Genel Ortaö¤retim okullar›ndaki Derslik Bafl›na Düflen Ö¤renci say›lar›n›n il genelindeki ilçelere göre say›sal da¤›l›m›.


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 316

5.4.Resmi Mesleki Ortaö¤retim Kurumlar› ‹stanbul il ölçe¤inde toplam 425 Resmi Mesleki Tek-

11.315 Ö¤retmenden Küçükçekmece’ye ait olan› ise

nik Ortaö¤retim Okulu bulunmaktad›r. Bu okullar-

535’dir. ‹l genelinde derslik bafl›na ortalama 54 ö¤-

dan 10 tanesi Küçükçekmece’de yer almaktad›r. ‹l ge-

renci düflerken bu rakam Küçükçekmece’de 82 olarak

nelindeki toplam 5.279 derslikten 198’i Küçükçek-

ortalaman›n bir hayli üzerinde olmas›yla dikkat çek-

mece’deki okullarda bulunmaktad›r. Bu alanda ilin

mektedir.

toplam ö¤renci say›s› 282.579 olup, bunun 16.156’s› Küçükçekmece’dedir.

Kurum say›s›

‹lçe ad› ADALAR

Deslik say›s›

fiube say›s›

YEN‹ KAYIT DAH‹L TOPLAM Ö⁄RENC‹ Erkek

K›z

Toplam

Ö⁄RETMEN SAYISI Erkek

K›z

Toplam

Derslik bafl› fiube bafl›

1

17

23

187

137

324

10

23

33

19

14

ARNAVUTKÖY

4

75

103

1,873

1,437

3,310

66

19

85

44

32

ATAfiEH‹R

6

135

267

4,720

3,459

8,179

141

187

328

61

31

AVCILAR

6

125

198

3,602

2,801

6,403

141

125

266

51

32

BA⁄CILAR

6

183

331

5,127

5,275

10,402

199

118

317

57

31

11

210

373

7,093

4,613

11,706

278

225

503

56

31

BAKIRKÖY

5

135

202

1,914

4,996

6,910

106

200

306

51

34

BAfiAKfiEH‹R

2

20

94

1,727

1,079

2,806

33

32

65

140

30

BAYRAMPAfiA

5

111

251

5,881

3,620

9,501

218

74

292

86

38

BEfi‹KTAfi

8

179

199

2,571

2,817

5,388

101

225

326

30

27

BEYKOZ

8

143

312

5,339

3,534

8,873

201

157

358

62

28

BEYL‹KDÜZÜ

2

18

44

932

440

1,372

30

33

63

76

31

BEYO⁄LU

8

124

183

2,769

3,011

5,780

125

103

228

47

32

BÜYÜKÇEKMECE

8

104

89

1,212

1,070

2,282

50

40

90

22

26

ÇATALCA

7

116

154

2,801

1,804

4,605

101

70

171

40

30

ÇEKMEKÖY

3

35

69

1,494

814

2,308

68

32

100

66

33

ESENLER

2

56

113

2,489

2,228

4,717

45

17

62

84

42

ESENYURT

5

139

213

4,217

2,848

7,065

105

91

196

51

33

EYÜP

6

171

273

4,898

5,662

10,560

185

115

300

62

39

FAT‹H

14

244

413

6,067

5,046

11,113

300

254

554

46

27

GAZ‹OSMANPAfiA

6

165

292

4,206

5,343

9,549

193

138

331

58

33

GÜNGÖREN

5

100

190

3,571

2,438

6,009

121

83

204

60

32

KADIKÖY

4

87

141

1,673

2,788

4,461

76

137

213

51

32

KA⁄ITHANE

7

162

256

4,734

3,723

8,457

199

140

339

52

33

KARTAL

11

303

482

7,787

6,509

14,296

388

373

761

47

30

KÜÇÜKÇEKMECE

10

198

463

9,243

6,913

16,156

282

253

535

82

35

7

164

270

4,899

4,485

9,384

176

253

429

57

35

11

239

326

5,728

4,538

10,266

246

134

380

43

31

BAHÇEL‹EVLER

MALTEPE PEND‹K

316

VI. Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Mahmut Çavufl


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 317

SANCAKTEPE

6

111

171

3,387

2,641

6,028

127

69

196

54

35

SARIYER

6

107

128

1,794

2,342

4,136

61

101

162

39

32

S‹L‹VR‹

3

22

87

834

954

1,788

67

42

109

81

21

SULTANBEYL‹

5

111

123

1,805

2,579

4,384

87

52

139

39

36

SULTANGAZ‹

1

16

32

465

439

904

12

5

17

57

28

fi‹LE

3

38

75

555

420

975

33

24

57

26

13

fi‹fiL‹

7

222

426

10,314

4,563

14,877

352

266

618

67

35

TUZLA

5

144

164

2,353

2,394

4,747

145

101

246

33

29

ÜMRAN‹YE

10

239

477

10,014

7,820

17,834

372

287

659

75

37

ÜSKÜDAR

11

319

541

6,753

8,584

15,337

326

532

858

48

28

8

192

297

5,267

4,120

9,387

213

206

419

49

32

242

5,279

8,845

152,295

130,284

282,579

5,979

5,336

11,315

54

32

ZEYT‹NBURNU TOPLAM Tablo 5.4.

Tablo 5.4. ‹stanbul Genelinde Resmi Mesleki Teknik Ortaö¤retim Kurumlar› Ö¤renci Ö¤retmen Derslik Say›lar› (2009-2010).

5.4.1. Küçükçekmece’nin Resmi Mesleki Teknik Ortaö¤retim okul say›s› bak›m›ndan il ölçe¤inde di¤er ilçeler aras›ndaki yeri Suriçi olarak adland›r›lan tarihi yar›m adadaki Fatih ‹lçesi 14 okul ile bu alanda ilk s›rada gelmekle dikkat çekmektedir. Sora 11 okula sahip dört ilçe bulunmaktad›r. Bunlardan sadece bir tanesi Avrupa yakas›nda bulunan Bahçelievler’dir. Di¤er üçü Anadolu yakas›nda yer alan Üsküdar, Kartal ve Pendik ilçeleridir. 10 okullu ilçelerden bir tanesi yine Anadolu yakas›ndaki Ümraniye ile Avrupa yakas›ndaki Küçükçekmece’dir. Bu alanda da Küçükçekmece’nin il ölçe¤inde ön s›ralarda geldi¤i görülmektedir.

8

10 7 3

3

ZEYT‹NBURNU

ÜSKÜDAR

ÜMRAN‹YE

TUZLA

fi‹LE

fi‹fiL‹

1 SULTANGAZ‹

SULTANBEYL‹

S‹L‹VR‹

SARIYER

SANCAKTEPE

PEND‹K

MALTEPE

KÜÇÜKÇEKMECE

KARTAL

KA⁄ITHANE

KADIKÖY

GÜNGÖREN

GAZ‹OSMANPAfiA

FAT‹H

EYÜP

ESENYURT

ESENLER

ÇEKMEKÖY

ÇATALCA

BEYO⁄LU

BÜYÜKÇEKMECE

BEYL‹KDÜZÜ

BEYKOZ

BEfi‹KTAfi

BAfiAKfiEH‹R

BAYRAMPAfiA

BAKIRKÖY

BAHÇEL‹EVLER

ARNAVUTKÖY

0 ADALAR

5

5

5

6

7 5

6

3 2

2

2

2 0

Grafik 5.16. Resmi Mesleki Teknik Ortaö¤retim okullar›n›n il genelindeki ilçelere göre say›sal da¤›l›m›.

4

5

4

4

7

8

6

6

5

6

BA⁄CILAR

5

6

AVCILAR

6

ATAfiEH‹R

7

8

8

8

8

10

11

11

11

12

10

14

11

14

16

Grafik 5.16.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

317


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 318

5.4.2. Küçükçekmece’nin Resmi Mesleki

5.4.3. Küçükçekmece’nin Resmi Mesleki

Teknik Ortaö¤retim okullar›ndaki toplam

Teknik Ortaö¤retim okullar›ndaki toplam

Derslik say›s› bak›m›ndan il ölçe¤inde di¤er

Ö¤renci say›s› bak›m›ndan il ölçe¤inde di¤er

ilçeler aras›ndaki yeri

ilçeler aras›ndaki yeri

Bu alanda 11 okul ile ikinci s›rada yer alan Üsküdar ‹lçe-

As›l hizmet götürülecek unsur ve e¤itim potansiyelinin

si 319 say›s› ile en fazla dersli¤e sahip olan ilçe duru-

kendisi olan ö¤renci say›s›nda bu alanda Ümraniye

mundad›r. ‹kinci s›rada yine 11 okulla Kartal 303 ders-

(17.834) baflta gelmektedir. Küçükçekmece (16.156)

likle yer almaktad›r. Üçüncü s›ray› 14 okul ile ilk s›rada

ikinci s›rada gelerek ‹l ölçe¤inde Resmi Mesleki Teknik

yer alm›fl olan Fatih, 224 derslik ile almaktad›r. Dör-

Ortaö¤retimde önemli bir potansiyele sahip oldu¤unu

düncü s›ray› 239 derslik ile Ümraniye ve Pendik ilçeleri

göstermektedir.

paylaflmaktad›r. Küçükçekmece’deki 10 adet okuldaki toplam derslik say›s› ise 198’dir. Bu rakamla Küçükçekmece ‹stanbul’un 8. büyük ilçesi durumundad›r.

38

ZEYT‹NBURNU

ÜSKÜDAR

ÜMRAN‹YE

TUZLA

fi‹LE

SULTANGAZ‹

SULTANBEYL‹

16

22 S‹L‹VR‹

Grafik 5.17. Resmi Mesleki Teknik Ortaö¤retim okullar›ndaki dersliklerin il genelindeki ilçelere göre say›sal da¤›l›m›. fi‹fiL‹

107 SARIYER

111

111 SANCAKTEPE

144

192

222

239 164 PEND‹K

MALTEPE

KÜÇÜKÇEKMECE

KARTAL

KA⁄ITHANE

KADIKÖY

GÜNGÖREN

GAZ‹OSMANPAfiA

FAT‹H

EYÜP

239

303 198 100

87

89

165

56 ESENLER

ESENYURT

35 ÇATALCA

ÇEKMEKÖY

BÜYÜKÇEKMECE

18 BEYO⁄LU

BEYL‹KDÜZÜ

BEYKOZ

BEfi‹KTAfi

BAYRAMPAfiA

BAKIRKÖY

BA⁄CILAR

BAHÇEL‹EVLER

AVCILAR

ATAfiEH‹R

ADALAR

ARNAVUTKÖY

0

BAfiAKfiEH‹R

20

50

171

139

116

124

104

143

179

210

75

100

111

135

150

125

200

135

183

250

244

300

0

319

350

VI. Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Mahmut Çavufl

17.834

15.337

14.877

9.387

Grafik 5.18. Resmi Mesleki Teknik Ortaö¤retim okullar›ndaki ö¤rencilerin il genelindeki ilçelere göre say›sal da¤›l›m›. ZEYT‹NBURNU

ÜSKÜDAR

ÜMRAN‹YE

4.747 TUZLA

975 fi‹LE

fi‹fiL‹

4.384 904 SULTANBEYL‹

S‹L‹VR‹

SARIYER

SANCAKTEPE

PEND‹K

MALTEPE

KÜÇÜKÇEKMECE

SULTANGAZ‹

4.136

1.788

6.028

8.457 KARTAL

KA⁄ITHANE

KADIKÖY

GÜNGÖREN

GAZ‹OSMANPAfiA

FAT‹H

EYÜP

ESENLER

ESENYURT

ÇATALCA

ÇEKMEKÖY

BÜYÜKÇEKMECE

BEYO⁄LU

BEYL‹KDÜZÜ

Grafik 5.18.

318

4.461

6.009

9.549

11.113

10.560 7.065

4.717

4.605

2.308

2.282

5.780

8.873 BEYKOZ

BEfi‹KTAfi

BAfiAKfiEH‹R

BAYRAMPAfiA

BAKIRKÖY

BA⁄CILAR

BAHÇEL‹EVLER

AVCILAR

ATAfiEH‹R

0 ADALAR

0

ARNAVUTKÖY

2.000

1.372

4.000

2.806

3.310

6.000

5.388

8.000

9.501

10.000

6.403

8.179

12.000

6.910

10.402

14.000

11.706

16.000

9.384

14.296

18.000

10.266

20.000

16.156

Grafik 5.17.


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 319

5.4.4. Küçükçekmece’nin Resmi Mesleki

5.4.5. Küçükçekmece’de Resmi Mesleki

Teknik Ortaö¤retim okullar›ndaki toplam

Teknik Ortaö¤retim okullar›nda Derslik

Ö¤retmen say›s› bak›m›ndan il ölçe¤inde

Bafl›na Düflen Ö¤renci Say›s› bak›m›ndan il

di¤er ilçeler aras›ndaki yeri

ölçe¤inde di¤er ilçeler aras›ndaki yeri

Bu alanda ö¤renci say›s› bak›m›ndan ilin ikinci büyük

Bu alanda Baflakflehir ‹lçesi’nin büyük bir sorun yaflad›-

ilçesi olan Küçükçekmece 535 ö¤retmen ile ilde en fazla

¤› söylenebilir. Çünkü derslik bafl›na 140 ö¤renci düfltü-

ö¤retmene sahip alt›nc› ilçe durumundad›r. Bu ise

¤ü görülmektedir. Bu rakam Küçükçekmece ilçesinde

ilçedeki ö¤renci ö¤retmen dengesinin ters orant›l›

82 olarak gerçekleflmekte ve ilçeyi dördüncü s›rada tut-

oldu¤unu a盤a ç›karmaktad›r.

maktad›r. Buna göre ilçede derslik sorunu oldu¤u görülmektedir.

858

1.000

618

419 246

Grafik 5.19. Resmi Mesleki Teknik Ortaö¤retim okullar›ndaki Ö¤retmenlerin il genelindeki ilçelere göre say›sal da¤›l›m›. ZEYT‹NBURNU

ÜSKÜDAR

ÜMRAN‹YE

TUZLA

57

139

fi‹LE

S‹L‹VR‹

SULTANBEYL‹

SARIYER

SANCAKTEPE

PEND‹K

MALTEPE

KÜÇÜKÇEKMECE

KARTAL

KA⁄ITHANE

GAZ‹OSMANPAfiA

FAT‹H

EYÜP

ESENLER

ESENYURT

ÇATALCA

ÇEKMEKÖY

BEYO⁄LU

BÜYÜKÇEKMECE

BEYL‹KDÜZÜ

BAfiAKfiEH‹R

BAYRAMPAfiA

BAKIRKÖY

BA⁄CILAR

BAHÇEL‹EVLER

AVCILAR

ATAfiEH‹R

ADALAR

ARNAVUTKÖY

0

SULTANGAZ‹

17

109

196

162

213 KADIKÖY

380

429

535 339 204 GÜNGÖREN

331

300 196 62

171 90

63

33

65

100

85

200

100

358

228

326

BEYKOZ

292

306

300

317

328

400

266

500

BEfi‹KTAfi

503

600

554

700

fi‹fiL‹

800

659

761

900

Grafik 5.19.

140

160 140 120

26

49

33

48

57

67

75

81 39 SULTANBEYL‹

54 39 SARIYER

57

380

47

52 KA⁄ITHANE

60

51 KADIKÖY

46

GÜNGÖREN

62

58

82

84 51

GAZ‹OSMANPAfiA

19

22

20

30

40

40

47

51 BAKIRKÖY

62

57

56

BA⁄CILAR

BAHÇEL‹EVLER

44

60

51

61

80

66

76

86

100

ZEYT‹NBURNU

ÜSKÜDAR

ÜMRAN‹YE

TUZLA

fi‹LE

fi‹fiL‹

SULTANGAZ‹

S‹L‹VR‹

SANCAKTEPE

PEND‹K

MALTEPE

KÜÇÜKÇEKMECE

KARTAL

FAT‹H

EYÜP

ESENLER

ESENYURT

ÇATALCA

ÇEKMEKÖY

BEYO⁄LU

BÜYÜKÇEKMECE

BEYL‹KDÜZÜ

BEYKOZ

BEfi‹KTAfi

BAfiAKfiEH‹R

BAYRAMPAfiA

AVCILAR

ATAfiEH‹R

ADALAR

ARNAVUTKÖY

0

Grafik 5.20.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

319

Grafik 5.20. Resmi Mesleki Teknik Ortaö¤retim okullar›ndaki Derslik Bafl›na Düflen Ö¤rencilerin il genelindeki ilçelere göre say›sal da¤›l›m›.


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 320

5.5.Özel Ortaö¤retim Kurumlar›

5.5.1. Küçükçekmece’nin Özel Ortaö¤retim

5.5.2. Küçükçekmece’nin Özel Ortaö¤retim

Kurumlar› okul say›s› bak›m›ndan il

Kurumlar› okullar›ndaki toplam Derslik

ölçe¤inde di¤er ilçeler aras›ndaki yeri

say›s› bak›m›ndan il ölçe¤inde di¤er ilçeler

Özel ortaö¤retim okular›n›n ençok oldu¤u ilçeler Üskü-

aras›ndaki yeri

dar (23), Kad›köy (21), Bahçelievler (20) ilçeleridir. Kü-

Bu alanda Sar›yer 290 derslikle ilk s›rada yer almas› ile

çükçekmece’deki say› sadece 2’dir. Bu bak›mdan bu

dikkat çekmektedir. Küçükçekmece’deki derslik say›s›

alanda Küçükçekmece’nin henüz dikkate de¤er bir ko-

ise 55’dir.

numda olmad›¤› söylenebilir.

12

3 ÜSKÜDAR

Grafik 5.21. Özel Ortaö¤retim okullar›n›n ‹l genelindeki ilçelere göre say›sal da¤›l›m›.

ZEYT‹NBURNU

ÜMRAN‹YE 279

276

TUZLA

fi‹LE 0

fi‹fiL‹

SULTANGAZ‹

SULTANBEYL‹

SARIYER

SANCAKTEPE 0

PEND‹K

MALTEPE

S‹L‹VR‹

1

2

2 KARTAL

KÜÇÜKÇEKMECE

KA⁄ITHANE

KADIKÖY

GÜNGÖREN

FAT‹H

GAZ‹OSMANPAfiA

EYÜP

ESENYURT

0 ÇATALCA

BÜYÜKÇEKMECE

BEYO⁄LU

BEYL‹KDÜZÜ

BEYKOZ

BEfi‹KTAfi

0 BAfiAKfiEH‹R

BAYRAMPAfiA

BAKIRKÖY

BA⁄CILAR

BAHÇEL‹EVLER

AVCILAR

ATAfiEH‹R

ADALAR

0

ARNAVUTKÖY 0

1

2

2

2

ESENLER

1

ÇEKMEKÖY

2

3

3

4

4

5

5

5

6

7

8

9

10

9

10

10

12

12

12

14

15

14

16

20

16

20

21

23

25

Grafik 5.21.

290

350

122

20 ZEYT‹NBURNU

ÜSKÜDAR

ÜMRAN‹YE

SULTANGAZ‹

fi‹LE 0

21

19

SULTANBEYL‹

fi‹fiL‹

14 SARIYER

SANCAKTEPE

PEND‹K

MALTEPE

0

S‹L‹VR‹

55

55 KARTAL

KÜÇÜKÇEKMECE

KA⁄ITHANE

5

VI. Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Mahmut Çavufl

KADIKÖY

GÜNGÖREN

FAT‹H

GAZ‹OSMANPAfiA

EYÜP

Grafik 5.14.

320

102

93 45

33

46 ESENYURT

ESENLER 0

28 ÇATALCA

ÇEKMEKÖY

BÜYÜKÇEKMECE

BEYO⁄LU

0

45 BEYL‹KDÜZÜ

72 42 BEYKOZ

BEfi‹KTAfi

BAfiAKfiEH‹R

BAKIRKÖY

BA⁄CILAR

BAHÇEL‹EVLER

AVCILAR

ATAfiEH‹R

0

ADALAR

0

ARNAVUTKÖY

0

BAYRAMPAfiA 0

50

52

67

100

96

99

150

TUZLA

168

168

204

199

200

157

177

220

250

234

300

Grafik 5.22. Özel Ortaö¤retim okullar›ndaki Dersliklerin ‹l genelindeki ilçelere göre say›sal da¤›l›m›.


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 321

5.5.3. Küçükçekmece’nin Özel Ortaö¤retim

5.5.4. Küçükçekmece’nin Özel Ortaö¤retim

Kurumlar› okullar›ndaki toplam Ö¤renci

Kurumlar› okullar›ndaki toplam Ö¤retmen

say›s› bak›m›ndan il ölçe¤inde di¤er ilçeler

say›s› bak›m›ndan il ölçe¤inde di¤er ilçeler

aras›ndaki yeri

aras›ndaki yeri

Bu alanda da as›l potansiyeli belirleyen ö¤renci say›s›na

Bu alanda ençok ö¤retmen Üsküdar’da bulunmaktad›r

bak›ld›¤›nda 4.086 ile Kad›köy ilk s›rada gelmektedir.

(644). Beyo¤lu ikinci (605), Kad›köy üçüncüdür (528).

3.951 ö¤renci ile Üsküdar ikinci, 3.809 ö¤renci ile Be-

Küçükçekmece’deki Ö¤retmen say›s› ise 74’tür.

yo¤lu üçüncü s›rada gelmektedir. Beyo¤lu’nun bu durumu dikkat çekicidir. Küçükçekmece’deki ö¤renci say›s›

3.951 SULTANGAZ‹

Grafik 5.23. Özel Ortaö¤retim okullar›ndaki Ö¤rencilerin ‹l genelindeki ilçelere göre say›sal da¤›l›m›.

ZEYT‹NBURNU

ÜSKÜDAR

ÜMRAN‹YE

fi‹LE

fi‹fiL‹

0

491

407

384

SULTANBEYL‹

1.108

1.822 942

2.071

2.632 81 S‹L‹VR‹

SARIYER

SANCAKTEPE 0

PEND‹K

MALTEPE

KARTAL

KÜÇÜKÇEKMECE

65 KA⁄ITHANE

KADIKÖY

GÜNGÖREN

FAT‹H

EYÜP

ESENYURT

ESENLER

0 ÇATALCA

ÇEKMEKÖY

BEYO⁄LU

BEfi‹KTAfi

1.560

1.628 855

1.494

1.449 610

564

356

392

745 BEYL‹KDÜZÜ

237

669 0 BAfiAKfiEH‹R 294

BAYRAMPAfiA

BAKIRKÖY 306

BA⁄CILAR

BAHÇEL‹EVLER

AVCILAR

0 ATAfiEH‹R

0 ADALAR

0

ARNAVUTKÖY

500

BEYKOZ

486

1.000

630

1.500

BÜYÜKÇEKMECE

2.000

1.591

1.651

2.500

GAZ‹OSMANPAfiA

2.309

3.000

2.301

2.963

3.500

3.150

4.000

TUZLA

3.809

4.500

4.086

ise 855’tir.

Grafik 5.23.

605

528

600

436

ZEYT‹NBURNU

ÜSKÜDAR

ÜMRAN‹YE

TUZLA

40 SULTANGAZ‹

fi‹LE 0

29 SULTANBEYL‹

fi‹fiL‹

21 S‹L‹VR‹

0 SARIYER

SANCAKTEPE

59

140

235

242

332 PEND‹K

MALTEPE

KARTAL

KÜÇÜKÇEKMECE

KADIKÖY

GÜNGÖREN

FAT‹H

161

184 74 21

66 GAZ‹OSMANPAfiA

KA⁄ITHANE

71 ESENYURT

ESENLER

19

68 0 ÇATALCA

ÇEKMEKÖY

BÜYÜKÇEKMECE

BEYO⁄LU

EYÜP

125

142

201

249 69

99 BEfi‹KTAfi

BAfiAKfiEH‹R

BAYRAMPAfiA 0

BAKIRKÖY

BA⁄CILAR

ADALAR

AVCILAR

0 ATAfiEH‹R

0

ARNAVUTKÖY

100

BAHÇEL‹EVLER

85

200

134

168

300

BEYKOZ

400

BEYL‹KDÜZÜ

361

451

500

0

644

700

Grafik 5.24.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

321

Grafik 5.24. Özel Ortaö¤retim okullar›ndaki Ö¤retmenlerin ‹l genelindeki ilçelere göre say›sal da¤›l›m›.


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 322

5.5.5. Küçükçekmece’de Özel Ortaö¤retim Kurumlar› okullar›nda Derslik Bafl›na Düflen Ö¤renci Say›s› bak›m›ndan il ölçe¤inde di¤er ilçeler aras›ndaki yeri Bu alanda derslik bafl›na düflen ö¤renci say›s› 25 ve alt›ndad›r. Bu durum özel okul sektöründe normal bir da¤›l›m olarak kabul edilmektedir. Küçükçekmece’de bu say› 16’d›r.

25

25

14

15

15

16

17

19

20

Grafik 5.25. Özel Ortaö¤retim okullar›ndaki Derslik Bafl›na Düflen Ö¤rencilerin ‹l genelindeki ilçelere göre say›sal da¤›l›m›.

10

12

13

15 12

11

14

14

17

16 13

13

15

13

BAKIRKÖY

12

15

BAHÇEL‹EVLER

17

20

16

19

20

22

25

Grafik 5.25.

322

VI. Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Mahmut Çavufl

ÜSKÜDAR

ZEYT‹NBURNU

fi‹fiL‹

TUZLA

fi‹LE 0

SULTANGAZ‹

SULTANBEYL‹

S‹L‹VR‹

SARIYER

PEND‹K

SANCAKTEPE 0

MALTEPE

KARTAL

KÜÇÜKÇEKMECE

KA⁄ITHANE

KADIKÖY

GÜNGÖREN

FAT‹H

GAZ‹OSMANPAfiA

EYÜP

ESENYURT

0 ESENLER

ÇEKMEKÖY

0 ÇATALCA

BÜYÜKÇEKMECE

BEYO⁄LU

BEYL‹KDÜZÜ

BEYKOZ

BEfi‹KTAfi

0 BAYRAMPAfiA

BAfiAKfiEH‹R

BA⁄CILAR

AVCILAR

ATAfiEH‹R

ADALAR 0

0

ARNAVUTKÖY 0

5

ÜMRAN‹YE

12

6

7

9

10


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 323

ALTINCI BÖLÜM 6.KÜÇÜKÇEKMECE ‹LÇES‹’N‹N GENEL OLARAK ‹L ÖLÇE⁄‹NDE E⁄‹T‹MDEK‹ YER‹ VE ÖNEM‹

6.1.Örgün E¤itim ve Yayg›n E¤itim

6.1.1.Örgün E¤itim

Bu bölümde Küçükçekmece ‹lçesi’ndeki resmi ve özel

‹stanbul’da Örgün E¤itimin toplam›na bak›ld›¤›nda

e¤itim ve ö¤retim kurumlar›n›n, örgün ve yayg›n ola-

3.136 okul, 54.829 derslik, 93.161 ö¤retmen ve

rak, il genelindeki yeri ifade edilmeye çal›fl›lmaktad›r.

2.456.882 ö¤renci oldu¤u görülmektedir. Bunlardan 108 okul, 2.517 derslik, 4.023 ö¤retmen ve 139.590 ö¤renci Küçükçekmece’de bulunmaktad›r.

‹STANBUL ‹L GENEL‹

KÜÇÜKÇEKMECE ‹LÇES‹

Okul Türü

Okul / Kurum Say›s›

Toplam Ö¤renci Say›s›

Derslik Say›s›

Ö¤retmen Say›s›

Okul / Kurum Say›s›

Toplam Ö¤renci Say›s›

Derslik Say›s›

Ö¤retmen Say›s›

Örgün E¤itim Toplam›

3.136

2.456.882

54.829

93.161

108

139.590

2.517

4.023

Yayg›n E¤itim Toplam›

2.221

1.159.109

14.885

20.194

41

40.051

73

1.081

GENEL TOPLAM

5.357

3.615.991

69.714

113.355

149

179.641

2.590

5.104

Tablo6. 1. 2009 – 2010 E¤itim Ö¤retim Y›l› ‹stanbul Geneli Ve Küçükçekmece ‹lçesi Örgün ve Yayg›n, Resmi ve Özel E¤itim ‹statistiklerinin Genel Karfl›laflt›r›lmas›.

Tablo 6.1.

3.000.000 2.500.000 2.000.000 1.500.000 1.000.000 500.000 0

2.456.5882

54.829

Okul / Kurum Toplam Derslik Say›s› Say›s› Ö¤renci Say›s›

93.161

Ö¤retmen Say›s›

108

139.590

2.517

Okul / Kurum Toplam Derslik Say›s› Say›s› Ö¤renci Say›s›

‹STANBUL ‹L GENEL‹

4.023

Ö¤retmen Say›s› Grafik 6.1. Örgün E¤itimde Küçükçekmece’nin ‹stanbul genelindeki grafiksel gösterimi.

KÜÇÜKÇEKMECE ‹LÇES‹ ÖRGÜN E⁄‹T‹M TOPLAM

Grafik 6.1.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

323


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 324

6.1.2.Yayg›n E¤itim

6.1.3. Örgün ve Yayg›n E¤itimde Genel

‹stanbul Ölçe¤inde Yayg›n E¤itime Genel olarak bak›l-

Durum

d›¤›nda 2.221 kurum, 14.885 derslik, 20.194 ö¤retmen

Örgün ve yayg›n e¤itim toplam›nda ‹stanbul’da 5.357

ve 1.159.109 ö¤renci oldu¤u görülmektedir. Bunlardan

okuldan 149’u, 69.714 olan derslikten 2.590’›, 113.355

41 kurum, 73 derslik, 1081 ö¤retmen, 40.051 ö¤renci

ö¤retmenden 5.154’ü, 3.615.991 ö¤renciden 179.641’i

Küçükçekmece ‹lçesi’ndedir.

Küçükçekmece’de bulunmaktad›r.

1.400.000 1.200.000 1.000.000 800.000 600.000 400.000 200.000 0

1.159.109

2.221

14.885

Okul / Kurum Toplam Derslik Say›s› Say›s› Ö¤renci Say›s›

20.194

Ö¤retmen Say›s›

41

40.051

73

Okul / Kurum Toplam Derslik Say›s› Say›s› Ö¤renci Say›s›

‹STANBUL ‹L GENEL‹

1081

Grafik 6.2. Yayg›n E¤itimde Küçükçekmece’nin ‹stanbul genelindeki grafiksel gösterimi.

Ö¤retmen Say›s›

KÜÇÜKÇEKMECE ‹LÇES‹ YAYGIN E⁄‹T‹M TOPLAM

Grafik 6.2.

4.000.000 3.500.000 3.000.000 2.500.000 2.000.000 1.500.000 1.000.000 500.000 0

3.615.991

5.357

14.885

Okul / Kurum Toplam Derslik Say›s› Say›s› Ö¤renci Say›s›

113.355

Ö¤retmen Say›s›

149

2.590

Okul / Kurum Toplam Derslik Say›s› Say›s› Ö¤renci Say›s›

‹STANBUL ‹L GENEL‹

KÜÇÜKÇEKMECE ‹LÇES‹ GENEL TOPLAM

Grafik 6.3.

324

179.641

VI. Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Mahmut Çavufl

5.104

Ö¤retmen Say›s›

Grafik 6.3. Örgün ve Yayg›n E¤itim Toplam›nda Küçükçekmece’nin ‹stanbul genelindeki grafiksel gösterimi.


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 325

6.1.3.1 Örgün ve Yayg›n E¤itim Toplam›nda Küçükçekmece’nin ‹stanbul genelindeki Yerinin % ile ifadesi

OKUL KURUM SAYISI ‹stanbul ‹li Geneli

%3

Küçükçekmece ‹lçesi

Grafik 6.4. Örgün ve Yayg›n E¤itim Toplam›nda Okul/Kurum Say›s› Bak›m›ndan Küçükçekmece’nin ‹stanbul genelindeki %’lik Pay›.

TOPLAM Ö⁄RETMEN SAYISI ‹stanbul ‹li Geneli

%4

Küçükçekmece ‹lçesi

% 97

Grafik 6.5. Örgün ve Yayg›n E¤itim Toplam›nda Ö¤renci/Kursiyer Say›s› Bak›m›ndan Küçükçekmece’nin ‹stanbul genelindeki %’lik Pay›.

% 96

Grafik 6.6. Örgün ve Yayg›n E¤itim Toplam›nda Derslik Say›s› Bak›m›ndan Küçükçekmece’nin ‹stanbul genelindeki %’lik Pay›.

Grafik 6.6.

Grafik 6.4. TOPLAM Ö⁄RENC‹ / KURS‹YER SAYISI ‹stanbul ‹li Geneli

%5

Yukar›daki grafikler (6.1.-6.2.-6.3.-6.4.-6.5.-6.6.6.7.) incelendi¤inde; ‹stanbul’daki okul/kurumlar›n

Küçükçekmece ‹lçesi

%3’ü, ö¤renci/kursiyerlerin %5’i, dersliklerin %4’ü, ö¤retmenlerin %4’ü, Küçükçekmece ilçesinde bulunmaktad›r. Daha üst bölümlerde aç›kça ifade edildi¤i gibi % 95

Küçükçekmece ‹lçesi bu %’lik dilimleri ile ‹stanbul’un önde gelen ilk befl ilçesinden biri durumundad›r. Ancak özel okulculuk alan› bunun d›fl›nda olmak üzere.

Grafik 6.5.

Burada ayr›ca dikkat çeken nokta, okul/kuTOPLAM DERSL‹K SAYISI ‹stanbul ‹li Geneli

%4

Küçükçekmece ‹lçesi

rum, derslik ve ö¤retmen % ‘liklerinin, ö¤renci/kursiyer %’li¤inin alt›nda kalmas›d›r. Grafik 1.1., 1.2., 1.3.’lere birlikte bak›ld›¤›nda; ‹stanbul nüfusunun, Ülke nüfusunun %15’ini oluflturdu¤u görülmektedir. Küçükçekmece’nin de ‹stanbul nüfusunun %5’inin oluflturdu¤u görülmektedir.

% 96

Birinci ve alt›nc› bölümün verilerini karfl›laflt›rd›¤›m›zda; Küçükçekmece ‹lçesi’nin nüfusu, ‹s-

Grafik 6.6.

tanbul nüfusunun %5’ini olufltururken; ilçenin, ö¤renci oran› olarak ta ‹stanbul’daki ö¤rencilerin %5’ini oluflturdu¤u görülmektedir.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

325

Grafik 6.7. Örgün ve Yayg›n E¤itim Toplam›nda Ö¤retmen Say›s› Bak›m›ndan Küçükçekmece’nin ‹stanbul genelindeki %’lik Pay›.


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 326

SONUÇ

sun ekonomik seviyesi ile aç›klanabilir. Böyle olmakla beraber e¤itimde verimlilik üzere bir rekabetin ve

Bu çal›flmam›zda Küçükçekmece ‹lçesi’nin Cumhuri-

olumlu bir ivmenin oluflmas› aç›s›ndan, özel örgün

yet dönemi ile birlikte e¤itimdeki tarihsel süreci de-

e¤itim kurumlar›n›n da belli bir geliflim göstermesi

mografik verilerle ortaya konulmaya çal›fl›lm›flt›r.

beklenir. ‹lçe nüfusunun ekonomik gelir yap› ve se-

Verilerin basitlefltirilerek görsellefltirilmesine önem

viyesinin bu durumu olumlu yönde etkilememesi el-

verilmifltir. Verilerin yorumlanmas›nda akademik

bette konuya duyars›z kal›nmas›n› gerektirmedi¤i gi-

üslupta yo¤unlaflmaktan kaç›n›lmaya çal›fl›lm›flt›r.

bi aksine duyarl›l›¤› zorunlu hale getiren bir etken ol-

Bundan da amaç, çal›flmaya k›saca göz gezdiren her-

mal›d›r. Bu ba¤lamda yerel yönetimlere büyük so-

hangi bir muhatab›n›n zihninde, e¤itim aç›s›ndan

rumluluklar düflmektedir. Küçükçekmece Belediyesi

Küçükçekmece’nin il ölçe¤indeki yükünün ve yerinin

de e¤itime yapt›¤› katk›lar› ile dikkat çekmekte, e¤i-

kolayca anlafl›labilmesine yard›mc› olmakt›r.

timciler ve ilçe halk› taraf›ndan takdir görmektedir.

Çal›flmadan k›saca ortaya ç›kan sonuç; Küçük-

Yerel yönetimlerin AB ülkelerinde oldu¤u gibi

çekmece ‹lçesi, ‹stanbul’un nüfus bak›m›ndan ikinci

e¤itim alan›nda daha etkin hale getirilmesinin bir ih-

büyük ilçesi olarak, di¤er ilçeler aras›nda e¤itim yükü

tiyaç oldu¤u burada da gözlenlenmektedir. AB süre-

aç›s›ndan Resmi ‹lkö¤retim ve Ortaö¤retim alanla-

cinde e¤itimin yeniden yap›land›r›lmas› çerçevesin-

r›nda genel olarak ilk befl ilçeden birisi durumunda-

de yerel yönetimlerin, e¤itimin aktif rol al›c›lar›ndan

d›r. Özellikle mesleki ve teknik e¤itimdeki geliflmeler

birisi olmas› gere¤i ötelenmemelidir. Bu öneriye gö-

dikkat çekmektedir.

re 13.07.2005 tarih ve 5379 say›l› Belediye Kanunu-

Anaokulu da dahil özel okulculuk alan›nda ortalaman›n alt›na düflmektedir. Özel yayg›n e¤itimde ise belli bir kurumlaflmadan söz edilebilir. ‹lçe, ‹stanbul nüfusunun %5'lik bir dilimine sahiptir. Yine ayn› oranda ‹stanbul'daki yüksek ö¤re-

nun 14. mad. b bendinin ilk maddesiyle "Belediyeler okul öncesi e¤itim kurumlar› açabilir." denilerek verilen yetkinin, Anayasa Mahkemesi’nce 24.01.2007 tarih ve 2007/5 karar no ile iptali, e¤itimin geliflimi ad›na yeniden gözden geçirilmesi gereken önemli bir konu olmaktad›r.

tim hariç özel ve resmi yayg›n ve örgün e¤itimdeki

Buradan hareketle ülkemizin son zamanlarda

ö¤rencilerin %5'i Küçükçekmece'dedir. Bununla

gündemini oluflturan “Tafl Atan Çocuklar Yasas›” ye-

birlikte say›sal olarak okul/kurum oran›n›n %3’ü,

rine “Okul öncesi e¤itimin yerel yönetimler eliyle ge-

derslik oran›n›n %4'ü, ö¤retmen oran›n›n %4'ü Kü-

lifltirilip güçlendirilmesi”nin tart›fl›lmas›n›n çok da-

çükçekmece'dedir. Bu verilere göre ideal olana ulafl-

ha isabetli olaca¤› kanaatini tafl›maktay›z.

mak için okul/kurum say›s›nda %2, derslik say›s›nda

Bu çal›flman›n, daha detayl›, daha akademik

%1, ö¤retmen say›s›nda %1'lik bir deste¤e ihtiyaç

çal›flmalar için bir fikir üretece¤i ümit edilmektedir.

duyulmaktad›r. Küçükçekmece resmi örgün e¤itimdeki potansiyeli ile ‹stanbul'un ilk befl ilçesinden birisi iken özel örgün e¤itimde gerilerde olmas›, arada anlaml› bir mesafe oldu¤unu göstermektedir. Belki bu nüfu-

326

VI. Küçükçekmece’de E¤itim: ‹statistik ve Analizler Mahmut Çavufl


06_KUCUKCEKMECE_EGITIM

1/25/11

12:53 AM

Page 327

KAYNAKLAR DEM‹RKAN, Selahaddin,

Küçük ÇEKMECE köyü, Kültür Bas›mevi, ‹stanbul, 1941.

ERDO⁄AN, ‹rfan,

Türk E¤itim Sistemi, Sistem, ‹stanbul, 2005.

HESAPÇIO⁄LU,

Muhsin, Ö¤retim ‹lke ve Yöntemleri, Nobel, ‹stanbul 2008.

HESAPÇIO⁄LU,

Muhsin ve Di¤er., I.Uluslar aras› Alternatif E¤itim Sempozyumu, Nobel, ‹stanbul, 2008.

KAFADAR, Osman,

Türk E¤itim Düflüncesinde Bat›laflma, Vadi, Ankara, 1997.

OKTAY, Ayla ve Di¤er.,

21. Yüzy›lda E¤itim Ve Türk E¤itim Sistemi, DEM yn., ‹stanbul 2004.

ÜLKEN, Hilmi Ziya,

E¤itim Felsefesi, Ülken Yn., ‹stanbul, 2001.

VARIfi, Fatma,

E¤itim Bilimine Girifl, Alk›m, ‹stanbul,1998. Say›sal Veriler-2008 Kitab›, ‹stanbul Valili¤i ‹l Milli E¤itim Müdürlü¤ü. Say›sal Veriler-2009 Kitab›, ‹stanbul Valili¤i ‹l Milli E¤itim Müdürlü¤ü. Millî E¤itim Temel Kanunu, Resmi Gazete 24.6.1973/14574 . Tebli¤ler Dergisi, fiubat 2001/2521. ‹BB E¤itim Müdürlü¤ü arflivi ‹stanbul ‹l Milli E¤itim Müdürlü¤ü Kültür Bölümü Arflivi http://www.tuik.gov.tr/ http://www.istanbul.gov.tr/ http://www.kucukcekmece.gov.tr/ http://www.kucukcekmece.bel.tr/ http://kucukcekmece.meb.gov.tr/ http://kucukcekmecehem.meb.k12.tr/ http://kucukcekmecemem.meb.k12.tr/ http://www.kucukcekmeceocem.meb.k12.tr/ http://kcogretmenevi.meb.k12.tr/ http://www.arel.edu.tr/arel/arelde_yasam/yerleskeler.html#sefakoy Web:http://www.taek.gov.tr/cnaem/index.html http://istanbul.meb.gov.tr/bolumler/stratejigelistirme/istatistik.html bilgiislem@ismek.org ogm.meb.gov.tr/belgeler/program_yaklasim.ppt http://tr.wikipedia.org/

Dünden Bügüne Küçükçekmece

327


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:12 AM

Page 328


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:12 AM

Page 329

VII Küçükçekmece’de ‹ktisadî Hayat ‹statistik ve Analizler Temel Ekonomik ve Sosyal Göstergeler 1980 Sonras› Ekonomik Yap› 2010 Y›l› ‹tibariyle Ekonomik Yap›


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:12 AM

Page 330

Küçükçekmece’de ‹ktisadî Hayat ‹statistik ve Analizler Prof. Dr. Halis Yunus Ersöz

Özet

Abstract

Tarihin her döneminde ekonomik bak›mdan önemli

Küçükçekmece region, which has always been an impor-

bir yerleflim yeri olan Küçükçekmece bölgesi, bugün

tant district economically in every historical era, still con-

güçlü ve dinamik ekonomisi ile ülkemizin geliflimine

tinues to contribute to Turkish economy by its dynamic

katk› sa¤lamaktad›r. Gerçekten ilk devirlerde denizci-

and and powerful economy.

lik, Ramo ‹mparatorlu¤u’nda ticaret yollar›, Osmanl›

The economic structure of the district, based early

Devleti dönemi ve Cumhuriyetin kurulufl y›llar›nda da-

in history on maritime, during the Roman Empire on

ha çok tar›m merkezli biçimlenen iktisadi yap›, son y›l-

tradeways, and mainly on agriculture during the Ottoman

larda h›zla de¤iflmekte ve büyümektedir. 1960’l› y›llar-

Empire and the first years of the Turkish Republic, has

daki yo¤un göçler ve sanayi için bu bölgenin tahsis edilmesiyle canlanmaya bafllayan iktisadi hayat özellikle, 1980’den sonra TEM Otoyolu’nun aç›lmas› ve ard›ndan ‹kitelli Organize Sanayi Bölgesi’nin kurulmas› ile büyük bir geliflme göstermifltir.

recently undergone a great change and the economy is continually expanding. Economic life of the district boomed in the wake of immigration to the district in 1960s and the allocation of the district as an industrial zone. Following 1980, the opening of TEM motorway and subsequently the founda-

Bugün ilçe, ‹stanbul’un ekonomik bak›mdan en

tion of ‹kitelli Organized Industrial Zone both have great-

büyük ve önemli ilçeleri aras›nda yer almaktad›r. ‹stan-

ly contributed to the development of the region. Today,

bul genelindeki ifl yerlerinin ve istihdam edilenlerin

the district is among the largest and most important dis-

az›msanmayacak büyüklükteki bölümü bu ilçe s›n›rlar›

tricts of ‹stanbul.

içinde bulunmaktad›r. Küçükçekmece, ‹stanbul genelin-

A substantial number of the workplaces and the

de en fazla iflyeri bulunan 4’üncü, en fazla istihdam ka-

employed people in ‹stanbul is actually located within the

pasitesine sahip olan 3’üncü ilçe konumundad›r.

limits of the district. Küçükçekmece district is the fourth

‹lçede sanayi sektörü a¤›rl›kl› bir ekonomik yap›

largest district in terms of the number of workplaces and

mevcuttur. Tar›m sektörüne iliflkin ifl yerleri bulunmaz-

the third largest one in term of the employment capacity. The economic structure of the district is mainly

ken ticaret ve özellikle de hizmetler sektörü ise nispeten daha zay›f konumdad›r. Ancak, yak›n gelecekte hizmetler sektörünün, mevcut ve halen yap›lmakta olan toplu konut projelerinin daha nitelikli bir ifl gücü ve farkl› sosyo ekonomik düzeylerden genifl bir nüfus kitlesini bölgeye çekmesi ile h›zla büyüyece¤i anlafl›lmaktad›r.

industrial: there are no agricultural workplaces and service sector constitues a relatively small part of the overall economy. However, in near future, service sector is predicted to flourish as the ongoing mass housing projects will attract more qualified labour force and population from diverse socio-economic groups.

Anahtar kelimeler: Küçükçekmece’de iktisadi ha-

Key Words: Economic life in Küçükçekmece, eco-

yat, ekonomik yap›, bölgesel ekonomi, ifl yerleri, istih-

nomic structure, regional economy, workplaces, employ-

dam, sanayi sektörü, sanayileflme.

ment, industrial sector, industrialization

330

VII. Küçükçekmece’de ‹ktisadi Hayat Prof. Dr. Halis Yunus Ersöz


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:12 AM

Page 331

G‹R‹fi

ad› verilen karayolu infla edilmifltir. Ulafl›m imkanlar›n›n geliflmeye bafllamas› Cumhuriyetin ilk dönemlestanbul’un daha yak›n tarihlerde büyü-

rinden itibaren Küçükçekmece’deki eski çiftlik arazile-

yen ve geliflen ilçelerinin bafl›nda gelen

rinin yat›r›m arac› olarak de¤er kazanmaya bafllamas›na

Küçükçekmece güçlü ve dinamik bir

yol açm›flt›r. ‹stanbul metropoliten kentinin oluflmaya

ekonomiye sahiptir. Bugün ilçe, ‹stanbul’un ekonomik

bafllad›¤› 1950’li y›llarda bir yandan Bulgaristan ve Yu-

bak›mdan en büyük ve önemli ilçeleri aras›nda yer al-

goslavya’dan gelen göçmenlerin bir k›sm›n›n buraya

maktad›r. ‹stanbul genelindeki iflyerlerinin ve istihdam

yerlefltirilmesiyle nüfus artmaya, di¤er yandan Küçük-

edilenlerin az›msanmayacak büyüklükteki bölümü bu

çekmece Gölü kenar›ndaki araziler parsellenerek sat›l-

ilçe s›n›rlar› içinde bulunmaktad›r.

maya bafllam›flt›r. Araziler gecekondulaflmaya uygun

Esasen Küçükçekmece bölgesi tarihin her dö-

hale gelirken ayr›ca bölgede sanayi tesislerinin kurul-

neminde ekonomik bak›mdan önemli bir yerleflim

mas› teflvik edilmifltir. Bu durum, 1960’l› y›llarda bafl-

yeri olmufltur. Bu ilçede bulunan ve ülkemizin bili-

layan göç hareketlerinden Küçükçekmece’nin büyük

nen en eski yerleflim yerlerinden biri olan Yar›mbur-

bir miktarda pay almas›na ve nüfusunun 1970’li y›llar›n

gaz ma¤aralar›n›n duvarlar›ndaki gemi resimleri, ilk

bafllar›ndan itibaren h›zla artmas›na yol açm›flt›r.

dönemlerde burada yaflayanlar›n denizcilikle u¤rafl-

Bölgenin ekonomik önemi, özellikle 1980’den

t›klar›n› gösterirken, Roma ‹mparatorlu¤u’nu Bi-

sonra TEM Otoyolu’nun aç›lmas› ve 1988 y›l›nda ‹kitel-

zans’a ba¤layan en önemli yollardan biri olan Via Eg-

li Organize Sanayi Bölgesi’nin kurulmas› ile büyük bir

netia, Küçükçekmece’nin yüksek kesimlerindeki Re-

ivme kazanm›flt›r. Bu yolun kenarlar›na, kent merke-

gion bölgesinden geçmekteydi. Nitekim, Osmanl›

zindeki sanayi tesislerinin buralardan ç›kar›lmas› ve

Devleti Bizans’tan önce bu bölgeyi ele geçirmifl ve il-

sanayi için bu bölgenin tahsis edilmesi nedeniyle orta ve

çe Osmanl› ‹mparatorlu¤u döneminde sefer ve ticaret

büyük ölçekli fabrikalar yerleflmifltir. ‹kitelli Organize

yolu haline gelmifltir. Bu amaçla ilçedeki köprü ona-

Sanayi Bölgesi ise sur içinden desantralize edilen on

r›lm›fl ve bir kervansaray yap›lm›flt›r. Bölgenin ima-

binlerce küçük sanayi iflletmesine ev sahipli¤i yapm›flt›r.

r›na yönelik giriflimler devam etmifl ve konaklama

Günümüzde

Küçükçekmece

‹stanbul’un

merkezi olarak önem kazanan bu yerleflim yerine Os-

ekonomik bak›mdan önemli ilçeleri aras›nda yer al-

manl› padiflahlar›, paflalar ve beyler, kervansaraylar,

maktad›r. 2002 Genel Sanayi ve ‹flyerleri Say›m›’na

köflkler, camiler, çiftlikler kurmufllard›r. III. Selim döneminde ise bölgenin ilk sanayi tesisi olan Baruthane infla ettirilmifltir. 1796 y›l›nda yap›m› tamamlanan bu tesisten sonra 19. yüzy›l›n ikinci yar›s›nda yeni sanayi tesislerinin kurulufluna yönelik giriflimler oldu¤u görülmektedir. 1872 y›l›nda ilçenin gelifliminde önemli bir rol oynayan SirkeciHalkal› Banliyö Hatt› tamamlanm›flt›r. Cumhuriyetin ilk y›llar›nda ise Avrupa ile geliKibrit Fabrikas›

flen iliflkiler ve artan ticaret dolay›s›yla “Londra Asfalt›”

Dünden Bügüne Küçükçekmece

331


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

332

1/25/11

1:12 AM

Page 332

göre ‹stanbul genelindeki iflyerlerinin yüzde 5,49’u

nunlarda De¤ifliklik Yap›lmas›” hakk›nda kanunla

Küçükçekmece’de bulunmaktad›r. Küçükçekmece ifl-

Küçükçekmece ‹lçesi’nin TEM Otoyolu kuzeyinde

yeri say›s› bak›m›ndan, Eminönü, Kad›köy ve fiifl-

kalan k›sm› Baflakflehir Belediyesi s›n›rlar›na dahil

li’den sonra 32 ilçe içinde en fazla iflyerinin bulundu-

edilmifltir. ‹lçenin sanayi merkezi niteli¤indeki Ba-

¤u 4. ilçe konumundad›r. ‹stihdam bak›m›ndan ise

flakflehir-‹kitelli bölgesi ile kente yeni göçerlerin

ilçe daha da büyük bir öneme sahiptir. 113.955 çal›fla-

yerleflti¤i Alt›nflehir ve di¤er mahalleri ilçe s›n›rlar›

n›n istihdam edildi¤i Küçükçekmece, fiiflli ve Kad›-

d›fl›nda kalm›flt›r. Bu yeni s›n›r düzenlemesinden

köy’ün ard›ndan ‹stanbul genelinde en fazla istihdam

sonra Küçükçekmece ‹lçesi’nin yüzölçümü ise

potansiyeline sahip 3. ilçe konumundad›r. ‹lçe adeta

37.371.234 metrekareye inmifltir.

bir istihdam deposu niteli¤i tafl›maktad›r. ‹lçenin is-

Di¤er bir ifadeyle bu de¤ifliklikle Küçükçek-

tihdamdaki pay› 10 y›ll›k periyotta h›zla artm›fl ve

mece, ilçede ekonomik faaliyetin temel olarak yo-

1992 say›m›na göre en fazla istihdam›n oldu¤u 14. il-

¤unlaflt›¤› iki bölgesinden birini kaybetmifltir. Gele-

çe konumundan 3. ilçe haline gelmifltir.

neksel olarak ticarethanelerin yo¤un oldu¤u ve k›s-

Küçükçekmece ‹lçesi’nin ekonomik yap›s›nda

men de sanayi tesislerinin yer ald›¤› Bas›n Ekspres

de¤iflime yol açan önemli bir geliflme 2008 y›l›nda

Yolu ilçe s›n›rlar› içinde kal›rken, TEM Otoyolu’nun

meydana gelen s›n›r de¤iflikli¤idir. 06.03.2008 tari-

kuzeyinde kalan ve sanayi sektörünün yo¤unlaflt›¤›

hinde kabul edilen 5747 say›l› “Büyükflehir Beledi-

bölge bir baflka ilçeye ba¤lanm›flt›r. Kuflkusuz bu de-

yesi S›n›rlar› ‹çerisinde ‹lçe Kurulmas› ve Baz› Ka-

¤ifliklik ilçenin, ülke ve ‹stanbul ekonomisi içindeki

VII. Küçükçekmece’de ‹ktisadi Hayat Prof. Dr. Halis Yunus Ersöz


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:12 AM

Page 333

pay›n› s›n›rland›r›c› bir sonuç do¤urmaktad›r. Öyle

Sosyal güvenlik kurumu verilerine göre ise

ki, ticari ve özellikle de s›nai faaliyetlerin yan› s›ra

Küçükçekmece’de 2010 y›l› May›s ay› itibariyle

TOK‹, K‹PTAfi ve Küçükçekmece Belediyesi ile özel

12.309 adet iflyeri, bu iflyerlerinde 106.900 çal›flan

sektörün toplu konut projeleriyle kent merkezine

bulunmaktad›r. Görüldü¤ü gibi, Sosyal Güvenlik Ku-

göre görece ucuz ve nitelikli bar›nma imkanlar› da

rumu verilerine göre de Küçükçekmece ‹lçesi’nden

sunan bu bölge, ilçe s›n›rlar› d›fl›nda kalm›flt›r.

TEM Otoyolu’nun Kuzey k›sm›nda kalan iflyerleri ile

Bu de¤iflikli¤e ra¤men ‹stanbul Ticaret Odas›

birlikte co¤rafi büyüklü¤ünün önemli bir parças› ay-

ve Sosyal Güvenlik Kurumu verilerine göre Küçük-

r›lm›fl olmas›na ra¤men hala önemli miktarda iflyeri

çekmece ‹lçesi’nin önemli bir ticari ve s›nai merkez

ve çal›flan bulunmaktad›r. Bununla birlikte ilçenin,

olma özelli¤ini sürdürdü¤ü söylenebilir. Gerçekten,

‹stanbul ekonomisindeki pay› azalm›fl ve Küçükçek-

her iki kurum verilerine göre ilçe genelinde 12-13 bin

mece iflyeri say›s› bak›m›ndan 32 ilçe içinde en fazla

civar›nda iflyeri ve 100 binin üzerinde çal›flan bulun-

iflyerinin bulundu¤u 16. ilçe konumuna gerilemifltir.

maktad›r. ‹lçe, 675 bin civar›ndaki nüfusu ve 37 kilo-

Di¤er taraftan iflyeri say›s›na göre çal›flan say›s›

metrekarelik co¤rafi büyüklü¤ü ile hala önemli bir

bak›m›ndan Küçükçekmece ‹lçesi’nin ‹stanbul’un

ekonomik merkezdir. S›n›r de¤iflikli¤i sonras› kalan

önde gelen ilçelerinden biri oldu¤u ve büyük bir istih-

yerleflim alan› dahi ‹stanbul’un birçok ilçesinden da-

dam yaratt›¤› görülmektedir. ‹l genelinde en fazla ça-

ha fazlad›r. ‹stanbul’un ticari faaliyetlerinin yo¤un-

l›flan›n bulundu¤u 9. ilçe Küçükçekmece’dir. ‹stanbul

laflt›¤› Fatih, fiiflli, Befliktafl, Bayrampafla, Güngören,

genelinde çal›flan 3 milyonun üzerindeki kiflinin yak-

Zeytinburnu gibi ilçeler Küçükçekmece’den çok daha

lafl›k 28’de biri bu ilçe s›n›rlar› içindeki iflyerlerinde

küçüktür. Bu noktada bir ilçenin mevcut potansiyeli-

çal›flmakta ve geçimini sa¤lamaktad›r. Küçükçekme-

nin nas›l yönetildi¤inin ve biçimlendirildi¤inin

ce’de 106 bin civar›nda kifli istihdam olunmaktad›r.

önem arzetti¤i belirtilmelidir. Bununla birlikte kufl-

Küçükçekmece’de iflyeri ve istihdam de¤er-

kusuz, Küçükçekmece’nin ‹stanbul geneli içindeki

lendirildi¤inde, bask›n olan iflyeri tipi ve istihdam›n

ekonomik yeri ve etkinli¤inin azald›¤› ve daha da

hizmet ve ticaret alan›nda faaliyet göstermekte oldu-

önemlisi geçmifle göre ekonomik geliflme potansiye-

¤u görülecektir. Ancak, hizmet ve ticaret alanlar› ayr›

linin k›smen s›n›rland›¤› aç›kt›r.

ayr› de¤erlendirildi¤inde ilçede sanayi sektörü birin-

Nitekim, ‹stanbul Ticaret Odas› verilerine göre

cil sektör durumuna yükselmektedir. ‹flyerlerinin

2010 y›l› itibariyle Küçükçekmece’de 13.435 iflyeri bu-

yaklafl›k üçte birinin bulundu¤u sanayi sektörünün

lunmaktad›r. ‹lçe iflyeri say›s› bak›m›ndan ‹stan-

istihdamdaki pay› ise daha yüksektir.

bul’daki önemli ilçelerden biri konumundad›r. ‹stan-

Küçükçekmece, s›ras›yla fiiflli, Fatih, Kad›köy ve Üm-

I. Temel Ekonomik ve Sosyal Göstergeler

raniye’den sonra en fazla iflyerine sahip bulunan 5.

Küçükçekmece ‹lçesi’nin ekonomisinde 1980 ve özel-

yerleflim yeridir. 39 ilçenin yer ald›¤› verilere göre Kü-

likle de 1990 sonras›nda önemli bir geliflim ve de¤iflim

çükçekmece ‹lçesi’nde il genelindeki yaklafl›k her 20

gözlenmektedir. Cumhuriyetin ilk y›llar›nda ve 1970’li

iflyerinden birinin yer almas›, bu ilçenin önemli bir

y›llar›n ortalar›na kadar ‹stanbul’un orta ölçekli nüfu-

ekonomik merkez oldu¤unu ortaya koymaktad›r.

sa sahip ilçelerinden biri olan Küçükçekmece, bu dö-

bul genelindeki iflyerlerinin yüzde 4,4’ü bu ilçededir.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

333


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:12 AM

Page 334

nemden sonra Anadolu’dan h›zl› bir göçe maruz kal-

flehir, Kayabafl› Köyü ve Ziya Gökalp mahalleleri ile

m›fl ve nüfusu h›zla artm›flt›r. Küçükçekmece’nin nü-

1995 sonras›nda ‹stanbul Büyükflehir Belediyesi K‹P-

fusu 1935 y›l›nda sadece 1.806 iken, 1970’te 75 bine,

TAfi A.fi. öncülü¤ünde toplu konut projelerinin ger-

1980’de 182, 1985’de ise 338.778’e yükselmifltir.

çeklefltirildi¤i Baflakflehir Mahallesi, s›nai ve ticari fa-

1980’li y›llarda bafllayan h›zl› art›fl 1992 y›l›nda Avc›-

aliyetlerde bulunan iflçi, iflveren ve göçerler için önem-

lar’›n ayr›lmas›na ra¤men 2000 y›l›nda 589.139’a ç›k-

li bir bar›nak olmufltu. Ancak, TEM Otoyolu’nun kuze-

m›flt›r. ‹lçe 2008 y›l›nda yeniden bölünmesine ve

yinde kalan bu mahallelerin ayr›larak Baflakflehir’e

önemli büyüklükte nüfus bar›nd›ran mahalleleri ayr›-

ba¤lanmas› bölgedeki ticari ve s›nai faaliyetlerin ve ba-

larak Baflakflehir ‹lçesi’ne ba¤lanmas›na ra¤men hala

r›nma imkanlar›n›n daralmas› sonucunu do¤urmufltur.

675 bin civar›nda nüfusa sahiptir. Mevcut 674.795 ki-

Daha da önemlisi 2008 y›l›ndaki s›n›r de¤iflikli¤inin

flilik nüfusu ile Küçükçekmece ‹stanbul’un ikinci en

Küçükçekmece ilçesinin büyüme ve geliflme potansiye-

büyük ilçesidir. Bu s›n›r de¤iflikli¤i sonras›nda Ba¤c›-

lini s›n›rland›r›c› bir etki yaratmas› sözkonusudur de-

lar 724.268 kiflilik nüfusu ile en büyük ilçe haline gel-

nilebilir. Çünkü ilçenin co¤rafi olarak geniflleme po-

mifltir. Nüfus büyüklü¤ü bak›m›ndan di¤er önemli il-

tansiyeli tafl›yan alanlar› baflka bir ilçeye ba¤lanm›flt›r.

çeler ise 576 bin kifliyle Bahçelievler, 573 bin kifliyle

Nüfus bak›m›ndan ise önemli bir de¤ifliklik

Ümraniye ve 562 bin kiflilik nüfusuyla Pendik’dir.

meydana gelmemifltir. 2007 y›l›nda ilçenin nüfusu

Küçükçekmece ‹lçesi 1970’li y›llara kadar nüfus

785 bin civar›nda olup, ‹stanbul nüfusunun yüzde

miktar›na ba¤l› olarak ekonomik aktivitelerin oldukça

6,2’si bu ilçede yaflarken, 2010 y›l› itibariyle ilçede

s›n›rl› oldu¤u bir yerleflim birimi iken, h›zl› göç ve

yaflayan ‹stanbullular›n oran› yüzde 5,2’ye inmekle

kentleflmeyle birlikte 1990’l› ve 2000’li y›llardan sonra

birlikte Küçükçekmece, hala ‹stanbul’un nüfus bak›-

‹stanbul’un önemli s›nai ve ticari merkezlerinden biri

m›ndan 2. büyük ilçesi durumundad›r.

olmufltur. ‹lçe, kent merkezine görece uzakl›¤› ve arsa fiyatlar›n›n ucuzlu¤u nedeniyle hem kent içi ve hem de

‹stanbul

Küçükçekmece

Yüzde

kent d›fl› göç alm›flt›r. Özellikle ekonomik nedenlerle

1935

883 599

1 806

0.2

‹stanbul’a göç eden kitleler taraf›ndan görece genifl ba-

1940

991 237

2 280

0.2

r›nma ve istihdam olanaklar› nedeniyle öncelikle ter-

1945

1 078 399

2 487

0.2

1950

1 166 477

3 097

0.3

1955

1 533 822

6 871

0.4

1960

1 882 092

16 544

0.9

cih edilmifltir. Ancak, 2008 y›l›ndaki s›n›r de¤iflikli¤i sonras› ilçenin bar›nma ve özellikle de s›nai ve ticari faaliyetlerin yo¤unlaflt›¤› TEM Otoyolu’nun kuzeyinde

1965

2 293 823

37 003

1.6

kalan k›sm›n ayr›lmas› nedeniyle istihdam ve bar›nma

1970

3 019 032

74 769

2.5

imkanlar›n›n azald›¤› söylenebilir. Gerçekten, Küçük-

1975

3 904 318

119 293

3.1

çekmece kent merkezindeki sanayi tesislerinin bura-

1980

4 741 890

182 715

3.9

lardan ç›kar›lmas› ve sanayi tesisleri için ilçe s›n›rlar›

1985

5 842 985

338 778

5.8

içindeki ‹kitelli Mahallesi ve di¤er alanlar›n tahsis

1990

7 309 190

479 419

6.6

edilmesi nedeniyle s›nai ve ticari faaliyetleri artan bir

2000

10 018 735

589 139

5.9

2007

12 573 836

785 392

6.2

2010

12 915 158

674 795

5.2

yerleflim alan› olmufltu. Üstelik, Halkal› toplu konut projesinin yan› s›ra göç eden kitlelerin yerleflti¤i Alt›n-

Tablo 1

334

VII. Küçükçekmece’de ‹ktisadi Hayat Prof. Dr. Halis Yunus Ersöz

Tablo 1. Nüfus Göstergeleri.


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:12 AM

Page 335

Nitekim, 2000 y›l› bina say›m›na göre ‹stanbul

la kullan›lan bina mevcuttur. ‹lçedeki, 35.274 bina-

genelinde konut olarak kullan›lan 869.444 binadan

dan 938’i sadece ticari faaliyetlere, 314’ü ise sadece

35.274’ü, yüzde 4,2’si ilçede bulunmaktad›r. Küçük-

s›nai faaliyetlere tahsis edilmifl binalard›r. Di¤er il-

çekmece, Gaziosmanpafla, Ümraniye, Pendik, Üskü-

çelerle mukayese edildi¤inde Küçükçekmece’deki ti-

dar, Kad›köy ve Sar›yer’den sonra ‹stanbul genelinde

cari ve s›nai faaliyetin yo¤unlu¤u daha net görülebil-

konut olarak kullan›lan binalar›n en fazla bulundu¤u

mektedir. ‹l genelinde ticari faaliyetler yürütülen bi-

7. ilçedir. Ayr›ca ‹stanbul genelindeki 3.393.077 da-

nalar›n yüzde 1,9’u, s›nai faaliyete ayr›lm›fl 14.510 bi-

irenin yüzde 5’i (168.107), di¤er bir ifadeyle her 20

nan›n yüzde 2,2’si bu ilçededir. Küçükçekmece ‹stan-

yaflam alan› olan daireden biri bu ilçededir.

bul genelindeki 73 ilçe ve belde belediyesi aras›nda

Bu bize, ilçenin yerleflim yeri a¤›rl›kl› bir yap›lanmaya sahip bulundu¤unu göstermektedir.

ticari binalar›n en fazla bulundu¤u 16., s›nai binalar›n en fazla bulundu¤u 19. yerleflim yeridir.

Kuflkusuz bir alan›n ekonomik yap›s› bak›-

Bu veriler, ilçenin yerleflim yeri a¤›rl›kl› bir yap›da

m›ndan tek gösterge olmamakla birlikte bu alanda

oldu¤unu ve ticari ve s›nai faaliyetler bak›m›ndan ise ‹stan-

bulunan ticari ve s›nai faaliyette bulunmak amac›yla

bul’un ilk 20 ilçesi içinde yer ald›¤›n› göstermektedir.

ayr›lm›fl binalar›n say›s› ve kullan›m alanlar› bir kanaat oluflmas›nda etkili olmaktad›r. Küçükçekmece’de önemli miktarda ticari ve s›nai faaliyet amac›y-

Türkiye

yüzde

Bina

7 838 675

100,0

869 444

100,0

35 274

100,0

Konut

5 872 808

74,9

612 280

70,4

25 980

73,7

Ço¤unlu¤u Konut

863 005

11,0

165 136

19,0

-

-

Ço¤unlu¤u Konut D›fl›

84 926

1,1

9 534

1,1

-

-

Ticari

470 524

6,0

49 870

5,7

938

2,7

Sanayi

143 209

1,8

14 510

1,7

314

0,9

E¤itim

28 820

0,4

2 558

0,3

92

0,2

Kültür

1 529

0,0

281

0,0

-

-

Sa¤l›k

6 600

0,1

707

0,1

33

0,1

Sosyal

9 215

0,1

888

0,1

-

-

Spor

2 187

0,0

281

0,0

-

-

Resmi Daire

33 124

0,4

2 084

0,2

45

0,1

Dini

26 952

0,3

2 216

0,3

59

0,2

Konut ve Konut D›fl› Kar›fl›k

37 598

0,5

3 702

0,4

7 754

22,0

-

-

-

-

74

0,2

Tar›msal

179 527

2,3

2 069

0,2

1

0,0

Di¤er

74 788

1,0

2 612

0,3

35

0,1

Bilinmeyen

3 863

0,0

716

0,1

39

0,1

Konut D›fl› Kar›fl›k

‹stanbul

yüzde

Küçükçekmece

Tablo 2.

yüzde

Tablo 2. 2000 Y›l› Bina Say›m›na Göre Mevcut Bina Türleri.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

335


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

Konut

1:12 AM

Ticari Binalar

Page 336

S›nai Binalar

Konut

Ticari Binalar

S›nai Binalar

Adalar

0.9

0.3

0.1

Çekmeköy

0.8

0.2

0.1

Avc›lar

1.3

0.6

1.6

Ömerli

0.1

0.1

0.0

Ba¤c›lar

3.6

2.8

2.8

Sar›gazi

0.7

0.3

0.3

Bahçelievler

1.5

1.5

4.0

Sultançiftli¤i

0.4

0.2

0.5

Bak›rköy

1.1

1.2

0.1

Yenido¤an

0.5

0.1

0.1

Bayrampafla

1.8

2.2

3.0

Üsküdar

5.4

5.0

1.0

Befliktafl

1.6

3.2

0.1

Zeytinburnu

0.9

3.3

2.9

Beykoz

4.1

1.5

1.0

Büyükçekmece

0.4

0.2

0.2

Çavuflbafl›

0.4

0.1

0.3

Bahçeflehir

0.3

0.0

0.0

Beyo¤lu

2.3

9.5

2.6

Esenyurt

2.5

0.8

7.3

Eminönü

0.4

19.2

0.2

Gürp›nar

0.5

0.1

0.3

Esenler

2.3

0.7

0.6

Kavakl›

0.2

0.1

0.3

Eyüp

3.6

2.7

2.3

K›raç

0.4

0.1

0.8

Göktürk

0.2

0.0

0.0

Kumburgaz

0.7

0.3

0.2

Fatih

3.5

4.8

0.7

Mimarsinan

0.5

0.3

0.2

Gaziosmanpafla

6.2

3.6

10.7

Tepecik

0.4

0.1

0.1

Arnavutköy

0.7

0.3

0.2

Yakuplu

0.2

0.2

1.8

Bo¤azköy

0.4

0.1

0.5

Çatalca

0.3

0.2

0.3

Bolluca

0.1

0.1

0.2

Bink›l›ç

0.1

0.1

0.1

Haraçç›

0.3

0.1

0.7

Çiftlik

0.1

0.0

0.0

Tafloluk

0.2

0.1

0.1

Durusu

0.1

0.0

0.0

Güngören

0.9

1.3

4.8

Had›mköy

0.1

0.1

0.7

Kad›köy

4.4

5.3

2.4

Karacaköy

0.1

0.1

0.0

Ka¤›thane

3.0

3.6

3.1

Muratbey

0.0

0.0

0.1

Kartal

2.8

1.5

3.3

Silivri

1.0

1.0

1.9

Samand›ra

1.1

0.4

1.0

Büyükçavufllu

0.1

0.0

0.0

Küçükçekmece

4,2

1.9

2.2

Celaliye-Kamiloba

0.4

0.1

0.0

Maltepe

3.0

1.3

2.3

Çanta

0.5

0.1

0.2

Pendik

5.0

2.3

7.4

De¤irmenköy

0.2

0.1

0.3

Sar›yer

4.6

1.5

0.5

Gümüflyaka

0.5

0.2

0.0

Bahçeköy

0.1

0.0

0.0

Kavakl›

0.2

0.1

0.1

fiiflli

2.1

4.8

1.4

Ortaköy

0.1

0.1

0.1

Tuzla

1.8

1.3

3.0

Selimpafla

0.6

0.2

0.1

Akf›rat

0.1

0.0

0.0

Sultanbeyli

3.2

1.4

2.4

Orhanl›

0.1

0.1

3.1

fiile

0.4

0.4

0.2

Ümraniye

5.1

2.8

8.0

A¤va

0.1

0.1

0.0

Alemdar

0.3

0.1

0.5

Tablo 3.

336

VII. Küçükçekmece’de ‹ktisadi Hayat Prof. Dr. Halis Yunus Ersöz

Tablo 3. 2000 Y›l› Bina Say›m›na Göre ‹stanbul’daki Mevcut Bina Türlerinin ‹lçe ve Beldeler ‹tibariyle Da¤›l›m›.


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:12 AM

Page 337

Binalar›n türlerine göre da¤›l›m› incelendi¤inde de Küçükçekmece’de binalar›n yüzde 95’den fazlas›n›n konutlar ile içinde konutlar›n da yer ald›¤› binalardan olufltu¤u anlafl›lmaktad›r.

Binalar›n yüzde

73,4’ü konut amac›yla kullan›l›rken, yine yüzde 22’sinde ikamet amaçl› daire bulunmaktad›r. Toplam binalar›n sadece yüzde 2,7’sinde ticari faaliyet, yüzde 1’den az›nda ise s›nai faaliyet yap›lmaktad›r. Sa¤l›k, e¤itim ve kültür amaçl› kullan›lan binalar ise oldukça s›n›rl› olup, ilçedeki toplam binalar›n yüzde 0,3’ü kadard›r.

Konutlar; 73,4

Sanayi Binalar; 0,9

Sa¤l›k, Kültür, E¤itim Binalar›; 0,3

Ticari Binalar; 2,7

Konut ve Konut D›fl› Kar›fl›k Binalar; 22,0

Grafik 1. Kullan›m Amaçlar›na Göre Küçükçekmece’de Binalar, (%)

Toplam Bina

Konut

Konut ve Ticari Konut D›fl› Kar›fl›k Bina

Sanayi

Sa¤l›k, E¤itim, Kültür

Sosyal, Spor

Resmi Daire

Dini

Konut Tar›msal D›fl› Kar›fl›k

Di¤er

Bilinmeyen

Bina Say›s›

35 274

25 890

7 754

938

314

92

33

45

59

74

1

35

39

Atatürk

2 686

1 459

1 000

156

27

7

2

5

3

20

-

1

6

Beflyol

186

41

42

44

43

4

4

5

-

2

-

-

1

Cennet

1 406

727

627

27

3

6

2

3

3

1

-

7

-

Cumhuriyet

2 384

1 724

614

15

7

6

2

5

8

3

-

-

-

Fatih

623

414

129

60

1

6

3

3

3

3

-

1

-

Fevzi Çakmak

1 512

1 187

286

24

8

1

-

-

2

2

-

2

-

Gültepe

1 481

1 062

382

22

2

6

-

1

1

3

-

2

-

Halkal› Merkez

2 952

2 303

466

69

59

16

5

1

6

9

-

4

14

‹nönü

3 682

3 154

410

77

17

7

1

7

6

1

-

2

-

‹stasyon

1 970

1 702

214

36

4

4

3

-

4

1

-

-

2

Kanarya

3 212

2 805

353

34

6

4

1

2

5

2

-

-

-

Kartaltepe

1 158

723

306

81

23

4

-

6

2

4

-

7

2

Kemalpafla

841

296

504

32

4

1

1

-

-

3

-

-

-

Mehmet Akif

2 693

1 799

809

41

27

1

-

3

3

7

-

2

1

Sö¤ütlüçeflme

2 442

2 132

222

43

24

4

-

2

2

2

-

-

11

Sultanmurat

864

655

199

4

-

1

1

-

2

2

-

-

-

Tevfikbey

1 803

1 280

333

107

55

8

5

2

3

6

1

3

-

Yenimahalle

1 405

1 085

290

14

1

3

3

-

4

-

-

4

1

Yeflilova

1 974

1 342

568

52

3

3

-

-

2

3

-

-

1

Tablo 4.

Tablo 4. Kullan›m Amaçlar›na Göre Mahalleler ‹tibariyle Küçükçekmece’de Binalar.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

337


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:12 AM

Page 338

12,0 10,4 10,0

9,1 8,4 7,6

8,0

7,6 6,9

6,8 5,6

6,0

5,6

5,1 4,3

4,2

4,0

4,0

4,0 3,3 2,4

2,4 1,8

2,0

Beflyol

Fatih

Kemalpafla

Sultanmurat

Kartaltepe

Yenimahalle

Cennet

Gültepe

Fevzi Çakmak

Tevfikbey

‹stasyon

Yeflilova

Cumhuriyet

Sö¤ütlüçeflme

Atatürk

Mehmet Akif

Halkal› Merkez

Kanarya

0,0

‹nönü

0,5

Grafik 2: Kullan›m Amaçlar›na Göre Mahalleler ‹tibariyle Binalar›n Da¤›l›m›.

Grafik 2.

Binalar›n mahallelere göre da¤›l›m› incelen-

Konutlar›n ve dairelerin yo¤un olarak bulundu¤u

di¤inde, en fazla binan›n s›ras›yla ‹nönü, Kanarya,

yerler de yine ayn› semtlerdir. ‹lçedeki dairelerin

Halkal› Merkez, Mehmet Akif ve Atatürk mahalle-

yar›s›ndan fazlas› 6 mahallede bulunmaktad›r. Bun-

rinde bulundu¤u görülmektedir. Bina say›s›n›n en az

lar s›ras›yla Halkal› Merkez, ‹nönü, Cumhuriyet, Ka-

oldu¤u mahalleler ise Fatih ve Beflyol mahalleleridir.

narya, Cennet ve Mehmet Akif mahalleleridir.

14,0 12,2 12,0

10,8

10,0

8,9 8,2

8,0

6,9

6,7

6,6 5,6

6,0

5,2

4,9

4,6

4,2

4,1

4,0

2,8

2,8

2,5 1,6

2,0

1,1 0,2

Grafik 3.

338

VII. Küçükçekmece’de ‹ktisadi Hayat Prof. Dr. Halis Yunus Ersöz

Beflyol

Kemalpafla

Fatih

Sultanmurat

Kartaltepe

Cennet

Gültepe

Yenimahalle

Fevzi Çakmak

Tevfikbey

Yeflilova

Atatürk

‹stasyon

Cumhuriyet

Mehmet Akif

Sö¤ütlüçeflme

Halkal› Merkez

Kanarya

‹nönü

0,0

Grafik 3: Kullan›m Amaçlar›na Göre Mahalleler ‹tibariyle Konutlar›n Da¤›l›m›.


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:12 AM

Page 339

12,0 10,0 10,0

9,6

9,1

8,8

8,0 7,1 6,5 5,7

6,0

5,7

5,6

5,3 4,6

4,2

3,8

4,0

3,7 2,9

2,5

2,2

Grafik 4: Kullan›m Amaçlar›na Göre Mahalleler ‹tibariyle Dairelerin Da¤›l›m›.

2,0

2,0

0,5 Beflyol

Sultanmurat

Kartaltepe

Fatih

Kemalpafla

Fevzi Çakmak

Yenimahalle

‹stasyon

Gültepe

Yeflilova

Sö¤ütlüçeflme

Tevfikbey

Atatürk

Mehmet Akif

Cennet

Kanarya

Cumhuriyet

‹nönü

Halkal› Merkez

0,0

Grafik 4.

18,0 16,6 16,0 14,0 12,0

11,4

10,0

8,6

8,2 7,4

8,0

6,4 5,5

6,0

4,7

4,6

4,4

4,0

3,8

3,6

3,4

2,9

2,6

Grafik 5: Kullan›m Amaçlar›na Göre Mahalleler ‹tibariyle Ticari Binalar›n Da¤›l›m›.

2,3 1,6

2,0

1,5 0,4 Sultan Murat

Yenimahalle

Cumhuriyet

Gültepe

Fevzi Çakmak

Cennet

Kemalpafla

Kanarya

‹stasyon

Mehmet Akif

Sö¤ütlüçeflme

Beflyol

Yeflilova

Fatih

Halkal› Merkez

‹nönü

Kartaltepe

Tevfikbey

Atatürk

0,0

Grafik 5.

Buna karfl›l›k, ticari binalar en fazla Atatürk

‹lçenin 2008 y›l›ndaki s›n›r de¤iflikli¤i sonra-

Mahallesi’nde bulunmaktad›r. Konut tipi yap›lanma-

s› daralan s›nai faaliyetleri 3 mahallede toplanm›flt›r

n›n nispeten düflük oldu¤u Kartaltepe ve Tevfikbey

denilebilir. Bu mahalleler Halkal› Merkez, Tevfikbey

mahallelerinde çok say›da ticari bina vard›r. Bunlar›n

ve Beflyol mahallesidir. Küçükçekmece’deki 314 s›nai

yan› s›ra ilçede ticari faaliyetler ‹nönü, Halkal› Merkez,

tesisinin 59’u Halkal› Merkez, 55’i Tevfikbey’dedir.

Fatih ve Yeflilova semtlerinde yo¤unlaflm›flt›r.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

339


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

20,0

1/25/11

1:12 AM

Page 340

18,8 17,5

18,0 16,0

13,7

14,0 12,0 10,0

8,6

8,6 7,6

8,0

7,3

6,0

5,4

1,9

1,3

1,3

1,0

1,0

0,6

0,3

0,3

0,0 Sultanmurat

2,2

Yenimahalle

2,5 2,0

Fatih

4,0

Gültepe

Yeflilova

Cennet

Kemalpafla

‹stasyon

Kanarya

Cumhuriyet

Fevzi Çakmak

‹nönü

Kartaltepe

Sö¤ütlüçeflme

Mehmet Akif

Atatürk

Beflyol

Tevfikbey

Halkal› Merkez

0,0

Grafik 6: Kullan›m Amaçlar›na Göre Mahalleler ‹tibariyle S›nai Binalar›n Da¤›l›m›.

Grafik 6.

Küçükçekmece’de sanayi alanlar›ndan görünüm.

340

VII. Küçükçekmece’de ‹ktisadi Hayat Prof. Dr. Halis Yunus Ersöz


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:12 AM

Page 341

II. 1980 SONRASI EKONOM‹K YAPI

den Eminönü, Kad›köy, fiiflli, Beyo¤lu ve Fatih ilçelerinde yer almaktad›r. Zaten di¤er faktörleri dikka-

A. 1992 GENEL SANAY‹ ve ‹fiYERLER‹ SAYIMINA

te almadan sadece iflyeri da¤›l›m› ba¤lam›nda eko-

GÖRE EKONOM‹K YAPI

nomik hayat›n hareketlili¤ine bak›ld›¤›nda merkez-

Küçükçekmece’de ekonomik yap›n›n 1990’l› y›llar›n

den çevreye do¤ru azalan bir e¤ilim içinde olundu¤u

bafllar›ndan itibaren geliflmeye bafllad›¤› görülmek-

görülecektir. ‹stanbul’un eski yerleflim merkezleri

tedir. Nitekim, 1992 y›l› Genel Sanayi ve ‹flyerleri

a¤›rl›kl› ekonomik yap› Zeytinburnu, Bayrampafla,

Say›m›na göre ‹stanbul genelinde yer almakta olan

Ka¤›thane, Üsküdar gibi birinci kuflak ilçelerle sür-

220.469 iflyerinin 6.410’unu, di¤er bir ifadeyle yüz-

mekte, ulafl›m ve co¤rafi yap› ve büyüklükten kay-

de 3’e yak›n› bu bölgede yer almaktad›r. Küçükçek-

naklanan farkl›l›klar görülmekle birlikte ikinci ku-

mece bu say›m itibariyle, iflyeri say›s› bak›m›ndan 32

flak ve çevre ilçelerde de benzer özellikler görülmek-

ilçe içinde en fazla iflyerinin bulundu¤u 14. ilçe ko-

tedir. Örne¤in, 1992 say›m›na göre iflyeri say›s› ba-

numundad›r. Bu dönemde en fazla iflyeri, ‹stan-

k›m›ndan Gaziosmanpafla, Ümraniye, Küçükçekme-

bul’un eski yerleflim yerleri olan merkez ilçelerin-

ce yak›n de¤erlere sahiptir.

‹flyeri Say›s›

Çal›flanlar›n ‹flyeri Bafl›na Ortalama Y›ll›k Çal›flan Ortalama Say›s› Say›s›

‹flyeri Say›s›

Çal›flanlar›n Y›ll›k Ortalama Say›s›

‹flyeri Bafl›na Ortalama Çal›flan Say›s›

‹stanbul

220 469

956 699

4.3

Küçükçekmece

6 410

32 530

5.1

Adalar

1 958

7 602

3.9

Maltepe

5 795

16 566

2.9

Avc›lar

2 797

20 681

7.4

Pendik

4 819

19 558

4.1

Ba¤c›lar

5 736

22 079

3.8

Sar›yer

2 490

7 965

3.2

Bahçelievler

6 669

31 559

4.7

Sultanbeyli

823

1 594

1.9

Bak›rköy

5 449

40 956

7.5

fiiflli

13 722

93 141

6.8

Bayrampafla

10 229

43 733

4.3

Tuzla

1 767

7 735

4.4

Befliktafl

5 048

37 869

7.5

Ümraniye

6 469

28 162

4.4

Beykoz

2 007

10 204

5.1

Üsküdar

7 350

21 494

2.9

Beyo¤lu

15 311

64 470

4.2

Zeytinburnu

8 876

58 800

6.6

Eminönü

27 447

86 569

3.2

Büyükçekmece

2 341

12 645

5.4

Eyüp

5 713

26 038

4.6

Çatalca

869

3 646

4.2

Fatih

12 980

32 872

2.5

Silivri

1 624

4 592

2.8

Gaziosmanpafla

10 302

34 871

3.4

fiile

308

702

2.3

Güngören

9 853

45 875

4.7

Yalova

2 978

10 068

3.4

Kad›köy

19 242

59 674

3.1

Ka¤›thane

7 824

37 495

4.8

Kartal

5 263

34 954

6.6

Tablo 5: 1992 Genel Sanayi ve ‹flyerleri Say›m›na Göre ‹flyeri ve ‹stihdam.

Tablo 5.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

341


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:12 AM

Page 342

14.00 12.45 12.00 10.00 8.73 8.00 6.94 5.89

6.00

4.67

4.64 4.00 2.60 0.89

1.27

Adalar

Avc›lar

2.00

4.47 3.55

3.02

2.47

2.59

2.29

2.39

0.91 Kartal

Ka¤›thane

Kad›köy

Güngören

Gaziosmanpafla

Fatih

Eyüp

Eminönü

Beyo¤lu

Beykoz

Befliktafl

Bayrampafla

Bak›rköy

Bahçelievler

Ba¤c›lar

0.00

7.00 6.22 6.00 5.00 4.03

4.00 3.33 3.00

2.91

2.93 2.63 2.19

2.00 1.35

1.1.3

1.06

0.80

1.00

0.74 0.39

0.37

0.14

Grafik 7.

Bu say›ma göre Küçükçekmece’deki 6.410 iflyerinde y›lda ortalama olarak 32.530 kifli istihdam edilmektedir. ‹stanbul genelinde istihdam olunan 956.699 çal›flan›n yüzde 3,40’› bu ilçededir. Küçükçekmece, ortalama istihdam edilen en fazla çal›flan›n bulundu¤u ilçeler içinde de 14. s›radad›r. ‹stanbul geneli içinde iflyeri say›s›na göre istihdam edilen kifli say›s› bak›m›ndan daha büyük paya sahip olmas›, Küçükçekmece’de nispeten orta ve büyük ölçekli iflyerlerinin var oldu¤unu göstermektedir. Nitekim, ilçede iflyeri bafl›na düflen çal›flan say›s› ortalamas› 5.1 kiflidir.

342

VII. Küçükçekmece’de ‹ktisadi Hayat Prof. Dr. Halis Yunus Ersöz

Yalova

fiile

Silivri

Çatalca

Büyükçekmece

Zeytinburnu

Üsküdar

Ümraniye

Tuzla

fiiflli

Sultanbeyli

Sar›yer

Pendik

Maltepe

Küçükçekmece

0.00

Grafik 7: 1992 Genel Sanayi ve ‹flyerleri Say›m›na Göre ‹flyerlerinin ‹lçelere Da¤›l›m›.


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:12 AM

Page 343

10.00

9.05

9.00 8.00 6.74

7.00

6.24

6.00 5.00 4.00

4.80

4.57

4.28

3.96 3.44

3..30

3.00

2.16

3.65

2.72

2.31

2.00 1.00

3.92

3.64

1.07

0.79

Kartal

0.48

Ka¤›thane

0.38

Kad›köy

Güngören

12.00

Gaziosmanpafla

Fatih

Eyüp

Eminönü

Beyo¤lu

Beykoz

Befliktafl

Bayrampafla

Bak›rköy

Bahçelievler

Ba¤c›lar

Avc›lar

Adalar

0.00

9.74

10.00

8.00 6.15 6.00

4.00

3.40

2.94 1.73

2.25

2.04

2.00

1.32

0.83

0.81 0.17

Grafik 8: 1992 Genel Sanayi ve ‹flyerleri Say›m›na Göre ‹stihdam›n ‹lçelere Da¤›l›m›.

1.05 0.07 Yalova

fiile

Silivri

Çatalca

Büyükçekmece

Zeytinburnu

Üsküdar

Ümraniye

Tuzla

fiiflli

Sultanbeyli

Sar›yer

Pendik

Maltepe

Küçükçekmece

0.00

Grafik 8. Sektörler

‹flyeri Say›s›

Y›ll›k Ortalama Çal›flan Say›s›

Toplam

6 410

32 530

‹malat Sanayi

1 348

22 850

‹nflaat ve Bay›nd›rl›k ‹flleri

113

298

Ticaret, Otel, Lokantac›l›k

3 836

7 293

Ulaflt›rma, Haberleflme ve Depolama

30

84

Mali Kurumlar, Sigorta ve Emlak ‹flleri, Yard›mc› ‹fl Hizmetleri

234

451

Toplum Hizmetleri, Sosyal ve Kiflisel Hizmetler

849

1 554

Sektörler

‹flyeri Say›s›

Y›ll›k Ortalama Çal›flan Say›s›

Toplam

100.00

100.00

‹malat Sanayi

21.03

70.24

‹nflaat ve Bay›nd›rl›k ‹flleri

1.76

0.92

Ticaret, Otel, Lokantac›l›k

59.84

22.42

Ulaflt›rma, Haberleflme ve Depolama

0.47

0.26

Mali Kurumlar, Sigorta ve Emlak ‹flleri, Yard›mc› ‹fl Hizmetleri

3.65

1.39

Toplum Hizmetleri, Sosyal ve Kiflisel Hizmetler

13.24

4.78

Tablo 6: 1992 Genel Sanayi ve ‹flyerleri Say›m›na Göre Küçükçekmece’de ‹flyeri Say›lar› ve ‹stihdam.

Tablo 6

Dünden Bügüne Küçükçekmece

343


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:12 AM

Page 344

Küçükçekmece’deki iflyeri ve istihdam›n sektörlere göre da¤›l›m›, bölgedeki ekonomik yap›n›n nitelik ve özellikleri ile iflyerleri ve iflgücünün yap›s› hakk›nda daha ayr›nt›l› bilgiler vermektedir. Buna göre öncelikle ilçe ekonomisinin imalat sektörüne dayal› oldu¤u belirtilmelidir. Öyle ki, 1992 say›m›na göre ilçedeki her befl iflyerinden biri (yüzde 21,03) imalat sektöründe faaliyet göstermektedir. 6.410 iflyerinin 1.348’i bu sektördedir. As›l önemlisi ilçedeki iflyerlerinde istihdam edilenlerin yüzde 70’inden fazlas›n›n, bu sektörde istihdam edilmekte olufludur. Buna göre bölgedeki iflgücünün, di¤er bir ifadeyle Küçükçekmece’de yaflayanlar›n büyük bir bölümü imalat sektöründeki ifllerde çal›flanlardan oluflmaktad›r. K›sacas› bu sektör, sadece ilçedeki ekonomik hayat› de¤il sosyal yap›y› da biçimlendiren temel bir sektördür. Ülkemizde bu sektörün çok büyük bir k›sm› çal›flan say›s› 1-9 aras›nda de¤iflen mikro KOB‹’lerden (Küçük ve Orta Ölçekli ‹flletmeler) meydana gelmektedir. ‹lçede ise 1.348 imalat sektörü iflyerinde 22.850 kifli çal›flmakta olup, iflyeri bafl›na 17 çal›flan düflmektedir. Bu durum ilçedeki imalat sektörünün

ba¤›ms›z çal›flan ticaret ve küçük sanat erbab› (tüc-

nispeten büyük ölçekli sanayi iflyerlerinden müte-

carlar ve esnaflar) ve serbest meslek mensuplar›n-

flekkil oldu¤unu göstermektedir. Bölgeye 1960’l› y›l-

dan (doktor, avukat vb.) oluflmakta oldu¤u anlafl›l-

lardan itibaren büyük ölçekli sanayi tesisleri yerlefl-

maktad›r.

meye bafllam›fl olup, halen ilçe s›n›rlar› içinde 200 adet büyük fabrika bulunmaktad›r.

Di¤er önemli bir sektör ise “toplum hizmetleri, sosyal ve kiflisel hizmetler” sektörüdür. Bu sektör-

Küçükçekmece’deki ikinci büyük sektör “tica-

deki 849 iflyerinde 1.554 kifli çal›flmaktad›r. 1992 sa-

ret, otel, lokantac›l›k” sektörüdür. Bu sektörde top-

y›m›na göre ilçedeki iflyerlerinin yüzde 13,24’ü çal›-

tan ve perakende ticaret ile hizmet sektörleri yer al-

flanlar›n yüzde 4.78’i bu sektörde bulunmaktad›r.

maktad›r. ‹flyeri say›s› bak›m›ndan en büyük sektör “ticaret, otel, lokantac›l›k” sektörü olmas›na ra¤men bu sektörde ilçedeki istihdam›n yüzde 22.42’si bulunmaktad›r. ‹flyerlerinin ise yüzde 60’a yak›n› bu sektördedir. Buna göre iflyeri bafl›na düflen çal›flan 2 kifli bile de¤ildir. Bu sektörün daha çok kendi ad›na

344

VII. Küçükçekmece’de ‹ktisadi Hayat Prof. Dr. Halis Yunus Ersöz


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:12 AM

Page 345

B. 2002 GENEL SANAY‹ ve ‹fiYERLER‹

bir durum sözkonusu olup, ilçe istihdam edilen kifli

SAYIMINA GÖRE EKONOM‹K YAPI

say›s›nda en yüksek art›fl›n yafland›¤› 5. ilçe olmufltur. ‹stihdam edilen kifli say›s› Sultanbeyli’de 7,3, Büyük-

1. 1992-2002 Döneminde De¤iflim ve Geliflme

çekmece’de 6,4, Tuzla’da 4,8, ve Silivri’de 4, Küçük-

Yeni yüzy›lda Küçükçekmece’nin ekonomik geliflimi

çekmece’de ise 3,5 kat artm›flt›r.

önceki on y›llara göre çok h›zlanm›fl ve ilçenin eko-

2002 Genel Sanayi ve ‹flyerleri Say›m›na göre

nomik potansiyeli bu dönemden itibaren ortaya ç›k-

‹stanbul genelindeki 347.617 iflyerinin 19.091, di¤er

maya bafllam›flt›r. Gerçekten, bu de¤iflimi salt ista-

bir ifadeyle ‹stanbul’daki iflyerlerinin yüzde 5,49’u

tistiki verilere dayal› olarak tespit edebilmek müm-

Küçükçekmece’de bulunmaktad›r. Bu iflyeri say›s› ile

kündür. 1992 say›m›na göre 6.410 olan ilçedeki ifl-

Küçükçekmece iflyeri say›s› bak›m›ndan 32 ilçe için-

yeri say›s› 3 kat artarak 2002 y›l›nda 19.091’e, çal›-

de en fazla iflyerinin bulundu¤u 4. ilçe konumunda-

flan say›s› ise yaklafl›k 3,5 kat artarak 32.530’dan

d›r. ‹stanbul’da Eminönü, Kad›köy ve fiiflli’den sonra

113.955’e yükselmifltir.

en fazla iflyeri bulunan bölge Küçükçekmece bölgesi-

120.000

113 955

100.000

80.000

60.000

40.000 32 530 19 091

20.000

1992 6 410 2002

‹flyeri

‹stihdam

Grafik 9.

Ayn› dönemde ‹stanbul genelindeki iflyeri sa-

dir. 1992 say›m›nda en fazla iflyeri bulunan 14. ilçe

y›s› sadece 1.6 kat çal›flan say›s› ise 1.9 kat artm›flt›r.

konumunda iken, 2002 y›l›nda 4. duruma gelmifl ol-

Bu bize Küçükçekmece’nin 1992-2002 y›llar› aras›n-

mas› Küçükçekmece’nin ekonomik geliflme h›z›n› ve

da h›zl› bir ekonomik performansa sahip oldu¤unu ve

bugünkü ekonomik etkinli¤ini ortaya koymaktad›r.

‹stanbul geneli içindeki ekonomik a¤›rl›¤›n› oldukça

Buna karfl›l›k baz› ilçelerde ise iflyeri ve istih-

fazla artt›rd›¤›n› göstermektedir. Üstelik, Küçükçek-

dam say›s›nda 1992 y›l›na göre gerileme meydana gel-

mece, ‹stanbul ilçeleri aras›nda 1992-2002 döne-

mifltir. Örne¤in, Beyo¤lu ilçesinde 1992 y›l›nda 15.311

minde iflyeri bak›m›ndan en yüksek art›fl›n oldu¤u 2.

iflyeri bulunmakta iken, 2002 say›m›na göre iflyeri sa-

ilçedir. En fazla ilave iflyeri Sultanbeyli’de aç›lm›flt›r.

y›s› 14.086’ya inmifltir. Yine Adalar ilçesindeki iflyeri

Bu iflyerlerinde çal›flan say›s› bak›m›ndan da benzer

ve istihdam edilen kifli say›s› bu dönemde azalm›flt›r.

Grafik 9: 1992-2002 Genel Sanayi ve ‹flyerleri Say›mlar›na Göre Küçükçekmece’de ‹flyeri ve ‹stihdam.


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:12 AM

1992 ‹flyeri ‹stihdam

Page 346

‹flyeri

2002 ‹stihdam

2002 Art›fl (kat) ‹flyeri ‹stihdam

‹stanbul

220 469

956 699

347 617

1 781 934

1.6

1.9

Eminönü

27 447

86 569

30 718

100 632

1.1

1.2

Kad›köy

19 242

59 674

27 196

127 756

1.4

2.1

fiiflli

13 722

93 141

21 486

166 736

1.6

1.8

Küçükçekmece

6 410

32 530

19 091

113 955

3.0

3.5

Gaziosmanpafla

10 302

34 871

17 584

68 738

1.7

2.0

Ümraniye

6 469

28 162

15 927

76 055

2.5

2.7

Fatih

12 980

32 872

14 608

41 794

1.1

1.3

Zeytinburnu

8 876

58 800

14 315

79 238

1.6

1.3

Beyo¤lu

15 311

64 470

14 086

65 135

0.9

1.0

Ba¤c›lar

5 736

22 079

13 195

65 271

2.3

3.0

Ka¤›thane

7 824

37 495

12 629

61 330

1.6

1.6

Bayrampafla

10 229

43 733

12 392

49 485

1.2

1.1

Bahçelievler

6 669

31 559

12 017

73 224

1.8

2.3

Kartal

5 263

34 954

11 974

58 224

2.3

1.7

Pendik

4 819

19 558

11 795

46 759

2.4

2.4

Güngören

9 853

45 875

11 158

78 045

1.1

1.7

Üsküdar

7 350

21 494

9 925

51 757

1.4

2.4

Maltepe

5 795

16 566

9 210

39 550

1.6

2.4

8 579

28 927

-

-

Esenler Bak›rköy

5 449

40 956

7 975

54 042

1.5

1.3

Büyükçekmece

2 341

12 645

7 971

81 188

3.4

6.4

Befliktafl

5 048

37 869

7 553

71 507

1.5

1.9

Eyüp

5 713

26 038

7 349

31 380

1.3

1.2

Avc›lar

2 797

20 681

5 181

31 172

1.9

1.5

Tuzla

1 767

7 735

4 062

37 003

2.3

4.8

Beykoz

2 007

10 204

4 019

17 387

2.0

1.7

823

1 594

3 995

11 664

4.9

7.3

Silivri

1 624

4 592

3 983

18 286

2.5

4.0

Sar›yer

2 490

7 965

3 772

12 889

1.5

1.6

Çatalca

869

3 646

2 323

19 839

2.7

5.4

fiile

308

702

825

1 664

2.7

2.4

1 958

7 602

724

1 302

0.4

0.2

Sultanbeyli

Adalar Tablo 7.

346

VII. Küçükçekmece’de ‹ktisadi Hayat Prof. Dr. Halis Yunus Ersöz

Tablo 7. 1992 ve 2002 Genel Sanayi ve ‹flyerleri Say›m›na Göre Baz› ‹lçelerde De¤iflim.


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:12 AM

Page 347

Di¤er taraftan, Küçükçekmece’de oldu¤u gibi

dam edilen çal›flan say›s› yaklafl›k olarak 10 y›ll›k peri-

baz› ilçelerde ekonomik yap›n›n h›zl› bir geliflme

yotta çok fazla de¤iflmemifl ve dolay›s›yla Eminönü

gösterdi¤i baz›lar›nda ise daha dura¤an bir yap›da

baflta olmak üzere bu ilçelerin ‹stanbul ekonomisi

kald›¤› söylenebilir. Bu ilçeler daha çok yap›laflman›n

içindeki pay› ve etkisi azalm›flt›r. Örne¤in, 1992 say›-

tamamland›¤› ve nüfus hareketlili¤inin nispeten dü-

m›na göre iflyerlerinin Fatih’te yüzde 5,89, Üsküdar’da

flük oldu¤u eski yerleflim alanlar›d›r. Bu ilçelerin ba-

3,33 ve Eyüp’te yüzde 2,59’u bulunurken bu oranlar

fl›nda, ‹stanbul’un ticari merkezi olma konumunu

2002 say›m›na göre s›ras›yla yüzde 4,20, yüzde 2,86 ve

1980’li y›llardan itibaren yitirmeye bafllayan ve ancak

yüzde 2,11’e düflmüfltür. fiehrin merkez ilçelerinin ya-

daha çok perakende ticaretin yo¤unlaflt›¤› bir ticaret

n›s›ra yine ekonomik geliflimini nispeten 1970-1980’li

alan› olma niteli¤ini sürdüren Eminönü gelmektedir.

y›llarda büyük ölçüde tamamlam›fl baz› ilçelerde de çok

1992 say›m›na göre ‹stanbul genelindeki her 8 iflye-

büyük de¤iflikliklerin yaflanmad›¤› görülmektedir.

rinden ve yaklafl›k her 10 çal›flandan birinin bulun-

Bayrampafla ve Güngören bu ilçelerdendir. Kuflkusuz

du¤u ilçede, 2002 y›l›nda iflyerlerinin yüzde 8,84, is-

ilçelerdeki ticari hareketlilikte co¤rafi büyüklükte ol-

tihdam edilenlerin ise yüzde 5,65’inin yer almakta-

dukça belirleyicidir. 7 kilometrekarelik alan› ile Bay-

d›r. 1992-2002 döneminde iflyeri say›s› ancak 27

rampafla, 8 kilometrekarelik alan› ile Güngören en kü-

binlerden 30 binlere ç›km›flt›r.

çük co¤rafi alana sahip ilçelerdir. Ancak, Eyüp ve Sar›-

Yine eski yerleflim merkezlerinden olan Fatih,

yer örne¤inde görüldü¤ü gibi çok genifl co¤rafi alana

Eyüp ve Üsküdar’da ekonomik hareketlilik dura¤an bir

sahip olmakla birlikte ticari faaliyetlerin yo¤unlu¤u-

görünüm arzetmektedir. Bu ilçelerde iflyeri ve istih-

nun düflük oldu¤u ilçeler de mevcuttur.

Küçükçekmece’deki AVM’den bir görünüm.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

347


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

‹flyeri

Türkiye

1:12 AM

Page 348

‹stihdam

‹flyeri Bafl›na Çal›flan Say›s›

‹flyeri

‹stihdam

‹flyeri Bafl›na Çal›flan Say›s›

1 858 191

6 497 040

3.5

Kad›köy

27 196

127 756

4.7

347 617

1 781 934

5.1

Ka¤›thane

12 629

61 330

4.9

Adalar

724

1 302

1.8

Kartal

11 974

58 224

4.9

Avc›lar

5 181

31 172

6.0

Küçükçekmece

19 091

113 955

6.0

Ba¤c›lar

13 195

65 271

4.9

Maltepe

9 210

39 550

4.3

Bahçelievler

12 017

73 224

6.1

Pendik

11 795

46 759

4.0

7 975

54 042

6.8

Sar›yer

3 772

12 889

3.4

12 392

49 485

4.0

fiiflli

21 486

166 736

7.8

Befliktafl

7 553

71 507

9.5

Tuzla

4 062

37 003

9.1

Beykoz

4 019

17 387

4.3

Ümraniye

15 927

76 055

4.8

Beyo¤lu

14 086

65 135

4.6

Üsküdar

9 925

51 757

5.2

Eminönü

30 718

100 632

3.3

Zeytinburnu

14 315

79 238

5.5

Esenler

8 579

28 927

3.4

Büyükçekmece

7 971

81 188

10.2

Eyüp

7 349

31 380

4.3

Çatalca

2 323

19 839

8.5

Fatih

14 608

41 794

2.9

Silivri

3 983

18 286

4.6

Gaziosmanpafla

17 584

68 738

3.9

Sultanbeyli

3 995

11 664

2.9

Güngören

11 158

78 045

7.0

fiile

825

1 664

2.0

‹stanbul

Bak›rköy Bayrampafla

Tablo 8. 2002 Genel Sanayi ve ‹flyerleri Say›m›na Göre ‹flyeri ve ‹stihdam.

Tablo 8.

10.0 8.84 7.82

8.0 7.0

4.20

4.12

4.05

3.80

3.63

3.56

3.46

3.44

3.39

Pendik

4.58

4.0

Kartal

5.06

Bahçelievler

5.49

5.0

Bayrampafla

6.18

6.0

Ka¤›thane

9.0

3.21

3.0 2.0

Güngören

Ba¤c›lar

2.1

Beyo¤lu

2.2

Zeytinburnu

2.3

Fatih

2.3

Ümraniye

Gaziosmanpafla

fiiflli

Küçükçekmece

3.0

Kad›köy

0.0

Eminönü

1.0

2.9 2.6 2.5

2.5

2.0 1.5

1.5

1.2

1.2

1.1

1.1

1.1

1.0 0.7 0.2

0.2

fiile

Adalar

0.5

348

VII. Küçükçekmece’de ‹ktisadi Hayat Prof. Dr. Halis Yunus Ersöz

Çatalca

Sar›yer

Silivri

Sultanbeyli

Beykoz

Tuzla

Avc›lar

Eyüp

Befliktafl

Bak›rköy

Esenler

Büyükçekmece

Grafik 10.

Maltepe

Üsküdar

0.0

Grafik 10. 2002 Genel Sanayi ve ‹flyerleri Say›m›na Göre ‹flyerlerinin ‹lçelere Da¤›l›m›.


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:12 AM

Page 349

‹stihdam bak›m›ndan ise ilçenin öneminin

gelecek y›llarda da bu özelli¤ini sürdürece¤ini gös-

daha da büyüdü¤ü söylenebilir. Öyle ki, 2002 say›-

termektedir. Çünkü, 113 bin kiflilik bir istihdam ala-

m›na göre Küçükçekmece 113.955 çal›flan›n istihdam

n›n›n varl›¤›n›n yan› s›ra görece bar›nma imkanlar›-

edildi¤i bir ilçedir. ‹stanbul genelinde en fazla istih-

n›n, arsa ve dolay›s›yla konut fiyatlar›n›n uygunlu¤u

dam potansiyeline sahip 3. ilçe konumundad›r. Kü-

iflsiz kitlelerin ve göçerlerin bölgeye yönelmesinde

çükçekmece, fiiflli ve Kad›köy’ün ard›ndan adeta bir

etkili olmaktad›r.

istihdam deposu niteli¤i tafl›maktad›r. ‹l genelinde

‹lçedeki istihdam›n di¤er bir özelli¤i orta ve

istihdam olunanlar›n yüzde 6,40 gibi büyük bir k›s-

büyük ölçekli iflyerlerinde istihdam edilmeleridir.

m› burada bulunmaktad›r. ‹lçenin istihdamdaki pa-

‹stanbul geneline göre Küçükçekmece’de iflyeri say›-

y› 10 y›ll›k periyotta h›zla artm›flt›r. 1992 say›m›na

s›na göre istihdam edilen kifli say›s› daha fazlad›r. ‹s-

göre en fazla istihdam›n oldu¤u 14. ilçe konumunda

tanbul gelinde iflyeri bafl›na düflen çal›flan say›s› 5.1

iken 3. ilçe haline gelinmifltir. 1992 y›l›nda ‹stan-

kifli iken, bu miktar Küçükçekmece’deki iflyerlerinde

bul’da istihdam edilenlerin sadece yüzde 3,40’› bu

6 kiflidir. ‹flyeri bafl›na en fazla istihdam›n oldu¤u il-

ilçede bulunmaktayd›.

çelerin bafl›nda Büyükçekmece gelmektedir. Burada

Bu denli büyük bir istihdam› bünyesinde ba-

her iflyerinde ortalama 10 çal›flan bulunmaktad›r. ‹fl-

r›nd›rmas› ilçenin kente yeni göç eden kitleler ve

yeri bafl›na istihdam edilenlerin nispeten yüksek ol-

kent içi iflsizler için bir cazibe merkezi oldu¤unu ve

du¤u ilçeler sanayi faaliyetlerin yo¤un oldu¤u Çatalca

10.0

9.36

9.0 8.0

7.17

7.0

6.40 5.65 4.38

4.27

4.11

4.01

3.86

3.66

3.66

3.44

3.27

3.03

Bak›rköy

4.45

Kartal

4.56

4.0

Ka¤›thane

5.0

Beyo¤lu

6.0

0.7

0.7

3.0 2.0 1.0 Gaziosmanpafla

Ba¤c›lar

1.7

Befliktafl

Ümraniye

1.8

Bahçelievler

Güngören

Zeytinburnu

Büyükçekmece

Küçükçekmece

Eminönü

Kad›köy

fiiflli

0.0

1.1

1.0

1.0

3.5 3.0

2.9

2.8 2.6

2.5

2.3

2.2

2.1

2.0

1.6

1.5 1.0

Grafik 11. 2002 Genel Sanayi ve ‹flyerleri Say›m›na Göre ‹stihdam›n ‹lçelere Da¤›l›m›.

0.1

0.1

fiile

Adalar

0.5

Sultanbeyli

Sar›yer

Beykoz

Silivri

Çatalca

Esenler

Avc›lar

Eyüp

Tuzla

Maltepe

Fatih

Pendik

Bayrampafla

Üsküdar

0.0

Grafik 11.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

349


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:12 AM

Page 350

Küçükçekmece ticaret ve sanayi alanlar›ndan görünüm.

ve Tuzla ile ticari faaliyetlerin kurumsallaflt›¤› ve

2. Sektörlere-Faaliyet Alanlar›na Göre ‹flyeri

kendi bafl›na veya yard›mc› aile efrad› ile ticari faali-

Say›lar› ve ‹stihdam

yeti sürdüren küçük esnaf boyutunu aflt›¤› fiiflli ve Be-

2002 say›m›na göre faaliyet alanlar› itibariyle ‹stan-

fliktafl’t›r. Buna karfl›l›k en düflük oldu¤u ilçeler Fatih

bul ve Küçükçekmece’de iflyeri ve istihdam de¤erlen-

ve Eminönü gibi imalat ve s›nai faaliyetlerin s›n›r-

dirildi¤inde, iki bölgenin iflyeri say›s› bak›m›ndan

land›r›ld›¤› merkez ilçelerdir.

ortak, istihdam yap›s› bak›m›ndan ise farkl› özellik-

Bir bölgede iflyeri bafl›na düflen çal›flan say›s›-

ler tafl›d›¤› görülmektedir. Öyle ki, her iki yerleflim

n›n fazlal›¤›, o bölgedeki iflyerlerinin kurumsallaflma

biriminde de bask›n olan iflyeri tipi ticaret alan›nda

ve geliflme potansiyelleri ile ekonomik faaliyetlerin

faaliyet göstermektedir. Buna karfl›l›k istihdam bak›-

hacim ve etkinli¤inin iflareti olmaktad›r. Bu ba¤lam-

m›ndan ise Küçükçekmece’de sanayi sektörünün ol-

da, iflyeri bafl›na düflen çal›flan say›s›n›n ‹stanbul ge-

dukça önde oldu¤u anlafl›lmaktad›r. Her iki gösterge

neli ortalamas›n›n üzerinde bulundu¤u Küçükçek-

ölçe¤inde de¤erlendirildi¤inde Küçükçekmece’de

mece’de ekonomik faaliyetlerin geliflme ve büyüme

sanayi sektörünün birincil sektör oldu¤u, ticaret ala-

potansiyeli tafl›d›¤› ifade edilebilir.

n›nda faaliyetler gösteren iflletmelerin ise küçük öl-

350

VII. Küçükçekmece’de ‹ktisadi Hayat Prof. Dr. Halis Yunus Ersöz


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

SANAY‹

T‹CARET

H‹ZMET

1/25/11

1:12 AM

Page 351

Toplam C

Madencilik ve taflocakç›l›¤›

D

‹malat sanayii

E

Elektrik, gaz ve su

F

‹nflaat ve bay›nd›rl›k iflleri

Toplam

‹flyeri

‹stihdam

19 091

113 955

5 702

73 646

11

75

5 447

71 625

4

716

240

1 230

11 704

33 447

G

Toptan ve perakende ticaret; motorlu tafl›t, motosiklet ve ev eflyalar› onar›m›

8 548

22 386

H

Oteller ve lokantalar

1 324

3 458

I

Ulaflt›rma, haberleflme ve depolama

1 708

6 130

J

Mali arac› kurulufllar›n faaliyetleri

124

1 473

1 685

6 862

670

3 716

37

438

Toplam K

Gayrimenkul, kiralama ve ifl faaliyetleri

M

E¤itim

N

Sa¤l›k iflleri ve sosyal hizmetler

172

688

O

Di¤er sosyal, toplumsal ve kiflisel hizmet faaliyetleri

806

2 020

Tablo 9. Küçükçekmece’de Sektörlere Göre ‹flyeri ve ‹stihdam.

Tablo 9.

Ticaret; 61.3

Sanayi; 29.9

Hizmet; 8.8 Grafik 12. Küçükçekmece’de Sektörlere Göre ‹flyerleri, (%)

Grafik 12.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

351


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

SANAY‹

T‹CARET

H‹ZMET

1/25/11

1:12 AM

Page 352

Toplam C

Madencilik ve taflocakç›l›¤›

D

‹malat sanayii

E

Elektrik, gaz ve su

F

‹nflaat ve bay›nd›rl›k iflleri

Toplam G

Toptan ve perakende ticaret; motorlu tafl›t, motosiklet ve ev eflyalar› onar›m›

H

Oteller ve lokantalar

‹flyeri

‹stihdam

347 617

1 781 934

74 869

785 647

213

5 405

67 723

719 716

71

14 659

6 862

45 867

224 950

786 980

165 260

465 874

28 198

121 788

I

Ulaflt›rma, haberleflme ve depolama

27 700

126 503

J

Mali arac› kurulufllar›n faaliyetleri

3 792

72 815

47 798

209 307

23 454

113 883

Toplam K

Gayrimenkul, kiralama ve ifl faaliyetleri

M

E¤itim

1 340

19 388

N

Sa¤l›k iflleri ve sosyal hizmetler

6 437

27 973

O

Di¤er sosyal, toplumsal ve kiflisel hizmet faaliyetleri

16 567

48 063

Tablo 10. ‹stanbul Genelinde Sektörlere Göre ‹flyeri ve ‹stihdam, (%)

Tablo 10.

Ticaret; 64.7

Sanayi; 21.5

Hizmet; 13.8 Grafik 13.‹stanbul’da Sektörlere Göre ‹flyerleri, (%)

Grafik 13.

çekli iflyerlerinden olufltu¤u, hizmetler sektörünün

lerle ifltigal etmekte, 1.685’i ise hizmetler sektörün-

ise daha yeni geliflmekte olan bir sektör görünümü

deki iflletmeleri oluflturmaktad›r. Ticari faaliyetlerle

tafl›d›¤› anlafl›lmaktad›r.

ifltigal eden 11.704 iflletme ilçedeki toplam iflyerleri-

Küçükçekmece’de faaliyette bulunan 19.091

nin yüzde 61,3 gibi büyük bir bölümünü meydana ge-

iflyerinin 11.704’ü ticaretle, 5.702’si s›nai faaliyet-

tirmektedir. Di¤er bir ifadeyle ilçedeki her 5 iflye-

352

VII. Küçükçekmece’de ‹ktisadi Hayat Prof. Dr. Halis Yunus Ersöz


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:12 AM

Page 353

Grafik 14. Küçükçekmece’de Sektörlere Göre ‹stihdam, (%)

Sanayi; 64.6

Ticaret; 29.4

Hizmet; 6.0

Sanayi; 44.1

Hizmet; 11.7

Grafik 14.

Ticaret; 44.2

Grafik 15. ‹stanbul’da Sektörlere Göre ‹stihdam, (%) Grafik 15.

rinden 3’ü ticaret yapan iflyerleridir. S›nai faaliyette

sahip sektörler olduklar› buna karfl›l›k hizmetler sek-

bulunan 5.702 iflletme ilçedeki iflletmelerin yüzde

törünün Küçükçekmece’ye göre oldukça geliflmifl bir

30’a yak›n›n›, ilçede yeni geliflme e¤iliminde olan

düzeyde bulundu¤u söylenebilir. ‹l genelindeki

bir sektör niteli¤indeki hizmetler sektöründeki ifl-

347.617 iflyerinin 224.950’si, 5’te 3’lük bölümü (yüzde

letmeler ise tüm iflletmelerin sadece yüzde 8,8’ini

64,7) ticari faaliyet alan›ndaki iflyerleridir. ‹flyerleri-

meydana getirmektedir.

nin 74.869’u (21,5’i) ise sanayi sektöründe faaliyette

Öte yandan ‹stanbul geneli ele al›nd›¤›nda, ticari faaliyet alan› ve s›nai sektörünün yaklafl›k öneme

bulunmaktad›r. ‹l genelinde hizmetler sektöründe faaliyette bulunan iflyerlerinin pay› ise yüzde 13,8’dir.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

353


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:13 AM

Page 354

Hürriyet Caddesi.

Görüldü¤ü gibi, iflyeri say›s› bak›m›ndan tica-

n› oluflturan ticari faaliyet alan›nda ilçedeki istihdam›n

ri faaliyette bulunan iflyerlerinin oran› ‹stanbul ge-

ancak yüzde 30’u yer almaktad›r. Bu belirtildi¤i gibi,

neli ve Küçükçekmece’de birbirine yak›n iken, sana-

ticari faaliyette bulunan iflyerlerinin büyük ölçüde 3 ve

yi sektöründeki iflyerlerinin oran› Küçükçekme-

daha az kifli istihdam edilen küçük esnaf ve sanat erba-

ce’de, hizmetler sektöründe faaliyet gösteren iflyer-

b›ndan veya perakende ticaret mensubundan müte-

lerinin oran› ise ‹stanbul genelinde daha yüksektir.

flekkil oldu¤unu göstermektedir. Ticari faaliyet alan›n-

Konu istihdam ba¤lam›nda ele al›nd›¤›nda

daki istihdam, ‹stanbul geneli ortalamas›ndan da ol-

Küçükçekmece’de sanayi sektörünün bask›n konu-

dukça düflüktür. ‹l genelinde istihdam edilenlerin yüz-

mu daha iyi anlafl›lmaktad›r. ‹lçede istihdam edilen

de 44,2’si ticari faaliyetlerle ilgili alanlarda istihdam

113.955 kiflinin hemen hemen 3’te 2’si, yüzde

olunmaktad›r.

64,6’s›, sanayi sektöründeki iflyerlerinde istihdam

Hizmetler sektörü ise ilçenin en az geliflmifl

edilmektedir. Görüldü¤ü gibi, ilçede iflyerlerinin

sektörüdür ve bu sektörde tüm çal›flanlar›n sadece

yüzde 30’unu oluflturan sanayi sektörünün istih-

yüzde 6’s› istihdam edilmektedir. Bu oldukça düflük

damdaki pay› oldukça yüksektir. Buna göre Küçük-

bir oran olmakla birlikte hizmetler sektörünün yak›n

çekmece’deki ekonomik yap›n›n temel belirleyici

gelecekte ilçe istihdam›ndaki pay›n›n artaca¤› düflü-

sektörünün sanayi oldu¤u ifade edilebilir. Nitekim,

nülmektedir. Asl›nda bu sektörde istihdam edilenle-

sanayi sektörü istihdam› ‹stanbul geneline göre de

rin oran› il geneli ortalamas›n›n çok da gerisinde de-

oldukça fazlad›r. ‹l genelinde çal›flanlar›n yüzde

¤ildir. ‹stanbul genelinde istihdam olunanlar›n oran›

44,1’i bu sektörde istihdam edilmektedir.

da ancak yüzde 11,7’dir.

‹lçede istihdam bak›m›ndan di¤er önemli faaliyet alan› ticarettir. ‹flyerlerinin yüzde 60’tan fazlas›-

354

VII. Küçükçekmece’de ‹ktisadi Hayat Prof. Dr. Halis Yunus Ersöz


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:13 AM

Page 355

III. 2010 YILI ‹T‹BAR‹YLE EKONOM‹K YAPI

ve Kad›köy’den sonra Ümraniye ile birlikte 13 binden

Çal›flman›n bu bölümünde 2008 y›l›ndaki s›n›r de-

fazla iflyerine ev sahipli¤i yapmaktad›r. TEM Otoyo-

¤iflikli¤i sonras›nda Küçükçekmece’deki ekonomik

lu’nun kuzeyinde kalan ve iflyerlerinin yo¤un olarak

yap› de¤erlendirilecektir. De¤erlendirme, ‹stanbul

bulundu¤u bölgenin Baflakflehir ‹lçesi’ne ba¤lanm›fl

Ticaret Odas› ve Sosyal Güvenlik Kurumu verilerine

olmas› dahi Küçükçekmece’nin önemli bir ticari ve

göre yap›lacakt›r. ‹stanbul Ticaret Odas› kay›tlar›

s›nai merkez olma niteli¤ini etkilememifltir denile-

2010 y›l›n›n Eylül ay›na ait veriler iken Sosyal Gü-

bilir. Ancak, ayr›lan Baflakflehir ve ‹kitelli bölgesinin

venlik kurumu kay›tlar› 2010 y›l› May›s ay› itibariyle

büyük ölçekli s›nai iflyerlerinden oluflmas› kuflkusuz

ilçe ekonomisine iliflkin önemli bilgiler içermekte-

ilçenin sanayi merkezi olma özelli¤ini olumsuz etki-

dir. Bu bölümde iflyeri ve çal›flan say›lar› ile bunlar›n

leyecektir. Sanayi iflyerlerinin ve özellikle de büyük

sektörler, meslek gruplar› ve ekonomik faaliyetlere

ölçekli s›nai tesislerinin daha çok Baflakflehir-‹kitel-

göre da¤›l›m› incelenmifltir.

li bölgesinde yerleflti¤i bilinmektedir.

‹lçe, 25 bin civar›nda iflyerine sahip fiiflli, Fatih

Di¤er taraftan, Küçükçekmece ‹TO’ya üye iflyerleri bak›m›ndan Beyo¤lu, Befliktafl, Bahçelievler, A. 2010 YILI ‹STANBUL T‹CARET ODASI

Üsküdar, Zeytinburnu, Bak›rköy gibi merkez ve daha

VER‹LER‹NE GÖRE EKONOM‹K YAPI

önceki y›llarda göç alan ilçelere ve Gaziosmanpafla, Kartal, Maltepe ve Avc›lar gibi daha yak›n tarihlerde

1. ‹flyerleri ve Mesleklere Göre Da¤›l›m

yo¤un göç ve nüfus art›fl›na sahne olan ilçelere göre

‹stanbul Ticaret Odas›na, 2010 y›l› itibariyle üye olan

çok daha fazla ifl yerine ve ticaret erbab›na sahip bu-

iflyeri say›s› ‹stanbul genelinde 304.039, Küçükçek-

lunmaktad›r. Ancak, bundan sonraki dönemde Kü-

mece’de 13.435’dir. Bu iflyerlerinin önemli bir k›sm›

çükçekmece’de de iflyeri say›s›n›n büyük ölçüde art-

‹stanbul’da ekonomik faaliyetlerin geliflmifl oldu¤u

mak yerine dura¤an bir seyir izlemesi beklenmelidir.

ilçelerde bulunmaktad›r. Bu ilçelerden biri de Kü-

Çünkü, ilçenin ekonomisinde motor ifllevi gören böl-

çükçekmece ‹lçesi’dir. ‹lçe iflyeri say›s› bak›m›ndan

ge, bu ilçe s›n›rlar› d›fl›na ç›kar›lm›flt›r. Bu da 2000’li

‹stanbul’daki önemli ilçelerden biri konumundad›r.

y›llarda ekonomik yap›s› sanayiye dayal› olmakla bir-

Nitekim, ‹stanbul genelindeki iflyerlerinin yüzde

likte ticaret ve hizmet sektörünün de h›zla geliflti¤i il-

4,4’ü bu ilçededir. Küçükçekmece, s›ras›yla fiiflli, Fa-

çede ticaret ve hizmetler a¤›rl›kl› bir yap›n›n daha da

tih, Kad›köy ve Ümraniye’den sonra en fazla iflyerine

bask›n hale gelece¤ini göstermektedir.

sahip bulunan 5. yerleflim yeridir. ‹stanbul’un ticaret

‹flyerlerinin meslek grubuna göre da¤›l›m› in-

merkezlerinden biri olan Eminönü’nün Fatih ile bir-

celendi¤inde ise 13.435 iflyeri içinde belirli baz› mes-

leflmesi sonucunda Fatih ilçesi fiiflli’den sonra en

lek gruplar›n›n yo¤unlaflt›¤› anlafl›lmaktad›r. 90

önemli ticaret merkezi haline gelmifltir.

meslek grubu içinde ilçedeki iflyerleri 16 meslekle ifl-

Küçükçekmece ‹lçesi’nde, 39 ilçenin yer ald›¤› verilere göre il genelindeki yaklafl›k her 20 iflyerinden birinin yer almas›, bu ilçenin önemli bir ekonomik merkez oldu¤unu ortaya koymaktad›r.

tigal etmektedir. ‹flyerlerinin yüzde 50,4’u bu meslek gruplar›nda faaliyette bulunmaktad›r. En fazla tercih edilen ve ilçede iflyeri aç›lan meslek grubu ise servis tafl›mac›l›¤›d›r. Bunu “haz›r

Dünden Bügüne Küçükçekmece

355


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:13 AM

Page 356

9,0 8,3 7,9

8,0

7,8

7,0 6,0 5,0 4,4

4,4

4,3 3,9

4,0

3,6

3,4

3,2

3,2

2,9

3,0

2,9

2,8

2,8

2,6

2,6

2,5

2,4

2,0 1,0

Güngören

Bak›rköy

Maltepe

Kartal

Pendik

Bayrampafla

Zeytinburnu

Ka¤›thane

Üsküdar

Bahçelievler

Ataflehir

Ba¤c›lar

Befliktafl

Beyo¤lu

Küçükçekmece

2,1

Ümraniye

Fatih

2,1

Kad›köy

fiiflli

0,0

2,5

2,0

1,9

1,9 1,7

1,7 1,5

1,5

1,5 1,4

1,4

1,4 1,2 1,0

1,0 0,8

0,8 0,7 0,5

0,5

0,1

0,1

fiile

Adalar

0,4

Çatalca

Arnavutköy

Silivri

Baflakflehir

Sultanbeyli

Sancaktepe

Beylikdüzü

Çekmeköy

Sar›yer

Beykoz

Sultangazi

Esenler

Avc›lar

Eyüp

Gaziosmanpafla

Grafik 16.

Büyükçekmece

Esenyurt

Tuzla

0,0

giyim” grubu, “inflaat taahhüt meslek grubu ve “mo-

Haz›r giyim alan›ndaki iflyeri say›s› ise 591

torlu kara tafl›t ve ekipmanlar›” meslek grubu izle-

adettir. ‹lçedeki iflyerlerinin yüzde 4,4’ü, her yirmi

mektedir. ‹l genelinde ise s›ralama “inflaat taahhüt”,

befl iflyerinden biri haz›r giyim ifli ile u¤raflmaktad›r.

“konut inflaat›”, “haz›r giyim”, “servis tafl›mac›l›¤›”

Bu meslek grubunun ‹stanbul genelinde de geliflmifl

ve “perakende ticaret ma¤azalar›” fleklindedir.

oldu¤u ve bu alanda il genelinde 12.039 (yüzde 4,0)

‹lçedeki 687 iflyeri servis tafl›mac›l›¤› iflini

iflyeri bulundu¤u anlafl›lmaktad›r.

yapmaktad›r. Bu miktar ilçedeki iflyerlerinin yüzde

Di¤er önemli meslek grubu, il genelinde en

5,1’ine tekabül etmektedir. Di¤er bir ifadeyle, her

fazla iflyerinin bulundu¤u inflaat taahhüt meslek gru-

yirmi iflyerinden biri bu alanda faaliyet göstermekte-

budur. ‹stanbul genelinde ‹TO’ya kay›tl› 17.215 inflaat

dir. Bu meslek grubunun ‹stanbul genelinde ise dör-

taahhüt ifli yapan iflyeri bulunmaktad›r. Di¤er bir ifa-

düncü s›rada yer ald›¤› görülmektedir. Servis tafl›ma-

deyle il genelindeki iflyerlerinin yüzde 5,7’si bu iflle

c›l›¤› meslek grubunda il genelinde 11.792 (yüzde

ifltigal ederken, Küçükçekmece’de 553 iflyeri inflaat

3,9) iflyeri bulundu¤u anlafl›lmaktad›r.

taahhüt ifli yapmaktad›r.

356

VII. Küçükçekmece’de ‹ktisadi Hayat Prof. Dr. Halis Yunus Ersöz

Grafik 16. ‹TO’ya Kay›tl› ‹flyerlerinin ‹lçelere Göre Da¤›l›m›.


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:13 AM

Page 357

13 435

yüzde

Akaryak›t ‹stasyonlar›

111

0,8

Lokanta ve Kafeler

Ayakkab› ve Yan Sanayi, ‹malat ve Sat›c›lar›

249

1,9

LPG S›v› Gazlar ve Otogaz Montaj

Bankalar ve Finans Kurulufllar›

128

1,0

Makine ve Ekipmanlar›

Bas›m Yay›n ve Medya

252

1,9

Mali Müflavirler

Bilgi ve ‹letiflim Hizmetleri Bilgisayar, Yaz›l›m ve Büro Makinalar› Cam ve Cam Ürünleri Çiçekçilik ve Bahçe Kültürleri

yüzde 203

1,5

30

0,2

383

2,9

37

0,3

90

0,7

Medikal ve ‹laç

39

0,3

127

0,9

Mermer, Maden ve Cevherleri

45

0,3

32

0,2

Metal Döküm ve ‹flleme

400

3,0

8

0,1

Metal Ürünler ve Mutfak Ekipmanlar›

200

1,5

Demir Çelik Ticareti

224

1,7

Mimarl›k Mühendislik ve Ar-ge Hizmetleri

197

1,5

Demir D›fl› Metaller

55

0,4

Mobilya

453

3,4

Depolama ve Kurye

104

0,8

Motorlu Kara Tafl›t Sat›fl ve Servisi

116

0,9

71

0,5

Motorlu Kara Tafl›t ve Ekipmanlar›

526

3,9

Deri ve Kürk Do¤al ve ‹fllenmifl Kat› Yak›t

20

0,1

Müflavirlik ve Kiralama Hizmetleri

51

0,4

Dokuma

51

0,4

Optisyenler ve Optik Ürünler

15

0,1

Elektrik Ekipman

119

0,9

Orman Ürünleri

233

1,7

Elektrikli Ev Aletleri

187

1,4

Ö¤ütülmüfl Tah›l Ürünleri

126

0,9

Elektronik ve Telekomünikasyon

143

1,1

Örme

70

0,5

Elyaf ‹plik

56

0,4

Özel Ö¤retim ve E¤itim Kurumlar›

76

0,6

Endüstriyel G›da ‹malat›

63

0,5

Perakende Ticaret Ma¤azalar›

426

3,2

Enerji

25

0,2

Plastik ve Kauçuk

505

3,8

Et Ürünleri

62

0,5

Saat ve Ölçme Aletleri

43

0,3

Ev Tekstili

59

0,4

Sa¤l›k Hizmetleri

116

0,9

Foto¤rafç›l›k

10

0,1

Servis Tafl›mac›l›¤›

687

5,1

Gayrimenkul Hizmetleri

82

0,6

Seyahat Hizmetleri

80

0,6

Gümrük Müflavirleri

52

0,4

S›hhi Tesisat ve ‹klimlendirme

109

0,8

Hal› Kilim ve Yer Kaplamalar›

56

0,4

Sigortac›l›k Hizmetleri

150

1,1

591

4,4

Su Ürünleri

8

0,1

39

0,3

Süt Ürünleri

36

0,3

Haz›r Giyim Hobi Spor ve Bijuteri ‹ç ve Spor Giyim

79

0,6

Tak›m Tezgahlar› ve Otomasyon

‹nflaat Malzemeleri

108

0,8

Tar›msal Ürünler

‹nflaat Restorasyon

170

1,3

‹nflaat Taahhüt

553

4,1

‹flletme Destek Hizmetleri

147

1,1

Teknik Tekstil

73

0,5

‹zolasyon ve Özel ‹nflaat

20

0,1

Teknik, Dekoratif Ayd›nlatma

62

0,5

Ka¤›t ve Ka¤›t Ürünleri

212

1,6

Tekstil Terbiye

133

1,0

60

0,4

T›bbi Aletler

47

0,3

Keten Elyaf ve Mamulleri Kimyevi Madde

363

2,7

88

0,7

Tafl›mac›l›k ve Lojistik Hizmetler

425

3,2

Teknik H›rdavat

184

1,4

284

2,1

Toprak Ürünleri

45

0,3

16

0,1

Toptan G›da ‹çecek ve Temizlik Ürünleri

233

1,7

Konut ‹nflaat›

435

3,2

Toptan ve D›fl Ticaret

182

1,4

Kooperatifler

110

0,8

Trikotaj

39

0,3

Konaklama

Kozmetik

140

1,0

Tuhafiye

86

0,6

Kumafl

222

1,7

Tuhafiye H›rdavat›

54

0,4

Kuru Meyve Sebze

17

0,1

Ulafl›m Araçlar› ‹malat› ve Bak›m›

188

1,4

Kuyumculuk

90

0,7

Yafl Meyve Sebze

53

0,4

Kültür Sanat ve Spor Hizmetleri

69

0,5

Züccaciye

22

0,2

Tablo 11.

Tablo 11. Küçükçekmece’deki ‹flyerlerinin Mesleklere Göre Da¤›l›m›.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

357


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:13 AM

Page 358

6,0

5,1 5,0 4,4 4,1 3,9

4,0

3,8 3,4

3,2

3,2

3,2 3,0

3,0

2,9

2,7

1,9

1,7

1,7

Toptan G›da ‹çecek ve Temizlik Ürünleri

1,9

Orman Ürünleri

2,1 2,0

1,7

1,7

Kumafl

Demir Çelik Ticareti

Ayakkab› ve Yan Sanayi, ‹malat ve Sat›c›lar›

Bas›m Yay›n ve Medya

Kimyevi Madde

Tak›m Tezgahlar› ve Otomasyon

Makine ve Ekipmanlar›

Metal Döküm ve ‹flleme

Tafl›mac›l›k ve Lojsitk Hizmetler

Perakende Ticaret Ma¤azalar›

Konut ‹malat›

Mobilya

Plastik ve Kauçuk

Motorlu Kara Tafl›t ve Ekipmanlar›

Haz›r Giyim

Servis Tafl›mac›l›¤›

0,0

‹nflaat Taahüt

1,0

1,8 1,6

1,6

1,5

1,5

1,5 1,4

1,4

1,4

1,4

1,4

1,3

1,2

1,1

1,1

1,1

1,0

1,0

1,0

1,0

0,8 0,6

Grafik 17. Küçükçekmece’de Bafll›ca Mesleklere Göre ‹flyerleri.

0,4 0,2 Bankalar ve Finans Kurulufllar›

Tekstil Terbiye

Kozmetik

Elektronik ve Telekominikasyon

‹flletme Destek Hizmetleri

Sigortac›l›k Hizmetleri

‹nflaat Restorasyon

Toptan ve D›fl Ticaret

Teknik H›rdavat

Elektrikli Ev Aletleri

Ulafl›m Araçlar› ‹malat› ve Bak›m›

Mimarl›k Mühendislik ve Arge Hizmetleri

Metal Ürünler ve Mutfak Ekipmanlar›

Ka¤›t ve Ka¤›t Ürünleri

Lokanta ve Kafeler

0,0

Grafik 17.

Dördüncü meslek grubu ilçedeki iflyerlerinin

‹lçede yayg›n olan bir di¤er meslek grubu

yüzde 3,9’unu temsil eden ve 526 iflyerinden müte-

plastik ve kauçuk mesle¤idir. 505 iflyeri plastik ve

flekkil olan “motorlu kara tafl›t ve ekipmanlar›” mes-

kauçuk ifli yapmak amac›yla faaliyette bulunmak

lek grubudur. Bu meslek grubu ilçede yo¤un olarak

üzere kurulmufltur. Bu meslekteki iflyerleri, ilçe ge-

bulunurken, ‹stanbul genelinde iflyerlerinin en fazla

nelindeki tüm iflyerlerinin yüzde 3,8’ini meydana

yer ald›¤› meslek gruplar› aras›nda “motorlu kara tafl›t

getirmektedir. ‹l genelinde ise plastik ve kauçuk

ve ekipmanlar›” meslek grubu 18. s›rada gelmektedir.

meslek grubu 13’üncü s›rada gelmekte ve bu alanda

‹stanbul genelindeki “motorlu kara tafl›t ve ekipman-

faaliyet gösteren 5.596 iflyeri bulunmaktad›r. Buna

lar›” meslek grubundaki 4.955 iflyerinin yüzde 10,6’s›

göre ‹stanbul genelindeki plastik ve kauçuk iflyerleri-

ilçe s›n›rlar› içinde faaliyet göstermektedir.

nin yüzde 10’dan ço¤u ilçede faaliyet göstermektedir.

358

VII. Küçükçekmece’de ‹ktisadi Hayat Prof. Dr. Halis Yunus Ersöz


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:13 AM

Page 359

304.038

yüzde

Akaryak›t ‹stasyonlar›

1.985

0,7

Lokanta ve Kafeler

Ayakkab› ve Yan Sanayi, ‹malat ve Sat.

2.081

0,7

LPG S›v› Gazlar ve Otogaz Montaj

Bankalar ve Finans Kurulufllar›

4.409

1,5

Bas›m Yay›n ve Medya

5.609

1,8

Bilgi ve ‹letiflim Hizmetleri

8.019

Bilgisayar, Yaz›l›m ve Büro Makine. Cam ve Cam Ürünleri Çiçekçilik ve Bahçe Kültürleri

yüzde 9.641

3,2

624

0,2

Makine ve Ekipmanlar›

5.050

1,7

Mali Müflavirler

1.883

0,6

2,6

Medikal ve ‹laç

1.612

0,5

6.927

2,3

Mermer, Maden ve Cevherleri

1.692

0,6

846

0,3

Metal Döküm ve ‹flleme

2.934

1,0

655

0,2

Metal Ürünler ve Mutfak Ekipmanlar›

2.302

0,8

Demir Çelik Ticareti

2.476

0,8

Mimarl›k Mühendislik ve Ar-ge Hiz.

6.654

2,2

Demir D›fl› Metaller

950

0,3

Mobilya

5.339

1,8

Depolama ve Kurye

1.851

0,6

Motorlu Kara Tafl›t Sat›fl ve Servisi

3.055

1,0

Deri ve Kürk

2.349

0,8

Motorlu Kara Tafl›t ve Ekipmanlar›

4.955

1,6

1.567

0,5

610

0,2

Do¤al ve ‹fllenmifl Kat› Yak›t

669

0,2

Müflavirlik ve Kiralama Hizmetleri

Dokuma

978

0,3

Optisyenler ve Optik Ürünler

Elektrik Ekipman

2.602

0,9

Orman Ürünleri

1.610

0,5

Elektrikli Ev Aletleri

3.967

1,3

Ö¤ütülmüfl Tah›l Ürünleri

3.295

1,1

Elektronik ve Telekomünikasyon

4.974

1,6

Örme

1.115

0,4

Elyaf ‹plik

1.283

0,4

Özel Ö¤retim ve E¤itim Kurumlar›

3.344

1,1

Endüstriyel G›da ‹malat›

1.197

0,4

Perakende Ticaret Ma¤azalar›

9.687

3,2

Enerji

1.662

0,5

Plastik ve Kauçuk

5.596

1,8

Et Ürünleri

1.773

0,6

Saat ve Ölçme Aletleri

812

0,3

Ev Tekstili

1.538

0,5

Sa¤l›k Hizmetleri

4.664

1,5

Foto¤rafç›l›k

659

0,2

Servis Tafl›mac›l›¤›

11.792

3,9

3.511

1,2

Seyahat Hizmetleri

4.402

1,4

936

0,3

S›hhi Tesisat ve ‹klimlendirme

5.417

1,8

1.327

0,4

Sigortac›l›k Hizmetleri

3.205

1,1

12.039

4,0

Su Ürünleri

573

0,2

Hobi Spor ve Bijuteri

2.325

0,8

Süt Ürünleri

889

0,3

‹ç ve Spor Giyim

1.591

0,5

Tak›m Tezgahlar› ve Otomasyon

4.607

1,5

‹nflaat Malzemeleri

2.934

1,0

Tar›msal Ürünler

2.024

0,7

‹nflaat Restorasyon

4.151

1,4

Tafl›mac›l›k ve Lojistik Hizmetler

7.185

2,4

17.215

5,7

Teknik H›rdavat

2.976

1,0

Gayrimenkul Hizmetleri Gümrük Müflavirleri Hal› Kilim ve Yer Kaplamalar› Haz›r Giyim

‹nflaat Taahhüt ‹flletme Destek Hizmetleri ‹zolasyon ve Özel ‹nflaat Ka¤›t ve Ka¤›t Ürünleri Keten Elyaf ve Mamulleri Kimyevi Madde Konaklama

6.231

2,0

Teknik Tekstil

1.043

0,3

799

0,3

Teknik, Dekoratif Ayd›nlatma

1.658

0,5

2.765

0,9

Tekstil Terbiye

2.224

0,7

878

0,3

T›bbi Aletler

1.523

0,5

3.853

1,3

Toprak Ürünleri

1.167

0,4

1.741

0,6

Toptan G›da ‹çecek ve Temizlik Ürünleri

5.421

1,8

Konut ‹nflaat›

15.679

5,2

Toptan ve D›fl Ticaret

4.686

1,5

Kooperatifler

1.669

0,5

Trikotaj

849

0,3

Kozmetik

3.653

1,2

Tuhafiye

3.797

1,2

Kumafl

4.379

1,4

Tuhafiye H›rdavat›

1.197

0,4

Kuru Meyve Sebze

565

0,2

Ulafl›m Araçlar› ‹malat› ve Bak›m›

3.220

1,1

Kuyumculuk

2.881

0,9

Yafl Meyve Sebze

1.753

0,6

Kültür Sanat ve Spor Hizmetleri

3.150

1,0

Züccaciye

658

0,2

Tablo 12.

Tablo 12. ‹stanbul Genelindeki ‹flyerlerinin Mesleklere Göre Da¤›l›m›.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

359


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:13 AM

Page 360

16,0 14,5 13,6

14,0

12,0

12,0

10,6 10,0 9,0

9,0

8,7

8,5 7,9

8,0

7,7

7,6

7,4

6,8

7,0

6,6

6,0

6,3

6,2

6,0

4,0 2,0

Tekstil Terbiye

Teknik H›rdavat

Örme

Kooperatifler

Teknik Tekstil

Keten Elyaf ve Mamülleri

Kimyevi Madde

Makine ve Ekipmanlar›

Ka¤›t ve Ka¤›t Ürünleri

Tak›m Tezgahlar› ve Otomasyon

Mobilya

Metal Ürünler ve Mutfak Ekipmanlar›

Plastik ve Kauçuk

Demir Çelik Ticareti

Motorlu Kara Tafl›t ve Ekipmanlar›

Ayakkab› ve Yan Sanayi, ‹malat ve Sat.

Orman Ürünleri

Metal Döküm ve ‹flleme

0,0

7,0

6,0

5,9

5,8

5,8

5,8

5,6

5,6

5,6 5,3

5,3

5,2

5,0

5,1

5,0

4,9

4,8

4,7

4,7

4,6

4,6

4,0

3,0

Grafik 18. Mesleklere Göre Küçükçekmece’deki Baz› ‹flyerlerinin ‹stanbul Genelindeki Oran›.

2,0

1,0

Elektrikli Ekipman

Trikotaj

Sigortac›l›k Hizmetleri

Elektrikli Ev Aletleri

LPG S›v› Gazlar ve Otogaz Montaj

Haz›r Giyim

‹ç ve Spor Giyim

Kumafl

Dokuma

Endüstriyel G›da ‹malat›

Saat ve Ölçme Aletleri

Gümrük Müflavirleri

Akaryak›t ‹stasyonlar›

Depolama ve Kurye

Demir D›fl› Metaller

Servis Tafl›mac›l›¤›

Ulafl›m Araçlar› ‹malat› ve Bak›m›

Tafl›mac›l›k ve Lojistik Hizmetler

0,0

Grafik 18.

Bu veriler, il geneline göre plastik ve kauçukla ilgili ifl-

incelendi¤inde, “lokanta ve kafeler”, “bilgi ve iletiflim

yerlerinin Küçükçekmece’de çok daha yo¤un olarak

hizmetleri”, bilgisayar, yaz›l›m ve büro makinalar›”,

bulundu¤unu göstermektedir. Öyle ki, il genelindeki

“mimarl›k, mühendislik ve ar-ge”, “iflletme ve destek

her 10 plastik ve kauçuk mesle¤i ile ifltigal eden iflyer-

hizmetleri”, “s›hhi tesisat ve iklimlendirme”, “elek-

lerinden biri Küçükçekmece’de yer almaktad›r.

tronik ve telekomünikasyon” ve “toptan ve d›fl ticaret”

Sonuç olarak Küçükçekmece ‹lçesi ile ‹stanbul

meslek gruplar›n›n Küçükçekmece’de yeterince gelifl-

genelindeki ekonomik yap› ve yap›daki geliflim trendi-

medi¤i görülmektedir. Küçükçekmece’de iflyerlerinin

nin birbirinden farkl›l›k gösterdi¤i söylenebilir. ‹l ge-

yo¤unlaflt›¤› alanlar daha çok imalat sanayine dayal›

neline göre ilçede en fazla bulunan ilk 20 meslek grubu

alanlardan oluflmaktad›r. Nitekim, “motorlu kara tafl›t

360

VII. Küçükçekmece’de ‹ktisadi Hayat Prof. Dr. Halis Yunus Ersöz


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:13 AM

Page 361

ve ekipmanlar›”, “metal döküm ve iflleme”, “makine

13 435

yüzde

ve ekipmanlar›”, “tak›m tezgahlar› ve otomasyon”,

Limited fiirket

8 883

66,12

“kimyevi madde”, “ayakkab› ve yan sanayi imalat ve

Fert Firmas›

3 264

24,29

sat›c›lar›”, “orman ürünleri”, “demir çelik ticareti”,

Anonim fiirket

993

7,39

Yap› Kooperatifi

117

0,87

Banka fiubeleri

99

0,74

Kolektif fiirket

30

0,22

l›k, biliflim hizmetleri, mimarl›k, elektronik gibi hiz-

‹ktisadi ‹flletme

18

0,13

met sektörüne ait iflyerleri daha az say›dad›r.

Holding

14

0,10

Di¤er Kooperatifler

10

0,07

Kredi Kooperatifi

3

0,02

Adi Komandit fiirket

2

0,01

Banka Merkezleri

1

0,01

Tüketim Kooperatifi

1

0,01

“ka¤›t ve ka¤›t ürünleri” Küçükçekmece’deki iflyerleri aras›nda yo¤un olarak yer almaktad›r. Buna karfl›-

Di¤er taraftan, il genelindeki baz› meslek gruplar›na ait iflyerlerinin önemli bir k›sm› Küçükçekmece’de bulunmaktad›r. Nitekim, “orman ürünleri” iflyerlerinin yüzde 14,5’i, “metal döküm ve iflleme” iflyerlerinin yüzde 13,6’s›, “ayakkab› ve yan sa-

Tablo 13.Küçükçekmece’de Nevilerine Göre ‹flyerleri.

Tablo 13.

nayi imalat ve sat›c›lar› iflyerlerinin yüzde 12’si, “motorlu kara tafl›tlar› ve ekipmanlar›” iflyerlerinin yüzde

sektörünün ‹stanbul geneline göre geliflmifl oldu¤u

10,6’s›, “demir çelik ticareti” ve “plastik ve kauçuk”

bu ilçede yap› kooperatifi konumundaki iflyerlerinin

iflyerlerinin yüzde 9’ar› Küçükçekmece ‹lçesi’ndedir.

önemli miktarlara ulaflm›fl oldu¤udur. ‹lçedeki iflyerlerinin 117 adedi yap› kooperatifidir. ‹lçede ayr›ca 3

2. Nevilerine Göre ‹flyerleri

adet de kredi kooperatifi mevcuttur.

Küçükçekmece’deki iflyerlerinin üçte ikisi ticaret flir-

Küçükçekmece’de büyük ölçekli iflletme türlerini

ketlerinden limited flirkettir. Bilindi¤i gibi, ticaret

temsil eden iflyerleri de bulunmaktad›r. ‹lçede 14 adet

flirketleri; kollektif, komandit, anonim, limited ve

holding ve 30 adet kolektif flirket faaliyet halindedir.

kooperatif flirketlerinden ibarettir. Limited flirketler ise sermayesi en az 5.000 TL olmas› gereken iki veya

304 039

yüzde

Limited fiirket

180 551

59,38

ünvan› ad› alt›nda kurulan ve ortaklar›n›n sorumlu-

Fert Firma

86 417

28,42

lu¤u koyduklar› sermaye ile s›n›rl› olan flirketlerdir.

Anonim fiirket

29 891

9,83

Banka fiubeleri

2 900

0,95

Yap› Kooperatifi

1 620

0,53

daha fazla gerçek veya tüzel kifli taraf›ndan bir ticaret

Toplam flirketlerin yüzde 66,12’si bu tür flirkettir. ‹kinci en büyük grubu ise fert firmalar› mey-

Kolektif fiirket

919

0,30

dana getirmektedir. Bunlar flirket konumunda olma-

‹ktisadi ‹flletme

705

0,23

yan flah›slara ait iflyerleridir. Küçükçekmece’deki her

Holding

470

0,15

4 firmadan 1’i flah›s firmas› niteli¤indeki iflyerleridir.

Di¤er Kooperatifler

351

0,12

Adi Komandit fiirket

72

0,02

Kredi Kooperatifi

49

0,02

Banka Merkezleri

44

0,01

Tüketim Kooperatifi

36

0,01

flirkettir. ‹lçede 993 adet anonim flirket bulunmakta-

Di¤er Birlikler

5

0,00

d›r. Küçükçekmece’de dikkati çeken husus inflaat

Hisseli Komandit fiirket

1

0,00

Buna göre ilçedeki iflletmelerin küçük ölçe¤e sahip flirketlerden müteflekkil oldu¤u söylenebilir. Nispeten önemli di¤er bir flirket türü anonim

Tablo 14. ‹stanbul Genelinde Nevilerine Göre ‹flyerleri.

Tablo 14.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

361


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:13 AM

Page 362

‹stanbul genelinde de benzer bir da¤›l›m sözkonusudur. Yine limited flirketler ve fert firmalar›

‹stanbul’da ‹TO’ya kay›tl› iflyerlerinin büyük ço¤unlu¤unun sermaye büyüklü¤ü oldukça s›n›rl›d›r.

a¤›rl›kl› bir yap› mevcut iken, bunlar› anonim flirket-

Hatta, tüm iflletmelerin yaklafl›k yüzde 80’den

ler ve banka flubeleri izlemektedir. ‹l genelinde 1.620

fazlas›n›n sermayesi 250 bin TL’nin alt›nda kalmak-

adet yap› kooperatifi mevcuttur. Bunlar›n ise yüzde

tad›r. Sermaye büyüklü¤ü bak›m›ndan sermayesi

7,2’si bu ilçededir.

25.000-249.000 TL olanlar›n oran› yüzde 35-40,

‹stanbul geneli ile mukayese edildi¤inde, Küçükçekmece’de firmalar›n daha küçük bir bölümünü

1000-25000 TL aras› olanlar›n oran› yüzde 25-28’ler civar›ndad›r.

limited flirketlerin ve fert firmalar›n›n oluflturdu¤u,

Sermaye yap›s› bak›m›ndan Küçükçekme-

buna karfl›l›k, anonim flirket ve holding türü daha bü-

ce’deki iflyerlerinin nispeten ‹stanbul geneline göre

yük ölçekli iflyerlerinin ise ‹stanbul geneli ortalama-

daha iyi durumda oldu¤u söylenebilir. Çünkü, bu ilçe-

s›n›n alt›nda kald›¤› görülmektedir.

deki iflyerlerinin daha büyük bölümü orta ve büyük ölçekli sermaye büyüklü¤üne sahiptir. ‹lçedeki iflletme-

3. Derecelere (Sermaye Gruplar›na) Göre

lerin yüzde 51,8’i 25.000-999.999 TL sermayeli iken,

‹flyerleri

bu oran ‹stanbul genelinde yüzde 45,2’ye inmektedir.

Küçükçekmece’deki iflyerlerinin derecelere (serma-

Di¤er taraftan daha küçük ölçekli sermayeli

ye gruplar›na) göre da¤›l›m› incelendi¤inde büyük

flirketlerin oran› ‹stanbul genelinde daha yüksektir.

ço¤unlu¤unun sermaye yap›s›n›n küçük ve orta öl-

‹stanbul genelindeki flirketlerin yüzde 28,2’si 25.000

çekli iflletme tan›m›na uydu¤u görülecektir. Nitekim,

TL’nin, yüzde 20,2’si sadece 1.000 TL’nin alt›nda

gerek ‹stanbul geneli ve gerekse Küçükçekmece’de

sermayeye sahipken bu grup flirketler, Küçükçekme-

iflyerlerinin yüzde 6,3’lük bölümü d›fl›nda kalan›n›n 1

ce’de daha s›n›rl› bir paya sahiptir.

milyon TL’nin alt›nda sermaye büyüklü¤üne sahip iflletmeler oldu¤u anlafl›lmaktad›r. Di¤er bir ifadeyle

B. SOSYAL GÜVENL‹K KURUMU VER‹LER‹NE GÖRE EKONOM‹K YAPI

yüzde

Sosyal güvenlik kurumu verilerine göre Küçükçek-

822

6,1

mece’de 2010 y›l› May›s ay› itibariyle 12.309 adet ifl-

250.000 - 999.999 TL

1 620

12,0

yeri ve bu iflyerlerinde 106.900 çal›flan bulunmakta-

02

25.000 - 249.000 TL

5 350

39,8

d›r. Bu veriler ‹stanbul Ticaret Odas› verileri ile yak-

03

1.000 - 24.999 TL

3 425

25,5

04

1 - 999 TL

2 228

16,6

Derece

TL

FE

1.000.000 TL ve üstü

01

13 435

lafl›k düzeylerdedir. Belirtildi¤i gibi, Sosyal Güvenlik

Tablo 15. Küçükçekmece’de Derecelere (Sermaye Gruplar›na) Göre ‹flyerleri.

Kurumu verilerine göre de, Küçükçekmece ‹lçe-

Tablo 15.

si’nden TEM Otoyolu’nun kuzey k›sm›nda kalan iflDerece

TL

304 039

yüzde

FE

1.000.000 TL ve üstü

19 290

6,3

1

250.000 - 999.999 TL

28 787

9,5

2

25.000 - 249.000 TL

108 784

35,8

3

1.000 - 24.999 TL

85 767

28,2

Gerçekten, ilçenin 112 kilometrekare olan co¤-

4

1 - 999 TL

61 411

20,2

rafi büyüklü¤ü 37 kilometrekareye inmifltir. Kuflkusuz,

Tablo 16.

362

yerleri ile birlikte, co¤rafi büyüklü¤ünün büyük k›sm› ayr›lm›fl olmas›na ra¤men hala önemli miktarda iflyeri ve çal›flan bulunmaktad›r.

her ne kadar ilçe hala ekonomik bir merkez olma özel-

VII. Küçükçekmece’de ‹ktisadi Hayat Prof. Dr. Halis Yunus Ersöz

Tablo 16. ‹stanbul’da Derecelere (Sermaye Gruplar›na) Göre ‹flyerleri.


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:13 AM

Page 363

‹flyeri

Çal›flan

12 309

yüzde

106 900

yüzde

43

0,35

563

0,53

SANAY‹

3 964

32,20

40 061

37,48

‹NfiAAT

1 050

8,53

13 940

13,04

H‹ZMET VE T‹CARET

6 664

54,14

48 739

45,59

588

4,78

3 597

3,36

TARIM

D‹⁄ER H‹ZMETLER

Tablo 17. Sosyal Güvenlik Kurumu Verilerine Göre Küçükçekmece’de ‹flyeri ve ‹stihdam.

Tablo 17.

li¤ini korumakta olsa dahi co¤rafi alan›n daralmas›n›n geliflme potansiyelini zay›flataca¤› söylenebilir. Bununla birlikte, s›n›r de¤iflikli¤i sonras› kalan yerleflim alan› dahi ‹stanbul’un birçok ilçesinden daha fazlad›r. ‹stanbul’un ticari faaliyetlerinin yo¤unlaflt›¤› Fatih, fiiflli, Befliktafl, Bayrampafla, Güngören, Zeytinburnu gibi ilçeler Küçükçekmece’den çok daha küçüktür. Bu noktada bir ilçenin mevcut potansiyelinin nas›l yönetildi¤inin ve biçimlendirildi¤inin önem arzetti¤i belirtilmelidir. 1. ‹flyeri ve ‹stihdam Düzeyi Sosyal Güvenlik Kurumu verilerine göre ‹stanbul’daki iflyerlerinin yüzde 3,1’i Küçükçekmece’de bulunmaktad›r. Bu iflyeri say›s› ile Küçükçekmece iflyeri say›s› bak›m›ndan 32 ilçe içinde en fazla iflyerinin bulundu¤u 16. ilçe konumundad›r. ‹stanbul’da Kad›köy, fiiflli, Ümraniye, Beyo¤lu, Eminönü, Befliktafl, Büyükçekmece ve Ba¤c›lar en fazla iflyeri bulunan bölgelerin bafll›calar›d›r.

‹flyerlerinin ilçelere göre da¤›l›m› incelendi-

‹stanbul genelindeki iflyerlerinin, di¤er ilçele-

¤inde, ‹stanbul’un merkez ilçeleri aras›na, 1960’l›

re göre önemli düzeyde fazla oldu¤u iki ilçe Kad›köy

y›llarda göç almaya bafllayan ilçelerin yan› s›ra, son

ve fiiflli ilçeleridir. Kad›köy’de ‹stanbul genelindeki

30 y›lda h›zl› göç alan ve kentlileflen ilçelerin kat›ld›-

her 11 iflyerinden yaklafl›k biri, fiiflli’de ise her 12 ifl-

¤› görülmektedir. Örne¤in, Ba¤c›lar, Güngören, Bay-

yerinden yaklafl›k biri bulunmaktad›r. Ümraniye’de

rampafla 1980 sonras› ve özellikle’de 1990 sonras›n-

20 iflyerinden biri, Beyo¤lu’nda ise 25 iflyerinden bi-

da geliflen ilçelerdir.

ri bulunmaktad›r.

Buna karfl›l›k baz› ilçelerde ise iflyeri say›s› ol-

Küçükçekmece ilçesinde ise tüm iflyerlerinin

dukça azd›r. Bunlar Adalar, Arnavutköy, fiile baflta ol-

yüzde 3,1’i, di¤er bir ifadeyle kabaca her 30 iflyerin-

mak üzere Çekmeköy, Sancaktepe ve Sultangazi gibi

den biri faaliyet göstermektedir.

ilçelerdir.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

363


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

10,0

1/25/11

1:13 AM

Page 364

9,5

9,0

8,1

8,0 7,0 5,8

6,0 5,0

4,3

4,0

3,8

3,8

3,6

3,6

3,5

3,5

3,4

3,3

3,3

3,3

3,3

3,1

3,0

3,1

2,9

2,9

2,8

2,0

Bayrampafla

Kartal

0,3

0,3

0,2

0,2

fiile

Arnavutköy

Ka¤›thane

Pendik

0,4

Çekmeköy

0,5

Küçükçekmece

0,6

Sancaktepe

0,6

Üsküdar

0,9

Gaziosmanpafla

Güngören

0,9

Bahçelievler

Fatih

0,9

Bak›rköy

Büyükçekmece

1,0

Zeytinburnu

Ba¤c›lar

Befliktafl

2,1

Eminönü

2,1

Beyo¤lu

Ümraniye

Kad›köy

0,0

fiiflli

1,0

3,0 2,6 2,5 2,0 1,6 1,3 0,8

Sultangazi

Baflakflehir

Çatalca

Esenler

Ataflehir

Esenyurt

Sultanbeyli

Silivri

Sar›yer

Avc›lar

Paflabahçe (Beykoz)

Grafik 19.

Tuzla

Maltepe

0,0

Eyüp

0,5

0,1 Adalar

1,0

Beylikdüzü

1,4

1,5

Di¤er taraftan iflyeri say›s›na göre çal›flan say›s› bak›m›ndan Küçükçekmece ‹lçesi’nin ‹stanbul’un önde gelen ilçelerinden biri oldu¤u ve büyük bir istihdam yaratt›¤› görülmektedir. ‹l genelinde en fazla çal›flan›n bulundu¤u 9. ilçe Küçükçekmece’dir. ‹stanbul genelinde çal›flan 3 milyonun üzerindeki kiflinin yaklafl›k 28’de biri bu ilçe s›n›rlar› içindeki iflyerlerinde çal›flmakta ve geçimini sa¤lamaktad›r. Küçükçekmece’de 106 bin civar›nda kifli istihdam olunmaktad›r. ‹l genelinde en fazla istihdam yaratan ilçe ise fiiflli’dir. fiiflli ilçesinde istihdam edilenlerin yüzde 9,2’si çal›flmaktad›r. Bu ilçeyi iflyeri say›s› bak›m›ndan da önde gelen Kad›köy, Beyo¤lu ve Ümraniye ilçelerinin izledi¤i görülmektedir. Büyükçekmece, Befliktafl, Bak›rköy ve Ba¤c›lar çok say›da ‹stanbullunun çal›flt›¤› ilçelerdir.

364

VII. Küçükçekmece’de ‹ktisadi Hayat Prof. Dr. Halis Yunus Ersöz

Grafik 19. ‹stanbul’da ‹lçelere Göre ‹flyerlerinin Da¤›l›m›.


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:13 AM

Page 365


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:13 AM

Page 366

9,2

10,0 9,0

7,1

8,0

6,2

7,0

5,7

6,0

4,9

4,6

5,0

4,3 3,8

4,0

3,5

3,3

3,1

3,1

3,0

2,9

2,9

2,7

2,7

2,7

3,0

2,5

2,2

2,0

Maltepe

Ka¤›thane

Fatih

Gaziosmanpafla

0,5

Güngören

Pendik

0,6

Zeytinburnu

Bahçelievler

Tuzla

Kartal

Üsküdar

Küçükçekmece

Ba¤c›lar

Bak›rköy

Befliktafl

Büyükçekmece

Ümraniye

Beyo¤lu

fiiflli

0,0

Kad›köy

1,0

2,5 2,2

2,1 1,9

2,0

1,8 1,6 1,5

1,4

1,3 1,2

1,1

1,0

0,2

0,1 Adalar

0,2

Arnavutköy

0,3 Çekmeköy

0,3

Sancaktepe

Beylikdüzü

Baflakflehir

Ataflehir

Sultanbeyli

Çatalca

Silivri

Paflabahçe (Beykoz)

Sar›yer

Esenyurt

Eyüp

Avc›lar

Bayrampafla

Eminönü

0,0

0,4

fiile

0,7

0,5

Sultangazi

0,8

Esenler

0,8

Grafik 20.

‹flyeri ve istihdam bak›m›ndan ilk 10 ilçe ince-

‹lçedeki ekonomik yap›y› biçimlendiren ifl-

lendi¤inde, Küçükçekmece ‹lçesi’nin iflyerine göre

yerlerinin di¤er bir özelli¤i büyüklüklerinin ‹stanbul

istihdam alan›nda daha ön s›rada geldi¤i görülecek-

ortalamas›na yak›n olmas›d›r. ‹stanbul genelinde ifl-

tir. Buna karfl›l›k, iflyeri say›s›n›n oldukça fazla oldu-

yeri bafl›na düflen çal›flan say›s› 7.7 kifli iken, bu mik-

¤u baz› ilçelerde iflyeri büyüklü¤üne ba¤l› olarak is-

tar Küçükçekmece’deki iflyerlerinde 8,7 kiflidir. ‹flye-

tihdam›n çok s›n›rl› oldu¤u veya tersinin vaki oldu¤u

ri bafl›na en fazla istihdam›n oldu¤u ilçelerin bafl›nda

anlafl›lmaktad›r. Örne¤in, Fatih’le birleflen Eminö-

Esenyurt gelmektedir. Burada her iflyerinde ortalama

nü, Güngören ve Fatih iflyerine göre istihdam›n›n da-

13,2 çal›flan bulunmaktad›r. ‹flyeri bafl›na istihdam

ha az oldu¤u; Bak›rköy, Kartal ve Tuzla ise istihdam-

edilenlerin nispeten yüksek oldu¤u ilçeler sanayi fa-

daki pay›na göre iflyerlerindeki pay›n›n daha s›n›rl›

aliyetlerin yo¤un oldu¤u Çatalca, Beylikdüzü ve Tuz-

oldu¤u ilçelerdir. Küçükçekmece’de iflyerlerinin yüz-

la’d›r. Buna karfl›l›k ticari faaliyetlerin kurumsallafl-

de 3,1, istihdam›n›n yüzde 3,5’i bulunmaktad›r.

t›¤› ve kendi bafl›na veya yard›mc› aile efrad› ile ticari

366

VII. Küçükçekmece’de ‹ktisadi Hayat Prof. Dr. Halis Yunus Ersöz

Grafik 20. ‹stanbul’da ‹lçelere Göre ‹stihdam›n Da¤›l›m›.


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

14

13,0

1/25/11

1:13 AM

Page 367

12,8 11,9

12

11,4

11,2 10,4

10 8

9,9 9,3

9,2

9,1

9,0

8,8

8,7

7,7

8,2

7,9

7,8

6 4

Grafik 21.Baz› ‹lçelerde ‹flyeri Bafl›na ‹stihdam. Üsküdar

Ba¤c›lar

Kartal

Küçükçekmece

fiiflli

Avc›lar

Baflakflehir

Befliktafl

Silivri

Bak›rköy

Büyükçekmece

Beyo¤lu

Tuzla

Beylikdüzü

Çatalca

Esenyurt

0

Ortalama

2

Grafik 21.

faaliyeti sürdüren küçük esnaf boyutunu aflt›¤› yerler

çükçekmece’de ekonomik faaliyetlerin geliflme ve

ile iflyeri ve iflletmelerin merkezlerinin bulundu¤u

büyüme potansiyeli tafl›d›¤› ifade edilebilir.

baz› ilçelerde de istihdam edilenlerin oran›, ortala2. Sektörlere – Faaliyet Alanlar›na Göre

man›n oldukça üzerindedir. Bir bölgede iflyeri bafl›na düflen çal›flan say›s›-

‹flyeri Say›lar› ve ‹stihdam

n›n fazlal›¤›, o bölgedeki iflyerlerinin kurumsallaflma

Faaliyet alanlar› itibariyle Küçükçekmece’de iflyeri ve

ve geliflme potansiyelleri ile ekonomik faaliyetlerin

istihdam de¤erlendirildi¤inde, bask›n olan iflyeri tipi

hacim ve etkinli¤inin iflareti olmaktad›r. Bu ba¤lam-

ve istihdam›n hizmet ve ticaret alan›nda faaliyet gös-

da, iflyeri bafl›na düflen çal›flan say›s›n›n ‹stanbul ge-

termekte oldu¤u görülecektir. Ancak, hizmet ve ticaret

neli ortalamas›n›n nispeten üzerinde bulundu¤u Kü-

alanlar› ayr› ayr› de¤erlendirildi¤inde ilçede sanayi

Hizmet ve Ticaret; 54.14

Di¤er Hizmetler; 4.78

Sanayi; 32.20

‹nflaat; 8.53

Tar›m; 0.35

Grafik 22. Küçükçekmece’de Sektörlere Göre ‹flyerleri, (%)

Grafik 22.

Dünden Bügüne Küçükçekmece

367


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:13 AM

Page 368

sektörünün birincil sektör durumuna yükselmekte

zeyinde iken, istihdam bak›m›ndan ‹stanbul ortalama-

oldu¤u görülmektedir. ‹flyerlerinin yaklafl›k üçte biri-

s› ilçenin epeyce üzerindedir. Nitekim, il genelindeki

nin bulundu¤u sanayi sektörünün istihdamdaki pay›

istihdam›n yüzde 55’i bu sektörde iken, bu oran Kü-

ise daha yüksek olup, yüzde 37,48’dir. Buna karfl›l›k sa-

çükçekmece’de 10 puan daha azd›r.

nayinin pay› ‹stanbul genelinde Küçükçekmece ‹lçe-

Konu istihdam ba¤lam›nda ele al›nd›¤›nda, Kü-

si’ne göre daha düflüktür. Bu da ilçede sanayinin ‹stan-

çükçekmece’de yine birincil sektör olarak hizmet ve ti-

bul geneline göre daha geliflmifl olu¤unu göstermekte-

caret sektörü gelmekle birlikte sanayi sektörünün ve in-

dir. Öyle ki, il genelindeki iflyerlerinin yüzde 25, istih-

flaat sektörünün istihdamdaki pay›n›n az›msanmayacak

dam›n ise yüzde 28 kadar› sanayi sektöründedir.

düzeyde oldu¤u anlafl›lmaktad›r. ‹lçede istihdam edi-

Küçükçekmece’de faaliyette bulunan 12.309

lenlerin yüzde 37,48’i sanayi sektöründeki iflyerlerinde

iflyerinin 6.664’ü hizmet ve ticaretle, 3.964’ü s›nai

istihdam edilmektedir. ‹nflaat sektörünün pay› ise yüzde

faaliyetlerle ifltigal etmekte, 1.050 adet iflyeri ise in-

13.04’dür.

flaat sektöründeki iflletmeleri oluflturmaktad›r.

Buna karfl›l›k il genelindeki istihdam›n daha

Hizmet ve ticari faaliyetlerle ifltigal eden ifllet-

s›n›rl› k›sm› sanayi ve inflaat sektörlerindendir. Buna

meler ilçedeki toplam iflyerlerinin yüzde 54,14 gibi

göre Küçükçekmece’de sanayi ve inflaat sektörlerinin

büyük bir bölümünü meydana getirmektedir. Di¤er

il geneli ortalamas›na göre daha fazla geliflti¤i, hizmet

bir ifadeyle, ilçedeki her 2 iflyerinden daha fazlas› hiz-

ve ticaret sektörü için ise tersi bir yarg›n›n geçerli ol-

met ve ticaret yapan iflyerleridir. S›nai faaliyette bulu-

du¤u söylenebilir. Yine, di¤er hizmetler alan›nda fa-

nan iflletmeler toplam iflyerlerinin yüzde 32,20’sini,

aliyet gösteren iflyerlerinin ve istihdam›n pay›n›n

inflaat sektöründeki iflletmeler ise tüm iflletmelerin

Küçükçekmece ‹lçesi’nden daha yüksek olmas› ilçe-

sadece yüzde 8,53’ünü meydana getirmektedir.

nin sanayi a¤›rl›kl› yap›s›na iflaret etmektedir.

‹stanbul genelinde ise hizmet ve ticaret alan›n-

Gerçekten, ilçede sadece imalatla ifltigal eden

da faaliyet gösteren iflyerleri Küçükçekmece ‹lçesi dü-

3.756 iflyeri bulunmakta ve iflyerlerinde 40 bine ya-

Hizmet ve Ticaret; 45.59

Di¤er Hizmetler; 3.36

Sanayi; 37.48

‹nflaat; 13.04

Tar›m; 0.53

Grafik 23.

368

VII. Küçükçekmece’de ‹ktisadi Hayat Prof. Dr. Halis Yunus Ersöz

Grafik 23. Küçükçekmece’de Sektörlere Göre ‹stihdam, (%)


07_KUCUKCEKMECE_IKTISAT

1/25/11

1:13 AM

Page 369

‹flyeri Toplam TARIM

12 309

yüzde

106 900

yüzde

43

0,35

563

0,53

3 964

32,20

40 061

37,48

4

0,03

29

0,03

3 756

30,51

39 458

36,91

201

1,63

471

0,44

3

0,02

103

0,10

‹nflaat

1 050

8,53

13 940

13,04

Toplam

6 6