Issuu on Google+

Κυριακή 22 Ιουλίου 2012

TO BHMA

TO BHMA

πολιτισµός

ηµερολόγιο

ΚΥΡΙΑΚΗ 18 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2011

π ρ ο σ ω π α

|

θ ε α τ ρ ο

|

σ ι ν ε μ α

|

10

3

www.tovima.gr/culture/

τ ε χ ν η

|

m e d i a

Η Πίνδος όπως δεν την έχουµε δει Μια κινηµατογραφική περιήγηση στην ανθρωπογεωγραφία του ορεινού όγκου µέσα από τα µάτια ενός πλανόδιου µανάβη, στο ντοκυµαντέρ του ∆ηµήτρη Κουτσιαµπασάκου «Ο µανάβης»

ΣΕΛ. 8-9

συνεντευξη

προσωπα

γιαννης σπανος

απωλειες

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΤΕΡΖΟΠΟΥΛΟΣ

ΛΟΡΙΝ ΣΤΑΪΝ

ΤΑ ΠΟΛΛΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΤΟΥ ΣΥΝΘΕΤΗ

ΔΑΦΝΗ ΖΕΠΟΥ

Η ευλογία και η αγκύλωση τού να είσαι Ελληνας

Ο άνθρωπος που βρίσκεται πίσω από το ιστορικό έντυπο «Paris Review»

Από την αριστερή όχθη του Σηκουάνα στις μπουάτ της Πλάκας

Ποια ήταν η Ελληνίδα που έμαθε τους Αμερικανούς να τρώνε τυρί

ΣΕΛ. 4-5

ΣΕΛ. 3

ΣΕΛ. 7

ΣΕΛ. 11


8

8

ντοκυµαντέρ

ΚΥΡΙΑΚΗ 22 ΙΟΥΛΙΟΥ 2012

TO BHMA

Ο µανάβης του βουνού Ο σκηνοθέτης ∆ηµήτρης Κουτσιαµπασάκος κινηµατογράφησε τα δροµολόγια του Νίκου Αναστασίου και του µανάβικου-φορτηγού του στα χωριά της νοτιοδυτικής Πίνδου, αποτυπώνοντας την καθηµερινότητα µιας άλλης Ελλάδας του

γιαννη ζουμπουλακη

Ο

νοµάζεται Νίκος Αναστασίου, είναι περίπου 63 ετών και γεννήθηκε στον Πολυνέρι της Πίνδου. Το επάγγελµά του, µανάβης. Πλανόδιος µανάβης. Από το 1980, που επέστρεψε από τη Γερµανία, ως και σήµερα, µια φορά την εβδοµάδα ο Νίκος Αναστασίου «οργώνει» µε το φορτηγό του τη νοτιοδυτική πλευρά της Πίνδου εξυπηρετώντας τους κατοίκους συγκεκριµένων χωριών. Ο Αναστασίου ήθελε από την αρχή να γίνει µανάβης. Πήγε άλλωστε στη Γερµανία µαζί µε τη γυναίκα του Σοφία για να δουλέψουν επί ενάµιση χρόνο στη φάµπρικα προκειµένου µε τις οικονοµίες τους να αγοράσουν το φορτηγό του. Αναλόγως µε την εποχή, σε αυτό το φορτηγό θα βρεις κάθε είδους οπωροκηπευτικό – αν και ο κυρ Νίκος δέχεται επίσης παραγγελίες για άλλου είδους προϊόντα. Εκτός από τη χειροδύναµη κυρα-Σοφία που επί σειρά ετών στέκεται ακούραστη στο πλευρό του, τον κυρΝίκο βοηθούν πλέον και οι δυο γιοι του, ο Κώστας (ο µεγαλύτερος) και ο Θύµιος. Η αναχώρηση του φορτηγού γίνεται πάντα από τα Τρίκαλα, βάση της επιχείρησης. Από εκεί οι σταθµοί του ταξιδιού είναι πάντα οι ίδιοι. Τα Στουρναρέικα, το Βαθύρευµα, η Νέα Πεύκη, η Μεσοχώρα, ο Αετός, η Κορυφή, το

Παχτούρι. Χωριά κρυµµένα µέσα στην άγρια φύση της νοτιοδυτικής Πίνδου και µε ελάχιστους κατοίκους, µετρηµένους στα δάχτυλα του ενός χεριού κατά τη διάρκεια του χειµώνα. «Χωριά που είναι παιδικοί σταθµοί το καλοκαίρι αλλά ψυχούλα δεν έχουν τον χειµώνα» όπως ακούµε στο εξαιρετικό ντοκυµαντέρ του ∆ηµήτρη Κουτσιαµπασάκου µε τον υπέροχα λιτό τίτλο «Ο µανάβης» και άξονά του τον Νίκο Αναστασίου.

Ντομάτες με ραντεβού Στη διάρκειας περίπου 90’ ταινία του ∆. Κουτσιαµπασάκου ο κυρ Νίκος είναι ο οδηγός του φορτηγού, ο πωλητής των προϊόντων και συνάµα ο ξεναγός µας που µας µεταφέρει στον άγνωστο κόσµο της όµορφης ορεινής υπαίθρου. Ο σκηνοθέτης θυµάται τον συγκεκριµένο µανάβη από τα καλοκαίρια που περνούσε στα µετεφηβικά χρόνια του στη Μεσοχώρα (γεννήθηκε στο Αρµατολικό, επίσης της Πίνδου). Ο µανάβης πίνει πάντα το αγαπηµένο του νερό από µια συγκεκριµένη πηγή µεταξύ Βαθυρεύµατος και Μεσοχώρας και όποτε πλησιάζει σε κάποιο χωριό, από τα µεγάφωνα του φορτηγού του ακούγεται κάποιο λαϊκό τραγούδι γραµµένο στη δεκαετία του ’80. Τα τραγούδια των Τέλη Λιάκου και Χρήστου Φωτίου είναι πάντα τα ίδια, µεταγραµµένα πλέον σε CD από

µια ταλαιπωρηµένη κασέτα που ο µανάβης χρησιµοποιούσε επί χρόνια. Ο Κώστας, ο µεγάλος γιος του, σκέφτεται να ανανεώσει το ρεπερτόριο. ∆ιστάζει όµως. Γιατί αν αλλάξουν τα τραγούδια, για τους κατοίκους των χωριών αυτό µπορεί να σηµαίνει ότι και ο µανάβης άλλαξε. Για τους κατοίκους αυτών των χωριών το λαϊκό τραγούδι που βγαίνει από τα µεγάφωνα του φορτηγού είναι κάτι σαν σήµα κατατεθέν που ορίζει µια τελετουργική διαδικασία. Ακούγοντάς το καταλαβαίνουν ότι έρχεται ο «δικός τους» µανάβης. Γιατί µανάβηδες περνούν αρκετοί. Αλλά όλοι εκτός από τον κυρ Νίκο είναι περαστικοί. Μόνον εκείνος είναι ο δικός τους µανάβης. Ο µανάβης του ραντεβού.

Η κυρα-Σοφία παίρνει την πίεση της κυρα-Δημητρούλας, η οποία έχει άγχος γιατί χρωστάει στον μανάβη 20 ευρώ

ö

Γέφυρα στον έξω κόσμο Ο Ν. Αναστασίου κάνει το συγκεκριµένο δροµολόγιο

που &πότε

Η ύπαρξη του «Μανάβη» έγινε για πρώτη φορά αισθητή μέσω της νέας διαδικτυακής πύλης www.altcine.com που στοχεύει στη διεθνή προβολή και προώθηση του ελληνικού κινηματογράφου παρέχοντας έγκυρες πληροφορίες για όλες τις κινηματογραφικές παραγωγές των Βαλκανίων

βρέξει-χιονίσει. ,Εκτός βέβαια αν το χιόνι σταθεί επικίνδυνο εµπόδιο για το ταξίδι – κάτι που έχει συµβεί στο παρελθόν, προκαλώντας αναταραχή στα νοικοκυριά. Γιατί τον περιµένουν πώς και πώς. Η συναλλαγή ανάµεσα στους κατοίκους και τον µανάβη δεν είναι απρόσωπη, όπως για παράδειγµα συµβαίνει (και είναι φυσικό) σε ένα σουπερµάρκετ. Στο πρόσωπο του µανάβη και της φαµίλιας του οι ηλικιωµένοι χωριάτες βρίσκουν µια στοιχειώδη επαφή µε τον «έξω» κόσµο. Ο µανάβης είναι ο καθρέφτης των πελατών του, συµµετέχει εµπράκτως στη ζωή των ανθρώπων. Αλλάζει το γκάζι της κυρα-Φωτούλας που τρέµει στην ιδέα ότι το χιόνι ίσως αποκλείσει το χωριό της, το Βαθύρευµα. Στο ίδιο χωριό η σύζυγος του µανάβη παίρνει την πίεση της κυρα∆ηµητρούλας επειδή η ίδια δεν µπορεί να χειριστεί το µηχάνηµα. Και έχει ανεβασµένη

|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||

Πληρωµή µε πίτες και καλό τσίπουρο Παντρεμένος με Ιταλίδα, την Αννα, και πατέρας δύο παιδιών, του Μάρκου και του Παύλου, ο Δημήτρης Κουτσιαμπασάκος γνωρίζει καλά τον κόσμο της περιοχής που κατέγραψε. Δεν είναι μόνον ότι κατάγεται από την Πίνδο, έχει και μια συγκινητική εμμονή μαζί της. Ο Δήμος Τρικκαίων αποτελεί συχνά φόντο των ταινιών του, είτε των ντοκυμαντέρ («Ο Ηρακλής, ο Αχελώος και η γιαγιά μου») είτε της μυθοπλασίας («Ο γιος τού φύλακα»). «“Ο Μα-

Ο σκηνοθέτης Δημήτρης Κουτσιαμπασάκος, εκτός του ότι κατάγεται από την Πίνδο, έχει και μια συγκινητική εμμονή μαζί της

νάβης” ήταν δώρο των κατοίκων της Πίνδου προς εμένα και όχι το αντίθετο» λέει. «Σε αυτές τις κοινωνίες ο κόσμος δεν ανοίγεται εύκολα και αν αυτός που γύριζε το ντοκυμαντέρ δεν ήταν ο γιος τής κυρα-Δήμητρας, που μεγάλωσε στα μέρη τους και τον ξέρουν από παιδί, κανείς δεν θα δεχόταν να εμφανιστεί στην ταινία. Η περηφάνια εδώ είναι τεράστια». Οσο για τον προϋπολογισμό της ταινίας, πέραν της οικονομικής συμπαράστασης του Ιδρύματος Λεωνίδα Μακρή, το μόνο που ο σκηνοθέτης είχε να προσφέρει στους συνεργάτες του ήταν οι θαυμάσιες πίτες της θείας του και καλό τσίπουρο. «Το βασικότερο βοήθημα ήταν το catering της θείας Βασιλικής» λέει. «Χωρίς το απλήρωτο πάθος των συνεργατών μου, των διευθυντών φωτογραφίας Χάρη Φάρρου και Γιώργου Ραχατουλίν και του μοντέρ Αποστόλη Αγρογιάννη, “Ο Μανάβης” δεν θα γυριζόταν ποτέ».

πίεση γιατί δεν νιώθει πολύ καλά από το τροµερό άγχος για τα χρέη της. Ποια χρέη; Τα 20 ευρώ στον... µανάβη. Η αξιοπρέπεια αυτών των ανθρώπων σκλαβώνει. Οι Αναστασίου διασκεδάζουν µε την επιµονή της κυρα-Αγγελικής στη Νέα Πεύκη να µιλά συνεχώς για σεξ. ‘Η µε τον µπαρµπα-Νταφίλη στο Βαθύρευµα που αναφέρεται συνέχεια µε την έκπληξη ζωγραφισµένη στο πρόσωπό του στη διαφορά της ώρας: «Εξι µήνες πάει κάτω η ώρα, έξι µήνες πάει πάνω!». Βλέπουν (και εµείς µαζί τους) ακόµη και την άσχηµη πλευρά της περιοχής, τις µικρές κακίες που ξεφυτρώνουν ανάµεσα στα µέλη αυτών των κοινωνιών. Οταν ο κ. Πέτρος στη Μεσοχώρα κοµπάζει για τις αρκούδες που έχει σκοτώσει στο κυνήγι, κάποιος πετάγεται και λέει ότι αρκούδες δεν υπάρχουν στην περιοχή και ότι ο Πέτρος τις χρησιµοποιεί σαν προπέτασµα καπνού για να µην πλησιάζει κανείς προς την πλευρά του σπιτιού του (τελικά τα περιττώµατα που συλλαµβάνει η κάµερα του Κουτσιαµπασάκου µε τη βοήθεια της κυρα-Βάγιας και της αδελφής της, της κυρα-Λένης, αποδεικνύουν ότι υπάρχουν αρκούδες στην Πίνδο). Στον Αετό η µεγαλύτερη επιχειρηµατίας του χωριού είναι µια βουλγάρα µετανάστρια, η Πόπη. Και στο Παχτούρι, η πιο συγκινητική ιστορία όλων. Ο µοναδικός κάτοικος τον χειµώνα είναι ο κύριος Αριστείδης, ο οποίος παραµένει στο χωριό για έναν και µόνο σκοπό: για να ταΐζει τις γάτες!

Ενα ταξίδι για κάθε εποχή Επί χρόνια ολόκληρα η οικο-


TO BHMA

41

ΚΥΡΙΑΚΗ 22 ΙΟΥΛΙΟΥ 2012

γένεια Αναστασίου συµµετέχει στις χαρές και στις λύπες όλων αυτών των ανθρώπων. Στη γέννηση, στον γάµο, µα και στον θάνατο. Τη µια τους

έχουν φυλάξει µποµπονιέρες για έναν γάµο που έγινε, την άλλη τους ανακοινώνουν τον θάνατο µιας πελάτισσας που επί χρόνια είχαν. Ακού-

Επάνω, ο μοναδικός κάτοικος τον χειμώνα στο χωριό Παχτούρι, κύριος Αριστείδης. Παραμένει εκεί μόνο και μόνο για να ταΐζει τις γάτες. Δεξιά, το φορητό μανάβικο του κυρ Νίκου στους δρόμους της χιονισμένης Πίνδου. Αριστερά, ο μανάβης Νίκος Αναστασίου με τον μεγάλο γιο του, Κώστα, και τη γυναίκα του, Σοφία, ποζάρουν μαζί με την επιχείρησή τους

µε λέξεις και εκφράσεις που µπορεί να µην τις καταλαβαίνουµε αµέσως, είναι όµως ωραίες. «Η αρκούδα ωργιώται για το αρκουδάκι της» (ωρύεται που έχασε το παιδί της). «Ο καιρός βαµπίριασε» (είναι τροµαχτικός, σαν βαµπίρ). «Θα δέσω το µαντίλι µπερέτα» (στο κεφάλι, κατά τον γαλλικό µπερέ). «Πώς είναι ο αργυράκος σου;» (ποια είναι η οικονοµική κατάστασή σου; – κατά τα αργύρια). Αρχικώς, ο ∆. Κουτσιαµπασάκος ήθελε απλώς να κινηµατογραφήσει ένα από τα µονοήµερα ταξίδια του µανάβη. Οταν το έκανε, όµως, είδε ότι τα πράγµατα που συµβαίνουν γύρω από

τον µανάβη ήταν πολύ σηµαντικά. Αποφάσισε να δει το ίδιο ταξίδι µέσα από την κυκλικότητα ενός έτους, άρα σε τέσσερα ταξίδια, ένα για κάθε εποχή (το υλικό του ξεπερνά τις 80 ώρες). Εισαγωγή σε κάθε κεφάλαιο ένα τραγούδι του κυρ Παναγιώτη, απίστευτη µορφή µε απίστευτη φωνή. «Τώρα τα χελιδόνια/ Τώρα οι πέρδικες/ Γλυκολαλούν και λένε/ Ξύπνα αγάπη µου» τραγουδά ενώ µπαίνει το καλοκαίρι. «Οι εποχές αλλάζουν και µαζί τους αλλάζει η φύση, αλλάζουν τα φρούτα αλλά και τα προβλήµατα των ανθρώπων, οι διαθέσεις τους» σηµειώνει

9

ο σκηνοθέτης. «Με τρόπο λιτό, εύστοχο και υπαινικτικό, οι κάτοικοι του χωριού µιλούν για πράγµατα που θα έπρεπε στην θέση τους να µιλούν επιστήµονες και ανθρωπολόγοι». Μεγάλο προτέρηµα του ντοκυµαντέρ είναι ότι δεν υπάρχει ούτε µια συνέντευξη κατοίκου. Ούτε βλέπουµε ποτέ τον φακό να «εισβάλλει» σε σπίτια. Ο σκηνοθέτης παρέµεινε στην αυστηρή καταγραφή των καταστάσεων µέσα από τις εναλλαγές των κατοίκων της Πίνδου και του µανάβη, από τις οποίες βγάζεις συµπεράσµατα για τα προβλήµατα και τις ανησυχίες, για το πώς βιώνουν τη ζωή.


Ο ΜΑΝΑΒΗΣ