Page 1

kwartalnik o iluminowanych manuskryptach

iSSn: 2084-5952

cena: 20 zł (5% VAT)

luminacje I

1/2014 (9)


Ilustracja do artykułu na str.12 Pozłotnictwo w manuskryptach - Grzegorza Barasińskiego Inicjał gotycki T. Wypukłą literę tworzy pulment iluminowany płatkami złota, grawerowany. Tło jest osrebrzone na mikstion, widoczne są ślady tzw. oksydacji srebra (właściwie jest to reakcja srebra z siarką). fot. Aleksandra Ćwikowska vel Nibme

Od redakcji Drodzy Czytelnicy Wprawdzie z rocznym opóźnieniem ale udało się wydać następny zeszyt. Już ostatnim razem pisałem, że chyba kryzys minął. Jednak myliłem się. Zbieranie funduszy na wydanie następnego zeszytu trochę trwa. Myślę, że następne zeszyty powinny ukazać się szybciej. W każdym bądź razie dziękuję Czytelnikom za cierpliwość i zrozumienie. W tym numerze kontynuuję cykl o rękopisach Wielkich Mogołów. Ciekawostką jest rozpoczęcie cyklu o pozłotnictwie manuskryptów. Temat ten ogólnie mało jest znany w Polsce. Poza tym, jak zwykle, coś dla pasjonatów odkryć geograficznych, czyli następny klejnot – Atlas Vallarda. Prezentuję też krótką historię i zbiór klasztorny Karmelitów na Piasku. Szanowni Państwo Wciąż można opłacać prenumeratę za rok 2014. Wynosi ona nadal 77,20 (obejmuje cztery zeszyty po 17,00 zł i cztery przesyłki w łącznej kwocie 9,20). Cena zeszytu w prenumeracie wynosi 17,00 zł, natomiast zakup zeszytu poza prenumeratą kosztuje 20,00 zł. Przykro mi, ale nasze realia ekonomiczne, szczególnie na rynku prasowym, są takie, jakie są. A tymczasem w tym przedświątecznym nastroju życzę przyjemnych wrażeń z lektury następnego zeszytu Iluminacji. Emil Mizgalski

Iluminacje


1/2014

4

21

Spis treści 4

KARMELICI NA PIASKU Szymon Sułecki

10

KILKA S£ÓW O ŚREDNIOWIECZNYCH RÊKOPISACH BIBLII Kinga Magnowska

13

POZ£OTNICTWO W MANUSKRYPTACH Grzegorz Barasiński

12

ELEMENTARZE JAKO JEDEN Z ELEMENTÓW NASZEGO DZIEDZICTWA KULTUROWEGO Emil Mizgalski

15

PALETA ILUMINATORA INNE BARWNIKI NIEBIESKIE Barbara Bodziony

18

SAKRAMENTARZ TYNIECKI Emil Mizgalski

21

MURAQQA, CZYLI ILUMINOWANE ALBUMY WIELKICH MOGO£ÓW CZÊŚÆ II MANUSKRYPTY D¯AHANGIRA Emil Mizgalski

33

DAVID FUNCK MAPA ŚL¥SKA OK. 1695/1698 Kazimierz Kozica

36

ŚWIAT ODKRYWCÓW – ATLAS VALLARDA NASTÊPNY PORTUGALSKI KARTOGRAFICZNY KLEJNOT Z EPOKI ODKRYÆ GEOGRAFICZNYCH Emil Mizgalski

3

36

Redakcja: Redaktor naczelny: emil mizgalski Redaktor: emil mizgalski email: emilmi@wp.pl Reklama: emilmi@wp.pl Siedziba redakcji: ul. Senatorska 13/27; 58-316 Wałbrzych tel./fax: 74 841 80 92 tel. kom. 502 280 310 WYDAWCA: WyDAWnicTWo i BiuRo TłumAcZeÑ BiBLioPoLA emiL miZGALSKi ul. SenAToRSKA 13/27 58-316 WAłBRZycH Adres do korespondencji: WyDAWnicTWo i BiuRo TłumAcZeÑ BiBLioPoLA emiL miZGALSKi ul. SenAToRSKA 13/27 58-316 WAłBRZycH Konto bankowe: mBank: 09114020040000340251755066 Projekt graficzny, skład, łamanie: Drukarnia PoLDRuK s.c. Strona internetowa: www.bibliopola.com.pl copyright by BiBLioPoLA Druk: Drukarnia PoLDRuK s.c. Józef Grzywa, Marek Kawka ul. Wrocławska 39 a 58-309 Wałbrzych nakład: 1000 egz. Okładka przednia:

Inicjał P w stylu białego wina, litera złocona na pulmencie, kropki w polach zielonych i różowych wykonane złotem mineralnym. fot. Aleksandra Æwikowska vel nibme

Okładka tylna:

©WSZELKIE PRAWA AUTORSKIE ZASTRZE¯ONE. ¯ADNA CZÊŚÆ NINIEJSZEJ PUBLIKACJI NIE MO¯E BYÆ ZWIELOKROTNIONA JAK¥KOLWIEK TECHNIK¥ BEZ PISEMNEJ ZGODY WYDAWNICTWA I BIURA T£UMACZEÑ BIBLIOPOLA.

Biblioteka karmelitów na Piasku, 1678-1697 fot. P. Droździk

Iluminacje


Biblioteka karmelit贸w na Piasku, 1678-1697 (fot. P. Dro藕dzik)


1/2014

5

KARMELICI NA PIA SKU Szymon Sułecki

Na dawnym przedmieściu krakowskim Garbary w miejscu zwanym Piasek w roku 1397 pojawili się karmelici. Zostali sprowadzeni z  Pragi przez królową Jadwigę, której związki z karmelitami sięgały jeszcze jej dzieciństwa na zamku w Budzie. Królowa wraz z mężem Władysławem ufundowali kościół i klasztor. Święta Jadwiga nie doczekała końca robót, ale król Władysław Jagiełło bogato uposażył klasztor dając mu możliwości funkcjonowania w bliskości stolicy. Karmelici przywieźli ze sobą piękne księgi ze swego praskiego klasztoru. Były to trzy antyfonarze, które powstały w ich znakomitym skryptorium. Dwie spośród nich zdobią dziś kolekcję klasztorną. Tradycja rękopiśmienna zaowocowała powstaniem jeszcze kilku ksiąg w średniowieczu, z których do dziś zachowały się tylko trzy antyfonarze; rozwinęła się natomiast w okresie baroku dając swój wyraz w najwybitniejszym dziele iluminatorskim polskiego Karmelu jakim jest Graduał ojca Stanisława z 1644 roku.

© Biblioteka karmelitów na Piasku Antyfonarz karmelitański, Praga 1394-1397. Inicjał N z przedstawieniem fantastycznych zwierząt. (fot. P. Droździk)

Burzliwe były losy podkrakowskiego Karmelu. Powiązane były z losami Rzeczypospolitej. I tak w roku 1587 w czasie oblężenia miasta spalone zostało całe przedmieście. Zgorzał również i klasztor karmelitów pozbawiając księgozbiór wielu cennych woluminów. Po odbudowaniu konwentu kolejną ruinę w połowie XVII wieku zaprowadził potop szwedzki, w czasie którego okupant rozkazał zburzyć klasztor, plądrując najcenniejsze rzeczy. W tak nieprzychylnych warunkach trudno było zachować dziedzictwo swych karmelitańskich poprzedników. Jednakże karmelici przeczuwając zagrożenie jakie niosła lokalizacja poza obrębem murów miejskich, postanowili wybudować w 1618 roku niewielki klasztor w Krakowie przy ulicy Szpitalnej. Dzięki niemu duża część sławnej kolekcji bibliotecznej została tam zdeponowana.

Iluminacje


28 1/2014

il. 7 Rai Sal Darbari. ©The Trustees of the Chester Beatty Library, Dublin. 1600-1605. In. 44.2. Wymiary miniatury 12 x 6 cm; wymiary całego folio 23 x 14 cm.

il. 8 Tęgi młodzieniec dworzanin. ©The Trustees of the Chester Beatty Library, Dublin. 1600-1605. In. 44.1. Wymiary miniatury 13 x 8 cm; wymiary całego folio 23 x 15 cm.

Iluminacje


1/2014 29

il. 9 Salim zabija lwicę i nosoro¿ce ©The Trustees of the Chester Beatty Library, Dublin. 1600-1605. In. 50.1. Wymiary miniatury 20 x 11 cm; wymiary całego folio 33,5 x 21 cm.

il. 10 Mu’id ad-Din Cziszti z kulą ziemską ©The Trustees of the Chester Beatty Library, Dublin. 1610-1618. In. 07A.14. Wymiary całego folio 22 x 13 cm.

Iluminacje


38 1/2014

Mapa 1

Mapa 2

Iluminacje


1/2014 39

Mapa 1. Wschodnie wybrze¿e Australii. Atlas Vallard, HM 29, f.1. Niniejsza reprodukcja została zamieszczona za zgodą The Huntington Library, San Marino, California, USA Mapa przedstawia – choć niedokładnie – wschodnie wybrzeże Australii. Jej zorientowanie jest odwrotne. U góry mapy jest południe. Powszechnie wiadomo, że Portugalczycy nie znali Australii. Przynajmniej nie potwierdzają tego żadne zachowane mapy, książki czy zasoby archiwalne. W takim razie, skąd na mapie Australii prawie całe miejscowe nazewnictwo jest w języku portugalskim? Ten fakt nasuwa przypuszczenia, że być może mapa została skopiowana z jakiejś niezachowanej do dzisiaj mapy. A skoro tak – to wynika z tego, że Portugalczycy musieliby znać Australię. To następna zagadka z historii odkryć. Być może odkrycie Australii wiąże się z malajską legendą zwaną Pelau Emas, co dosłownie znaczy Wyspa złota. Naukowcy twierdzą, że o istnieniu złóż złota w regionie Kimberley w północno-zachodnie Australii krążyły pogłoski. Rybacy z malajskich i indonezyjskich wysp zapuszczający się na brzeg australijski prawdopodobnie znajdywali samorodki złota. Wyobraźnia zaczęła działać i już wkrótce mówiło się o plażach na których zamiast zwykłego piasku znajdowało się złoto. Wiadomo, że rejon Moluków był obszarem, gdzie handlowano goździkami i drzewem sandałowym. Może jakiegoś portugalskiego żeglarza, awanturnika albo też handlowca wiatry zepchnęły na brzegi Australii. Na mapie przedstawiono sceny z życia osadników. Jeden z nich, zapewne dowódca lub jakiś możnowładca zasiada na koniu, z kolei mężczyzna idący za nim podtrzymuje parasol chroniący jeźdźca przed słońcem. Jednak sceny te nie mają nic wspólnego z Australią. Prawdopodobnie są to sceny z życia mieszkańców Półwyspu Malajskiego. Oba marginesy mapy po lewej i prawej stronie zawierają rysunki przedstawiające sceny mityczne.

Mapa 2. – Południowo-wschodnie wybrze¿e Australii, Wschodnie Indie i czêśæ Azji. Atlas Vallard, HM 29, f.2. Niniejsza reprodukcja została zamieszczona za zgodą The Huntington Library, San Marino, California, USA Na mapie przedstawiono część wybrzeża Australii (południowy wschód), Indie, archipelag malajski i część Azji. Proszę zwrócić uwagę na zorientowanie mapy. charakterystyczny półwysep Dekan (czyli dzisiejsze indie) i cały półwysep malajski wyrastają z dołu mapy w górę. Proszę porównać z dzisiejszymi mapami. Wybrzeże dość wiernie przedstawiono. Na mapie nie ma dzisiejszych Filipin, bo w tym czasie jeszcze nie zostały odkryte. Dokonali tego Hiszpanie w roku 1571. Za to doskonale Portugalczykom znane były moluki. Dlatego zostały przedstawione jako ciąg pięciu wysp ciągnących się z północy na południe. niepisaną zasadą w tamtych czasach było umieszczanie przez Portugalczyków możliwie jak najwięcej obszarów na swojej części wyznaczonej przez Traktat w Tordesillas. Ów traktat to nic innego tylko umowa dotycząca podziału sfer wpływów w Nowym Świecie, podpisana przez władców Portugalii i Hiszpanii 7 czerwca 1494. Oba marginesy mapy po lewej i prawej stronie zawierają rysunki przedstawiające sceny mityczne. Na mapie zaprezentowano też sceny z życia miejscowej ludności.

Mapa 3

Mapa 3. Zachodnie wybrze¿e Australii. Atlas Vallard, HM 29, f.3. Niniejsza reprodukcja została zamieszczona za zgodą The Huntington Library, San Marino, California, USA niniejsza mapa jest przesuniętą w kierunku zachodnim dalszą kontynuacją pierwszej mapy ze wschodnim wybrzeżem Australii. Podobnie jak w dwóch pierwszych mapach zorientowanie mapy jest odwrotne. Tak jak na mapie przedstawiającej wybrzeże wschodnie prawie całe nazewnictwo Australii jest w języku portugalskim. Również tutaj iluminowane sceny niewiele mają wspólnego z Australią. Przedstawiają życie ludności wysp Malajów. Głębiny morskie zamieszkują przeróżne stwory. Na środku mapy widać mityczną wyspę L’Ille des Geans (Wyspa Gigantów). W rzeczywistości taka wyspa nie istnieje. Możemy na niej dostrzec kanibala ćwiartującego ludzkie zwłoki. Z różnych źródeł wiemy, że niektóre plemiona z tych terenów były kanibalami. Jednak w tym konkretnym przypadku niekoniecznie musi być to prawda. Musimy zdać sobie sprawę, że w tamtych czasach tereny te były dopiero odkrywane. A ludożercami wówczas nazywano wszystkie społeczności żyjące na niższym stopniu rozwoju. Poza tym opowieści żeglarzy o nieznanych światach, stworach i dzikiej ludności robiły swoje. Na obu obrzeżach mapy artysta przedstawił sceny mityczne.

Iluminacje


ISSN: 2084-5952

Profile for Krzysztof  Redo

Iluminacje 1/2014(9)  

Kwartalnik o iluminowanych manuskryptach.

Iluminacje 1/2014(9)  

Kwartalnik o iluminowanych manuskryptach.

Advertisement

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded