Issuu on Google+

PRACA DYPLOMOWA Inwestycje Budowlane jako Rzeźby w Przestrzeni Publicznej

Rahim Blak Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie Wydział Malarstwa, 19 maja 2008

Promotor: prof. ASP Andrzej Bednarczyk Recenzent: Dr Kajetan Młynarski


Inwestycje Budowlane jako Rzeźby Użyteczności Publicznej

Spis treści:

Wstęp

3

Rozdział 1.

8

Wcześniejsze realizacje, które doprowadziły mnie do pracy nad „Inwestycjami Budowlanymi, jako Rzeźbami Użyteczności Publicznej”

Rozdział 2.

12

Co możemy określid rzeźbą użyteczności publicznej?

12

Raedy Made w przestrzeni publicznej

13

Architektura. Składnik dzieła

14

Rozdział 3.

14

32 DOMY = 32 DZIEŁA

Rozdział 4.

17

Artysta Buduje Meczet

Rozdział 5.

20

Folia Concept Club na 14 miejscu w rankingu najlepszych klubów w Polsce wg tygodnika „Wprost”.

Rozdział 6.

22

A priori sztuki

Ilustracje

25

2


Inwestycje Budowlane jako Rzeźby Użyteczności Publicznej.1

Czyli o tym, jak moje symboliczne działania angażują realne podmioty polityczne, religijne i biznesowe.

Wstęp

W przedstawionych projektach artystycznych (niżej opisanych) będących treścią pracy dyplomowej, czyli w pochodzie „rzeźb publicznych”, oraz innych tylko zasygnalizowanych, wskazuję na rolę artysty w „budowaniu” krajobrazu miasta i „kreowaniu” świadomości społecznej2. Koncepcja nadawania sensu i historii inwestycjom poprzez działania symboliczne, nie jest jedynie elementem dodanym, ale ma znaczące przełożenie na strategię oraz dalsze funkcjonowanie i prosperowanie naznaczonych artystycznym rytuałem obiektów użyteczności publicznej. Takie są realne skutki moich koncepcji artystycznych, natomiast główną intencją w podejmowaniu tych działao jest rozwój myślenia i funkcjonowania inwestorów. W efekcie prowadzi to nie tylko do poprawy ich działao operacyjnych, ale i ku polepszaniu budowanego przez nich świata. Kolejnym celem jest przedstawienie i wprowadzenie w życie nowej praktyki artystycznej, wprowadzenie nowego funkcjonowania artysty, artysty jako czynnika inwestycyjnego, oraz upowszechnienie nowych pól eksploatacji sztuki. Za tym idzie również zmiana myślenia o strukturze samego rynku sztuki, krytyka jego archaicznej struktury i prezentowanie sposobu niekonwencjonalnego uczestnictwa artysty w procesach inwestycyjnych. Artysta nie sprzedaje już dzieł, ale sprzedaje koncepcje i handluje sztuką nie jako obiektem, ale jako znaczeniem, jako prestiżem, jako autorytetem.

1

Rzeźba Użyteczności Publicznej: (termin autorski) Kompilacja terminów wywodzących się z nomenklatury artystycznej i gospodarczej. Zamiennie używam: rzeźba publiczna lub rzeźba w przestrzeni publicznej. 2 Słowa krajobraz nie należy mylić z landszaftem (pogardliwie-żartobliwe określenie obrazu przedstawiającego krajobraz). Krajobraz to projekcja rzeczywistości w przestrzeni, ale nie tej, w której się poruszam, ale tej, którą tworzę.

3


Folia to pozornie jeden z typowych, miejskich klubów, ze szklanymi blatami, długim barem i kiepską muzyką house w weekendy. Tak naprawdę, to jedno z pól bitwy Rahima Blaka. Jedna z zaanektowanych, zmienionych i zawłaszczonych przez niego na własny użytek przestrzeni. Jakub Żulczyk, Nie ma sztuki, jest tylko Rahim Blak, „Exklusiv”, marzec 2007

Meczet pod Wawelem” - doniósł w poniedziałek „Dziennik”. O pomyśle wybudowania Centrum kultury islamu w Krakowie poinformował też "Dziennik Polski". Z obu artykułów można się dowiedzied, że w sąsiedztwie placu Na Stawach miałoby stanąd centrum kultury islamu Al-Fan (...). Tymczasem pewne w tej sprawie jest to, że mamy do czynienia z kolejną akcją artystyczną Rahima Blaka. Szymon Jadczak, Małgorzata Wach, Meczet w Krakowie, czyli wszystko jest sztuką, „Gazeta Wyborcza”, 23.10.2007

Chcemy zrealizowad promocję i sprzedaż inwestycji mieszkaniowej przez wytworzenie wartości dodanej - działaniami artystycznymi. Uznając osiedle za dzieło sztuki – znacznie przekroczymy

wartośd

rynkową

domów,

zdobędziemy

tytuł

najlepszej

inwestycji

mieszkaniowej w Krakowie i prestiż dewelopera. Zbigniew Woźnowski, Supremum Group, Siedlisko Niepołomice jako Rzeźba w Przestrzeni Publicznej, luty 2008

Wszystko rozpoczynam od stworzenia areny, na której dochodzi do prawdziwej dyskusji z udziałem przedstawicieli poszczególnych środowisk. Artysta jest dla mnie przede wszystkim pierwszym poruszycielem, inicjuje efekt domina.

Na arenie swojego dzieła, integruję podmioty z różnych środowisk i różnych profesji, silnie osadzone w realiach świata polityki, biznesu oraz religii. Realizując cele zaproszonych podmiotów, badam zasięg i siłę oddziaływania artysty w sferze społecznego dialogu i w przestrzeni publicznej. Parateatralne i symboliczne działania oraz artefakty funkcjonujące w przestrzeniach wystawienniczych pociągają za sobą bezpośrednie konsekwencje społeczne, doprowadzając do urzeczywistnienia tematów, które podejmuję. Wszystkie konsekwencje zainicjowanej przeze mnie fali zdarzeo wchodzą w skład tworzonego przeze mnie spektaklu. Różnica pomiędzy moim „spektaklem społecznym” a „społeczeostwem 4


spektaklu”, o którym pisał Guy Debord3, zasadza się na obranej przeze mnie pozycji reżysera oraz na samoświadomości moich „żywych aktorów”, którzy wiedząc, w czym uczestniczą, pozostają sobą. Mój spektakl zawsze równolegle rozgrywa się w strukturze dzieła sztuki i w przestrzeni społecznej. Żywi aktorzy mojego spektaklu realizują właściwe sobie cele (komercyjne, duchowe, ideologiczne), ale pod rygorem powstającego dzieła sztuki. To właśnie wykorzystywany przeze mnie do osiągania celów pozaartystycznych immunitet artysty i narzędzia sztuki skłaniają do rozpatrywania moich działao w kategoriach sztuki. Powstaje wrażenie, że wykorzystuję sztukę. Ale to właśnie sztuka pobudza, stymuluje, legitymizuje, spełnia marzenia. Jest motorem, a nie narzędziem. Chcę byd sprawcą wydarzeo, a nie komentatorem, nie interesuje mnie samo odkrywanie, ale bardziej inicjowanie, faktyczne wpływanie na rzeczywistośd. Żywiąc podobne przekonanie i pamiętając o intensywnej społeczno-politycznej działalności prowadzonej przez Beuysa w latach siedemdziesiątych, Rahim Blak bada, w jaki sposób artysta, jako członek społeczeostwa, może naprawdę działad. Kluczowa w jego projektach jest interakcja, polegająca na intensywnych spotkaniach z wiernymi, inwestorami, urzędnikami, klubowiczami. Taki sposób angażowania się artysty wynika stąd, że nie tworzy on dzieła komentującego problem społeczny albo publiczny w enklawie galerii. Czym innym jest bowiem wyjście sztuki na ulicę, czym innym wejście w strukturę społeczną i przestrzeo publiczną. Marta Raczek, fragment referatu O inicjatywie wybudowania Centrum Kultury Islamu Al-Fan, czyli o sztuce, która może naprawdę działad, UJ, 24.10.2007

Rangę moich eterycznych działao sankcjonują powstające w ich konsekwencji budynki, które określam swoimi „Rzeźbami Użyteczności Publicznej”. Każdy z budynków jest finalnym elementem spektaklu, artefaktem i jednocześnie obiektem użyteczności publicznej. W świadomości zbiorowej utrwalają się jako „pomniki sprawczej mocy sztuki”. Dzięki zdeterminowanej postawie poruszyłem fatalistyczny Świat Muzułmaoski do prac nad budową Meczetu w chrześcijaoskim mieście.4 Firmę deweloperską skonfrontowałem

3

Guy Debord, Społeczeństwo spektaklu oraz rozważania o społeczeństwie spektaklu, tłum. Mateusz Kwaterko, PIW, Warszawa 2006. 4 http://www.krytykapolityczna.pl/Patronaty/Po-co-Centrum-Kultury-Islamu-w-Krakowie/menu-id-1.html; http://www.dziennik.pl/wydarzenia/article44240/Pod_Wawelem_stanie_meczet_.html; http://www.arabia.pl/smf/index.php?topic=5545.15; http://www.krakowpost.com/pdf/Issue_24_small.pdf

5


z Narodową Galerią Sztuki Zachęta, podnosząc budowane przez nią osiedle do rangi dzieła sztuki.5 W kontekście kultury kawiarnianej wykorzystałem etos artysty do prosperowania klubu nocnego.6

Obecnie w Krakowie powstają: kompleks 42 domów jednorodzinnych „Siedlisko Niepołomice”, Centrum Kultury Islamu Al-Fan, którego centralnym elementem jest pięciokondygnacyjna świątynia, oraz klub muzyczny Folia Concept usytuowany w XIII wiecznych piwnicach przy Rynku Głównym w Krakowie. Kluczową jest owa symboliczna i jednocześnie realnie stymulująca rola artysty, nie zaś rola wykonawcy. Właściwe podmioty i grupy społeczne, tak jak kolejne klocki domina, przejmują impet pierwszego klocka i przekazują go dalej.

W przedstawionych projektach artystycznych (niżej opisanych), posługuję się kilkoma sztandarowymi dla postmodernizmu praktykami, wymienianymi za Mikiem Featherstonem7, czy Michałem Pawłem Markowskim8: aby zobrazowad rolę artysty w „budowaniu” krajobrazu miejskiego9, Po pierwsze. Hiperrealnośd. Wszystkie moje działania parateatralne i symboliczne, przedstawiają się jako realnie odbywające się na płaszczyźnie społecznej, gospodarczej, czy geograficznej. Dla obserwatora nieznającego tajników sztuki, wszystkie moje działania artystyczne w sferze publicznej wyglądają nie jak inicjatywy artystyczne, a społeczno – kulturowo – gospodarcze. Po drugie. Zatarcie granicy pomiędzy realnością i jej obrazem10. Chociaż moje działania pełnią funkcję „obrazu hiperrealnego”11, to są jednocześnie prawdziwymi wydarzeniami, np: klub muzyczny Folia, chociaż jest rzeźbą, hiperrealistycznym dziełem sztuki, to jednocześnie naprawdę zajmuje ważną pozycję na mapie polskiego clubbingu. Osiedle domów jednorodzinnych w Niepołomicach, chociaż jest największą „rzeźbą 5

„Inwestycja mieszkaniowa jako rzeźba w przestrzeni publicznej” w ramach wystawy zbiorowej Inne miasto, inne życie, Narodowa Galeria Sztuki Zachęta, Warszawa 2008 Kuratorzy Joanna Sokołowska i Benjamin Cope 6 Joanna Weryńska, Żeby wejść do Folii, trzeba mieć naprawdę tupet, „Polska Gazeta Krakowska”, 19.03.2008r.; Piotr Marecki, Plotka o… Potrzebie przywódcy w Krakowie, „Gazeta Wyborcza”, 16.11.2006. 7 Mike Featherstone, Postmodernizm i estetyzacja życia codziennego, [w:]Postmodernizm. Antologia przekładów, red. Ryszard Nycz, Kraków 1996. 8 Michał Paweł Markowski, Krótka encyklopedia postmodernizmu, [w:] Postmodernizm.,Teksty polskich autorów, red. M. A. Potocka, Kraków, 2003. 9 Słowa krajobraz nie należy mylić z landszaftem (pogardliwie-żartobliwe określenie obrazu przedstawiającego krajobraz). Krajobraz to projekcja rzeczywistości w przestrzeni, ale nie tej, w której się poruszam, ale tej, którą tworzę. 10 Jean Baudrillard, Symulakry i symulacja, Warszawa 2005. 11 Obraz hiperrealny w znaczeniu filozoficznym, nie mylić z hiperrealizmem jako kierunkie

6


publiczną”, to spełnia wszystkie standardy komfortu życia rozwijających się krajów UE. Krakowskie Centrum Kultury Islamu Al-Fan, chod w świadomości zbiorowej zapamiętane zostanie jako inicjatywa artystyczna, stanie się jedyną oficjalną enklawą krakowskich muzułmanów. Wszystko to, co w obrębie moich działao artystycznych dzieje się naprawdę, zostało też tak przygotowane, żeby widzowie mogli temu przyglądad się tak jak spektaklowi teatralnemu. Po trzecie. Świadomośd tła i dystans.. Swobodnie operuję kontekstem i dobieram społeczno kulturowe tło na potrzebę mojego dzieła sztuki. Żongluję własną biografią i dobieram do niej fakty z rzeczywistości, np. nie ma meczetu w Krakowie, ale jest coraz więcej muzułmanów, coraz więcej kebabów, coraz większy rozwój gospodarczy. Korzenie muzułmaoskie pozwalają mi skutecznie wniknąd w tą strukturę społeczną. Posługując się tymi faktami można zainicjowad powstanie meczetu. Ludzie zaczynają wierzyd w jego powstanie, angażowad się, pomagad. Stwarzam sprzyjający kontekst. Skuteczne w budowie muzułmaoskiej świątyni w chrześcijaoskim mieście okazało się to, że artysta jako jedyny członek społeczeostwa nie faworyzuje i nie reprezentuje żadnej grupy społecznej, co dało szansę, że Centrum Kultury Islamu stanie się oazą potrzeb ogólnoludzkich.

W przełożeniu na moją aktywnośd twórczą: nie projektuję budynku, nie wykonuję stiuków czy innych elementów dekoracyjnych, nawet nie wykonuję rzeźby, nie maluję obrazu, nie jestem autorem filmu, który opowiada o moich akcjach, (prawa autorskie mają telewizje, dziennikarze itd.). Ja tworzę mentalną i materialną obecnośd! Sklejam gotowe znaczenia, symbole. Pobudzam aktywnośd bohaterów. Tworzę spektakl z żywych aktorów. Niejako „namaszczam”, przez wprowadzenie w obszar sztuki.

Literatura modernistyczna przyjęła kierunek epistemologiczny, starając się jak najwierniej opisad świat. Z czasem okazało się jednak, że „nowoczesny” eksperyment pokazuje odległośd poszczególnych konwencji literackich od prawdy. Tym samym cała dotychczasowa sztuka zostaje poddana w wątpliwośd jako nieprawdziwa. Dopiero mając świadomośd konwencji i co jakiś czas przypominając o niej odbiorcy, można stworzyd coś bliskiego istocie rzeczy. Z tego przekonania wyrosła postawa postmodernistyczna, którą cechuje wystawianie rzeczy na próbę w zmienionych realiach.12

12

Jean-Francois Lyotard, Odpowiedź na pytanie: co to jest postmodernizm?, [w:] Postmodernizm. Antologia przekładów, red. Ryszard Nycz, Kraków 1996.

7


Rahim Blak sprawnie używa wszystkich przywilejów narratora. Jest „w”, jest „obok”, i jest „całkiem poza”. Jest zarówno uczestnikiem spektaklu, widzi wtedy bardzo ostro, jest obok swych bohaterów – marionet (jak anioł stróż, tuż za głową, wtedy myśli z nimi wespół), bywa też daleko, by ocenid wszystko z lotu ptaka, widzi wtedy „tam i tu”. Jak na młodzieoca żongluje ludźmi całkiem nieźle, tak, że sam niekiedy czuję się opowiadaną marionetą i dobrze mi z tym. Mało tego, Blak sam opowiada również siebie, cierpi, zwłaszcza w obliczu konkretnej odpowiedzialności. Krzysztof Łabiniec, z eseju Tęsknota za Kantorem. Sfera publiczna jest dla mnie obszarem tworzenia reguł, a nie tylko obszarem manifestacji

artystycznej.

I

to

właśnie

tworzenie

nowych

strategii,

koncepcji,

czy przemodelowywanie dyskursu publicznego jest podstawowym zadaniem tych artystów, którzy chcą, aby ich sztuka naprawdę działała.

Rozdział 1.

Wcześniejsze realizacje, które doprowadziły mnie do pracy nad „Inwestycjami Budowlanymi, jako Rzeźbami Użyteczności Publicznej”

Serię prac z cyklu „XXXVII Wystawa Indywidualna”, na którą złożyły się reportaże telewizyjne, artykuły prasowe i dyplomy ukazujące dokonania okrzykniętego „cudownym dzieckiem”13 - młodego Rahima, oparłem na rewizji własnej biografii w celu konstruowania mitu artysty. Rodzinne archiwum posłużyło za kopalnię artefaktów. Jednym z nich były nagrania z moich małoletnich wystaw, organizowanych dla uchodźców z Kosowa w czasie konfliktów na Bałkanach w latach 90-tych (miałem wówczas 15 lat). Wystawy obrazów zamieniły się w manifestację uczud patriotycznych. Przyjmowałem gratulacje od swoich rodaków oraz Polskiego Czerwonego Krzyża. Na przemówieniu otwierającym jedną z nich, padły słowa Dr. Ganiego Zeki, wówczas partyzanta, że Wyzwoleocza Armia Kosova to nie tylko armia i karabiny, ale przede wszystkim sztuka Rahima. Materiał poddany recyklingowi

13

M.in. Józef Baran, Radość Malowania, „Dziennik Polski”, 06.04.1998 Magdalena Niemyska, Malarstwo – moja miłość, „Dziennik Zachodni”, 19.09.1998 Sefer Musliu, A po lind Pikaso Shqiptar [Czy narodził się Albański Picasso], 31.12.1998, „Fakti” Sefer Musliu, Rahimi i vogël – piktor i madh në Poloni [Mały Rahim – wielki artysta w Polsce], „Bota Sot”(Skopie), 29.07.2000. Magdalena Drohomirecka, „9½ program reporterów - Rahim”, TVP S.A. 1998

8


w 2006 roku zdradza uwikłanie sztuki w politykę. Od tej pory na arenie swoich dzieł, z premedytacją integruję sztukę z polityką oraz badam zachodzą między nimi interakcję. Rozwinięciem tego wątku stał się happening „Święty Obraz Kaaba” (2006r.). Sztuka jest Potęgą, słowa te padły w czasie uroczystości zawieszania obrazka świętego miejsca muzułmanów - „Mekki”, w Muzeum Narodowym w Sukiennicach. W wygłoszonym wówczas przemówieniu dr Gani Zeka stwierdził, że ten mały obrazek, (który narysowałem jako 11 letnie dziecko) może stad się symbolem wejścia Turcji do Unii Europejskiej i początkiem drogi, która doprowadzi do budowy meczetu w Krakowie. Żadna wojna, żadna bitwa, żaden przywódca, nie zdołałby zawiesid świętego miejsca muzułmanów w Muzeum Narodowym, w samym sercu Krakowa. To potrafi tylko Artysta. Przemówienie to zainspirowało mnie do podjęcia wątku z meczetem, zaś konsekwencją i poszerzeniem tych doświadczeo stało się wpisanie meczetu w poczet innych, zainicjowanych przeze mnie budynków użyteczności publicznej, które naznaczone gestem artysty, traktuję jako swoje rzeźby w przestrzeni publicznej. Inną prekursorską pracą w stosunku do tych, które realizuję aktualnie, jest projekt „Kocham Swoje Miasto”14, prezentowany w galerii Outpost, w Norwich15 (Anglia, 2006r.). Wymyśliłem, że swój pawilon wystawowy wykorzystam do tego, żeby promowad Kraków. Po raz pierwszy wykorzystałem immunitet artysty w interesach pozaartystycznych. Poszedłem do prezydenta miasta, złożyłem projekt, powiedziałem, że mam pomysł polegający na świadomym i jawnym „wykorzystaniu” galerii, który polega nie na pokazywaniu dzieł sztuki, ale wypromowaniu tam Krakowa. Całą tę wystawę przygotował mi Dział Promocji Miasta przy ul. Brackiej. Na wystawie zaprezentowałem foldery reklamowe, ulotki i przewodniki po Krakowie, wielką mapę jego starówki, oficjalny film promocyjny, oraz banery reklamowe „najdroższych adresów”: Hotel Copernicus, Restauracja Pod Różą i Pasaż Handlowy 13, a także informację o honorarium za każdy z nich – 1000₤ (5856pln). Pod wizerunkiem Katarzyny Likus, czytamy: Chod w kieszeni trzyma pół Krakowa, by pod przykrywką dzieł sztuki wedrzed się ze swoimi hotelami do galerii i muzeów w Anglii, potrzebowała jednak artystycznej przepustki Rahima Blaka. Liczne artykuły prasowe oraz internetowe informujące o fali turystów, którzy dzięki wystawie odwiedzili Kraków i o krezusach, którzy promują się w muzeach za przysłowiowe

14

Rafał Romanowski, Sprytny sposób na promocję, „Gazeta Wyborcza Kraków”, 209, 07.09.2006. East’s Desires [Marzyciele ze Wschodu], wystawa artystów z fundacji FAIT , Outpost Gallery, Norwich, wrzesień 2006. 15

9


grosze, to nadmuchane informacje potwierdzające jak duży oddźwięk może mied sztuka, puszczona na szerokie wody obiegu pozainstytucjonalnego. …tu mamy do czynienia nie tylko ze sztuką, ale i z przewrotnym marketingiem, który przekuwa się na konkretny efekt promocyjny dla miasta – cieszy się rzecznik prasowy prezydenta Krakowa Rafał Romanowski, Sprytny sposób na promocję, „Gazeta Wyborcza”, 07.09.2006 „Kocham Swoje Miasto”, to nie jest ironizujący tytuł. Gwoli wyjaśnienia: jestem zdeklarowanym artystą krakowskim16, TU zdobywam artystyczne wykształcenie i TU kolejne zabiegi demitologizacji, których się podejmuję, znajdują swoje pole działania. Praca traci oczywistośd ironii, kiedy okazuje się, że Moje Miasto, to miasto przeze mnie zawłaszczone, to realne, konkretne miasto, w którym miejsca moich happeningów i ich uczestnicy modyfikują swoje znaczenie i wymowę. Trudno już będzie określid, czy ostateczną historią tych miejsc będzie ta sprzed, czy ta po moim happeningu. Podczas prowadzanych na obszarze płyty Rynku Głównego w Krakowie wykopalisk (happening

2005)

podrzuciłem

pracującym

tam

archeologom

swoje

rzeźby

„prehistorycznych” baków motocyklowych. Do projektu zaprosiłem archeologów, którzy sporządzili rysunki schematyczne i opisali znaleziska. …Prehistoryczne baki były skorupiakami, miały budowę białkową, dlatego ich skamieliny zbudowane są z wapienia i kaolinu. W średniowieczu baki były chętnie hodowane, stały się cennym towarem handlowym, można je było kupid w krakowskich Sukiennicach.17 Proces zakopania baków „na wieki” pod płytą Rynku, poprzez zastosowanie karykatury, demitologizuje ją i uwalnia od ciężaru symboliki, lecz z drugiej strony naznacza ją etosem artysty. Kraków, to moje ukochane dzieło, w którym tworzony przeze mnie Krajobraz, staje się

oficjalny po poddaniu go kolejnym zabiegom demitologizacji. O projekcie Kocham Swoje Miasto, Rahim Blak (23l) Kulminacją powyższych działao stał się „spektakl” o krajobrazie kulturalnym Krakowa, który przygotowałem na potrzebę reportażu francusko-niemieckiej telewizji „Arte”. Odwiedzane przez telewizyjną ekipę obiekty i instytucje podporządkowałem własnej sztuce. Podziemia Rynku Głównego okazały się magazynem moich dzieł (zakopanie baków podczas 16

Pojęcie artysty krakowskiego w środowiskach awangardowych postrzegane jest negatywnie; tzw. garb krakowski. 17 Rahim Blak, Z poważaniem Rahim Blak - Wykopaliska i względność czasu, „Dziennik Polski”, 21.03.2007

10


remontu płyty Rynku Głównego). W Muzeum Narodowym w Sukiennicach jedyną wtedy wiszącą pracą był namalowany przeze mnie w dzieciostwie obraz - Kaaba (usunięcie Matejki na czas remontu Sukiennic). Sensacją w gmachu głównym przy Al. 3-go Maja stało się podstępem wniesione dzieło (wykorzystałem prawo o ruchu przepustowym muzealiów, zabraniające wynoszenia dzieł). W Akademii Sztuk Pięknych rozliczni studenci tworzą pod tym samym nazwiskiem (Rahim Blak). A swój klub zlokalizowałem pomiędzy Kantorem (Krzysztofory) i Skrzyneckim (Piwnica pod Baranami), wieszcząc siebie przywódcą artystycznym na ich miarę.

Sukiennice, Hotele, Płyta Rynku Głównego – Artysta swoją aktywnością tworzy wartośd dodaną tych miejsc – ich nową historię i ducha. Domeną działania artysty jest więc wyobraźnia i wybór. Sytuacjoniści postulowali zastosowanie wyobraźni do bezpośredniego przekształcania rzeczywistości, sugerując nowy rodzaj kreatywności, która zaczyna się tam, gdzie "sztuka" się skooczyła. Reportaż telewizji „Arte” obejrzały tysiące ludzi za granicą nieznających pierwotnej, niesfałszowanej historii tych miejsc, a moi rodacy usunięcie Matejki z przestrzeni Muzeum Narodowego potraktowali symbolicznie, a nie praktycznie. Cały eksperyment odwołuje się do podstawowej zasady postmodernizmu – czyli zatarcia granicy między hiperrealnością i rzeczywistością. Zacieram tę granicę, żeby zmienid status tych miejsc. W mojej głowie narodziła się myśl o ich przeobrażeniu w rzeźby w przestrzeni publicznej. Apetyt na ich zawłaszczenie pojawił się dopiero w czasie realizacji projektu, więc było za późno. Nie zainicjowałem rytuału artystycznego. Nie stworzyłem odpowiedniego kontekstu, areny, spektaklu. Przykładem są Sukiennice, które w trakcie prac nad projektem „Święty Obraz Kaaba” zbliżyły się do statusu rzeźby. Praca nosiła roboczy tytuł Axis Mundi, czyli Sukiennice jako pępek świata18. Wokół tego pępka muzułmanie krążą jak wokół Kaaby w Arabii Saudyjskiej. Okazało się, że Sukiennice magią obecności zaproszonych muzułmanów i siłą perswazji telewizji „Arte” zostały naznaczone etosem artysty, jednakże nie mogły zostad wyłonione jako rzeźba (artefakt), bo ciężar ich przynależności do instytucji Muzeum Narodowego miał niepomierną przewagę. Efekt naznaczenia etosem był krótkotrwały i jego jedynym nośnikiem pozostała dokumentacja. Po zakooczeniu happeningu Sukiennice pozostały nienaruszone. Niewiele brakowało płycie Rynku Głównego, aby stała się moją rzeźbą publiczną, gdyż pod nią znajdują się dziś moje rzeźby. Swój pierwotny zamysł zrealizowałem, ale na więcej 18

Rahim Blak, Z poważaniem Rahim Blak – Axis Mundi, „Dziennik Polski”, 30.03.2007

11


zabrakło już interakcji z firmą odpowiedzialną za modernizację płyty Rynku Głównego, moja inicjatywa nie miała również wpływu na kształt inwestycji, a na Rynku nie ma nawet upamiętniającej wydarzenie tabliczki.

Rozdział 2.

Co możemy określid rzeźbą użyteczności publicznej? Aby inwestycję budowlaną określid swoją rzeźbą, wkraczając w sferę publiczną, muszę jednocześnie wynegocjowad to, co ważne dla podmiotów pozaartystycznych (muzułmanów, deweloperów, polityków), a przede wszystkim to, co istotne dla sztuki. Artysta inicjuje, stymuluje lub legitymizuje powstawanie inwestycji. Nie sposób jednoznacznie określid, jaka ma byd „czynnośd” artysty w „budowaniu” inwestycji mieszkaniowej, meczetu, klubu muzycznego, ponieważ nie zajmuje on przypisanej sobie roli, nie projektuje, nie maluje, nie rzeźbi. Artysta dokonuje zatem „aktu namaszczania”, „błogosławi” inwestycje poprzez „podnoszenie ich do rangi dzieła sztuki”, czego przykładem było wprowadzenie inwestycji do galerii (osiedle w Narodowej galerii Zachęta, czy hotele w Outpost Gallery w Anglii). Innym przykładem jest tworzenie historii wokół inwestycji. Klub Folia usytuowany jest dokładnie pomiędzy Krzysztoforami Kantora i Piwnicą Pod Baranami Skrzyneckiego, co nasuwa myśl o nowym artystycznym przywódcy Krakowa – pisał Piotr Marecki. Artysta legitymizuje również inwestycje budzące kontrowersje, tak jak za sprawą rytuału artystycznego prowadzącego do powstania meczetu w katolickim mieście. Gest artysty jest gwarancją, że nie chodzi tylko o religię, która może kojarzyd się z interesami pewnej grupy społecznej i rodzid strach przed fanatykami. Ingerencja artysty nie jest więc warsztatowa, ale w jej procesie powstają liczne artefakty – mogące funkcjonowad w przestrzeniach wystawienniczych: wideo, makiety, plansze, szkice koncepcyjne.

Przechwycenie inwestycji do sanktuarium sztuki może odbyd się za sprawą intencji z jaką budynek/dzieło zostaje powołany do życia. Według nominatywnej definicji sztuki, jeśli wytwarzamy coś (w tym przypadku inwestycje budowlane) z intencją stworzenia dzieła, to dany wytwór jest bezwzględnie dziełem sztuki. Definicja ta, uniemożliwia wartościowanie 12


wytworów pod względem estetycznym, ale pozwala na wprowadzenie własnych kategorii takich jak: A). „Nowe pola eksploatacji sztuki” - zmiana oczekiwao podmiotów komercyjnych w stosunku do artysty, czyli nowe postrzeganie jego roli w kreowaniu przestrzeni publicznej. B). „Wyzwanie rzucone klasycznej rzeźbie” - czyli budynek użyteczności publicznej, jako nowa forma. C). „Siła i zasięg oddziaływania sztuki” - Badanie wpływu symbolicznych działao artysty na gospodarkę i społeczności. Np: wzrost wartości rynkowej mieszkao, doprowadzenie do budowy świątyni muzułmaoskiej w chrześcijaoskim mieście, czy etos artysty niezbędny do prosperowania klubu. D). „A priori sztuki” – funkcje sztuki i postrzeganie roli artysty przez środowiska pozaartystyczne.

Raedy Made w przestrzeni publicznej

Moje ready made będzie działało zgodnie ze swoim przeznaczeniem, będąc jednocześnie gestem artysty.

Budynki użyteczności publicznej, które określam swoimi rzeźbami, definiuję również jako rodzaj ready made w przestrzeni publicznej. Funkcjonują one podobnie jak fontanna Marcela Duchampa, czyli przedmiot codziennego użytku, zwyke produkowany masowo, który poprzez gest artysty wyławiający go z powodzi innych identycznych, otrzymywał nowy status, a umieszczony w kontekście galeryjno-wystawienniczym stawał się dziełem sztuki.19 Jednak ready-made Duchampa wchodząc w obieg sztuki przestawały już pełnid swoje wcześniejsze funkcje. Gest artysty powodował, że nikt już nie korzystał z pisuaru i nie suszył butelek na wybranej przez Duchampa suszarce. Idąc o krok dalej – moje ready made będzie działało zgodnie ze swoim przeznaczeniem będąc jednocześnie gestem artysty. Status takiego właśnie ready made, nazywanego rzeźbą w przestrzeni publicznej, który zachowuje swoją pierwotną funkcję, przedmiot uzyskuje dzięki rytualnej aktywności artysty.

19

Calvin Tomkins, Marcel Duchamp – Biografia, Warszawa 2001.

13


Architektura. Składnik dzieła

Obiektywnemu sposobowi myślenia architekta - przeciwstawiam subiektywny sposób myślenia artysty. Projekt architektoniczny pozostawiam bez zmian, ale tworząc koncepcję budynku, zmieniam jego znaczenie. Artysta „postkonceptualny”20 ma możliwośd bardzo specyficznej relacji z architekturą. Jest to relacja, czy wpływ diametralnie różny od wpływu sztuk plastycznych na architekturę. Artysta konceptualny, ceniący sobie tradycję „ready made” niejako przywłaszcza sobie architekturę, mniejsza o to czy już istniejącą, czy mającą dopiero powstad. „Odbiór budynku” za sprawą odmiennych intencji u artysty i u architekta, rozszerza znaczenie budynku, który pozostaje budynkiem, ale traci autonomicznośd architektoniczną. Staje się publiczną rzeźbą artysty, wyrazem idei sprawczej mocy sztuki i artysty pierwszego poruszyciela. Kwestia samego projektu architektonicznego jest oddzielnym polem popisu specjalistów branżowych – architektów. Architektura staje się składnikiem przepisu na dzieło sztuki, które przyrządzam. Wartośd architektoniczna samego projektu może byd bardzo wysoka, jednakże nie wpływa to znacząco na wartośd projektu artystycznego. Odmienne intencje artysty i architekta generują odmienne kategorie oceny. Jakie są to kategorie w kwestii architektury, tego nie trzeba w tym miejscu tłumaczyd. W kwestii budynku jako „rzeźby publicznej” tą kategorią jest kreacja oraz stopieo, w jakim artyście udało się dokonad zamiany znaczenia ze znaczenia budynku na świadectwo woli i koncepcji artysty.

Rozdział 3.

32 DOMY = 32 DZIEŁA Osiedle domów jednorodzinnych przy ul. Ples w Niepołomicach jako rzeźba w przestrzeni publicznej

Skutki stosowanej przeze mnie praktyki artystycznej możemy zaobserwowad w odniesieniu do inwestycji budowlanej „Siedlisko Niepołomice”21 - osiedla 42 domów

20

Artysta Postkonceptualny to taki, który posługuje się konwencją sztuki konceptualnej, zachowując świadomość konwencji, wykorzystując ją jako element gry. 21 Proj.. arch. osiedla domów jednorodzinnych z infrastrukturą techniczną: 3d architekci sp z o.o.: arch. Witold Padewski, arch. Paweł Koperski, arch. Leszek Morys, arch. Paulina Pielaszkiewicz we współpracy z mgr inż.

14


jednorodzinnych powstających na terenie rezerwatu przyrody – Puszczy Niepołomickiej, 20km na wschód od Krakowa.

Zwracając się do mnie deweloper stwierdził, że zbudował dotychczas 2 tys. domów, a teraz chce już stworzyd „coś wielkiego”. Obserwuję zmianę oczekiwao podmiotów komercyjnych w stosunku do artysty. Współpracuję z różnymi firmami kreatywnymi m.in. agencją reklamową Supremum Group oraz firmą Goldberg & Son zajmującą się kreatywną sprzedażą, w celu wypracowywania nowych metod. Narzucam „artystyczną formę” tradycyjnej działalności operacyjnej dewelopera. Za sprawą rytuału artystycznego, typowe domy zostają podniesione do rangi dzieła sztuki, a to porusza serca snobistycznych klientów.

Praktyczne wykorzystanie gestu artysty przez deweloperów zostaje osiągnięte dzięki „koncepcji użytkowej”. Moja „koncepcja użytkowa” jest metodą na wcielenie w życie budynku jako rzeźby, dokładną instrukcją dla dewelopera, którego inwestycja ma wyrazid gest artysty.

Big Idea Dla osiedla domów jednorodzinnych przy ul. Ples w Niepołomicach Inwestor: Siedlisko Niepołomice Sp. z o.o.

Każdemu z domów przyporządkowuję jedno dzieło sztuki, tworząc „osiedlową” kolekcję współczesnej sztuki, polskich artystów młodego pokolenia, wg badao zaproszonego historyka sztuki, najciekawszych nazwisk artystów, którzy do czasu zakooczenia inwestycji (2010) nie ukooczą 30 roku życia, czyli urodzeni po roku 1980 – dzieła zostaną zakupione z budżetu inwestycji deweloperskiej. (Etap I: 32 domy = 32 dzieła). „Humanizacja” sfery inwestycyjnej poszerzona zostaje dodatkowo o monument 22 – rodzaj memento, wieży widokowej, która jest jednocześnie punktem informacji o kolekcji sztuki rozparcelowanej w poszczególnych domach; monument spełnia również funkcję architecture parlante23, opisującej ideę projektu i postawę artysty. Monument ma również za zadanie zdefiniowad bezpośrednie otoczenie, czyli budynki mieszkalne jako dzieło artysty

Beata Stępień, mgr inż. Tomasz Widuch (instalacje wod-kan), mgr inż. Piotr Zymon (melioracja), mgr inż. Piotr Miśniakiewicz (konstrukcje), mgr.inż marek Pyciak ( drogi). 22 Proj. arch. BudCud: mgr inż. arch. Michał Palej i mgr inż. arch. Mateusz Adamczyk 23 Eleonora Bergman, Nurt mauretański w architekturze synagog, Warszawa 2004.

15


w sferze publicznej, kulturowej, geograficznej, społecznej i gospodarczej, oraz stad się architektonicznym punktem ciężkości dla domów, które z założenia nie odstają od oczekiwao rynku mieszkaniowego, dlatego ich formę pozostawiam typową dla tego rodzaju inwestycji. W perspektywie kolejnych lat jest rozszerzenie osiedla o kolejne domy, wtedy kolekcja zacznie się powiększad, a znaczenie monumentu jako punktu ciężkości zacznie wzrastad. Kolejnym punktem jest katalog towarzyszący prezentacji projektu w galerii. Znajdą się w nim dzieła tworzące kolekcję; spełni jednocześnie funkcję folderu reklamowego, dystrybuowanego potencjalnym klientom w biurze sprzedaży nieruchomości. Istotnym artefaktem jest Makieta funkcjonująca w przestrzeni wystawienniczej, ale równocześnie wykorzystywana w procesie inwestycyjnym. Makieta staje się ikoną ze względu na swój potencjał praktyczny i symboliczny, jest niezbędna w budowie, ale też jest namacalnym dowodem, że budynek powstaje, dlatego jest szczególnie cenna dla środowisk przywiązanych do inwestycji. Ze względu na wartośd symboliczną przechowywana jest w bezpiecznych skrzyniach. Makieta jest kliszą budynku i własnością artysty, przypomina, że to on jest inicjatorem inwestycji. Częścią projektu jest Casus wystawienniczy „koncepcji osiedla” oraz prezentacja „osiedlowej” kolekcji w Narodowej Galerii Sztuki „Zachęta”. Pomysł wzbudził duże zainteresowanie wśród deweloperów, którzy nie mają wiele wspólnego ze sztuką, ale słyszeli o galerii Zachęta, której „prestiż”, podniesie wartośd rynkową inwestycji. Według instytucjonalnej definicji sztuki, sztuką jest to, co świat sztuki, czyli zajmujące się nią instytucje, uznają za sztukę na mocy intersubiektywnych opinii.24 Według tej definicji, osiedle uznane

będzie

dziełem

sztuki,

jeżeli

zafunkcjonuje

w

dyskursie

artystycznym,

co odbędzie się za sprawą tej wystawy. Snobistyczny potencjał sztuki to główne narzędzie inwestorów w sprzedaży domówdzieł. Nietypowośd takiego wyróżnienia wymaga odwagi kupującego towar o niepewnej wartości inwestycyjnej. Nie da się bowiem wyciągnąd wniosków z historii, czy taka inwestycja będzie korzystna, dlatego przypuszczam, że potwierdzi się teza, iż osoby zainteresowane kupnem tej inwestycji to ludzie biznesu lubiący ryzyko, sportowcy lubiący wyzwania, osoby bez kompleksów. Zakupią bardziej dzieło sztuki niż dom, dlatego, że nie myślą o ustatkowaniu, a o przygodzie, zyskają prestiż w swoim środowisku. Bartosz Krawczak, deweloper, „Goldberg & Son Real Estate Poland” 24

„Jakikolwiek artefakt może zostać dziś dziełem sztuki, jeśli tak zdecyduje <świat sztuki>”, definicja George’a Dieckiego, cyt.za: Jean-Luc Chalumeau, Historia Sztuki Współczesnej, Warszawa 2007.

16


Rozdział 4.

Artysta Buduje Meczet Inicjatywa artystyczna wybudowania Centrum Kultury Islamu AL-FAN w Krakowie (AL-FAN z arabskiego znaczy sztuka). Angażując się w ten projekt Rahim Blak dąży do stworzenia sceny, na której może dokonad się pojednanie. Sztuka to szansa dla muzułmanów i wyzwanie dla sceptycznych wobec wyznawców Allaha. Uniwersalne intencje sztuki stojące ponad wszelkimi podziałami politycznymi i geograficznymi, czynią ją skutecznym narzędziem w zrealizowaniu budzącego dziś

kontrowersję

przedsięwzięcia,

jakim

jest

budowa

muzułmaoskiej

świątyni

w chrześcijaoskim mieście. Jego sztuka jest wielką szansą, której nie można zmarnowad, ani roztrwonid! Referat Marty Raczek otwierający konferencję w sprawie budowy Centrum Kultury Islamu Al-Fan w Krakowie, UJ 24.10.2007 Proroczy okazał się akt zawieszenia obrazka Mekki w Muzeum Narodowym w Sukiennicach. Wtedy pierwszy raz padły słowa Meczet w Krakowie, przechwyciłem to natychmiast, prowokując do działania mniejszośd muzułmaoską. Zlecając wykonanie projektu architektonicznego wraz z zagospodarowaniem działki i wykonaniem makiety oraz symulacji 3D,25 całkowicie rozmyłem moje szczere intencje płynące ze sztuki, ponieważ tylko taka postawa umożliwia stworzenie sceny, na której dojdzie do prawdziwej dyskusji z udziałem przedstawicieli poszczególnych środowisk. Jako artysta reprezentujący jedyny wolny zawód, nie byłem zobligowany do zachowania proceduralnych kroków w realizacji takiego projektu. Sprawę potraktowano jednak bardzo poważnie, co świadczy o donośnym głosie artysty i o tym, że sztuka współczesna ma ogromny potencjał wykonawczy. Całą akcję uknułem jako rodzaj prowokacji do działania. Nie jest to jednak powszechnie rozumiana 25

Proj. arch. P. P. Granat:, mgr. inż. arch. Aleksandra Tchórzowska i mgr. inż. arch. Miłosz Saletra. O samym projekcie architektonicznym tak wypowiadają się jego autorzy: prosta bryła nawiązuje do sześciennej formy Al-Kaaby stanowiącej wspólne dziedzictwo wszystkich wyznawców i spadkobierców Islamu. Al-Fan to trzy strefy: otwarta przestrzeń parteru i poziomu -1, mieszcząca w sobie hol wejściowy i audytorium z foyer (będącym jednocześnie miejscem wystaw). Ponad strefą wejściową unoszą się poziomy +2 i +3, czyli kawiarnia, księgarnia, biblioteka i sala nauki języków, centrum informacji i dialogu, oraz dwie ostatnie kondygnacje z salą modlitwy, pomieszczeniami ablucji, biurem imama, kuchnią oraz ogólnodostępnym ogrodem na dachu. Najważniejsza ściana Al-Qibla skierowana na Mekkę jest obecna we wszystkich strefach. Pełni rolę akumulacyjną, co oprócz stabilności energetycznej obiektu ma silny wyraz symboliczny.(…) Pięciokondygnacyjna, prostopadłościenna bryła współgra z urbanistycznym porządkiem lokalizacji. Jednak każdy meczet zwraca się ku Mekce, dlatego wnętrze ulega dwóm przekształceniom: zmienia kierunek o 6° na południowy-wschód, a następnie obraca się o 16°40’ wokół przekątnej podstawy ustawiając całe wnętrze na linii łączącej dwa punkty: Kraków i Mekkę na kuli ziemskiej. (…) Al-Fan ma pełnić rolę „ambasady” kultury islamu. Program funkcjonalny przewiduje współpracę z uczelniami i instytucjami kulturalnymi. Stawia sobie za główny cel ochronę dóbr kultury i tradycji muzułmańskiej na terenie RP.

17


„prowokacja artystyczna”. Sztuka pobudza i porusza rzeczy, które wydają się niemożliwe do zrealizowania. To jest niezastąpiona rola artysty, który spełnia marzenia poprzez sztukę.

Od kilku lat Katarzyna Kozyra przekonuje, że „W sztuce marzenia stają się rzeczywistością”. Parafrazując tytuł jej projektu, postawid można tezę, że Rahim Blak sprawdza, czy marzenia stają się rzeczywistością poprzez sztukę. Karol Sienkiewicz, Warszawa – Wiedeo – Londyn – Tokio... Zdobywca Rahim Blak, magazyn artystyczny „Sekcja”, luty 2008

Kulminacją trwających przez 8 miesięcy mediacji, stała się konferencja inaugurująca projekt powstania w Krakowie Centrum Kultury Islamu Al-Fan przy Placu Na Stawach. Symboliczny wymiar miało odsłonięcie makiety przez artystę-inicjatora, które poprzedziłem swoim manifestem artystycznym. “Chcę byd bohaterem pozytywnym” - powiedziałem na zakooczenie dyskusji.

Z czego wynika potencjał artysty? - Z dawanej mu przez społeczeostwo możliwości podejmowania drażliwych kwestii. Pomysł owszem jest artystyczny, jednak Pan Rahim zaczął swoją mowę tak: „artysta się nie boi, wyraża swoje myśli odważnie i nie baczy na krytykę" i powiedział drugą ważną rzecz: „artysta buduje, buduje bez cementu i cegieł, ale jego pomysł inicjuje budowlę" i faktycznie dzięki jego pomysłowi powstała w ogóle ta inicjatywa.26 (www.arabia.pl)

Po konferencji powołano Fundację Instytut Kultury Świata Muzułmaoskiego, której głównym celem jest wybudowanie Centrum Kultury Islamu w Krakowie, oraz pozyskanie w tym celu funduszy. Nie mieliśmy zatem do czynienia „jedynie” z dziełem, czy manifestacją artystyczną tworzoną podczas konferencji i do niej się ograniczającą. Tego typu inwestycje finansowane są najczęściej przez kraje muzułmaoskie, w których interesie leży promowanie pozytywnego wizerunku islamu w krajach europejskich. Pomysłodawca chce tym projektem przyciągnąd uwagę inwestorów i zainteresowad nim społecznośd krakowską. Artysta buduje sprzyjający kontekst, by utorowad drogę inwestorom. Książę

Emir

Mohammed

Jabiry,

Prezes

Fundacji

“Instytut

Kultury

Świata

Muzułmaoskiego” 26

http://www.arabia.pl/smf/index.php?topic=5545.15

18


Mimo moich osobistych motywacji artystycznych, zdaję sobie w pełni sprawę i biorę odpowiedzialnośd za to, jakie konsekwencje może nieśd funkcjonowanie Centrum. Sztuka jest celem samym w sobie, ale ten cel nie może prowadzid do zachowao fundamentalistycznych. Rodzenie się takich pytao utwierdza mnie jednak w przekonaniu, że wkroczyłem w przestrzeo publiczną - naprawdę. (Rahim Blak, fragment przemówienia wygłoszonego na konferencji w sprawie budowy CKI AL-FAN, UJ, 24.10.2007).

W dniu 21 października 2007r. w związku z wyborami do parlamentu RP, tematem rozmowy była prawie wyłącznie informacja zawarta w Tygodniku Salwatorskim nr 42, ujęta w artykule „niespodzianka przy Placu Na Stawach”, o projekcie budowy Centrum Kultury Islamu AL-FAN. Zamiar Budowy na Placu Na Stawach Centrum Kultury Islamu, mieszkaocy tej najstarszej Dzielnicy Krakowa uważają za niedopuszczalny! Uważamy za swój obowiązek przedstawienie powyższego stanowiska oprotestowującego zamiar budowy Centrum. Anna i Zbigniew Machalica ze Zwierzyoca, mieszkaocy Dzielnicy VII w Krakowie

Prasa i szerszy odbiór wykazały, że tego rodzaju eksperyment nie może byd jeszcze dzisiaj przyjęty ze zrozumieniem roli jaką pełni w nim artysta: W ostatnich dniach w Krakowie gruchnęła informacja, że w mieście ma powstad meczet i centrum kultury islamu. Tymczasem cała akcja okazała się kolejnym artystycznym pomysłem Rahima Blaka, „Gazeta Wyborcza”27. Drodzy Paostwo, fakt, że inicjatorem powstania Centrum Kultury Islamu jest artysta, ma znaczenie fundamentalne! Bardzo szczegółowe określenie roli artysty przytaczane w tym tekście jest odpowiedzią na błędne interpretacje chociażby dziennikarzy, którzy podając informacje o CKI Al-Fan, zupełnie nie zrozumieli znaczenia tego, że inicjatorem budowy jest artysta współczesny. Może dlatego, że nie ma jeszcze pojęcia określającego twórców wywodzących się ze sztuk plastycznych, a niewątpliwie trudno zrozumied, w jaki sposób inicjatorem powstania „budynku” mógłby byd np. malarz, również określany

pojemnym

terminem

„artysta”.

Może

należałoby

używad

dłuższego

sformułowania: artysta działający w przestrzeni publicznej.

27

Szymon Jadczak i Małgorzata Wach, Meczet w Krakowie, czyli wszystko jest sztuką, „Gazeta Wyborcza” 23.10.2007

19


Rozdział 5.

Folia Concept Club28 na 14 miejscu w rankingu najlepszych klubów w Polsce wg tygodnika „Wprost”29.

Panuje przekonanie, że artystyczny Kraków potrzebuje przywódcy. Po 1989 roku wszystko puszczone zostało na żywioł, panuje bezhołowie, bałagan i burdel. Niejednokrotnie powtarza się, że najwyższy czas, by ten okres zakooczyd. Jednocześnie, kiedy mówi się o artyście, który mógłby stad się liderem, najczęściej pada nazwisko Pana Rahima Blaka, ojca założyciela grupy Folia Concept Jako Reaktywacja Spuścizny Rahima Blaka, w której skład wchodzą znamienite osoby, m.in. prof. Jacek Majchrowski, Katarzyna Janowska i prof. Wiktor Zin. Folia Concept usytuowana jest idealnie w połowie drogi między Krzysztoforami a Piwnicą pod Baranami, Ta lokalizacja zobowiązuje (na myśl przychodzi ranga liderów Kantora czy Skrzyneckiego). Piotr Marecki, Plotka o… Potrzebie przywódcy w Krakowie, „Gazeta Wyborcza”, 16.11.2006 Wszystkie konotacje związane z funkcjonowaniem Folii składają się na pojęcie Klubu jako rzeźby w przestrzeni publicznej. Klub Folia jako jedyna z przedstawionych rzeźb publicznych formuje się w procesie funkcjonowania. Etos artysty wymaga jego stałej opieki. Klub Folia jest pierwszą (2006r.) inwestycją30, dla której stworzyłem koncepcję użytkową, czyli metodę wyłonienia inwestycji z powodzi innych identycznych i nadanie jej statusu dzieła sztuki. Klub Folia Concept jako rzeźbę w przestrzeni publicznej, postrzegamy poprzez to, jak za jego sprawą artysta buduje powszechne mniemanie o sobie. Tworzy własną, wykreowaną przez siebie „pozycję”, a służą temu sojusznicy, procedury pracownicze i profil klubu31.

28

Folia Concept Club, Rynek Główny 30, 31–010 Kraków tel: (012) 423 26 52, www.foliaclub.pl, www.myspace.com/foliaconcept, info@foliaclub.pl 29 Agaton Koziński, Rzeczpospolita Klubowa, tygodnik „Wprost” Numer: 47/2007 (1300) http://www.wprost.pl/ar/117933/Rzeczpospolita-klubowa/?O=117933&pg=0 30 Klub Folia, Rynek Główny 30 w Krakowie, proj. budowlany, arch. Artur Jasinski, AJ – biuro architektoniczne; proj. wnętrz, arch. Jacek Czech, arch. Andrzej Kowalczyk. 31 Muzyka na co dzień i wydarzenia w klubie: electro, electropop, alternative, indiepop, synthetic pop, disco punk, 90’s. Duże zainteresowanie polską sceną elektro. Wystawy artystów sztuk wizualnych – performacnce’u, wideo artu, happeningu. Folia, to również Osiedlowy Dom Kultury FCC, w jego ramach od 11 kwietnia 2008 roku, będzie również działać jako Second Folia Club w świecie Second Life, dokładnie w tej samej lokalizacji, będzie można wypić wirtualne piwo i przez platformę Second Life uczestniczyć w imprezie, która równolegle odbywać się będzie w rzeczywistym klubie. ODK FCC to również Fryzjer Marcin, który na dancefloorze podczas imprezy obcina i modeluje za 4 martini i wiele innych atrakcji – stół ping pongowy, Szafa Grająca na Pen Drive, Open Decks – autorskie wynalazki Folii Concept.

20


Big Idea dla Bary Polskie Sp. z.o.o.32 Folia Concept Club oparłem na jego lokalizacji, wykorzystując kontekst dwóch największych postaci artystycznych Krakowa, które odeszły na przestrzeni poprzedniej dekady. Tadeusz Kantor i Piotr Skrzynecki zapisali się właśnie jako czołowe postaci na kartach historii krakowskiej bohemy artystycznej. Dokonuję mentalnego odnowienia tej „artystycznej bohemy” i reinkarnacji tych „czołowych postaci”, plasując nowy klub na pozycji „legendy”, a siebie na pozycji „artystycznego przywódcy”. Powołuję grupę „Folia Concept jako Formacja Artystyczna i Reaktywacja Spuścizny Rahima Blaka”33 z osób silnie niegdyś związanych z historyczną bohemą, a obecnie aktywnie uczestniczących w moich projektach. Jednymi z nich są Bracia Janiccy, kluczowi aktorzy w teatrze Cricot 2, którzy wspominając swojego mistrza wysnuli porównanie: Kiedy poznaliśmy Kantora, był od nas o 30 lat starszy, teraz poznaliśmy Blaka i on jest od nas o 30 lat młodszy. Tak, jak niegdyś Grupa Krakowska wokół Tadeusza Kantora, tak dzisiaj Grupa Folia Concept wokół Rahima Blaka koncentruje swoje działania. Każda z członkio i każdy z członków formacji odegrał inną rolę w budowaniu mojego życiorysu poprzez sztukę. Tak jak przepowiedział prof. Wiktor Zin: Tych wiele dróg, tych wiele strumyków, połączy się w jeden potężny nurt – jego artystycznej, dorosłej o-so-bo-wo-ści. W sercu klubu znajduje się lightbox ze zdjęciem formacji, a na murze kamienicy przy Rynku Głównym 30, widnieje tablica informacyjna: Folia Concept Club Bary Polskie Sp.z.o.o – Jedna z rzeźb w przestrzeni publicznej autorstwa Rahima Blaka, wymieniana obok Centrum Kultury Islamu i Osiedla w Puszczy Niepołomickiej. Złośliwi sytuują klub pomiędzy MacDonalds-em a komisariatem policji, i nazywają Folię „kapliczką Rahima”. Dla współwłaścicielki Klubu Folia, Ewy Janickiej, aktorki ze spektaklów Kantora, posiadanie klubu naznaczonego etosem artysty jest sposobem na przywrócenie wspomnieo minionych lat. Teraz, po śmierci Kantora, Janicka w mojej sztuce nadawania miejscom etosu artysty, odnajduje sens artystowski, utracony klimat bohemy i elitarnośd.

Grupa 16 osób z najróżniejszych środowisk miasta Krakowa tworzy osobliwy organizm. Poszczególne postaci jak: wspomniany już odkrywca talentu 11 letniego Rahima prof. Wiktor 32

Inwestor, Ewa Janicka, Iwona Satoła-Niemiec Grupa Artystyczna Folia Concept jako Reaktywacja Spuścizny Rahima Blaka to grupa kilkunastu, ważnych i wpływowych postaci, wspierających działalność Blaka. Znaleźli się w niej m.in.: prof. Jacek Majchrowski - Prezydent Miasta Krakowa, prof. Wiktor Zin – architekt, Gaweł Kownacki - kurator, Janusz Wiaterek - Komendant Główny Straży Miejskiej, Bracia Janiccy - aktorzy, jubilerzy, Dr Gani Zeka – polityk, Katarzyna Likus – mecenas, prof. Andrzej Bednarczyk – dziekan, promotor, Katarzyna Janowska - dziennikarka, Ewa Janicka - Aktorka, Krzysztof Łabiniec - Mistrz Ceremonii, Iwona Niemiec Satoła – kobieta biznesu, Wojciech Markowski - historyk sztuki, Sarmen Beglarian - kurator, Pan Ryszard - Wernisażysta. 33

21


Zin, Prezydent Miasta Krakowa Jacek Majchrowski, aktorzy teatru Kantora Cricot 2 Bracia Janiccy, Komendant Główny Straży Miejskiej, krakowska krezuska Katarzyna Likus, czy przywódca kosowskich Albaoczyków Gani Zeka, stanowią tło, na którym jaśnieje wschodząca gwiazda samozwaoczego artysty, przedsiębiorczego despoty obnażającego w swym działaniu przywódcze aspiracje. Uzupełnieniem mitu jest klubokawiarnia Folia Concept wpisująca się swoim położeniem w kontekst historyczny. Blak nie tylko nie odżegnuje się od zestawiania swoich dokonao z twórczością Kantora, ale świadomie i bezczelnie je stymuluje rozpuszczając na temat samego siebie liczne plotki, a tym samym zaskarbiając sobie grono wrogów, na których podobne porównania działają niczym płachta na byka.” Piotr Sikora, Nie ma sztuki, jest tylko Rahim Blak, Ogólnopolska Studencka Konferencja Naukowa - Kraków w Sztuce, Sztuka w Krakowie, 16.10.2007 Vademecum każdego pracownika Bary Polskie Sp.z.o.o. Każdy pracownik klubu zaopatrzony jest w procedury, w których obok instrukcji obsługi ekspresu ciśnieniowego, znajdują się podstawowe informacje o ojcu duchowym klubu: Jeżeli ktoś jest zainteresowany postacią Rahima Blaka, to staramy się odpowiadad na dociekania, nawet jeżeli petent jest podkurwiony. Przepisy zawarte w procedurach pomogą nawiązad podstawowy kontakt z klientem na tej płaszczyźnie. Najczęściej zadawane pytanie: Czy Rahim Blak to jedna osoba, czy kilka? Odpowiedz: Jedna, ale skupia wokół siebie wielu, którzy tworząc jego sztukę, stają się nim – tworzą pod jego nazwiskiem. Portfolio Rahima Blaka - Dysk E:\wizualizacjespecjalne

Rozdział 6.

A priori sztuki Bratając się z podmiotami pozaartystycznymi, wnikając głęboko w ich strukturę społeczną i spełniając ich oczekiwania, na pewno nie stanę się pupilkiem świata sztuki. Przez to mogę traktowad ją instrumentalnie. Zacieram swoje intencje. Kiedy na zbiorowej wystawie obok makiety Centrum Kultury Islamu zawisły zdjęcia nagiej kobiety, postanowiłem szczelnie zamknąd makietę w „świętej” skrzyni, prowokacyjnie mówiąc, że książę 22


z Casablanki wycofa się z inwestycji. Podczas wernisażu krytyk sztuki Anda Rottenberg zarzuciła mi, że przecież galeria rządzi się swoją autonomią.

„Czy to nie jest tak, że udaje ci się działad z deweloperami, z prezydentami miast, z biznesmenami, ale chyba gorzej wychodzi ci z instytucjami sztuki?”. Zapytał Piotr Marecki w wywiadzie udzielonym dla magazynu literackiego „Lampa” nr 5 (50) maj 2008. - Tylko wtedy, gdy sztuka wychodzi z galerii i naprawdę wchodzi w kontakt z innymi środowiskami, to mierzy się z nimi i zostaje poddana próbie. Zawsze moje działania rozgrywają się równocześnie w instytucjach sztuki i poza nimi. Współpracując z np. deweloperem, badam jego świadomośd sztuki i na tej płaszczyźnie buduję z nim relacje. Jako artysta jestem egocentryczny – i w sztuce czuję się samowystarczalny. Kiedy jako artysta staję wobec deweloperów, biznesmenów, polityków - czuję się jak ambasador sztuki.

Funkcje sztuki i postrzeganie roli artysty przez środowiska pozaartystyczne uznałem za czyste – pierwotne, niezakłócone doświadczeniem, czyli wiedzą. Ukazałem to w zachowaniach angażowanych przeze mnie podmiotów i nazwałem „A Priori Sztuki”.

Zadanie pytania nie: „jaką jest sztuka i czym się charakteryzuje?”, ale: „co jest sztuką?”, zwraca uwagę na jej ontologiczną istotę, która według Romana Ingardena ma charakter aprioryczny, czyli niezależny od doświadczenia wewnętrznego i zewnętrznego. Utwierdza mnie to w przekonaniu, że aprioryczną, przedustanowioną, pierwotną i właściwą dla wszystkich w poszczególnych środowiskach istotę sztuki mogę odnaleźd dzięki niezawodnej współpracy z podmiotami niezwiązanymi ze sztuką. Bohaterowie moich prac wyraźnie artykułują swoje oczekiwania względem sztuki. Poczynając od Pani Dyrektor Polskiego Czerwonego Krzyża,34 która w dowód wdzięczności za serie moich wczesnych wystaw dla uchodźców z Kosowa ofiarowała mi pluszową przytulankę w kształcie kropli krwi, ukraszając słowami: To jest kropla krwi, to jest symbol, ale Twoja sztuka też jest symbolem Dobra i Pokoju.35. Kandydat na prezydenta Kosowa36 w projekcie „Święty Obraz Kaaba”, przekazał mi pięknie zdobione, srebrne godło Albanii, przestrzegając bym jako dobro, dzięki sztuce przekazał je dla potomnych. Według 34

mgr Józefa Pers Dokument w postaci nagrania wideo z wernisażu w obu ośrodkach z 1998 r., kiedy miałem 15 lat, wykorzystałem w 2006 r., w projekcie XXXVII wystawa indywidualna, który zasadzał się na rewizji własnej biografii w celu konstruowania mitu artysty. 36 dr Gani Zeka 35

23


deweloperów sztuka nobilituje, wyróżnia, ale przede wszystkim zaspokaja snobistyczne potrzeby. Muzułmanie zaś odnajdują w sztuce przepustkę do wzniesienia meczetu w chrześcijaoskim mieście, sztuka jest dla nich poselstwem. Dzieło się spełnia wraz ze spełnieniem ich oczekiwao.

Wszędobylstwo, o którym pisałem, jest możliwe dzięki wolnemu statusowi zawodowemu. Artysta jest jedynym członkiem społeczeostwa, który ma szansę uwolnienia się od reprezentacji jakiejś grupy, ideologii, barw klubowych, dzięki czemu swobodnie zadomawia się na nie swoich podwórkach. Tylko poddając sztukę próbie w zmienionych realiach, będziemy w stanie stworzyd coś nowego i coś naprawdę.

24


„32 DOMY = 32 DZIEŁA”, inwestycja mieszkaniowa jako rzeźba w przestrzeni publicznej. 2008. Rys. 1. Video, rys. 2. Big Idea dla osiedla. http://ancity.blogspot.com/2008/05/rahim-blak-inwestycja-mieszkaniowa.html

25


„32 DOMY = 32 DZIEŁA”, inwestycja mieszkaniowa jako rzeźba w przestrzeni publicznej. 2008. Rys. 1. Zachęta Narodowa Galeria Sztuki – proj. pokazany w ramach wystawy “inne miasto, inne życie”, rys. 2. relacja dla TVP Kultura. http://ancity.blogspot.com/2008/05/rahim-blak-inwestycja-mieszkaniowa.html http://www.youtube.com/watch?v=Z49_eIzo_dc&feature=related

26


„Artysta Buduje Meczet”. rys. 1. konferencja/happening w Auditorium Maximum, KR. 24.X.2007, rys. 2 performance „artysta buduje meczet” dla TVP kultura. http://www.youtube.com/watch?v=XvoshWCKfDA&feature=related http://www.krytykapolityczna.pl/Patronaty/Po-co-Centrum-Kultury-Islamu-w-Krakowie/menu-id1.html

27


Rys. 1 . Folia Concept Club jako rzeźba w przestrzeni publicznej, rys. 2. Folia Concept Club jako formacja artystyczna i reaktywacja spuścizny Rahima Blaka. http://www.foliaclub.pl/concept.php

28


Praca Dyplomowa Rahima Blaka na wydz. Malarstwa ASP w Krakowie: Inwestycje Budowlane jako Rzeźby w Przestrzeni Publicznej. Rys. 1. Pałac Sztuki – najlepsze dyplomy ASP, KR. 2008, rys. 2. Start Point – najlepsze dyplomy europejskie, galeria klatovy kle nova, Czechy 2008. http://www.gkk.cz/startpoint/2008/en/rahim-blak/ http://www.youtube.com/watch?v=1SxI5MCFys0

29


Kajetan Młynarski, ASP Kraków, 19 maja 2008 Recenzja Pracy Magisterskiej Rahima Blaka Inwestycje budowlane jako rzeźby w przestrzeni publicznej Praca Rahima Blaka jest podzielonym na kilka zatytułowanych części tekstem o objętości około dwudziestu trzech stron maszynopisu standardowego. Styl i charakter pracy są ogromnie zmienne, komponowane z fragmentów recenzji i wywiadów, partie kolażowe sąsiadują z tekstokształtnymi sekwencjami zdao przeplatanymi ciągami tworów zdaniokształtnych, wśród których unoszą się ważne, znaczące spostrzeżenia. Kompozycja pracy jest jednak spójna, konsekwentna i charakterystyczna, właściwy Autorowi styl manifestuje się tu równie wyraziście w jak i w pozostałych dziełach. Tak w związku z tekstem jak i pozostałymi prezentowanymi dziś pracami wypada zadad dwa podstawowe pytania. Czy mamy do czynienia ze sztuką? Czy prace mogą byd bronione na wydziale malarstwa? Co jest jej celem? WIELKOŚD Co jest jej medium? WIELKOŚD Co jest jej sposobem? TOTALNOŚD Jaka wielkośd? Wielkośd głośnej sławy, medialnego rozgłosu. Jaka totalnośd? Totalnośd głośnej sławy użytej dla czynienia sztuką. Totalnośd permanentnej wytężonej, nerwowej, spalającej a nawet desperackiej pracy. Stare powiedzenie mówi, że nigdzie nie pracowano tak ciężko jak tam gdzie mieli nadzieję wzbogacid się bez pracy. Rahim Blak ma zapał poszukiwaczy złota, których powiedzenie to pierwotnie dotyczyło, ale nigdy nie zamierzał unikad wysiłku. Co jest jej, tej sztuki, podstawowym tworzywem? ŚWIADOMOŚD LUDZKA. Na przykład świadomośd deweloperów, nabywców nieruchomości, w której wytwarza się stosowną intencjonalnośd: kiedy ta się pojawia, pojawia się też jej przedmiot, właściwy przedmiot intencjonalny, dzieło sztuki w sensie fenomenologicznym co można interpretowad jako świadectwo wielkości Rahima Blaka lub słabości teorii Ingardena. Albo świadomośd ludzi, którzy zaczynających rozumied, że sztuka może spełnid ich pragnienia usuwając trudności, wobec których pieniądze czy naciski polityczne byłyby bezsilne. A teraz pytanie drugie:, dlaczego wydział malarstwa skoro nie widzimy tu zbyt wielu obrazów? Odpowiedz jest prosta, bo malarstwo pomimo wszystko jest najbardziej fundamentalną, świadomą ze sztuk plastycznych, matką nowości i patronką tradycji. Malarz może przez całe życie używad tylko pędzli, olejnej zawiesiny pigmentów i rozpiętego na drewnie płótna wiedząc jednocześnie, że istota jego sztuki wcale nie na tym polega, że rozmaicie może się ona wyrażad. Doceniam autentyczną, szczerą, czasem naiwną, ale naprawdę ogromną wiarę Autora w potęgę sztuki, legendę artysty. Wiarę cenną, jak każda prawdziwa żarliwośd, niekiedy drażniąca, ba! mogącą doprowadzid do szewskiej pasji. Jedno jednak jest pewne, każdy kto nie tylko wierzy, że sztuka może zmieniad świat, ale także faktycznie próbuje to robid, zasługuje na ochronę, troskę i wsparcie naszego. Wydziału. Niniejszym oceniam pracę Rahima Blaka jako celującą i wnoszę o dopuszczenie go do dalszych etapów procedury przyznawania stopnia magistra sztuki. Film z obrony: http://www.youtube.com/watch?v=1SxI5MCFys0

30


Dyplom ASP Inwestycje budowlane